Bu sayfada · 7 bölüm
Bu sayfada, deprem sırasında bir duvara etkiyen aktif kuvvetin psödo-statik yöntemle belirlenmesi ele alınmaktadır: duvar sürtünmesi, eğik duvar sırtı ve eğimli yüzeyi bulunan granüler dolgu için Mononobe–Okabe çözümü, Seed & Whitman (1970) yaklaşımına göre etki çizgisi ve modülün yeraltı su seviyesi ile sürşarjı içeren tabakalı formu.
1Psödo-statik kamakₕW ve kᵥW içeren Coulomb kaması.
Deprem sırasında duvarın arkasındaki zemin kaması ivmelenir. Psödo-statik yöntemde sarsıntı, ABC Coulomb deneme kamasına etkiyen iki sabit kütle kuvvetiyle temsil edilmektedir (Okabe 1926; Mononobe & Matsuo 1929):
- kₕW — yatay, duvara doğru; kₕ = yatay ivme / g;
- kᵥW — düşey; kᵥ = düşey ivme / g (burada yukarı yönde alınmıştır, dolayısıyla ağırlığı azaltır);
- W, F (BC yüzeyinin normaliyle φ′ açısı yapan) ve Pₐₑ (duvar sırtının normaliyle δ′ açısı yapan) kuvvetleri ise Coulomb analizindeki gibidir.
W, kₕW ve kᵥW kuvvetlerinin toplamı W(1 − kᵥ)/cos ψ büyüklüğünde bir kuvvettir; bu kuvvet düşeyden deprem açısı kadar sapmaktadır:
Dolayısıyla depremli kama, ψ kadar döndürülmüş bir yerçekimi alanındaki Coulomb kamasıdır: duvar sırtının eğimi θ + ψ, dolgu eğimi ise α + ψ olur. Coulomb analizinde olduğu gibi, dinamik aktif kuvvet deneme kaması kuvvetlerinin en büyüğüdür.
2Mononobe–Okabe katsayısıDinamik aktif kuvvet.
Deneme kaması kuvvetinin maksimize edilmesiyle Mononobe–Okabe denklemleri elde edilmektedir:
kₕ = kᵥ = 0 için ψ = 0 olur ve K′ₐ, Coulomb Kₐ katsayısına eşittir. Katsayı kₕ ile hızla artmakta ve denge sınırına yaklaşıldıkça sınırsız olarak büyümektedir:
| kₕ | φ′ = 28° | φ′ = 30° | φ′ = 35° | φ′ = 40° | φ′ = 45° |
|---|---|---|---|---|---|
| 0.1 | 0.396 | 0.368 | 0.306 | 0.253 | 0.207 |
| 0.2 | 0.485 | 0.452 | 0.380 | 0.319 | 0.267 |
| 0.3 | 0.604 | 0.563 | 0.474 | 0.402 | 0.340 |
| 0.4 | 0.778 | 0.718 | 0.599 | 0.508 | 0.433 |
| 0.5 | 1.115 | 0.972 | 0.774 | 0.648 | 0.552 |
3Denge sınırıKritik yatay ivme.
Karekök altındaki sin(φ′ − α − ψ) terimi, φ′ − α − ψ < 0 olduğunda reel bir sonuç vermemektedir: bu durumda duvarın davranışından bağımsız olarak hiçbir kama dengede olamaz. Dolgu yalnızca aşağıdaki koşul sağlandığı sürece stabildir:
Yatay yüzeyli dolgu için bu koşul ψ ≤ φ′ biçimini almaktadır; başka bir deyişle yatay ivme aşağıdaki değeri aşamaz:
(eğimli dolgu için tan φ′ yerine tan(φ′ − α) kullanılır). kₕ bu sınırın üzerinde olduğunda modül bir iletiyle hesabı durdurmaktadır; sınıra yaklaşıldıkça K′ₐ hızla artmaktadır (Şekil 2).
4Etkime çizgisiSeed & Whitman.
Mononobe–Okabe analizi Pₐₑ kuvvetinin büyüklüğünü ve doğrultusunu vermekte, ancak etki noktasını vermemektedir. Seed & Whitman (1970) bu kuvveti statik Coulomb kuvveti ve bir deprem kaynaklı artış olarak ikiye ayırmıştır:
Pₐ (aynı δ′, θ, α ile Coulomb kuvveti, ½γH²Kₐ) tabandan H/3 yukarıda, ΔPₐₑ ise daha yukarıda, 0.6H yüksekliğinde etkimektedir. Bileşkenin etki yüksekliği:
Bileşke, yine duvar sırtının normaliyle δ′ açısı yapacak şekilde eğiktir.
5Tabakalar, su ve sürşarjYeraltı su seviyesi ve sürşarj içeren tabakalı dolgu (bu modül).
Dolgu yüzeyindeki q sürşarjı (düşey, eğimli yüzeyin birim alanı başına), her deneme kamasına ağırlığını zeminle aynı oranda, deprem sırasında ise ataletini de zeminle birlikte eklemektedir; bu nedenle kritik kama değişmemektedir. Coulomb kuvvetinde olduğu gibi sürşarj aşağıdaki düşey gerilme olarak etkimektedir:
Modül dolguyu tabakalar hâlinde de ele almaktadır; tabaka sınırları yataydır, kalınlıklar duvar sırtında, sırtın üst ucu olan A noktasından itibaren düşey olarak ölçülür ve her tabakanın kendi γ, φ′ ve duvar sürtünme açısı δ′ değerleri vardır. Her tabakaya, A noktasının altındaki efektif düşey gerilme altında kendi katsayısı uygulanmaktadır:
Bu ifade duvar sırtının birim uzunluğu başınadır ve kuvvet, ilgili tabakanın δ′ açısı kadar sırt normaline göre eğiktir. A noktasının zw kadar altında bulunan yatay bir yeraltı su seviyesi ve hidrostatik boşluk suyu basıncı durumunda, su seviyesinin altındaki tabakaların birim hacim ağırlığı γ′ = γsat − γw alınmakta ve u = γw(z − zw) duvar sırtına dik olarak etkimektedir. Deprem sırasında boşluk suyu ya zeminle birlikte hareket eder — düşük geçirimli dolgularda olağan durum olan kısıtlı su — ya da yüksek geçirimli bir dolguda (k > 5×10⁻⁴ m/s) zeminle birlikte hareket etmez — serbest su. Bu durumda atalet sırasıyla doygun ya da kuru kütleye ait olurken gerilmeyi batık ağırlık taşımakta ve yeraltı su seviyesinin altında deprem açısı büyümektedir:
Serbest su, Westergaard (1933) çözümüne göre, yeraltı su seviyesinin tabandan yüksekliği dw boyunca kendi hidrodinamik basıncını eklemektedir:
Etki çizgisi için, Seed & Whitman yaklaşımında tek zemin için olduğu gibi, statik Coulomb bileşeni (aynı tabakalar, kₕ = kᵥ = 0) kendi basınç dağılışının belirlediği noktada, deprem kaynaklı artış ΔN = Nae − Na ise 0.6H yüksekliğinde etkimektedir; su ve hidrodinamik basıncı kendi kollarıyla etkimektedir. Deprem kaynaklı artış bazen yüksekliğin ortasında alınmaktadır; modülde ise daha büyük devrilme momenti veren, Seed & Whitman’ın 0.6H değeri korunmuştur.
Mononobe–Okabe kaması, tek bir kuru zemin içinden geçen tek bir düzlemdir; tabakalı form, bu çözümün modül tarafından yapılan mühendislik genişletmesidir ve literatürde yer alan kapalı formda tabakalı bir çözüm değildir. Tek bir kuru zemin için Mononobe–Okabe kapalı çözümüne indirgenmekte, kₕ = kᵥ = 0 için ise Coulomb modülündeki tabakalı Coulomb çözümüne dönüşmektedir. Her tabakanın, topuktan başlayarak tabakalar boyunca çizilen kritik düzlemi, mekanizmanın parçalı bir yaklaşımıdır.
6Çözümlü örnekModülün açıldığı duvar.
Bir duvar: H = 4 m, γ = 15.5 kN/m³, φ′ = 30°, δ′ = 15°, θ = α = 0, kᵥ = 0 ve kₕ = 0.2. Pₐₑ kuvveti ve etki çizgisi istenmektedir.
Modül bu örnekle açılmaktadır.
7KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.
- Mononobe, N. and Matsuo, H. (1929). On the determination of earth pressure during earthquakes. Proceedings, World Engineering Congress, Tokyo, 9, 177–185.
- Okabe, S. (1926). General theory of earth pressure. Journal of the Japan Society of Civil Engineering, 12(1).
- Seed, H.B. and Whitman, R.V. (1970). Design of earth retaining structures for dynamic loads. Specialty Conference on Lateral Stresses in the Ground and Design of Earth Retaining Structures, ASCE, 103–147.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning.
- Westergaard, H.M. (1933). Water pressures on dams during earthquakes. Transactions ASCE, 98, 418–433.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi duvarınıza etkiyen deprem kuvvetini dakikalar içinde bulun
- Dinamik aktif kuvvet, bileşenleri ve etkime çizgisi; adım adım
- Yatay ve düşey deprem katsayıları, eğik sırt ve eğimli dolgu
- Tabakalar, yeraltı su seviyesi ve sürşarj
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Telefonunuzda ve tarayıcınızda çalışır

PDF