Bu sayfada · 6 bölüm
Yerdeğiştirme yapmayan bir duvara etkiyen sükûnetteki yanal toprak basıncı: Jaky, Sherif, Mayne & Kulhawy ve Massarsch bağıntılarıyla K₀, tabakalı dolgu ve yeraltı su seviyesi. Şekiller denklemlerden hesaplanmıştır.
1Sükûnetteki toprak basıncıK₀ = σ′h / σ′o.
Hareket edemeyen bir duvar — döşemeleriyle desteklenen bir bodrum duvarı, kazıklı bir kenar ayak, bir menfez duvarı — arkasındaki zemini daha önce zemin içinde bulunduğu durumda, yani sükûnet durumunda bırakır. Bu durumda yatay efektif gerilmenin düşey efektif gerilmeye oranı, sükûnetteki toprak basıncı katsayısı K₀ olarak tanımlanır. Duvar zeminden uzaklaşırsa basınç aktif değere doğru azalır; zemine doğru itilirse pasif değere doğru artar (Yanal toprak basıncı ailesindeki diğer modüller). Aktif durum için gereken yerdeğiştirmeler küçük, pasif durum için daha büyüktür:
| Zemin | aktif, ΔLa/H | pasif, ΔLp/H |
|---|---|---|
| Gevşek kum | 0.001–0.002 | 0.01 |
| Sıkı kum | 0.0005–0.001 | 0.005 |
| Yumuşak kil | 0.02 | 0.04 |
| Katı kil | 0.01 | 0.02 |
2K₀ katsayısıJaky, Sherif, Mayne & Kulhawy, Massarsch.
İri daneli zeminler için Jaky (1944) yaygın olarak kullanılan şu bağıntıyı vermiştir
Sıkı, sıkıştırılmış bir kumda bu bağıntı basıncı olduğundan küçük verir; çünkü sıkıştırma dolguyu aşırı konsolide hâle getirir. Sherif, Fang ve Sherif (1984) şu bağıntıyı önermiştir
Burada γd sıkıştırılmış kuru birim hacim ağırlık, γd(min) ise en gevşek durumdaki kuru birim hacim ağırlıktır. Mayne ve Kulhawy (1982), 171 zemin üzerinde yaptıkları çalışmayla Jaky denklemini kilden çakıla kadar aşırı konsolide zeminlere genişletmiştir:
Burada OCR, ön konsolidasyon basıncının mevcut efektif örtü yüküne oranıdır. Normal konsolide ince daneli zeminler için Massarsch (1979), K₀ değerini plastisite indisine bağlamıştır. Aşırı konsolide bir kil için K₀ değeri, bu değerin √OCR ile çarpılmasıyla yaklaşık olarak belirlenir; bu düzeltme Massarsch bağıntısının bir parçası değildir:
Modül her tabakaya bu bağıntılardan biriyle kendi K₀ değerini atar ya da deneyden elde edilen bir değeri kullanır.
3Kuru geri dolguP₀ = ½K₀γH².
Birim hacim ağırlığı γ olan kuru bir zeminde basınç derinlikle doğrusal olarak artar, σ′h = K₀γz; duvarın birim uzunluğuna etkiyen kuvvet üçgenin alanıdır:
Bu kuvvet tabandan H/3 yükseklikte etkir. Tabakalı bir dolguda σ′o tabaka tabaka toplanır ve her tabaka kendi K₀ değerini alır; bu nedenle diyagramda K₀ değerinin değiştiği her sınırda bir sıçrama oluşur.
4Kısmen su altındaki geri dolguEfektif basınca su basıncının eklenmesi.
Yeraltı su seviyesi H₁ derinliğinde olup duvarın önünde su bulunmadığında, bu seviyenin üstünde önceki gibi σ′h = K₀γz olur. Altında ise efektif düşey gerilmede batık birim hacim ağırlık γ′ = γsat − γw kullanılır:
ve su, K₀ değerinden bağımsız olarak duvarı hidrostatik basıncının tamamıyla iter:
Kuvvet, iki diyagramın alanlarının toplamıdır:
Kuvvetin etki çizgisi, alanların tabana göre momentlerinden bulunur. γw, K₀γ′ değerinden çok büyük olduğundan su seviyesinin altında suyun payı çoğunlukla daha büyüktür.
5Çözümlü örneklerHer sayı modülün kendi kodu ile hesaplanmıştır.
Birinci durum. 5 m yüksekliğindeki, yerdeğiştirme yapmayan bir duvar, c′ = 0, φ′ = 30° ve OCR = 2 olan bir kumu tutmaktadır; kumun birim hacim ağırlığı yeraltı su seviyesinin üstünde γ = 18 kN/m³, altında γsat = 20 kN/m³ olup su seviyesi duvar üstünden 2 m aşağıdadır. Denklem (4) ile K₀:
Kuvvet, diyagramların (üçgen ve dikdörtgenlerin) alanlarının toplamıdır; etki çizgisi ise bu alanların tabana göre momentlerinden elde edilir:
İkinci durum. Yerdeğiştirme yapmayan, 6 m yüksekliğindeki bir duvar, 3 m kalınlığındaki bir kumu (γ = 18 kN/m³, φ′ = 32°, OCR = 1) ve bunun altındaki 3 m kalınlığındaki bir kili (γsat = 19 kN/m³, PI = 25 %, OCR = 2) tutmaktadır; yeraltı su seviyesi kilin üst yüzeyindedir. Kum için Jaky’nin Denklem (2) bağıntısı, kil için Denklem (5) kullanılmıştır:
σ′h, K₀ değiştiği için kilin üst yüzeyinde sıçrama yapar; σ′o ise sıçrama yapmaz. Her iki durum da modüle girilebilir — birincisi için bir tabaka, ikincisi için iki tabaka — ve modülün Hesaplar bölümü aynı P₀ ve z̄ değerlerine ulaşır.
6KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.
- Jaky, J. (1944). The coefficient of earth pressure at rest. Journal of the Society of Hungarian Architects and Engineers, 7, 355–358.
- Mayne, P.W. and Kulhawy, F.H. (1982). K₀–OCR relationships in soil. J. Geotech. Eng. Div., ASCE, 108(GT6), 851–872.
- Massarsch, K.R. (1979). Lateral earth pressure in normally consolidated clay. Proc. 7th European Conf. SMFE, Brighton, 2, 245–250.
- Sherif, M.A., Fang, Y.S. and Sherif, R.I. (1984). KA and K0 behind rotating and non-yielding walls. J. Geotech. Eng., ASCE, 110(GT1), 41–56.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi duvarınızdaki sükûnet basıncını dakikalar içinde bulun
- Jaky, Sherif, Mayne & Kulhawy ya da Massarsch bağıntılarıyla K₀; tabaka tabaka
- Efektif basınç, su basıncı ve kuvvet; kuvvetin taban üstündeki yüksekliğiyle birlikte
- Farklı zeminlerden oluşan tabakalar ve herhangi bir derinlikte yeraltı su seviyesi
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Telefonunuzda ve tarayıcınızda çalışır

PDF