GeoTerva Module openen

Theorie · Gronddruk

Gronddruk volgens Mononobe–Okabe: de actieve kracht op een wand bij een aardbeving

Hoe de pseudostatische methode de actieve kracht op een wand tijdens een aardbeving geeft: de spie met de horizontale en verticale traagheid, de Mononobe–Okabe-coëfficiënt, de evenwichtsgrens en de werklijn, met elke figuur getekend op basis van dezelfde getallen die de module gebruikt.

De module werkt online in uw browser, op smartphone, tablet of pc. Niets te installeren, geen dongle nodig.

Mononobe–Okabe · Resultaten
De Mononobe–Okabe-module na Berekenen: de wand met de dynamische kracht en de maatgevende spie, met daarnaast de resultaten
Op deze pagina · 7 hoofdstukken
  1. 1De pseudostatische spie
  2. 2Mononobe–Okabe-coëfficiënt
  3. 3De evenwichtsgrens
  4. 4Werklijn
  5. 5Lagen, water en bovenbelasting
  6. 6Rekenvoorbeeld
  7. 7Literatuur
Door het ingenieursteam van GeoTervaUpdated 2026-10-185 min leestijdFree, no sign-up

De actieve kracht op een muur tijdens een aardbeving volgens de pseudostatische methode: Mononobe–Okabe voor een niet-samenhangende aanvulling met wandwrijving, een hellende achterzijde en een hellend maaiveld, de werklijn volgens Seed & Whitman (1970), en de gelaagde methode van de module inclusief grondwaterstand en bovenbelasting.

First slide of the lecture slides: Mononobe–OkabePDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

27 slides · PDF · 1.2 MB

1De pseudostatische spieCoulomb's spie met kₕW en kᵥW.

Tijdens een aardbeving wordt de grondspie achter een keermuur versneld. De pseudostatische methode vervangt de trillingen door twee constante volumekrachten op de proefwig ABC van Coulomb (Okabe 1926; Mononobe & Matsuo 1929):

  • kₕW — horizontaal, richting de muur, met kₕ = horizontale versnelling / g;
  • kᵥW — verticaal, met kᵥ = verticale versnelling / g (hier omhoog gericht, waardoor het gewicht afneemt);
  • W, F (onder φ′ ten opzichte van de normaal op BC) en Pₐₑ (onder δ′ ten opzichte van de normaal op de achterzijde) zoals in de analyse van Coulomb.
ABCWkₕWkᵥWηF (onder φ′ t.o.v. de normaal op BC)Pₐₑ (onder δ′ ten opzichte van de normaal op AB)WkᵥWkₕWFPₐₑψkrachtenpolygoon — de resultante van Wen de traagheidskrachten roteert over ψ
Figuur 1. De proefwig met de traagheidskrachten en de krachtenpolygoon.

W, kₕW en kᵥW tellen op tot een kracht W(1 − kᵥ)/cos ψ, die ten opzichte van de verticale verdraaid is over de seismische hoek

ψ=tan−1kh1−kv(1)

zodat de seismische spie overeenkomt met de spie van Coulomb in een zwaartekrachtsveld dat over ψ is verdraaid: de achterzijde van de muur wordt θ + ψ en het maaiveld α + ψ. Zoals bij de analyse van Coulomb is de dynamische actieve kracht de grootste kracht uit de proefwiggen.

2Mononobe–Okabe-coëfficiëntDe dynamische actieve kracht.

Het maximaliseren van de kracht uit de proefwig levert de Mononobe–Okabe-vergelijkingen op:

Pae=12γH2(1−kv)K′a(2)
K′a=cos2(φ′−θ−ψ)cosψcos2θcos(δ′+θ+ψ)[1+sin(φ′+δ′)sin(φ′−α−ψ)cos(δ′+θ+ψ)cos(θ−α)]2(3)

Met kₕ = kᵥ = 0, ψ = 0 is K′ₐ gelijk aan Coulomb's Kₐ. De coëfficiënt neemt snel toe met kₕ en nadert oneindig als de evenwichtsgrens wordt genaderd:

0.00.20.40.60.81.01.20.00.10.20.30.40.50.6φ′ = 30°φ′ = 35°φ′ = 40°gestreept: kₕ(cr) = tan φ′ — geen evenwicht mogelijk hierbovenkₕK′ₐ
Figuur 2. K′ₐ als functie van kₕ voor δ′ = φ′/2, θ = α = 0, kᵥ = 0.
Tabel 1. K′ₐ voor δ′ = φ′/2, θ = α = 0, kᵥ = 0, volgens Verg. (3)
kₕφ′ = 28°φ′ = 30°φ′ = 35°φ′ = 40°φ′ = 45°
0.10.3960.3680.3060.2530.207
0.20.4850.4520.3800.3190.267
0.30.6040.5630.4740.4020.340
0.40.7780.7180.5990.5080.433
0.51.1150.9720.7740.6480.552
Tabellen voor K′ₐ omvatten slechts een beperkt aantal waarden voor θ, δ′ en α; de module berekent Verg. (3) voor elke willekeurige combinatie.

3De evenwichtsgrensDe kritische horizontale versnelling.

De term sin(φ′ − α − ψ) onder het wortelteken heeft geen reële waarde wanneer φ′ − α − ψ < 0: in dat geval kan geen enkele spie in evenwicht zijn, ongeacht de beweging van de muur. De aanvulling is alleen stabiel zolang

α≤φ′−ψ(4)

Voor een horizontaal maaiveld is dit ψ ≤ φ′, oftewel de horizontale versnelling mag niet groter zijn dan

kh(cr)=(1−kv)tanφ′(5)

(voor een hellend maaiveld geldt tan(φ′ − α) in plaats van tan φ′). De module stopt met een melding wanneer kₕ boven deze grens ligt; in de buurt hiervan neemt K′ₐ steil toe (figuur 2).

4WerklijnSeed & Whitman.

De Mononobe–Okabe-analyse levert de grootte en richting van Pₐₑ, maar niet het werkpunt. Seed & Whitman (1970) splitsen de kracht op in de statische Coulomb-kracht en een seismische toename:

Pae=Pa+ΔPae(6)

Pₐ (Coulomb, ½γH²Kₐ met dezelfde δ′, θ, α) grijpt aan op H/3 boven de zool; ΔPₐₑ grijpt hoger aan, op 0.6H. De resultante grijpt aan op

z‾=Pa(H3)+ΔPae(0.6H)Pae(7)

nog steeds geheld onder δ′ ten opzichte van de normaal van de achterzijde.

Pₐ = 37.38 kN/mstatisch, op H/3ΔPₐₑ = 18.68 kN/mseismisch, op 0.6HPₐₑ = 56.05 kN/mop z̄ = 1.69 mH = 4 m
Figuur 3. De statische kracht, de seismische toename en hun resultante in het rekenvoorbeeld.
De opsplitsing is een ingenieursbenadering: de dynamica van de grond of van de muur wordt hierin niet gemodelleerd.

5Lagen, water en bovenbelastingEen gelaagde aanvulling met een grondwaterstand en een bovenbelasting (deze module).

Een bovenbelasting q op het maaiveld (verticaal, per oppervlakte-eenheid van het hellende vlak) voegt gewicht toe aan elke proefwig in dezelfde verhouding als de grond, evenals de bijbehorende traagheid tijdens een aardbeving, waardoor de maatgevende glijwig niet verandert. Net als bij de kracht volgens Coulomb werkt dit als de verticale spanning

qe=qcosθcos(θ−α),Pae=(1−kv)K′a(12γH2+qeH)(8)

De module verwerkt de aanvulling eveneens in lagen met horizontale laagovergangen en verticaal gemeten laagdikten aan de achterzijde vanaf het bovenaan aanwezige punt A, elk met hun eigen γ, φ′ en wandwrijvingshoek δ′. Elke laag krijgt een eigen coëfficiënt onder de effectieve verticale spanning onder A:

σ′v=qe+Σγihi,σ′ae=(1−kv)K′a,iσ′vcosθ(9)

per eenheid van lengte van de achterzijde, geheld onder de δ′ van de betreffende laag ten opzichte van de normaal. Een horizontale grondwaterstand op zw onder A met hydrostatische poriënwaterspanning zorgt ervoor dat de lagen eronder wegen volgens γ′ = γsat − γw, waarbij u = γw(z − zw) loodrecht op de achterzijde werkt. Tijdens een aardbeving beweegt het poriënwater óf mee met de grond — opgesloten, het gebruikelijke geval bij een slecht doorlatende aanvulling — óf het beweegt, bij een zeer goed doorlatende aanvulling (k > 5×10⁻⁴ m/s), niet mee — vrij. De traagheid is in dat geval die van de verzadigde of droge massa, terwijl het onderwatergewicht de spanning draagt en de seismische hoek onder de grondwaterstand toeneemt:

tanψw=γsatγsat−γwkh1−kv(restrained),tanψw=γdγsat−γwkh1−kv(free)(10)

Vrij water voegt een eigen hydrodynamische druk toe volgens Westergaard (1933), over de hoogte dw van de grondwaterstand boven de zool:

pwd=78khγwdwz′,Pwd=712khγwdw2at0.4dw(11)

Voor de werklijn grijpt het statische Coulomb-deel (dezelfde lagen met kₕ = kᵥ = 0) aan waar de gronddrukken dit bepalen, en de seismische toename ΔN = Nae − Na op 0.6H, conform de methode van Seed & Whitman voor één grondsoort; het water en de bijbehorende hydrodynamische druk grijpen aan met hun eigen arm. De toename wordt soms op halfhoogte genomen; de module houdt vast aan de 0.6H volgens Seed & Whitman, wat het grotere kantelmoment oplevert.

De spie volgens Mononobe–Okabe gaat uit van één enkel vlak glijvlak door één droge grondlaag; de gelaagde benadering is een ingenieursuitbreiding van de module hierop, en geen analytische gelaagde oplossing uit de literatuur. Voor één droge grondlaag vermindert deze tot de gesloten formule van Mononobe–Okabe; met kₕ = kᵥ = 0 komt deze overeen met de gelaagde Coulomb-oplossing uit de Coulomb-module. Het maatgevende glijvlak van elke laag, getrokken vanaf de hiel door de lagen heen, vormt een stapsgewijze benadering van het mechanisme.

6RekenvoorbeeldDe keermuur waarmee de module opent.

Een muur met H = 4 m met γ = 15.5 kN/m³, φ′ = 30°, δ′ = 15°, θ = α = 0, kᵥ = 0 en kₕ = 0.2. Bepaal Pₐₑ en de bijbehorende werklijn.

ψ=tan−10.2=11.31°,K′a=0.4520
Pae=12(15.5)(4)2(1−0)(0.4520)=56.05kN/m
Pa=12(15.5)(4)2(0.3014)=37.38,ΔPae=18.68,z‾=37.38(4/3)+18.68(2.4)56.05=1.69m

De module opent met dit voorbeeld.

7LiteratuurBronnen.

  • Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.
  • Mononobe, N. en Matsuo, H. (1929). On the determination of earth pressure during earthquakes. Proceedings, World Engineering Congress, Tokio, 9, 177–185.
  • Okabe, S. (1926). General theory of earth pressure. Journal of the Japan Society of Civil Engineering, 12(1).
  • Seed, H.B. en Whitman, R.V. (1970). Design of earth retaining structures for dynamic loads. Specialty Conference on Lateral Stresses in the Ground and Design of Earth Retaining Structures, ASCE, 103–147.
  • Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning.
  • Westergaard, H.M. (1933). Water pressures on dams during earthquakes. Transactions ASCE, 98, 418–433.

Van theorie naar uw eigen ontwerp

Bepaal de seismische kracht op uw eigen wand in enkele minuten

  • De dynamische actieve kracht, de componenten en de werklijn, stap voor stap
  • De horizontale en verticale seismische coëfficiënten, een hellende wand en een hellend maaiveld
  • Lagen, een grondwaterstand en een bovenbelasting
  • Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Werkt op uw smartphone en in uw browser

Meer over gronddruk