Bu sayfada · 6 bölüm
Eğimli granüler dolgu durumunda Rankine aktif ve pasif basıncı ile Chu (1991) tarafından verilen eğik arka yüzlü duvar genel durumu: katsayılar, kuvvetin doğrultusu ve göçme kaması. Şekiller denklemlerden hesaplanmıştır.
1Eğimli dolguYüzeye paralel basınç.
Sürtünmesiz düşey bir duvarın arkasındaki granüler dolgu (c′ = 0) yatayla α açısı yapacak biçimde eğimli olduğunda Rankine basınçları artık yatay değildir: α açısıyla eğik olarak zemin yüzeyine paralel etkir ve derinlikle yine doğrusal olarak artar:
Her iki kuvvet de tabandan H/3 yukarıda, α açısıyla eğik olarak etkimektedir. Kök ifadesi α ≤ φ′ koşulunu gerektirir — φ′ değerinden daha dik bir şev ayakta duramaz. α = 0 için denklemler tan²(45 ∓ φ′/2) ifadesine indirgenir.
| α | φ′ = 28° | φ′ = 30° | φ′ = 32° | φ′ = 34° | φ′ = 36° | φ′ = 38° | φ′ = 40° |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0° | 0.3610 | 0.3333 | 0.3073 | 0.2827 | 0.2596 | 0.2379 | 0.2174 |
| 5° | 0.3656 | 0.3372 | 0.3105 | 0.2855 | 0.2620 | 0.2399 | 0.2192 |
| 10° | 0.3802 | 0.3495 | 0.3210 | 0.2944 | 0.2696 | 0.2464 | 0.2247 |
| 15° | 0.4086 | 0.3729 | 0.3405 | 0.3108 | 0.2834 | 0.2581 | 0.2346 |
| 20° | 0.4605 | 0.4142 | 0.3739 | 0.3381 | 0.3060 | 0.2769 | 0.2504 |
| 25° | 0.5727 | 0.4936 | 0.4336 | 0.3847 | 0.3431 | 0.3070 | 0.2750 |
| α | φ′ = 28° | φ′ = 30° | φ′ = 32° | φ′ = 34° | φ′ = 36° | φ′ = 38° | φ′ = 40° |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0° | 2.770 | 3.000 | 3.255 | 3.537 | 3.852 | 4.204 | 4.599 |
| 5° | 2.715 | 2.943 | 3.196 | 3.476 | 3.788 | 4.136 | 4.527 |
| 10° | 2.551 | 2.775 | 3.022 | 3.295 | 3.598 | 3.936 | 4.316 |
| 15° | 2.284 | 2.502 | 2.740 | 3.002 | 3.293 | 3.615 | 3.977 |
| 20° | 1.918 | 2.132 | 2.362 | 2.612 | 2.886 | 3.189 | 3.526 |
| 25° | 1.434 | 1.664 | 1.894 | 2.135 | 2.394 | 2.676 | 2.987 |
2Genel durumEğik duvar sırtı ve eğimli dolgu (Chu 1991).
Chu (1991), Rankine çözümünü, arka yüzü düşeyle θ açısı yapan ve α eğimli granüler dolguyu tutan sürtünmesiz bir duvara genişletmiştir (her iki açı da çizildiği yönde pozitiftir). z derinliğindeki aktif basınç
olarak verilir ve arka yüzün normaline göre β açısıyla eğiktir:
Duvarın birim uzunluğu başına kuvvet Pₐ = ½γH²Kₐ₍R₎ olup burada
ABC göçme kaması ise aşağıdaki açıda bulunan BC düzlemiyle sınırlanmaktadır:
Pasif durumda işaretler değişir:
θ = 0 için genel katsayılar Denklem (1) ve Denklem (2) ifadelerine indirgenir ve β = α olur.
Arka yüz ile zemin yüzeyi 90° − |α − θ| açısıyla kesişir. Bu açı kapandıkça arka yüz şevin boyunca uzanır — duvar şevin üzerine oturur (θ negatif, α pozitif) ya da ince bir zemin şeridi taşır (θ pozitif, α negatif) — ve üzerindeki gerilme, yanal toprak basıncından çok, yüzeye paralel bir düzlemdeki gerilmeye, yani üstteki zeminin ağırlığına yaklaşır. Modül, arka yüzün yüzeyle 15° veya daha büyük bir açıyla kesiştiği durumları (|α − θ| ≤ 75°) kabul etmektedir.
3Kohezyonlu dolguDüşey duvar sırtının gerisinde c′–φ′ zemini (Mazindrani ve Ganjali 1997).
α eğimli c′–φ′ dolguyu tutan düşey sürtünmesiz bir duvar (θ = 0) için Mazindrani ve Ganjali (1997), z derinliğindeki aktif basıncı şu şekilde vermektedir
burada
Katsayı c′/γz oranı aracılığıyla derinlikle değiştiğinden basınç dağılışı doğrusal değildir. Basınç, yüzeye yakın kesimde çekme çatlaklarının derinliğine kadar negatiftir
— bu derinlik, eğimden bağımsız olarak yatay yüzeyli dolgu arkasındaki derinlikle aynıdır. Pasif durumda kökün önündeki işaret + olur. α = 0 için bağıntı Rankine'in σ′ₐ = Kₐγz − 2c′√Kₐ ifadesine, c′ = 0 için ise Denklem (1) ifadesine dönüşür.
Modül, eğrisel basıncı zc altında (çekme çatlakları) ya da tüm yükseklik boyunca (çatlak yok) integre etmektedir. Mazindrani ve Ganjali eğik arka yüz için çözüm vermemektedir: kohezyonlu bir tabaka bulunduğunda modül θ = 0 gerektirir.
Drenajsız bir kil (φᵤ = 0, cᵤ, toplam gerilme) için aynı bağıntı φ′ = 0 ve c′ = cᵤ alınarak kullanılır: r = cᵤ/γz olmak üzere K′ₐ = 2cos²α − 2√(r² − sin²α cos²α) − 1 ve σₐ = γz − 2cᵤ (α = 0 için). Bu çözüm yalnızca şev ayakta durduğu sürece geçerlidir — yüzeye paralel düzlemlerdeki kayma gerilmesi γz sin α cos α, cᵤ değerini aşamaz —; bu nedenle modül bu koşulu duvar topuğuna kadar kontrol etmektedir; çekme çatlakları zc = 2cᵤ/γ derinliğine ulaşır.
4Tabakalı dolguYüzeye paralel tabakalar (bu modül).
Modül, dolguyu zemin yüzeyine paralel tabakalar hâlinde de ele almaktadır — duvarın arkasında herhangi bir noktada açılan düşey bir sondaj kuyusu bu tabakaları aynı kalınlıklarda keser. Her tabaka, kendi γ, φ′ ve c′ değerleri için homojen çözümün yerel parametreleriyle (granüler tabaka için Chu, kohezyonlu tabaka için Mazindrani ve Ganjali), üzerindeki zeminin ağırlığı σ′ᵥ = Σγᵢhᵢ (hᵢ düşey) altında değerlendirilmektedir — bu, modülün benimsediği, Rankine–Chu gerilme durumunun tabakalı bir genişletmesidir. Arka yüze etkiyen basınç, γz yerine σ′ᵥ konularak tek tabakalı bağıntıdan elde edilir:
granüler bir tabaka için kendi φ′ değerine karşılık gelen β açısıyla (θ = 0 için doğrudan σ′ᵥK, α açısıyla); düşey arka yüz arkasındaki c′–φ′ tabakası için ise σ′ = σ′ᵥK′ cos α olup K′, Denklem (11) ile ve c′/γz yerine c′/σ′ᵥ alınarak bulunur. Arka yüz eğik olduğunda, arka yüz üzerinde duvar tepesinden z derinliğindeki bir nokta, duvarın üzerine uzatılan zemin yüzeyinden d = z(1 + tan θ tan α) kadar aşağıdadır ve σ′ᵥ bu derinlikte alınır.
Katsayının değiştiği sınırda basınç sıçrama yapar. Her tabakanın kuvveti, arka yüz boyunca, arka yüze dik bileşeni Nᵢ ve arka yüze paralel bileşeni Tᵢ olarak toplanır; ardından N = ΣNᵢ ve T = ΣTᵢ olmak üzere P = √(N² + T²) ve β = tan⁻¹(T/N) bulunur; etki çizgisi arka yüzü, Nᵢ kuvvetlerinin tabana göre momentinin karşılandığı noktada keser. Göçme kaması topuktan başlayarak her tabakanın kayma düzlemleri boyunca yükselir — kayma düzlemi granüler tabakada doğrusal, kohezyonlu tabakada eğriseldir.
Eğimli yüzey üzerindeki q sürşarjı (düşey, yüzeyin birim alanı başına; Coulomb modülünde olduğu gibi) birim yatay alan başına q/cos α değerindedir ve bu ağırlıkta bir tabaka gibi her derinlikte σ′ᵥ değerine eklenir; eğik bir arka yüz arkasında birim düşey derinlik başına q cos θ/cos(θ − α) değerini verir — Coulomb kamasında olduğu gibi —, yatay yüzeyli dolguda ise σ′ₐ = Kₐ(q + γz) elde edilir. Yeraltı su seviyesi, duvar tepesinden zw derinlikte, yatay ve hidrostatik boşluk suyu basınçlı olarak alınmaktadır: bu seviyenin altında, arka yüzdeki bir noktanın üzerindeki kolonda tabakaların birim hacim ağırlığı γ′ = γsat − γw olarak alınır, her tabaka katsayısını bu σ′ᵥ altında alır ve u = γw(z − zw) arka yüze dik olarak etkiyerek yalnızca N değerine eklenir; drenajsız bir tabaka toplam gerilmelerle ele alınır ve su ayrıca hesaba katılır. Yatay yüzeyli dolgu ve düşey arka yüz için bu, yeraltı su seviyesinin klasik Rankine yaklaşımıdır; şev arkasında yatay bir yeraltı su seviyesi ise tabakalı genişletmenin bir parçasıdır.
Chu (1991) ile Mazindrani ve Ganjali (1997) tek bir homojen zemini ele almaktadır; tabakalı biçim, literatürde yer alan kapalı formlu bir tabakalı çözüm değil, aynı gerilme durumunun modül tarafından yapılan mühendislik genişletmesidir ve tabakalı bir dolgunun göçme mekanizması çizilen parçalı mekanizmadan farklı olabilir. Bu biçim, tek granüler tabaka için Chu’nun kapalı çözümünü 10⁻⁸ hassasiyetle, tek c′–φ′ tabakası için ise Mazindrani ve Ganjali’nin çözümünü vermektedir.
5Çözümlü örnekEğimli dolgu tutan, sırtı eğik bir duvar; ABD birimleriyle.
Çözümlü örnek. H = 12 ft, α = +20°, θ = +20°, granüler dolgu γ = 115 lb/ft³, φ′ = 30°. Pₐ kuvveti, etki noktası ve doğrultusu istenmektedir.
Pₐ, duvar tabanından 12/3 = 4 ft yukarıda, arka yüzün normaliyle yaklaşık 30° açı yaparak etkimektedir. Modül bu örnekle SI birimlerinde açılır (H = 3.658 m, γ = 18.07 kN/m³).
6KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.
- Chu, S.C. (1991). Rankine analysis of active and passive pressures on dry sands. Soils and Foundations, 31(4), 115–120.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning.
- Mazindrani, Z.H. and Ganjali, M.H. (1997). Lateral earth pressure problem of cohesive backfill with inclined surface. Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering, ASCE, 123(2), 110–112.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi eğimli dolgunuzu dakikalar içinde çözün
- Katsayı, kuvvet, kuvvetin eğikliği ve göçme kaması, adım adım
- Eğik duvar sırtı, kohezyonlu dolgu ve yüzeye paralel tabakalar
- Ölçekli çizilmiş basınç diyagramı ve kama
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Telefonunuzda ve tarayıcınızda çalışır

PDF