GeoTerva Module openen

Theorie · Spanningen in de ondergrond

Spanning onder een puntbelasting: de oplossing van Boussinesq en de drukbollen

Hoe een puntbelasting op het maaiveld de spanningen in de ondergrond verhoogt: de oplossing van Boussinesq voor een elastisch halfvlak, de invloedsfactor en de isobaren, met de rekenwaarden uit de module.

De module werkt online in uw browser, op smartphone, tablet of pc. Niets te installeren, geen dongle nodig.

Puntbelasting · Resultaten
De Puntbelasting-module na Berekenen: de tekening met daarnaast de resultaten
Op deze pagina · 6 hoofdstukken
  1. 1Toepassingsgebied en aannames
  2. 2Oplossing van Boussinesq
  3. 3De invloedsfactor I1
  4. 4Isobaren (lijnen van gelijke spanning)
  5. 5Rekenvoorbeelden
  6. 6Literatuur
Door het ingenieursteam van GeoTervaUpdated 2026-10-183 min leestijdFree, no sign-up

De oplossing van Boussinesq voor spanningen onder een puntbelasting op het oppervlak van een elastisch halfvlak: de drie hoofdspanningen, de invloedsfactor I1, de isobaren en rekenvoorbeelden. De figuren zijn berekend uit de formules.

First slide of the lecture slides: Point loadPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

35 slides · PDF · 1.2 MB

1Toepassingsgebied en aannamesHet halfvlak van Boussinesq.

Boussinesq (1883) heeft de spanningen afgeleid die op een willekeurig punt in een homogeen, elastisch en isotroop medium ontstaan door een puntbelasting op het oppervlak van een oneindig grote halfruimte. Deze oplossing vormt de basis voor alle andere belastingtypen in deze software: een lijnbelasting, strookbelasting, cirkelvormige of rechthoekige belasting wordt beschouwd als de som van puntbelastingen. De uitgangspunten zijn:

  • De grond wordt gemodelleerd als een halfonbepaalde ruimte: deze strekt zich in horizontale richting en naar beneden toe onbegrensd uit onder een vlak bovenoppervlak.
  • Het materiaal is homogeen, isotroop en lineair-elastisch, met dwarscontractiecoëfficiënt μ; de elasticiteitsmodulus komt in de spanningsvergelijkingen niet voor.
  • De belasting P is een verticale puntbelasting op het maaiveld. De berekende spanningen betreffen spanningstoenamen ten gevolge van de belasting; de reeds aanwezige grondspanningen door het eigen gewicht van de grond moeten hierbij worden opgeteld.

De module berekent de verticale spanningstoename Δσz en de horizontale spanningstoenamen Δσx, Δσy in het punt, alsmede het verloop van Δσz met de diepte onder het punt.

2Oplossing van BoussinesqDe drie normaalspanningen in een punt.

xyzPxyrLzΔσzΔσxΔσy
De puntbelasting P in de oorsprong op het maaiveld en een punt op positie (x, y, z) eronder; r is de horizontale afstand tot de belastingas en L de afstand tot het aanrijpingspunt van de last. Op het element in het punt grijpen de spanningstoenamen Δσx, Δσy, Δσz aan.

Met de coördinaten uit de figuur worden de normaalspanningen in het punt gegeven door

Δσx=P2π{3x2zL5−(1−2μ)[x2−y2Lr2(L+z)+y2zL3r2]}
Δσy=P2π{3y2zL5−(1−2μ)[y2−x2Lr2(L+z)+x2zL3r2]}
Δσz=3P2πz3L5=3P2πz3(r2+z2)5/2
r=x2+y2,L=x2+y2+z2=r2+z2

De horizontale spanningen zijn afhankelijk van de dwarscontractiecoëfficiënt μ; de verticale spanning is dat niet — en evenmin van de elasticiteitsmodulus. Voor μ = 0.5 (geen volumeverandering, ongedraineerde klei) vervalt de term tussen haakjes en geldt Δσx = 3P x²z/(2πL⁵), Δσy = 3P y²z/(2πL⁵). Op de belastingas (r = 0) naderen beide horizontale spanningen naar −P(1 − 2μ)/(4π z²), hetgeen een kleine spanningsafname betekent.

Meerdere puntbelastingen. In een lineair-elastische grond mogen de spanningen van afzonderlijke belastingen worden opgeteld (superpositie). Voor belastingen Pk op (xL,k, yL,k) wordt elke last afzonderlijk beschouwd ten opzichte van het punt op (x − xL,k, y − yL,k), zodat rk en Lk hun eigen waarden hebben, en Δσz = ΣΔσz,k, Δσx = ΣΔσx,k, Δσy = ΣΔσy,k. De module verwerkt maximaal acht belastingen, waarbij er geen twee op dezelfde positie mogen staan; de isotachen/isobaren van de weergave Doorsnede worden vervolgens getekend in het verticale vlak y = yA door het punt, evenwijdig aan x. Een belasting buiten dat vlak werkt hierop eveneens door.

3De invloedsfactor I1Δσz = (P/z²) I1.

Omdat L² = z²[(r/z)² + 1], kan de vergelijking worden geschreven met een factor die uitsluitend afhangt van r/z:

Δσz=Pz2{32π1[(r/z)2+1]5/2}=Pz2I1
I1=32π1[(r/z)2+1]5/2
0.00.10.20.30.40.500.511.522.53r / zI1I1 = 0.4775 bij r = 0
De invloedsfactor I1 uitgezet tegen r/z. Deze is het grootst op de belastingsas, 3/(2π) = 0.4775, neemt af tot 0.0844 bij r/z = 1 en is kleiner dan 0.002 voorbij r/z = 3.
I1 voor verschillende waarden van r/z
r/zI1r/zI1
0.00.47750.10.4657
0.20.43290.30.3849
0.40.32950.50.2733
0.60.22140.70.1762
0.80.13860.90.1083
1.00.08441.20.0513
1.40.03171.60.0200
1.80.01292.00.0085
2.50.00343.00.0015
4.00.00045.00.0001
Berekend uit de vergelijking. De module evalueert de formule bij de verhouding r/z van het punt.

4IsobarenDe drukbollen van een puntbelasting.

P = 10.40.20.10.050.025z = 1z = 2z = 3isobaren van Δσ, voor P = 1 (willekeurige eenheid), lengtes in dezelfde eenheid
Lijnen van gelijke verticale spanningstoename Δσz onder een puntbelasting P = 1 (de "drukbollen"), volgens de vergelijking: elk is r = √[(3P z³/(2π Δσz))2/5 − z²]. Ze raken het maaiveld ter plaatse van de belasting, waar de spanning oneindig groot is.

Het verbinden van de punten met een gelijke Δσz geeft de bolvormige lijnen uit de figuur (de weergave Doorsnede tekent deze voor de ingevoerde belasting). Langs de belastingsas neemt de spanning af met het kwadraat van de diepte, Δσz = 0.4775 P/z²; op een gegeven diepte neemt deze snel af naarmate men zich verder van de as bevindt. Dicht bij de belasting levert de oplossing zeer grote spanningen op — een werkelijke belasting is immers nooit een zuivere puntbelasting. Dicht bij de last geeft de weergave Profiel aan dat de spanning voorbij de as toeneemt.

5RekenvoorbeeldenElk getal is berekend door de eigen code van de module.

Eerste voorbeeld — diepteprofiel

P = 5 kN; het punt x = 3 m, y = 4 m, dus r = 5 m; Δσz op z = 2, 4, 6, 10 en 20 m:

z (m)r/zI1Δσz (kPa)
22.5000.00340.0042
41.2500.04540.0142
60.8330.12780.0177
100.5000.27330.0137
200.2500.41030.0051
De spanning onder het punt is het grootst op een diepte nabij 5–6 m, waar de drukbol door het punt het diepst is.

Tweede voorbeeld — langs een lijn

Dezelfde belasting; z = 2 m, y = 3 m en x = 0 tot 4 m:

x (m)r (m)r/zI1Δσz (kPa)
03.001.5000.02510.0313
13.161.5810.02080.0260
23.611.8030.01280.0160
34.242.1210.00670.0084
45.002.5000.00340.0042

De module opent met het eerste voorbeeld op z = 6 m.

6LiteratuurBronnen.

  • Boussinesq, J. (1883). Application des Potentiels à l’Étude de l’Équilibre et du Mouvement des Solides Élastiques. Gauthier-Villars, Paris.
  • Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.

Van theorie naar uw eigen ontwerp

Bepaal binnen enkele minuten de spanning onder uw eigen puntbelastingen

  • De verticale en horizontale spanningstoename in elk willekeurig punt, met dwarscontractiecoëfficiënt
  • Meerdere puntbelastingen in één rekenmodel
  • Het diepteprofiel, de isobaren en de 3D-weergave
  • Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Online: niets te installeren, geen dongle, op smartphone, tablet of pc

Meer over spanningen in de ondergrond