GeoTerva Modülü açın

Teori · Yanal toprak basıncı

Depremli durumda pasif toprak basıncı: psödo-statik eğrisel yüzey analizi

Bir duvara etkiyen pasif kuvvetin deprem sırasında psödo-statik eğrisel yüzey analiziyle nasıl bulunduğu: kuvvet, onu veren katsayılar ve modülün kullandığı tabakalı biçim; sayısal değerleriyle birlikte.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Pasif, depremli · Sonuçlar
Pasif, depremli modülü, Analiz et sonrasında: pasif kuvvet ve bileşenleriyle duvar ve yanında sonuçlar
Bu sayfada · 5 bölüm
  1. 1Psödo-statik pasif kuvvet
  2. 2Katsayılar
  3. 3Tabakalar, su ve sürşarj
  4. 4Çözümlü örnek
  5. 5Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-184 dk okumaFree, no sign-up

Bu sayfada, deprem sırasında bir duvara etkiyen pasif kuvvetin Subba Rao & Choudhury (2005) tarafından önerilen psödo-statik eğrisel yüzey analiziyle belirlenmesi, katsayılarına ait abaklar ve tabloyla birlikte ele alınmaktadır; ayrıca modülün yeraltı su seviyesi ve sürşarjı içeren tabakalı formu verilmektedir.

First slide of the lecture slides: Passive, earthquakePDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

27 slides · PDF · 1.0 MB

1Psödo-statik pasif kuvvetSubba Rao & Choudhury (2005).

Deprem sırasında duvarın önündeki pasif direnç azalmaktadır: zemin kamasının ataleti, kamanın dışarı itilmesine katkıda bulunmaktadır. Subba Rao & Choudhury (2005), pasif basıncın eğrisel yüzeyli limit denge analizini (düzlemsel bir kısım içeren logaritmik spiral) psödo-statik kₕW ve kᵥW kuvvetleriyle genişletmiştir; çözüm düşey bir duvar, q sürşarjı taşıyan yatay yüzeyli c′–φ′ dolgu, duvar sürtünme açısı δ′ ve duvar adezyonu c′ₐ için geçerlidir. Pasif kuvvet:

Ppe=[12γH2Kpγ(e)+qHKpq(e)+2c′HKpc′(e)]1cosδ′(1)

Üç katsayı da duvara dik bileşenlere karşılık gelmektedir; cos δ′ ile bölmenin nedeni budur. γ kısmı H/3 yüksekliğinde, q ve c′ kısımları ise H/2 yüksekliğinde etkimektedir:

qγ, φ′, c′kₕ, kᵥ[½γH²Kpγ(e)]/cos δ′H/3 yüksekliğinde, normalin δ′ altında[qHKpq(e) + 2c′HKpc′(e)]/cos δ′H/2 yüksekliğindeH
Şekil 1. Deprem sırasında pasif kuvvetin iki kısmı ve etki çizgileri.
z‾=Pγ(H/3)+(Pq+Pc′)(H/2)Ppe(2)

2KatsayılarKatsayıların grafikleri ve tablosu.

Subba Rao & Choudhury (2005), Kpγ(e) ve Kpq(e) katsayılarını φ′ = 10°, 20°, 30°, 40°, δ′/φ′ = 0.5 ve 1 ile kᵥ = 0 ya da kᵥ = kₕ için abaklar hâlinde vermektedir. Modülde bu abakların eğrileri Δkₕ = 0.01 aralıklarla yeniden örneklenerek saklanmakta ve eğriler arasında enterpolasyon yapılmaktadır: kₕ ve δ′/φ′ için doğrusal, φ′ için logaritmik-doğrusal. Ekstrapolasyon yapılmamaktadır: φ′ değeri 10–40° aralığında, δ′ ise φ′/2 ile φ′ arasında olmalıdır.

036912150.00.10.20.30.40.5φ′ = 10°φ′ = 20°φ′ = 30°φ′ = 40°kᵥ = 0kᵥ = kₕkₕKpγ(e)
Şekil 2. δ′/φ′ = 1 için kₕ’ye göre Kpγ(e) değişimi, Subba Rao & Choudhury (2005) abak eğrilerinden.
02468100.00.10.20.30.40.5φ′ = 10°φ′ = 20°φ′ = 30°φ′ = 40°kᵥ = 0kᵥ = kₕkₕKpγ(e)
Şekil 3. δ′/φ′ = 0.5 için kₕ’ye göre Kpγ(e) değişimi, Subba Rao & Choudhury (2005) abak eğrilerinden.

Katsayılar kₕ arttıkça azalmakta, düşey ivmenin de etkidiği durumda (kᵥ = kₕ) çok daha hızlı azalmaktadır. Her eğri pasif direncin tükendiği noktada sona ermekte; modül bu noktanın ötesinde hesabı durdurmaktadır. kₕ = 0 için abaklar statik pasif katsayıları vermektedir: φ′ = δ′ = 40° için Kpγ(e) = 14.49 olup logaritmik spiral modülünden elde edilen Kₚ cos δ′ = 14.45 değerine karşılık gelmektedir. Modül, kullanıcının girdiği 0 ≤ kᵥ ≤ kₕ aralığındaki herhangi bir değeri kabul etmekte (yukarı yönde, pasif kuvvet için olumsuz yön; kᵥ = 0.5kₕ olağan bir seçimdir) ve aynı kₕ değerinde kᵥ = 0 ve kᵥ = kₕ eğrileri arasında doğrusal enterpolasyon yapmaktadır; kᵥ bağımlılığı tam olarak bilinen psödo-statik Coulomb katsayısıyla yapılan kontrolde bu yaklaşımın hatası %0.4 değerinin altında kalmakta ve katsayıyı olduğundan düşük vermektedir.

Kpc′(e) değeri φ′ = 10–40°, δ′/φ′ = 0.5 ve 1, c′ₐ = 0 ya da c′ₐ/c′ = tan δ′/tan φ′ için tablo hâlinde verilmiştir; φ′ = 40° ve δ′/φ′ = 1 için değer 5.95 olup (c′ₐ = 0), adezyonlu durumda 5.97 olmaktadır.

3Tabakalar, su ve sürşarjYeraltı su seviyeli tabakalı zemin (bu modül).

Abaklar, düşey bir duvara karşı yer alan yatay yüzeyli tek bir zemin için çizilmiştir; bu nedenle geometri bu şekilde sınırlı tutulmuştur. Modül zemini yatay sınırlı tabakalar hâlinde ele almaktadır: her tabakaya kendi katsayıları uygulanmakta; üstteki tabakaların örtü yükü (ve q sürşarjı) Kpq(e) aracılığıyla sürşarj olarak, tabakanın kendi ağırlığı Kpγ(e) aracılığıyla ve kohezyonu Kpc′(e) aracılığıyla etkimektedir. Duvara dik doğrultuda, birim derinlik başına:

σn=Kpq(e)σ′v,top+Kpγ(e)(σ′v−σ′v,top)+2c′Kpc′(e)(3)

duvar boyunca ise tabakanın σn tan δ′ değeri etkimektedir; tek zemin için bu ifade Denklem (1) ile aynıdır. Yatay bir yeraltı su seviyesinin altında γ′ = γsat − γw alınmakta ve u duvara dik olarak etkimektedir. Deprem sırasında boşluk suyu ya zeminle birlikte hareket eder (kısıtlı) ya da yüksek geçirimli bir zeminde zeminle birlikte hareket etmez (serbest); bu durumda batık ağırlık üzerinde atalet sırasıyla doygun ya da kuru kütleye ait olmakta ve yeraltı su seviyesinin altında abaklar daha büyük bir deprem katsayısıyla okunmaktadır:

kh,w=γsatγsat−γwkh(restrained),kh,w=γdγsat−γwkh(free)(4)

Serbest boşluk suyu, hidrodinamik basıncını (Westergaard 1933) 7/8 khγw√(dwz′) olarak eklemektedir; modül bu basıncı, pasif kuvvet için olumsuz fazı esas alarak dirençten düşmektedir. Düşey katsayı yeraltı su seviyesinin altında değerini korumaktadır: abaklarda burada kv/kh,w oranında enterpolasyon yapılmaktadır. Bu tabakalı form, modülün mühendislik genişletmesidir ve literatürde yer alan bir çözüm değildir; bir abak eğrisinin bittiği noktanın (pasif direncin tükendiği yer) ötesinde modül hesabı durdurmaktadır.

4Çözümlü örnekModülün açıldığı duvar.

Düşey bir duvar: H = 4 m, φ′ = δ′ = 40°, γ = 17.5 kN/m³, q = 10 kN/m², c′ = 10 kN/m², c′ₐ = 0, kᵥ = 0 ve kₕ = 0.3. Abaklardan (δ′/φ′ = 1):

Kpγ(e)=13.20,Kpq(e)=11.00,Kpc′(e)=5.95
Ppe=[12(17.5)(4)2(13.20)+(10)(4)(11.00)+2(10)(4)(5.95)]1cos40°=1848+440+4760.766=3608.0kN/m
z‾=2412.2(4/3)+1195.8(2)3608.0=1.554m

Modül bu örnekle açılmaktadır.

5KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.

  • Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.
  • Subba Rao, K.S. and Choudhury, D. (2005). Seismic passive earth pressures in soils. Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering, ASCE, 131(1), 131–135.
  • Westergaard, H.M. (1933). Water pressures on dams during earthquakes. Transactions ASCE, 98, 418–433.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi duvarınızın depremli durumdaki pasif kuvvetini dakikalar içinde bulun

  • Deprem sırasındaki pasif kuvvet, bileşenleri ve etkime çizgisi; adım adım
  • Duvarınız ve zemininiz için psödo-statik analizin deprem katsayıları
  • Tabakalı zemin, yeraltı su seviyesi ve sürşarj
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Telefonunuzda ve tarayıcınızda çalışır

Yanal toprak basıncı hakkında daha fazlası