GeoTerva Modülü açın

Teori · Zemin kütlesinde gerilmeler

Dolgu yükü altında gerilme: Osterberg çözümü ve süperpozisyon

Uzun, yamuk kesitli bir dolgunun yükünün yanındaki ve altındaki zeminde gerilmeyi nasıl artırdığı: Osterberg çözümü ve şeritlerin süperpozisyonu; modülün kendi sayılarıyla.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Dolgu yükü · Sonuçlar
Dolgu yükü modülü, Analiz et düğmesinden sonra: çizim ve yanındaki sonuçlar
Bu sayfada · 5 bölüm
  1. 1Kapsam ve kabuller
  2. 2Osterberg çözümü
  3. 3Şeritlerin süperpozisyonu
  4. 4Çözümlü örnek
  5. 5Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-183 dk okumaFree, no sign-up

Uzun, yamuk kesitli bir dolgu altındaki düşey gerilme: Osterberg etki değeri ve eşdeğer şerit yükler toplamı. Şekiller denklemlerden hesaplanmıştır.

First slide of the lecture slides: EmbankmentPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

28 slides · PDF · 1.1 MB

1Kapsam ve kabullerYamuk kesitli dolgu.

Karayolu ya da demiryolu dolgusu, set, uzun bir malzeme yığını — zemin üzerindeki yamuk kesitli bir dolgunun yükü. Birim alana düşen ağırlık kret altında q0 = γH olup topuklarda doğrusal olarak sıfıra azalmaktadır. Şerit yüklerde olduğu gibi dolgu uzun olduğundan problem iki boyutludur.

  • Dolgu, zemin yüzeyinde γ·(yükseklik) büyüklüğünde esnek bir yük olarak etkimektedir; dolgunun kendi rijitliği ihmal edilmiştir.
  • Temel zemini homojen, izotrop, doğrusal elastik yarı sonsuz bir ortam olarak kabul edilmiştir; düzlem şekil değiştirme durumu geçerlidir.
  • Δσz, yalnızca dolgunun oluşturduğu gerilme artışıdır.
B2B1Hq0 = γHα1α2Az
Dolgunun bir yarısı: B2 yatay genişlikli bir şev ve B1 genişlikli bir kret bölümü; A noktası B1 genişliğinin iç kenarının altındadır; α1, α2 açıları.

2Osterberg çözümüΔσz = q0 I2.

Şekildeki yarım dolgu için — A noktası B1 genişliğinin iç kenarından geçen düşeyin altındadır — düşey gerilme aşağıdaki bağıntıyla verilmektedir:

Δσz=q0π[(B1+B2B2)(α1+α2)−B1B2α2]

burada q0 = γH olup açılar radyan cinsinden:

α1=tan−1(B1+B2z)−tan−1(B1z),α2=tan−1(B1z)

Kısaca yazıldığında:

Δσz=q0I2

burada etki değeri I2 yalnızca B1/z ve B2/z oranlarına bağlıdır (Osterberg 1957). Kret altındaki bir nokta dolguyu, solunda ve sağında kalan bu türden iki yarıya ayırır; bunların I2 değerleri toplanır: Δσz = q0(I2,left + I2,right). Dolgunun yanındaki bir nokta için ise, aşağıdaki çözümlü örnekte olduğu gibi, büyük bir yarıdan küçük bir yarının çıkarılması gerekmektedir.

0.000.100.200.300.400.500.010.1110B₁/z = 0B₁/z = 0.1B₁/z = 0.2B₁/z = 0.4B₁/z = 0.6B₁/z = 1B₁/z = 2B₂ / z (logaritmik ölçek)I₂
Osterberg etki değeri I2, B2/z oranına göre, çeşitli B1/z değerleri için denklemden hesaplanmıştır. Her yarının katkısı en çok 0.5 olmaktadır.

3Şeritlerin süperpozisyonuHerhangi bir nokta, herhangi eğimler.

dolgu=kret şeridi+sol rampa+sağ rampa
Dolgunun, kret altındaki düzgün yayılı bir şerit ile şevler altındaki doğrusal değişen iki şeridin toplamı olarak ifade edilmesi.

Aynı sonuç, daha önce türetilmiş şerit çözümlerinden de elde edilmektedir: yamuk, Bc genişliğinde ve q0 şiddetinde düzgün yayılı bir şerit ile topuklarda sıfırdan kret kenarlarında q0 değerine yükselen iki üçgen şeridin toplamıdır. Herhangi bir noktada — kret altında, bir şevin altında ya da dolgunun yanında — düşey gerilme artışı:

Δσz=Δσz(crest)+Δσz(left slope)+Δσz(right slope)

Modül bu yolla çalışmaktadır: durum ayrımı ve abak kullanılmamaktadır. Kret altında q0(I2,left + I2,right) değeri tam olarak elde edilmekte ve hesap adımlarında bu kontrol de gösterilmektedir. Şevlerin genişlikleri farklı olabilir; Bc = 0 üçgen kesitli bir dolgu verir.

4Çözümlü örnekHer sayı modülün kendi kodu ile hesaplanmıştır.

14 m5 m14 mH = 7 mγ = 17.5 kN/m³A1A25 m5 m
Çözümlü örnek: 7 m yüksekliğinde, kret genişliği 5 m, şev genişlikleri 14 m ve γ = 17.5 kN/m³ olan bir dolgu; A1 noktası kret merkezinin altında, A2 noktası sol topuktan 5 m uzaklıkta; her ikisi de 5 m derinliktedir.

q0 = γH = (17.5)(7) = 122.5 kN/m². A1 noktası merkezin altında olduğundan her yarı için B1 = 2.5 m, B2 = 14 m, yani B1/z = 0.5, B2/z = 2.8 olmaktadır:

I2=0.4525,Δσz=122.5(0.4525+0.4525)=110.87kN/m2

A2 noktası sol şevin altındadır. Yük, A2 noktasından geçen düşeyde ayrılmaktadır: noktanın solunda küçük bir rampa (q0 = 2.5 × 17.5 = 43.75 kN/m², B2 = 5 m, B1 = 0), buna noktanın sağındaki, dikdörtgen ve rampa olarak çizilen tam yükseklikteki dolgu (B1 = 14 m, B2 = 14 m) eklenmekte ve şevin altına fazladan eklenmiş olan üçgen (q0 = 4.5 × 17.5 = 78.75 kN/m², B2 = 9 m, B1 = 0) çıkarılmaktadır:

Δσz=10.94+60.84−26.66=45.12kN/m2

denklemdeki üç şeridin toplamı da aynı 45.12 kN/m² değerini vermektedir.

Modül A1 noktasıyla açılmaktadır; x = −11.5 m girildiğinde A2 noktası elde edilir. Her biri kendi birim hacim ağırlığı, yüksekliği, kreti, şevleri ve konumuyla tanımlanan ek dolgular Dolgu ekle ile tek tek girilir (en çok sekiz); iki dolgunun topuktan topuğa kapladığı zemin paylaşılamaz — iki topuk birbirine değebilir — ve zemin elastik olduğundan dolguların gerilmeleri toplanır.

5KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.

  • Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.
  • Osterberg, J.O. (1957). Influence values for vertical stresses in a semi-infinite mass due to an embankment loading. Proc. 4th Int. Conf. on Soil Mechanics and Foundation Engineering, London, Vol. 1, 393–394.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi dolgunuzun altındaki gerilmeyi dakikalar içinde bulun

  • Bir ya da birkaç dolgunun yanındaki veya altındaki bir noktada düşey gerilme artışı
  • Eş gerilme eğrileri ve derinlik profili
  • Her dolgunun yüksekliği, birim hacim ağırlığı, tepe genişliği ve yan şevleri
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

Zemin kütlesindeki gerilmeler hakkında daha fazlası