GeoTerva Modülü açın

Teori · Zemin kütlesinde gerilmeler

Tekil yük altında gerilme: Boussinesq çözümü ve gerilme soğanları

Zemin yüzeyindeki yoğunlaşmış bir yükün altındaki zeminde gerilmeleri nasıl artırdığı: elastik yarı sonsuz ortam için Boussinesq çözümü, etki faktörü ve eş gerilme eğrileri; modülün kendi sayılarıyla.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Tekil yük · Sonuçlar
Tekil yük modülü, Analiz et düğmesinden sonra: çizim ve yanındaki sonuçlar
Bu sayfada · 6 bölüm
  1. 1Kapsam ve kabuller
  2. 2Boussinesq çözümü
  3. 3Etki faktörü I1
  4. 4Eş gerilme eğrileri
  5. 5Çözümlü örnekler
  6. 6Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-183 dk okumaFree, no sign-up

Elastik yarı sonsuz ortamın yüzeyindeki tekil yük altında gerilmeler için Boussinesq çözümü: üç normal gerilme, etki faktörü I1, eş gerilme eğrileri ve çözümlü örnekler. Şekiller denklemlerden hesaplanmıştır.

First slide of the lecture slides: Point loadPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

35 slides · PDF · 1.2 MB

1Kapsam ve kabullerBoussinesq yarı sonsuz ortamı.

Boussinesq (1883), sonsuz büyüklükteki bir yarı ortamın yüzeyine etkiyen tekil yükün homojen, elastik ve izotrop bir ortamın herhangi bir noktasında oluşturduğu gerilmeleri çözmüştür. Bu çözüm, programdaki diğer tüm yük türlerinin temelini oluşturur: çizgisel, şerit, dairesel ya da dikdörtgen bir yük, tekil yüklerin toplamıdır. Çözümün kabulleri şunlardır:

  • Zemin, yarı sonsuz bir ortamdır: düzlem bir yüzeyin altında yanlara ve aşağıya doğru sınırsız olarak uzanır.
  • Ortam homojen, izotrop ve doğrusal elastiktir; Poisson oranı μ ile tanımlanır, elastisite modülü gerilmelerde yer almaz.
  • P yükü yüzeye etkiyen düşey bir tekil yüktür. Bulunan gerilmeler, yükün neden olduğu artışlardır; zeminde kendi ağırlığından halihazırda bulunan gerilmeler bunlara eklenir.

Modül, noktadaki düşey gerilme artışı Δσz ile yatay gerilme artışları Δσx, Δσy değerlerini ve noktanın altında Δσz değerinin derinlikle değişimini verir.

2Boussinesq çözümüBir noktadaki üç normal gerilme.

xyzPxyrLzΔσzΔσxΔσy
Zemin yüzeyinde koordinat başlangıcındaki P tekil yükü ve altındaki (x, y, z) noktası; r noktanın yük eksenine yatay uzaklığı, L ise yüke olan uzaklığıdır. Noktadaki eleman Δσx, Δσy, Δσz gerilme artışlarını taşır.

Şekildeki koordinatlarla noktadaki normal gerilmeler

Δσx=P2π{3x2zL5−(1−2μ)[x2−y2Lr2(L+z)+y2zL3r2]}
Δσy=P2π{3y2zL5−(1−2μ)[y2−x2Lr2(L+z)+x2zL3r2]}
Δσz=3P2πz3L5=3P2πz3(r2+z2)5/2
r=x2+y2,L=x2+y2+z2=r2+z2

Yatay gerilmeler Poisson oranı μ değerine bağlıdır; düşey gerilme ise ne μ değerine ne de elastisite modülüne bağlıdır. μ = 0.5 için (hacim değişimi yok, drenajsız kil) köşeli parantez içindeki terimler sıfırlanır ve Δσx = 3P x²z/(2πL⁵), Δσy = 3P y²z/(2πL⁵) olur. Yük ekseninde (r = 0) her iki yatay gerilme de −P(1 − 2μ)/(4π z²) değerine yaklaşır; bu, küçük bir azalmadır.

Birden çok tekil yük. Doğrusal elastik bir zeminde ayrı yüklerin gerilmeleri toplanır (süperpozisyon). (xL,k, yL,k) noktasındaki Pk yükleri için her yük tek başına ele alınır ve nokta ondan (x − xL,k, y − yL,k) kadar uzakta alınır; böylece rk ve Lk yükün kendi değerleridir ve Δσz = ΣΔσz,k, Δσx = ΣΔσx,k, Δσy = ΣΔσy,k olur. Modül en çok sekiz yükü kabul eder ve hiçbir ikisi aynı konumda olamaz; Kesit görünümündeki eş gerilme çizgileri, noktadan geçen ve x'e paralel olan y = yA düşey düzleminde çizilir; bu düzlemin yanında bulunan bir yük de yine bu düzleme etki eder.

3Etki faktörü I1Δσz = (P/z²) I1.

L² = z²[(r/z)² + 1] olduğundan denklem, yalnızca r/z'ye bağlı bir katsayı ile yazılabilir:

Δσz=Pz2{32π1[(r/z)2+1]5/2}=Pz2I1
I1=32π1[(r/z)2+1]5/2
0.00.10.20.30.40.500.511.522.53r / zI1I1 = 0.4775 (r = 0 için)
I1 etki faktörünün r/z ile değişimi. En büyük değerine yük ekseninde ulaşır, 3/(2π) = 0.4775; 0.0844 değerine düşer (r/z = 1) ve 0.002 değerinin altına r/z = 3 ötesinde iner.
Çeşitli r/z değerleri için I1
r/zI1r/zI1
0.00.47750.10.4657
0.20.43290.30.3849
0.40.32950.50.2733
0.60.22140.70.1762
0.80.13860.90.1083
1.00.08441.20.0513
1.40.03171.60.0200
1.80.01292.00.0085
2.50.00343.00.0015
4.00.00045.00.0001
Denklemden hesaplanmıştır. Modül, formülü noktanın r/z değerinde hesaplar.

4Eş gerilme eğrileriTekil yükün gerilme soğanları.

P = 10.40.20.10.050.025z = 1z = 2z = 3Δσ çizgileri, P = 1 için (herhangi bir birim), uzunluklar aynı birimde
P = 1 tekil yükü altında eş Δσz çizgileri (“basınç soğanları”), denklemden: her biri r = √[(3P z³/(2π Δσz))2/5 − z²] eğrisidir. Çizgiler, gerilmenin sonsuz olduğu yük noktasında yüzeye temas eder.

Δσz değeri eşit olan noktaların birleştirilmesiyle şekildeki soğan biçimli çizgiler elde edilir (Kesit görünümü bunları girilen yük için çizer). Yük ekseni boyunca gerilme, derinliğin karesiyle azalır, Δσz = 0.4775 P/z²; belirli bir derinlikte eksenden uzaklaştıkça hızla azalır. Yüke yakın bölgede çözüm çok büyük gerilmeler verir — gerçek bir yük hiçbir zaman bir nokta değildir ve yükün yakınında Profil görünümü, gerilmenin eksenin ötesinde büyüdüğünü işaretler.

5Çözümlü örneklerHer sayı modülün kendi kodu ile hesaplanmıştır.

Birinci örnek — derinlik profili

P = 5 kN; nokta x = 3 m, y = 4 m, dolayısıyla r = 5 m; z = 2, 4, 6, 10 ve 20 m derinliklerinde Δσz:

z (m)r/zI1Δσz (kPa)
22.5000.00340.0042
41.2500.04540.0142
60.8330.12780.0177
100.5000.27330.0137
200.2500.41030.0051
Noktanın altındaki gerilme en büyük değerine yaklaşık 5–6 m derinliğinde ulaşır; bu derinlik, noktadan geçen basınç soğanının en derin olduğu yerdir.

İkinci örnek — bir doğru boyunca

Aynı yük; z = 2 m, y = 3 m ve x = 0 ile 4 m arasında:

x (m)r (m)r/zI1Δσz (kPa)
03.001.5000.02510.0313
13.161.5810.02080.0260
23.611.8030.01280.0160
34.242.1210.00670.0084
45.002.5000.00340.0042

Modül, birinci örnekle ve z = 6 m derinliğinde açılır.

6KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.

  • Boussinesq, J. (1883). Application des Potentiels à l’Étude de l’Équilibre et du Mouvement des Solides Élastiques. Gauthier-Villars, Paris.
  • Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi tekil yüklerinizin altındaki gerilmeyi dakikalar içinde bulun

  • Poisson oranı dikkate alınarak herhangi bir noktada düşey ve yatay gerilme artışları
  • Tek modelde birden çok tekil yük
  • Derinlik profili, eş gerilme eğrileri ve 3B görünüm
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

Zemin kütlesindeki gerilmeler hakkında daha fazlası