Bu sayfada · 15 bölüm
- 1Genel denklem
- 2Meyerhof kayma çizgisi alanı
- 3Eşdeğer serbest yüzeydeki gerilmeler
- 4Radyal bölge ve kama — Nc ve Nq
- 5θ açısı ve yüzey temeli
- 6Öz ağırlık terimi — Nγ
- 7Taşıma gücü katsayıları
- 8Şekil katsayıları
- 9Derinlik katsayıları
- 10Eğim katsayıları
- 11Tam denklem
- 12Yeraltı su seviyesi
- 13Emniyetli gerilme ve kontrol
- 14Çözümlü örnek
- 15Kaynaklar
Meyerhof taşıma gücü teorisinin adım adım türetilmesi — eşdeğer serbest yüzeyli kayma çizgisi ağı, bu yüzeydeki gerilmeler, Nc ve Nq katsayılarını veren denge, zemin yüzeyindeki temel ve Nγ için deneme yöntemi —; ardından bu modülde hesaplanan genel denklemin şekil, derinlik ve yük eğimi katsayıları, yeraltı su seviyesi, emniyetli gerilme ve bir çözümlü örnek. Şekiller doğrudan mekanizmanın kendisinden ölçekli olarak çizilmiştir.
1Genel denklemModülün neyi hesapladığı ve katsayıların kaynağı.
Bu modülde genel taşıma gücü denklemi hesaplanmaktadır: Terzaghi denkleminin üç terimi, her biri temel şekli, temel derinliği ve yük eğimi için kendi katsayılarıyla birlikte,
Denklemin Nc ve Nq taşıma gücü katsayıları Meyerhof teorisinden (1951) elde edilmektedir; bu sayfada teori, kaynaktaki sırayla adım adım türetilmektedir: pürüzlü sürekli temel altındaki kayma çizgisi ağı (Bölüm 2), eşdeğer serbest yüzeydeki gerilmeler (Bölüm 3), Nc ve Nq katsayılarını veren radyal bölge ve kama dengesi (Bölüm 4–5) ve Nγ için deneme yöntemi (Bölüm 6). Düzeltme katsayıları Bölüm 8–10 içinde verilmektedir.
- Temel tabanı pürüzlü kabul edilmiştir; temel altındaki zemin homojendir ve büyük bir derinliğe kadar uzanır; zeminin kayma dayanımı s = c + σ′ tan φ ile ifade edilir.
- Terzaghi teorisinden farklı olarak Meyerhof teorisi sığ temellerle sınırlı değildir: taban seviyesinin üstündeki zemin, eşdeğer serbest yüzey aracılığıyla mekanizmaya katılır. Denklemde bu etki derinlik katsayılarıyla temsil edildiğinden modülde Df/B için bir sınır uygulanmamaktadır.
- Yük merkezî kabul edilmiştir; eğik yük, yük eğimi katsayılarıyla ele alınır (Bölüm 10).
2Meyerhof kayma çizgisi alanı45° + φ/2 açısındaki kama, radyal bölge ve eşdeğer serbest yüzey.
Meyerhof (1951), Şekil 1 üzerinde gösterilen göçme yüzeyini kabul etmiştir. Temelin altında, deneylerde gözlenen elastik abc kaması bulunur; kenarları Terzaghi’nin kabul ettiği gibi φ açısıyla değil, 45° + φ/2 açısıyla eğimlidir. Kamanın yanında, kutbu b noktasında bulunan r = r0 eθ tan φ logaritmik spiralinin bir yayıyla sınırlanan bcd radyal kayma bölgesi yer alır. Bunun ötesinde Terzaghi’nin modelinde bir Rankine pasif bölgesi bulunurken Meyerhof’un modelinde bde karma kayma bölgesi bulunur; bu bölgede kayma, temelin derinliğine ve pürüzlülüğüne bağlı olarak radyal kayma ile düzlem kayma sınırları arasında kalır.
bde bölgesinin üstündeki zemin ihmal edilmez. Bu zeminin etkisi, be düzlemine, yani eşdeğer serbest yüzeye uyguladığı gerilmelerle temsil edilir: po normal gerilmesi ve so kayma gerilmesi. Bu düzlem yatayla β açısı yapar; bd ise bu düzlemin η açısı kadar altında yer alır. Taşıma gücü yine süperpozisyonla elde edilir — c ve po katkısı (Nc, Nq) ile γ ağırlığının katkısı (Nγ):
3Eşdeğer serbest yüzeydeki gerilmelerKısmi mobilizasyon m, bde bölgesinin Mohr dairesi ve η açısı.
Eşdeğer serbest yüzeyde kayma dayanımı yalnızca kısmen mobilize olur. Meyerhof bu yüzeydeki kayma gerilmesini dayanımın m kesri olarak ifade etmiştir:
Buna karşılık doğrusal bde bölgesinde zemin plastik denge durumundadır: bd düzleminde, p1 normal gerilmesi altında dayanımın tamamı mobilize olur,
bde bölgesindeki gerilme durumu, R yarıçaplı tek bir Mohr dairesiyle gösterilir (Şekil 2). bd düzleminin noktası zarf üzerinde bulunduğundan
ve daire üzerinde 2η kadar ileride bulunan be düzlemi noktasının kayma gerilmesi
Denklem (3) ve Denklem (4) ile bu bağıntı, η açısını m mobilizasyonuna bağlı olarak belirler:
Dairenin merkezi p1 + R sin φ = po + R sin(2η + φ) noktasında bulunur; buradan bd düzlemindeki normal gerilme elde edilir:
Mobilizasyonun iki sınırı, η açısının iki sınırını verir:
4Radyal bölge ve kama — Nc ve Nqb noktasına göre momentler, ardından kamanın düşey dengesi.
bc yüzünde bcd bölgesinin zemini de göçme durumunda olduğundan, bu yüzdeki normal ve kayma gerilmeleri arasındaki bağıntı
b kutbuna göre momentler (Şekil 3 a): bd ve bc üzerindeki kayma gerilmeleri yarıçaplar doğrultusunda etkidiğinden ve F, b noktasından geçtiğinden geriye yalnızca normal gerilmeler ve spiral üzerindeki kohezyon kalır. p1, r1 = bd üzerine, p′p ise r0 = bc üzerine etkir; her birinin bileşkesi uzunluğun ortasındadır:
p′p için çözülüp ardından Denklem (11) ile s′p bulunduğunda:
Şimdi abc kaması ele alınır (Şekil 3 b). Her yüzün uzunluğu (B/2)/cos(45° + φ/2) değerindedir; q′ temel basıncı ile düşey dengeye p′p normal gerilmesi cos(45° + φ/2) bileşeniyle, s′p kayma gerilmesi ise sin(45° + φ/2) bileşeniyle katkıda bulunur:
Denklem (8), Denklem (14) ve Denklem (15), Denklem (17) içinde yerine konup sadeleştirildiğinde c ve po terimleri birbirinden ayrılır:
5θ açısı ve yüzey temeliβ ve m’nin hesaba katılma biçimi; Reissner ve Prandtl kapalı çözümleri.
Katsayılar φ açısına, η aracılığıyla m mobilizasyonuna ve spiralin taradığı θ açısı aracılığıyla eşdeğer serbest yüzeyin β eğimine bağlıdır. Şekil 1 geometrisinden:
Daha derin bir temelde eşdeğer serbest yüzey daha diktir ve β daha büyüktür; Şekil 4, katsayıların β ile ne kadar hızlı arttığını göstermektedir. Zemin yüzeyindeki bir temel için — Terzaghi türetmesindeki koşul — β = 0 ve m = 0 olup θ = π/2 ve sin(2η + φ) = 1 olur:
Bunlar Reissner (1924) Nq ve Prandtl (1921) Nc ifadeleridir ve bu modülde kullanılan katsayılar bunlardır. po = γDf = q ile denklemin c ve q terimleri cNc + qNq biçimini alır; Meyerhof’un β ve m ile temsil ettiği taban üstündeki zeminin katkısı ise bunun yerine derinlik katsayılarıyla hesaba katılır (Bölüm 9). φ → 0 iken Nc, π + 2 = 5.14 değerine yaklaşır.
6Öz ağırlık terimi — NγMeyerhof’un deneme yöntemi, 1963 yaklaşımı ve burada kullanılan Nγ.
Terzaghi teorisinde olduğu gibi Nγ için kapalı bir ifade yoktur; katsayı deneme yoluyla bulunur (Şekil 5):
- φ, eşdeğer serbest yüzeyin β eğimi ve bir m mobilizasyon değeri (0 veya 1) seçilir.
- θ, Denklem (21) ile bulunur ve bd ile be doğruları çizilir.
- Bir O deneme merkezi seçilir ve c noktasından bd doğrusuna kadar r = r0eθ tan φ logaritmik spiral yayı çizilir; yayın bitiş noktası d olarak adlandırılır.
- bd ile 90° − φ açısı yapan df doğrusu çizilir — her ikisi de doğrusal bölgenin kayma çizgileri olduğundan deneme yüzeyinde genellikle d noktasında bir köşe oluşur.
- bcdf kütlesi için W ağırlığı ve df üzerindeki Pp(R) Rankine pasif kuvveti bulunur.
- O noktasına göre momentler alınarak bc üzerindeki pasif kuvvet çözülür,
ve en küçük Ppγ bulunana kadar işlem başka O merkezleri için tekrarlanır. Ardından kendi ağırlığı Ww ve her yüzüne etkiyen Ppγ kuvveti (normalle φ açısı yaptığından düşey bileşeni Ppγ sin(45° + φ/2) olur) ile abc kamasının dengesinden şu ifade elde edilir:
İki parça toplandığında qu = q′ + q″ = cNc + poNq + ½γBNγ elde edilir — Denklem (2) biçimi. Zemin yüzeyindeki bir temel (β = 0, m = 0) için Meyerhof (1963), Nγ katsayısını yaklaşık olarak şu ifadeyle vermiştir:
Bu modülün Nγ katsayısı
Bu modülde, genel taşıma gücü denkleminin Nγ katsayısı ikinci kaynakta verildiği biçimiyle, yani Vesic (1973) kapalı ifadesiyle kullanılmaktadır:
İki yaklaşım Nc ve Nq için aynı, Nγ için ise farklı sonuç verir: φ = 30° için Vesic değeri 22.40, Meyerhof değeri 15.67 olur. Nγ, kama için kabul edilen biçime bağlı olduğundan yöntemlerin en çok ayrıştığı katsayıdır. Tablo 1 her ikisini de vermektedir; Meyerhof Nγ değeriyle öz ağırlık terimi ve dolayısıyla sürtünmeli bir zeminin qu değeri daha düşük çıkardı.
7Taşıma gücü katsayılarıφ = 0 ile 50° arasında Nc, Nq, Nγ.
Katsayılar yalnızca φ açısına bağlıdır:
| φ (°) | Nc | Nq | Nγ | Nγ M. |
|---|---|---|---|---|
| 0 | 5.14 | 1.00 | 0.00 | 0.00 |
| 1 | 5.38 | 1.09 | 0.07 | 0.00 |
| 2 | 5.63 | 1.20 | 0.15 | 0.01 |
| 3 | 5.90 | 1.31 | 0.24 | 0.02 |
| 4 | 6.19 | 1.43 | 0.34 | 0.04 |
| 5 | 6.49 | 1.57 | 0.45 | 0.07 |
| 6 | 6.81 | 1.72 | 0.57 | 0.11 |
| 7 | 7.16 | 1.88 | 0.71 | 0.15 |
| 8 | 7.53 | 2.06 | 0.86 | 0.21 |
| 9 | 7.92 | 2.25 | 1.03 | 0.28 |
| 10 | 8.34 | 2.47 | 1.22 | 0.37 |
| 11 | 8.80 | 2.71 | 1.44 | 0.47 |
| 12 | 9.28 | 2.97 | 1.69 | 0.60 |
| 13 | 9.81 | 3.26 | 1.97 | 0.74 |
| 14 | 10.37 | 3.59 | 2.29 | 0.92 |
| 15 | 10.98 | 3.94 | 2.65 | 1.13 |
| 16 | 11.63 | 4.34 | 3.06 | 1.37 |
| 17 | 12.34 | 4.77 | 3.53 | 1.66 |
| 18 | 13.10 | 5.26 | 4.07 | 2.00 |
| 19 | 13.93 | 5.80 | 4.68 | 2.40 |
| 20 | 14.83 | 6.40 | 5.39 | 2.87 |
| 21 | 15.81 | 7.07 | 6.20 | 3.42 |
| 22 | 16.88 | 7.82 | 7.13 | 4.07 |
| 23 | 18.05 | 8.66 | 8.20 | 4.82 |
| 24 | 19.32 | 9.60 | 9.44 | 5.72 |
| 25 | 20.72 | 10.66 | 10.88 | 6.77 |
| φ (°) | Nc | Nq | Nγ | Nγ M. |
|---|---|---|---|---|
| 26 | 22.25 | 11.85 | 12.54 | 8.00 |
| 27 | 23.94 | 13.20 | 14.47 | 9.46 |
| 28 | 25.80 | 14.72 | 16.72 | 11.19 |
| 29 | 27.86 | 16.44 | 19.34 | 13.24 |
| 30 | 30.14 | 18.40 | 22.40 | 15.67 |
| 31 | 32.67 | 20.63 | 25.99 | 18.56 |
| 32 | 35.49 | 23.18 | 30.21 | 22.02 |
| 33 | 38.64 | 26.09 | 35.19 | 26.17 |
| 34 | 42.16 | 29.44 | 41.06 | 31.15 |
| 35 | 46.12 | 33.30 | 48.03 | 37.15 |
| 36 | 50.59 | 37.75 | 56.31 | 44.43 |
| 37 | 55.63 | 42.92 | 66.19 | 53.27 |
| 38 | 61.35 | 48.93 | 78.02 | 64.07 |
| 39 | 67.87 | 55.96 | 92.25 | 77.33 |
| 40 | 75.31 | 64.20 | 109.41 | 93.69 |
| 41 | 83.86 | 73.90 | 130.21 | 113.99 |
| 42 | 93.71 | 85.37 | 155.54 | 139.32 |
| 43 | 105.11 | 99.01 | 186.53 | 171.14 |
| 44 | 118.37 | 115.31 | 224.63 | 211.41 |
| 45 | 133.87 | 134.87 | 271.75 | 262.74 |
| 46 | 152.10 | 158.50 | 330.34 | 328.73 |
| 47 | 173.64 | 187.21 | 403.65 | 414.33 |
| 48 | 199.26 | 222.30 | 496.00 | 526.45 |
| 49 | 229.92 | 265.50 | 613.14 | 674.92 |
| 50 | 266.88 | 319.06 | 762.86 | 873.86 |
8Şekil katsayılarıŞerit olmayan temel için De Beer düzeltmesi.
Türetme sürekli temel (düzlem şekil değiştirme) için yapılmıştır. Dikdörtgen bir temel üç boyutlu olarak göçer ve zemin yanlara olduğu kadar kamanın uçları çevresinde de hareket edebilir. De Beer (1970) şekil katsayıları her terimi kısa kenarın uzun kenara oranı B/L ile düzeltir:
Şerit temelde üç katsayının tümü 1 olur ve denklem düzlem şekil değiştirme biçimine döner.
9Derinlik katsayılarıHansen’in taban üstündeki zemin için tanıdığı katkı.
Terzaghi denklemi taban üstündeki zemini yalnızca ölü ağırlık olarak hesaba katar. Meyerhof teorisinde bu zemin eşdeğer serbest yüzey aracılığıyla dirence de katılır; genel denklemde bu katkı, Df/B ile artan Hansen (1970) derinlik katsayılarıyla hesaba katılır:
Df/B = 1 değerinin ötesinde arktanjant fonksiyonu katsayıların artmasını sürdürür, ancak artış giderek yavaşlar; bu nedenle bu denklem, Terzaghi denkleminden farklı olarak derinlik için bir sınır gerektirmez.
10Eğim katsayılarıEğik yük için Meyerhof indirgemesi.
Düşeyle β açısı yapan eğik bir yük, düşey bir yüke göre daha az düşey direnç mobilize eder: yükün bir kısmı temeli yana doğru iter. Meyerhof (1963) yük eğimi katsayıları her terimi azaltır:
β = 0 için üç katsayının tümü 1 olur. Fγi, β = φ olduğunda sıfıra ulaşır ve sıfırda kalır — modül (1 − β/φ)² ifadesinin yeniden artmasına izin vermez — ve β, en fazla 89° değerine kadar, yani (1 − β/90°)² ifadesinin artmaya başlayacağı noktanın altında kabul edilir.
11Tam denklemTüm katsayılar birlikte; drenajsız durum.
Bölüm 5–10 içinde verilen katsayılarla genel denklem, Denklem (1), tamamlanmış olur. Taban seviyesinde düşey yük etkisindeki bir şerit temel için tüm düzeltme katsayıları 1 olur ve denklem Terzaghi denklemi biçimini alır — Terzaghi katsayıları yerine Reissner Nq, Prandtl Nc ve Vesic Nγ değerleriyle.
Drenajsız yükleme için (φ = 0, c = cu) Nc = 5.14, Nq = 1 ve Nγ = 0 olur:
Yeraltı su seviyesi denkleme Terzaghi denklemindeki gibi girer (Bölüm 12): q ve üçüncü terimdeki birim hacim ağırlık aracılığıyla; katsayılar aracılığıyla hiçbir zaman girmez.
12Yeraltı su seviyesiSürşarj ve öz ağırlık terimi; katsayılar değişmez.
Yeraltı su seviyesinin altında efektif birim hacim ağırlık γ′ = γsat − γw etkir (γw = 9.81 kN/m³). Dw, yeraltı su seviyesinin zemin yüzeyinden derinliği olmak üzere modülde üç durum ayırt edilmektedir:
Durum I — tabanın üstünde, Dw < Df
Durum II — taban seviyesinde, Dw = Df
Durum III — tabanın altında, Dw > Df
Yeraltı su seviyesi tabanın bir temel genişliğinden daha fazla altında ise suyun etkisi yoktur.
13Emniyetli gerilme ve kontrolBrüt ve net gerilmeler ile β açısındaki emniyetli bileşke.
qu, göçme anındaki düşey gerilmedir. Modülde brüt ve net gerilmeler birbirinden ayrı tutulmaktadır:
Uygulanan gerilme qapplied, servis yükleri altında taban seviyesindeki düşey brüt gerilmedir (V/A) — eğik yükte bileşkenin alana bölümü değil, düşey bileşeni alınır. Aşağıdaki koşullar sağlandığında temel yeterli kabul edilir:
Emniyetli düşey yük Qall = qall,g·A, β eğimindeki emniyetli bileşke yük ise Qall/cos β değeridir. qapplied girilmediğinde modül yalnızca taşıma gücü değerlerini raporlar.
14Çözümlü örnekModülün açılış modeli; değerler anlık olarak hesaplanmaktadır.
1.2 m × 1.2 m boyutlarında, kum içinde Df = 1 m derinlikte kare bir temel; φ = 32°, c = 0, yeraltı su seviyesinin üstünde γ = 16 kN/m³, altında γsat = 19.5 kN/m³, yeraltı su seviyesi Dw = 0.5 m derinlikte; yük düşeyle β = 10° eğiktir. Bu, modülün açılış modelidir ve burada modülün kendi fonksiyonlarıyla hesaplanmaktadır.
Yeraltı su seviyesi tabanın üstünde (Durum I): q = 0.5(16) + (19.5 − 9.81)(0.5) = 12.845 kPa ve üçüncü terimde γ′ = 9.69 kN/m³. B/L = 1; Df/B = 0.833 ≤ 1; β = 10° < φ:
c = 5 kPa olduğunda kohezyon terimi c Nc Fcs Fcd Fci = 287.51 kPa katkı sağlar (Fcd = 1.241, Fqd değerinden) ve qu = 807.50 kPa olur. Her iki değer de modülün doğrulama takımında yer almaktadır.
15KaynaklarTeorinin ve katsayıların kaynakları.
- Meyerhof, G.G. (1951). The ultimate bearing capacity of foundations. Géotechnique, 2(4), 301–332.
- Meyerhof, G.G. (1963). Some recent research on the bearing capacity of foundations. Canadian Geotechnical Journal, 1(1), 16–26.
- Das, B.M. (2017). Shallow Foundations: Bearing Capacity and Settlement, 3rd ed. CRC Press — Bölüm 2.4–2.5; bu sayfa, oradaki çıkarımın sırasını izlemektedir; sayfa metninde “kaynak” olarak anılmaktadır.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage — genel taşıma gücü denklemi ve katsayıları; sayfa metninde “ikinci kaynak” olarak anılmaktadır.
- Reissner, H. (1924). Zum Erddruckproblem. Proc. 1st Int. Congress of Applied Mechanics, Delft, 295–311.
- Prandtl, L. (1921). Über die Eindringungsfestigkeit (Härte) plastischer Baustoffe und die Festigkeit von Schneiden. ZAMM, 1(1), 15–20.
- Vesic, A.S. (1973). Analysis of ultimate loads of shallow foundations. JSMFD, ASCE, 99(SM1), 45–73.
- De Beer, E.E. (1970). Experimental determination of the shape factors and the bearing capacity factors of sand. Géotechnique, 20(4), 387–411.
- Hansen, J.B. (1970). A revised and extended formula for bearing capacity. Danish Geotechnical Institute Bulletin 28.
Şekiller doğrudan mekanizmanın kendisinden çizilmiştir; Nq grafiği bu sayfadaki denklemlerden hesaplanmıştır.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi temelinizin Meyerhof taşıma gücünü dakikalar içinde bulun
- Her katsayı kendi formülüyle; brüt ve net taşıma gücü
- Düşey ya da eğik yük altında şerit, kare, dikdörtgen veya dairesel temel
- Mekanizmanın kesit üzerindeki çizimi
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF