GeoTerva Modülü açın

Teori · Palplanş perdeler

Kumda konsol palplanş: gömme derinliği, en büyük moment ve çelik kesit

Kumdaki palplanş duvarın gömme derinliğini ve en büyük eğilme momentini nasıl bulduğu ve palplanşın bunlara göre nasıl seçildiği; her şekil modülün kullandığı sayılarla çizilmiştir.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Telefonda Kumda palplanş modülü: Analiz et sonrasında duvar, net basınç diyagramı, gömme derinliği ve moment
Bu sayfada · 19 bölüm
  1. 1Palplanş perdeler ve bu modül
  2. 2Konsol duvarın hareketi
  3. 3Kazı tabanı üstünde aktif basınç
  4. 4Kazı tabanı altında net basınç
  5. 5Denge: gömme derinliği denklemi
  6. 6Gömme derinliği
  7. 7En büyük eğilme momenti
  8. 8Yeraltı su seviyesinin bulunmadığı durum
  9. 9İki yüzde farklı seviyelerde su
  10. 10Palplanşın EN 1993-1-1 uyarınca doğrulanması
  11. 11Palplanşın AISC 360-22 uyarınca doğrulanması
  12. 12Tutulan zeminin eğimli yüzeyi
  13. 13Ankrajlı duvar
  14. 14Depremli durum
  15. 15Duvarın yerdeğiştirmesi
  16. 16Çözümlü örnek: modülle
  17. 17Açılış duvarının EN 1993-1-1 uyarınca doğrulanması
  18. 18Modülün kabulleri
  19. 19Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-1824 dk okumaFree, no sign-up

Konsol palplanş duvar, çakıldığı kumun pasif direnci sayesinde ayakta durur. Bu sayfa kaynağı bölüm bölüm izler — duvarın nasıl hareket ettiği, net basınç diyagramı, gömme derinliği denklemi, gömme derinliği ve en büyük moment — ardından palplanşın EN 1993-1-1 ya da AISC 360-22 uyarınca doğrulanmasını, çözümlü bir örnekle ve modülün kendi koduyla hesaplanan açılış duvarıyla birlikte verir.

First slide of the lecture slides: Sheet pile in sandPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

36 slides · PDF · 1.8 MB

1Palplanş perdeler ve bu modülpalplanş perdenin ne olduğu ve burada hangisinin tasarlandığı

Palplanş perde, zemini ya da suyu tutmak amacıyla zemine çakılan ve birbirine kilitlenen kazıklardan oluşan bir dizidir — rıhtım duvarı, batardo ya da bir kazının yan yüzü gibi. Ahşap, prefabrik beton ve çelik kullanılmıştır; çelik kesitler, kolay taşınmaları, iyi çakılabilmeleri ve yeniden kullanılabilmeleri nedeniyle yaygın olarak tercih edilmektedir. Çelik palplanşlar Z ve U olmak üzere iki kesit biçiminde üretilir; üretici tablolarında her birinin duvarın metresi başına mukavemet momenti verilir — tasarım sonunda tabloya bu değerle girilir.

Duvarın inşasında izlenen iki yol aynı yapıya götürür: dolgulu yapıda palplanşlar önce çakılır ve zemin onların arkasına doldurulur; kazılı yapıda ise palplanşlar mevcut zemine çakılır ve önlerindeki zemin daha sonra kazı tabanı seviyesine kadar kazılır. Her iki durumda da duvar, kazı tabanının üstünde L yüksekliğinde bir zemini tutmakta ve kazı tabanının altındaki gömme derinliği D ile ayakta durmaktadır (aşağıdaki şekil).

yeraltı su seviyesitutulan kumkazı tabanının altındaki kumkazı tabanıLD
Konsol palplanş duvar: arkasında tutulan kum, önünde kazı tabanı, kazı tabanı üstündeki yükseklik L ve altındaki gömme derinliği D. Su her iki yanda da bulunabilir.

Konsol perdenin başka bir mesnedi yoktur: yalnızca çakıldığı zeminin pasif direnciyle tutulan bir çit direği gibi durur. Bu nedenle orta yükseklikler için — genel kural olarak kazı tabanı üstünde yaklaşık 6 m yüksekliğe kadar — ekonomiktir; bu yüksekliğin ötesinde tepesine yakın bir seviyeden geriye bağlanan ankrajlı perde kullanılır.

Bu modülde kum içine çakılan konsol bir perdenin tasarımı yapılmaktadır: tüm profil boyunca kum tabakaları — kazı tabanının üstünde tutulan zemin olarak, altında ise duvarın her iki yüzüne etkiyerek — ve duvarın iki yüzünde aynı seviyede (kaynaktaki durum) ya da farklı seviyelerde (net su basıncı eklenerek) bulunan bir yeraltı su seviyesi. Kildeki konsol perde ayrı bir modülde ele alınmaktadır.

2Konsol duvarın hareketiuca yakın bir nokta etrafında dönme ve üç basınç bölgesi

Tutulan zeminin itkisi altında duvar, ucunun biraz üzerinde bulunan bir O noktası etrafında rijit cisim olarak dönmektedir (aşağıdaki şekil). Dönme hareketi basınçların dağılışını belirlemektedir:

  • A bölgesi, kazı tabanının üstünde: burada yalnızca tutulan zemin bulunur ve aktif basıncıyla perdeyi iter.
  • B bölgesi, kazı tabanından O noktasına kadar: perde kazıya doğru hareket eder; bu nedenle tutulan zemin tarafı aktif durumdadır, öndeki zemin ise itildiği için pasif basıncıyla direnç gösterir.
  • C bölgesi, O noktasının altında: perde ters yönde hareket eder ve taraflar yer değiştirir — arkada pasif, önde aktif.
OA — aktifB — arkada aktifönde pasifC — arkada pasifkazı tabanı
Konsol duvarın O noktası etrafında dönmesi. Kazı tabanının üstünde tutulan zemin aktif durumdadır; kazı tabanı ile O noktası arasında öndeki zemin pasif olarak direnç göstermektedir; O noktasının altında aktif ve pasif taraflar yer değiştirmektedir.

Gerçek dağılım eğriseldir. Kaynakta bu dağılım doğrusal bir yapıyla değiştirilmektedir: kazı tabanının altındaki net basınç, E sıfır noktasından — dönme noktası O değil, diyagramın bir noktası — geçen tek bir doğru üzerinde yer alır ve perde ucundaki yön değişimi L5 yüksekliğinde bir blok olarak çizilir. Gömme derinliği bu diyagramın yatay ve moment dengesiyle belirlenir.

Modül tam olarak bu yapıyı çizer (Kesit görünümü ve Hesaplar sekmesindeki net basınç şekli): A–C–D aktif diyagramı, E noktasından F noktasına inen net doğru ve F–G perde ucu bloğu. Kesikli F–H uzantısı yalnızca perde ucundaki ordinatı belirler; bir basınç alanı değildir.

3Kazı tabanı üstünde aktif basınçyeraltı su seviyesinde σ′₁, kazı tabanında σ′₂

Kazı tabanının üstünde yalnızca tutulan kum, Rankine aktif basıncıyla etkimektedir; bu basınç efektif örtü yükünün aktif katsayıyla çarpımına eşittir. Duvar sürtünmesi hesaba katılmamaktadır.

Ka=tan2(45°−φ′2),Kp=tan2(45°+φ′2)

Yeraltı su seviyesi duvar üstünden L1 derinlikte ve kalan L2=L−L1 kısım batık olduğunda, yeraltı su seviyesindeki ve kazı tabanındaki basınçlar aşağıdaki gibidir

σ′1=γL1Ka
σ′2=(γL1+γ′L2)Ka,γ′=γsat−γw

Su duvarın iki yüzünde aynı seviyede bulunduğundan iki taraftaki hidrostatik basınçlar birbirini dengelemekte ve duvarı yalnızca bu efektif basınçlar yüklemektedir.

Tutulan zemin yüzeyinin tamamına yayılan düzgün yayılı bir sürşarj q — trafik, depolanmış malzeme — tutulan taraftaki her derinlikte efektif örtü yüküne q eklemektedir. Bu durumda aktif diyagram duvar üstünde σ′0=qKa değerinden başlamakta ve aşağıdaki her ordinat qKa kadar artmaktadır:

σ′2=(q+γL1+γ′L2)Ka

Sınırlı genişlikteki bir yük — duvara paralel bir şerit ya da bir tekil yük — sabit bir Kaq eklememektedir. Bu yükün yanal basıncı elastik yarı sonsuz ortam çözümünden alınmakta ve rijit, yerdeğiştirme yapmayan bir duvar için ayna görüntü yöntemiyle iki katına çıkarılmaktadır:

σs=2qπ(β−sinβcos2α),σQ=3Qx2zπR5,R2=x2+z2

burada β şeridin z derinliğinde gördüğü açı, α ise bu açının açıortayının düşeyle yaptığı açıdır; tekil yük, duvarın yükten geçen kesitinde — en çok yüklenen metrede — alınmakta ve tüm duvar için kullanılmaktadır. Bu basınçlar, kazı tabanının üstünde ve altında, tüm duvar boyunca tutulan taraftaki yüze eklenmektedir; net diyagram bu durumda eğrisel olmakta ve modül diyagramı sayısal olarak integre etmektedir.

Kazı tabanının altında aynı q tutulan taraftaki örtü yükünde kalmaktadır; bu nedenle net doğru daha büyük olan σ′2 değerinden başlamakta ve perde ucunda tutulan tarafın pasif basıncı qKp kadar artmaktadır; kazı tarafı bu yükten pay almamaktadır. Diyagram kurulumunun geri kalanı değişmemektedir.

Modülde, her biri kendi birim hacim ağırlıkları ve içsel sürtünme açısıyla istenen sayıda tutulan tabaka tanımlanabilmektedir. Efektif örtü yükü sınırdan sınıra toplanmakta ve o derinlikteki tabakanın aktif katsayısıyla çarpılmaktadır; bu nedenle diyagramın eğimi yeraltı su seviyesinde değişmekte ve içsel sürtünme açısının değiştiği yerde sıçrama yapmaktadır. Son tabaka kazı tabanına kadar uzanır; kendine ait bir kalınlığı yoktur.

4Kazı tabanı altında net basınçE sıfır noktasından geçen doğru

Kazı tabanının altında duvarın her iki yüzünde de zemin bulunmaktadır. Tutulan taraf aktif olarak itmeyi sürdürmekte, kazı tarafı pasif olarak direnmekte ve pasif basınç derinlikle daha hızlı artmaktadır. Bu nedenle net basınç kazı tabanının hemen altında σ′2 değerinden başlamakta ve derinlikle doğrusal olarak azalmaktadır:

σ′=σ′2−γ′(z−L)(Kp−Ka)

Net basınç, kazı tabanının L3 altındaki E noktasında sıfıra ulaşmaktadır:

L3=σ′2γ′(Kp−Ka)
Net doğrunun her iki katsayısı da kazı tabanı altındaki kuma aittir. Bu kumun içsel sürtünme açısı son tutulan tabakanınkinden farklı olduğunda modül net doğruyu şu değerle başlatır: σ′2,e=σ′v(L)Ka,e; bu, tutulan tabakalar arasındakiler gibi kazı tabanında bir sıçramadır. Kazı tabanı altındaki zemin de tabakalı olabilir: bu durumda her tabaka her iki yüzde kendi Ka ve Kp değerleriyle etkir, net doğrunun eğimi her sınırda değişir ve sıçrama yapar; modül diyagramı tabaka tabaka kurar ve iki denge denklemini sayısal olarak çözer — sonraki bölümlerdeki yapı, tek bir doğrunun kapalı biçimi olmaksızın.

5Denge: gömme derinliği denklemiP ve z̄, perde ucu bloğu ve L₄ için dördüncü dereceden denklem

E noktasının üstünde diyagram, duvarı E noktasının z‾ yukarısında etkiyen bir P bileşkesiyle kazıya doğru itmektedir; bu bileşke, aktif diyagramın ve kazı tabanı ile E arasındaki üçgenin alanı, etkime noktası ise bunların ağırlık merkezidir. E noktasının altında net doğru bu kez ters yönlü pasif direnç olarak devam etmekte ve perde ucunda basınç L5 yüksekliği boyunca geri dönmektedir. Diyagram iki koşulla kapatılmaktadır:

ΣFH=0,ΣMtoe=0

L4, perde ucunun E noktası altındaki derinliği olmak üzere, kurulumun ordinatları aşağıdaki gibidir

σ′5=σ′v(L)Kp+γ′L3(Kp−Ka)
σ′3=L4(Kp−Ka)γ′
σ′4=σ′5+γ′L4(Kp−Ka)
L5=σ′3L4−2Pσ′3+σ′4

ve iki koşul arasında L5 yok edildiğinde L4 cinsinden dördüncü dereceden tek bir denklem elde edilmektedir:

L44+A1L43−A2L42−A3L4−A4=0
A1=σ′5γ′(Kp−Ka),A2=8Pγ′(Kp−Ka)
A3=6P[2z‾γ′(Kp−Ka)+σ′5][γ′(Kp−Ka)]2
A4=P(6z‾σ′5+4P)[γ′(Kp−Ka)]2
L4​ cinsinden dördüncü derece denklem ve kökü01234560-500500100015002000f(L4​) = L4​⁴ + A1L​4​³ − A2L​4​² − A3L​4​ − A4​L4​ (m)L4​ = 4.742 mf(L4​) = 0.03
Çözümlü örnek için dördüncü dereceden denklemin sol tarafı, modülle hesaplanmıştır: başlangıçta −A₄, bir pozitif kök, ardından dördüncü kuvvetle artış.
Kaynakta dördüncü derece denklem deneme-yanılma yoluyla çözülmektedir. Modül ise denklemin tek pozitif kökünü bir aralık içine alarak ikiye bölme yöntemiyle bulmakta, kökü tam hassasiyetle taşımakta ve yazdırılan denklemin yazdırılan kökteki artığını vermektedir — okuyucunun elle tekrarlayabileceği kontrol budur.

6Gömme derinliğiDtheory ve güvenlik payı eklemenin iki yolu

Teorik gömme derinliği, diyagramın tam olarak dengede olduğu derinliktir:

Dtheory=L3+L4

Bu derinlikte pasif direnç tamamen mobilize olmuştur ve hiçbir güvenlik payı bulunmamaktadır. Kaynakta bir pay eklemek için iki yol önerilmektedir (aşağıdaki şekil):

  • Derinliğin artırılması: diyagram tam Kp ile kurulur ve derinlik yüzde 20 ile 30 arasında artırılır; Ddesign=fDtheory, f=1.2 ile 1.3 arasında alınır. Basınçlar ve moment teorik perdeye aittir.
  • Kp üzerine güvenlik sayısı: diyagram baştan Kp/FSp ile kurulur (FSp=1.5 ile 2 arasında) ve elde edilen derinlik olduğu gibi kullanılır. Kazı tabanının altındaki tüm ordinatlar değişir ve moment de bunlarla birlikte artar.
D'nin f katsayısıyla artırılmasıDtheory​× fdiyagramda tam Kp, perde ucu daha derine çakılırKp üzerine güvenlik sayısıDtheory​Kp / FSdiyagramda azaltılmış Kp, derinlik bulunduğu gibi kullanılır
Gömme derinliğine güvenlik payı eklemenin iki yolu: analizden sonra perde ucunun uzatılması ya da analizden önce pasif katsayının azaltılması.
Modülde her iki yol da Tasarım katsayıları aşamasında sunulmakta ve hangisinin kullanıldığı raporda belirtilmektedir. Palplanşların toplam boyu L + Ddesign olur.

Kullanıcının belirlediği derinlik. Tasarım derinliğini analizden almak yerine palplanşın kazı tabanı altındaki derinliği verilebilir. Bu durumda verilen derinlik, seçilen yaklaşımın gerektirdiği derinliğe göre doğrulanmakta ve bu derinliğin pasif katsayı üzerinde mobilize ettiği güvenlik sayısı bulunmaktadır; bu, diyagram verilen derinlikte ancak dengede kalıncaya kadar Kp değerinin bölünebileceği FSp,mob katsayısıdır:

Dgiven≥Ddesign,req,D(Kp/FSp,mob)=Dgiven

Toplam boy, yerdeğiştirme ve deprem kontrolü verilen derinlikle hesaplanmaktadır. İç kuvvetler için iki durum çözülmektedir: gerekli derinlikteki tasarım durumu ve pasif katsayının FSp,mob ile bölündüğü, verilen derinlikteki denge durumu. Tasarım durumunun momenti, verilen durumun momenti için bir üst sınır değildir — pasif direnci kısmen mobilize olmuş, dengedeki daha uzun bir duvar daha fazla eğilebilir; bu nedenle palplanş ve ankrajlar ikisinden büyük olanına göre tasarlanmaktadır. Depremli durumda da verilen derinlik DE değerini aştığında aynı yol izlenmektedir. Kp değerinin düzgün biçimde mobilize olduğu kabulü de başlı başına bir idealleştirmedir.

7En büyük eğilme momentiE’nin z′ altında sıfır kesme kuvveti ve orada Mmax

Eğilme momenti, kesme kuvvetinin sıfır olduğu yerde en büyüktür. E noktasının altında net pasif üçgen 12γ′(Kp−Ka)z′2 biçiminde büyümekte ve E noktasının z′ altında P kuvvetini dengelemektedir:

z′=2Pγ′(Kp−Ka)
Mmax=P(z‾+z′)−12γ′z′2(Kp−Ka)·z′3
Perde boyunca kesme kuvveti ve eğilme momentiKesme kuvveti VEğilme momenti Mkazı tabanıEF″z = 0 (perdenin üstü)z = 0perde ucuperde ucu-143.3758.38Mmax​ = 209.58 kN·m/mz′ = 2.0398 mduvar üstünden derinlik z ↓pozitif değerler her eksenin sağına çizilmiştir
Çözümlü örnekte duvar boyunca kesme kuvveti ve eğilme momenti, modülle hesaplanmıştır: kesme kuvveti E noktasında en büyüktür ve altında z′ derinlikte sıfırdır; moment burada en büyük değerine ulaşır; her ikisi de perde ucunda sıfıra döner.
Derinlik artırma katsayısı yaklaşımında moment teorik duvarın momentidir; perde ucunun uzatılması momenti değiştirmez. Kp/FS yaklaşımında ise diyagramın tamamı — ve moment — azaltılmış katsayıyı izlemektedir.

8Yeraltı su seviyesinin bulunmadığı durumaynı diyagramın nemli birim hacim ağırlıkla çizilmesi

Yeraltı suyu bulunmadığında aynı kurulum, her yerde nemli birim hacim ağırlık kullanılarak geçerliliğini korur: kazı tabanındaki aktif basınç ve sıfır noktası şu biçimi alır

σ′2=γLKa,L3=σ′2γ(Kp−Ka)

ve yukarıdaki denklemlerdeki her γ′, γ olur. Gömme denklemi biçimini korumaktadır.

Kazı tabanında ya da altında girilen bir yeraltı su seviyesi tutulan zemini nemli bırakmaktadır; ancak modül bu durumda gömülü kısmı her iki yüzde batık kabul etmektedir. Bu, güvenli taraftaki yorumdur: kuru kabul edilen bir gömülü kısım, pasif tarafa kısmen batık bir kısmın sağladığından çok daha fazla direnç atfederdi.

9İki yüzde farklı seviyelerde sunet su basıncının eklenmesi (kaynağın kapsamı dışında)

Kaynakta suyun her iki yüzde aynı seviyede bulunduğu kabul edilmektedir. Suyu indirilmiş bir kazı ya da perdenin önünde duran su bu kabulü geçersiz kılar: hidrostatik basınçlar artık birbirini götürmez.

Bu durumda modül, sızma olmayan hidrolik koşul için net su basıncını net efektif basınca ekler ve her yüz için o yüze ait efektif örtü yükünü kullanır:

unet(z)=γw(z−Dw)−γw(z−Dw,exc),each term≥0
p(z)=Ka,eσ′v,r(z)−Kp,eσ′v,e(z)+unet(z)

Bu durumda net doğru parçalı olur; bu nedenle sıfır noktası, üstündeki bileşke ve iki denge denklemi kapalı formla değil, doğrudan diyagram üzerinde çözülür; yapı — E sıfır noktası, L5 perde ucu bloğu — aynıdır.

Perde ucunun altından gerçekleşen sızma efektif gerilmeleri değiştirir ve pasif direnci azaltabilir; burada perdeye etkiyen yükler belirtilen sızma olmayan koşula aittir ve bu durum raporda belirtilir.

10Palplanşın EN 1993-1-1 uyarınca doğrulanmasıS = M/σall ifadesinden MEd ≤ W fy / γM0 koşuluna

Klasik yöntemde palplanş, emniyet gerilmesi ile boyutlandırılmaktadır:

S=Mmaxσallklasik yöntem — 170 MPa (ASTM A-328 için), 210 MPa (A-572 ve A-690 için)

Modül bunun yerine bir sınır durum doğrulaması yapmaktadır. Net basınç diyagramının momenti karakteristik bir etki büyüklüğüdür; kısmi katsayı γF bunu tasarım değerine yükseltmekte ve EN 1993-1-1, tasarım momentini kesitin direnci ile karşılaştırmaktadır:

MEd=γFMmax
Wreq=MEdγM0fy
Mc,Rd=WfyγM0,η=MEdMc,Rd≤1

Wreq, palplanş tablosundan kesit seçiminde kullanılan değerdir. Verilen palplanş daha sonra bu değere göre kontrol edilmektedir. Tabloda her boyut için iki mukavemet momenti verilmiştir ve hangisinin kullanılabileceğini kesit sınıfı belirler (aşağıdaki şekil): elastik Wel, kesiti ilk akmaya kadar sınırlar ve 3. sınıfa kadar geçerlidir; plastik Wpl ise kesitin tam plastik momentine ulaşmasına izin verir ve 1. veya 2. sınıf kesitler için kabul edilmektedir.

elastik: ilk akma, Mel​ = Wel​ fy​plastik: kesitin tamamı akmada, Mpl​ = Wpl​ fy​fy​fy​
Palplanş kesitindeki gerilme dağılışı: elastik moment ve plastik moment durumlarında. İki mukavemet momentinin oranı olan şekil katsayısı, Z ve U tipi palplanşlar için yaklaşık 1.1 ile 1.2 arasındadır.
Tasarım yönetmeliği aşamasının katsayıları (önerilen değerler)
Katsayıuygulandığı büyüklükdeğer
γFtoprak basıncı momenti; kalıcı ve olumsuz bir etki1.35
γM0kesit dayanımı1.00
Ulusal Ek farklı değerler öngörebilir; modülde girilen değerler kullanılmaktadır.
Kabuller şunlardır: verilen mukavemet momenti duvarın tamamına aittir (βB = 1; bu durum Z tipi palplanşlar ile kilitleri tarafsız eksende kenetlenmiş ya da kaynaklanmış U tipi palplanşlar için geçerlidir); duvarın kesme kuvveti doğrulanmamıştır; gömme derinliği kendi yolunun güvenlik payını korumakta olup yeniden katsayıyla çarpılmamıştır. Kullanım oranı 0.95 veya daha büyük olduğunda sonuç “UYGUN — kapasiteye yakın” olarak bildirilmektedir.

11Palplanşın AISC 360-22 uyarınca doğrulanmasıEğilme dayanımı Mn üzerinden LRFD veya ASD

Palplanş, bunun yerine AISC 360-22 ile de doğrulanabilir. Nominal eğilme dayanımı kompakt bir kesit için Mn=FyZ (plastik mukavemet momenti), ilk akmada ise FyS olarak alınır ve iki yöntemden biriyle momentle karşılaştırılır:

LRFD:Mu=γHMmax≤φbMn,φb=0.90
ASD:Ma=Mmax≤MnΩb,Ωb=1.67

Toprak basıncı, yanal toprak basıncı H olarak alınmıştır: LRFD kombinasyonlarında yük etkisini artırdığı durumda γH=1.6 ile, ASD kombinasyonlarında ise 1.0 ile hesaba girmektedir.

AISC 360-22, içinde sıraladığı ASTM çelikleri için hazırlanmıştır. Burada bir EN çelik sınıfı, akma dayanımı esas alınarak kullanılmaktadır.

12Tutulan zeminin eğimli yüzeyiduvar gerisinde sonsuz şev — eğimli dolgu için Rankine

Duvarın arkasındaki zemin β açısıyla yükselip bu yükselişi sürdürdüğünde, tutulan zemin artık yatay yüzeyli Rankine durumunda değildir. Sonsuz şev altındaki kohezyonsuz bir zemin için Rankine çözümü, şeve paralel etkiyen ve duvar hizasında yüzeyin altındaki düşey derinlikle orantılı bir aktif basınç vermektedir:

Ka,β=cosβcosβ−cos2β−cos2φ′cosβ+cos2β−cos2φ′,σ′a=Ka,βσ′v

β=0 için bu ifade tan2(45°−φ′/2) değerine eşittir; β≥φ′ olduğunda çözüm yoktur — kum, içsel sürtünme açısından daha dik bir şevle duramaz. Duvar yatay bileşeni (Ka,h=Ka,βcosβ) almakta ve modül bu bileşeni tutulan tarafta, kazı tabanının üstünde ve altında Ka yerine kullanmaktadır; düşey bileşen, yani duvardaki δ=β sürtünmesi, hesaba katılmamaktadır. Kazı tarafı yatay kalmaktadır. Tutulan tarafın perde ucundaki pasif katsayısı — konsol perdedeki ters dönüş — yatay yüzeye göre alınmaktadır: şev bu değeri artıracağından yatay yüzey değeri güvenli taraftadır.

Aynı durum, duvar sürtünmesi δ=β olan Coulomb düzlemsel kamasıdır. Düzlem açısı taranarak bulunan kritik düzlem, kazı tabanından şu açıyla yükselir: ρa; ankrajların kök bölgeleri bu düzlemin gerisine bir pay bırakılarak yerleştirilir. Depremli durumda tutulan taraf, şevin Mononobe–Okabe katsayısını δ=β ile alır; bu katsayı θ=0 iken Ka,β değerine indirgenir ve θ+β>φ′ olduğunda çözümü yoktur:

KAE,h=cos2(φ′−θ)cosβcosθcos(β+θ)[1+sin(φ′+β)sin(φ′−θ−β)cos(β+θ)cosβ]2

Yerdeğiştirme modelinde tutulan taraf, şevin sükûnetteki basıncından (K0,β=K0(1+sinβ)) başlar; aktif sınırı şudur: Ka,h.

Şerit ve tekil yükler şevle birlikte kullanılmamaktadır: elastik çözümleri yatay yüzey için geçerlidir. Düzgün yayılı sürşarj, şevin birim yatay alanı başına düşey yük olarak alınmaktadır. Kırıklı yüzeyler — yataylaşan bir şev ya da şevden önce yatay bir şerit — deneme kaması gerektirmektedir ve sonraki bir revizyonda eklenecektir.

13Ankrajlı duvarbir ya da birden çok sıra — serbest zemin mesnedi, mafsal idealizasyonu, ankraj tepkileri ve kök bölgeleri

Konsol duvarın boyu çok uzadığında ya da çok fazla eğildiğinde, duvarın üst kısmına yakın bir ankraj sırası duvarı geri tutmaktadır. Tek sıra ankrajda kaynak, duvarı serbest zemin mesnedi yöntemi ile tasarlamaktadır: ankraj, za derinliğinde bir mesnettir ve gömme derinliği yalnızca pasif direncin bu mesnet etrafındaki momentleri dengelemesine yetecek kadardır; perde ucu serbestçe hareket edebildiğinden uçta basınç yön değiştirmesi oluşmamaktadır.

ΣMA=∫0ztoep(z−za)dz=0,F=∫0ztoepdz

Net basınç p, konsol duvardakiyle aynı diyagramdır: sıfır noktası E’nin üstünde aktif, altında net pasif; perde ucunda kesilmiştir. Birinci denklem derinliği, ikinci denklem duvarın metresi başına ankraj kuvvetini belirlemektedir; s aralığı ile ve tendon ekseni doğrultusunda bu değer, her ankrajın mesnet tepkisi TLEM=Fs/cosα olmaktadır. TLEM, tasarım diyagramının bir tepkisidir; kilitleme yükü P0 değildir ve tendonun servis durumunda taşıdığı kuvvet de değildir; yerdeğiştirmenin öngermeli yay modeli kendi tendon kuvvetini TSR vermekte, tendon direnci ile kök kapasitesi ayrı kontrollerdir. Ankrajın altındaki kesme kuvveti V=∫pdz−F sıfır olduğu noktada moment en büyük değerini almaktadır. Tek kum tabakası için birinci denklem L4 cinsinden üçüncü dereceden bir denklemdir; modül bunu sayısal olarak çözmekte, böylece tabakalar, su, sürşarj ve depremli durum da hesaba katılmaktadır.

Birden çok sıra. Birden fazla ankraj sırası bulunduğunda duvar hiperstatiktir. Modül, duvarı mafsal yöntemi yapısal idealizasyonu ile izostatik hâle getirmektedir: en üsttekinin altındaki her ankrajda bir mafsal kabul edilmekte, böylece iki ankraj arasındaki duvar basit kiriş olmakta ve en alt ankrajın altındaki kısım zn bu ankraj etrafında serbest zemin mesnedi ile tasarlanmaktadır. Gömme derinliği en alt ankraja göre alınan momentlerden bulunmakta, her açıklık iki ankrajındaki tepkileri vermekte ve bir sıranın ankraj kuvveti, o sıranın aldığı tepkilerin toplamı olmaktadır:

∫znztoep(z−zn)dz=0,Rk(zk+1−zk)=∫zkzk+1p(zk+1−z)dz

En üstteki açıklık, ilk ankrajın üzerindeki konsolu da taşımaktadır. Modül idealizasyonu limit denge net basınç diyagramına uygulamakta, dolayısıyla tepkiler ve momentler bu diyagrama aittir. Tek sıra ankrajda yöntem tam olarak serbest zemin mesnedi yöntemidir. Moment, ankrajlar arasında ve altında kesme kuvvetinin sıfır olduğu noktalarda ya da en üstteki ankrajda en büyük değerini almaktadır. Ankrajlar duvarı her biri Tsinα kadar aşağı çekmektedir; bu düşey bileşen raporlanmakta, ancak palplanşın kontrolüne katılmamaktadır.

Ankraj, duvarı ancak kök bölgesi, aktif kama hareket ettiğinde yerinde kalan zeminde bulunuyorsa tutabilmektedir. Modül, serbest (bağsız) boyu en az 4.5 m (halat tendonlar için; çubuklar için 3 m) almakta ve kök bölgesinin kritik göçme yüzeyinin en az max(1.5m,H/5) gerisinde başlamasını esas almaktadır; kohezyonsuz zeminde bu yüzey, kazı tabanından 45°+φ′/2 açısıyla yükselen Rankine düzlemidir:

xb=Lfcosα≥(L−zb)tan(45°−φ′2)+max(1.5m,H/5),zb=za+Lfsinα

Yerdeğiştirme modelinde ankraj öngermeli bir yaydır: perdenin metresi başına P0cosα/s kuvvetiyle başlar ve perde hareket edip serbest boy uzadıkça ka=EtAtcos2α/(Lfs) rijitliğiyle kuvvet kazanır.

Kök bölgesinin sıyrılma (çekip çıkarma) kapasitesi ve tendon dayanımı doğrulanmamaktadır; kök boyu yalnızca kök bölgesinin konumunu belirlemek için kullanılmaktadır.

14Depremli durumpsödo-statik Mononobe–Okabe katsayıları, zeminle birlikte hareket eden su, Westergaard

Deprem sırasında duvarın arkasındaki ve önündeki zemin duvarla birlikte sarsılmaktadır. Psödo-statik yöntem, sarsıntıyı zemin kamalarına etkiyen sabit atalet kuvvetleriyle (yatayda khW, düşeyde kvW) yer değiştirmekte ve statik tasarımın limit denge kurgusunu korumaktadır. kh ve kv değerleri geçerli deprem yönetmeliğinden alınarak girilmektedir; yaygın bir biçim kh=αS/r ve kv=±0.5kh şeklindedir.

Kamanın ağırlık doğrultusunun θ açısı kadar döndürülmesiyle Coulomb kaması Mononobe ve Okabe kamasına dönüşür. Düşey duvar, yatay zemin yüzeyi ve duvar sürtünmesinin bulunmaması durumunda — statik Rankine tasarımıyla aynı idealleştirme — katsayılar şöyledir

tanθ=kh1∓kv
KAE=cos2(φ′−θ)cos2θ[1+sinφ′sin(φ′−θ)cosθ]2,KPE=cos2(φ′−θ)cos2θ[1−sinφ′sin(φ′−θ)cosθ]2

θ=0 için katsayılar tam olarak Ka ve Kp değerlerini alır. Basınçlar (1∓kv)KAEσ′v ve (1∓kv)KPEσ′v şeklindedir; kv için her iki yön de kontrol edilmektedir. Duvar sürtünmesi bulunduğunda Mononobe–Okabe pasif katsayısı güvensiz tarafta kalır; logaritmik spiral çözümlerinin geliştirilme nedeni budur. δ=0 durumunda bu sorun ortaya çıkmaz ve düzlem kama korunur. θ>φ′ olduğunda dengede bir kama hiç oluşmaz ve modül bunu bildirir.

Su. Olağan geçirimliliğe sahip bir kum dinamik açıdan geçirimsizdir: boşluk suyu zeminle birlikte hareket etmektedir. Su seviyesinin altında basıncı batık birim hacim ağırlık taşırken atalet kuvveti doygun kütleye etkimekte, bu nedenle açı büyümektedir:

tanθw=γsatγsat−γw·kh1∓kv

Yüksek geçirimli bir zeminde (k>5·10−4 m/s) ise boşluk suyu serbesttir (Ek E.7): atalet kuvvetini yalnızca kuru kütle taşır, tanθw=γd/(γsat−γw)·kh/(1∓kv); kuru birim hacim ağırlık γd her tabaka için girilir. Bu durumda her yüzdeki boşluk suyu, kendi su seviyesinden perde tabanına kadar uzanan tek bir serbest su kolonu oluşturur ve E.7 maddesinde olduğu gibi tabandan ölçülen h′ ile Westergaard basıncını ekler; iki yüz aynı fazda sarsılır, biri bastırılırken diğeri emilir, bu nedenle her iki yüzün basınçları birlikte kazı yönünde etkir. E.7 maddesinin palplanşın gömülü kısmı boyunca sürdürülmesi bu modüle ait bir genişletmedir. Modül her iki seçeneği de sunmaktadır.

Kazı içinde kazı tabanının üstünde serbest olarak duran su, olumsuz yönde alınan ve kazı yüzünde emme olarak etkiyen Westergaard (1933) hidrodinamik basıncını ekler:

pwd(z′)=78khγwhz′,Pwd=712khγwh2

Kontrol. Net basınç diyagramı, bu katsayılarla statik diyagramın aynısı gibi — aynı tabakalar, su ve sürşarj, sıfır noktası E ve uç bloğu — oluşturulmakta ve iki denge denklemi gömme derinliğini DE vermektedir. Depremli durum kaza durumudur; bu nedenle KPE katsayıyla çarpılmamaktadır: tasarlanan duvar, DE≤Ddesign koşulu sağlandığında dengeyi korumaktadır. Konsol duvarda deprem basınçları, statik basınçlar gibi efektif örtü yüküyle orantılı olarak dağılmaktadır: duvar ucu etrafında serbestçe dönebilmekte ve dinamik artış bu durumda statik itkinin etkidiği noktada etkimektedir.

Ankrajlı duvar ucu etrafında dönemez ve böyle bir duvar için dinamik artış orta yükseklikte etkimektedir. Tutulan zemin tarafı, kazı tabanının üstünde statik Rankine basıncını korumakta; tutulan yükseklik boyunca aktif itkideki artış ise bu yükseklik üzerinde düzgün yayılı olarak dağılmaktadır:

ΔPAE=∫0L[(1∓kv)KAE−Ka]σ′vdz,ΔpAE=ΔPAEL

Kazı tabanının altında Mononobe–Okabe katsayıları örtü yüküne uygulanmaktadır. Aynı ankrajlı kurgu bu durumda DE değerini ve depremli ankraj kuvvetlerini TE=FEs/cosα vermektedir. Depremin aktif kaması statik kamadan daha yataydır; düzlemi Mononobe–Okabe açısı αAE ile yükselmektedir (θ=0 için 45°+φ′/2); kök bölgeleri bu kamanın gerisinde aynı güvenlik payıyla kontrol edilmektedir; tendon ve kök bağı TE için doğrulanmamıştır.

Palplanş daha sonra depremli kombinasyon altında doğrulanmaktadır: depremli tasarım durumunda kalıcı etkiler ve deprem etkisi 1.0 ile, değişken etkiler ise ψ2 ile hesaba girmektedir — her sürşarj kendisi için girilen ψ2 değerini alır, kalıcı yük için 1.0 alınır — dolayısıyla bu diyagramın MEd,E=Mmax,E değeri elde edilir; LRFD ve ASD yollarında toprak basıncı H, 1.6 (LRFD) veya 1.0 (ASD) katsayısını korumakta, depremden kaynaklanan artış E ise 1.0 veya 0.7 ile hesaba girmektedir; Mu,E=1.6Mmax+(Mmax,E−Mmax) ve Ma,E=Mmax+0.7(Mmax,E−Mmax) olarak bulunan iki en büyük değer güvenli tarafta birleştirilmektedir.

Perdenin yatak katsayısı yöntemiyle yerdeğiştirmesi yalnızca statik durum için hesaplanmaktadır.

Açılış modelindeki perde, kh=0.15 ve kv=±0.075 ile — su her iki tarafta da üstten 2 m derindedir, dolayısıyla kazı içinde 3 m serbest su bulunmaktadır:

DE=9.99m>Ddesign=7.02m,Mmax,E=633.77kN·m/m(Mmax=209.58)

Statik tasarım bu depremde yeterli olmamaktadır: depremli diyagram, perde ucunun 2.96 m daha derine inmesini ve statik momentin 3.0 katı bir momenti gerektirmektedir.

Depremli durum — net basınç ve eğilme momentiNet basınç pEğilme momenti Mkazı tabanıMmax,E​ = 633.77 kN·m/mMmax​ = 209.58 kN·m/mDE​ = 9.99 mz = 0— depremli (kᵥ yukarı) - - statik tasarımduvar üstünden derinlik z ↓basınç ekseni karekök ölçeğindepsödo-statik, Mononobe–Okabe
Modülün açıldığı duvar, depremli durumda: net basınç ve moment (sürekli çizgi), statik tasarımın (kesikli çizgi) yanında.

15Duvarın yerdeğiştirmesiyatak katsayısı yöntemi: elasto-plastik yaylar üzerinde elastik kiriş

Önceki bölümlerdeki limit denge kurgusu gömme derinliğini ve tasarım momentini vermekte, ancak duvarın ne kadar yerdeğiştireceğini vermemektedir: bu kurgu, duvarı göçme anında, pasif direnç tamamen mobilize olmuş hâlde tanımlamaktadır. Servis koşullarındaki yerdeğiştirmeyi tahmin etmek için modül, yatak katsayısı yöntemini kullanmaktadır — duvarın elastik bir kiriş, her yüzdeki zeminin ise bağımsız yaylardan oluşan bir sıra olarak ele alındığı bir Winkler modeli.

EId4ydz4=pR(z)−pE(z)+unet(z)

Burada y perdenin kazı yönündeki yerdeğiştirmesi, EI perdenin metresi başına eğilme rijitliği, pR ve pE ise sırasıyla tutulan zemin tarafındaki ve kazı tarafındaki efektif basınçlardır. Her yay sükûnetteki basınçtan başlar ve yerdeğiştirmeyle orantılı olarak değişir; ancak hiçbir zaman aktif ya da pasif basıncın ötesine geçmez:

pR=K0σ′v,r−khy,Kaσ′v,r≤pR≤Kpσ′v,r
pE=K0σ′v,e+khy,Kaσ′v,e≤pE≤Kpσ′v,e
K0=1−sinφ′

Yatay yatak katsayısı kh, birim yerdeğiştirme başına düşen basınçtır. Bu katsayı zeminin bir özelliğinden çok modelin bir parametresidir — duvara ve yüklenen yüksekliğe de bağlıdır — ve yerdeğiştirme bu katsayıya bağlıdır: yaylar yumuşakken güçlü biçimde, duvarın her iki yüzündeki zemin aktif ve pasif basınçlarına ulaştıktan sonra ise hemen hiç; dolayısıyla sonuç bir tahmin niteliğindedir. Fikir vermek üzere kum için tipik değerler şöyledir: gevşek 4.8–16, orta sıkı 9.6–80, sıkı 64–128 MN/m³.

  • Perde tasarım boyuyla, L+Ddesign, modellenmiştir ve her iki ucu serbesttir.
  • Basınçlar karakteristik değerlerdir: Rankine Kp tam olarak alınmış, güvenlik sayısı uygulanmamıştır; sükûnetteki toprak basıncı katsayısı Jaky (1944) bağıntısından alınmıştır.
  • Perdenin kazıdan önce yerinde olduğu ve kazının tek aşamada yapıldığı kabul edilmiştir; inşaat aşamaları izlenmemektedir.
  • Denklem kiriş sonlu elemanlarıyla çözülmekte; yaylar, her biri ya elastik bölgede ya da aktif veya pasif sınırında olana kadar iterasyonla güncellenmektedir.
Yerdeğiştirme bir değer olarak raporlanır; bir sınır değerle karşılaştırılmaz. Yayların perdeyi tutamadığı durumda — gömülü boy boyunca yayların tamamı akmaya ulaştığında — modelin çözümü yoktur ve modül bunu bildirir; limit denge tasarımı bundan etkilenmez.

Açılış modelindeki perde; tasarım boyu 12.02 m, I = 21000 cm⁴/m, E = 210 000 MPa ve kh = 20 MN/m³:

ytop=155.8mm,ydredge=49.6mm,ytoe=−0.1mm

Bu modeldeki en büyük moment, 209.58 kN·m/m, limit denge kurgusundan elde edilen momentle (209.58 kN·m/m) aynıdır: momentin oluştuğu yüksekliğin tamamında tutulan zemin tarafı aktif basınçta, öndeki zemin ise pasif basınçtadır.

Yerdeğiştirme ve eğilme momenti — yatak katsayısı yöntemiYerdeğiştirme yEğilme momenti Mkazı tabanıytop​ = 155.8 mm49.6 mm-0.1 mm← kazıya doğruMmax​ = 209.58 kN·m/mz = 0perde ucuduvar üstünden derinlik z ↓karakteristik basınçlar · değerler gösterge niteliğindedir
Modülün açıldığı duvarın yatak katsayısı yöntemiyle yerdeğiştirmesi (kazıya doğru, sola) ve eğilme momenti.

16Çözümlü örnek: modülleher sayı modülün kendi koduyla hesaplanmıştır

Çözümlü örnekte, kazı tabanının üstünde L = 5 m kum (γ = 15.9 kN/m³, γsat = 19.33 kN/m³, φ′ = 32°) tutan, yeraltı su seviyesi her iki tarafta duvar üstünden 2 m aşağıda bulunan ve aynı kuma çakılan konsol bir perde ele alınmaktadır; derinlik yüzde 30 artırılmıştır. Modülün kendi hesabıyla elde edilen sonuçlar:

Ka=0.3073,Kp=3.2546
σ′1=15.9×2×0.3073=9.77kPa,σ′2=18.55kPa
L3=0.6610m,P=58.38kN/m,z‾=2.2303m
L4=4.742m,Dtheory=5.40m,Ddesign=1.3×5.40=7.02m
z′=2.0398m,Mmax=209.58kN·m/m
Çözümlü örneğin sonuçları, modülle
Büyüklükmodül
σ′2 (kPa)18.55
L3 (m)0.66
P (kN/m)58.38
z‾ (m)2.23
L4 (m)4.74
Dtheory (m)5.40
Mmax (kN·m/m)209.58
S=Mmax/σall (cm³/m), σall = 172 MPa1218
Konsol perdeye etkiyen net yanal basınç diyagramı5.005.402.003.000.66104.742kazı tabanıYASSACDEBHGFσ′1​ = 9.77 kPaσ′2​ = 18.55 kPaσ′3​ = 133.05 kPaσ′4​ = 348.04 kPaσ′5​ = 214.99 kPa1.07P = 58.38 kN/mz̄ = 2.2303 m1234KumKumbasınç ekseni sıkıştırılmıştır (karekök ölçeği); böylece perde ucundaki ordinatlar aktif bloğun yanına sığar
Çözümlü örneğin net basınç diyagramı, modülün çizdiği biçimiyle: kazı tabanı üstünde σ′₁ ve σ′₂, E noktasından geçen net doğru ve perde ucu bloğu.

17Açılış duvarının EN 1993-1-1 uyarınca doğrulanmasıVarsayılan model için MEd, Wreq, Mc,Rd ve η

Model sekmesinin açılışta yüklediği duvar, yukarıdaki çözümlü örneğin duvarıdır; S275 çeliğinden, elastik mukavemet momenti Wel = 1400 cm³/m olan bir palplanş kullanılmış ve palplanş γF=1.35 ile γM0=1.00 alınarak EN 1993-1-1 uyarınca doğrulanmıştır:

MEd=1.35×209.58=282.93kN·m/m
Wreq=282.93×1.00275000=1028.8cm3/m
Mc,Rd=1400×10−6×2750001.00=385.00kN·m/m
η=282.93385.00=0.735≤1

Palplanş tasarım momentini taşımaktadır. Hesaplar sekmesi, girilen her perde için aynı hesap zincirini ayrıntılı olarak verir.

18Modülün kabullerihesabın sınırları, tek bir yerde

  • Efektif örtü yükü üzerinden, duvar sürtünmesi olmaksızın Rankine basınçları alınmıştır; profil üstten alta kadar, istenen sayıda tabakadan oluşan kumdur (kildeki gömme ayrı bir modülde ele alınmaktadır). Kazı tabanının altında tek bir kum tabakası bulunduğunda kaynağın kapalı çözümü korunmakta, birden fazla tabaka ise aynı diyagram üzerinde sayısal olarak çözülmektedir.
  • Kaynağın basitleştirilmiş net basınç diyagramı kullanılmıştır: E sıfır noktasından geçen tek bir doğru ve bir uç bloğu; dönme noktasının yeri daha hassas biçimde belirlenmemektedir.
  • Suyun her iki yüzde aynı seviyede ya da sızma olmadığı koşuluyla farklı seviyelerde bulunduğu kabul edilmiştir; sızma ve sızmanın pasif dirence etkisi modellenmemektedir.
  • Gömme derinliği kendi yaklaşımının güvenlik payını — derinlik artırma katsayısı f ya da Kp üzerinde FSp — taşımakta ve çelik yönetmeliğiyle yeniden katsayılandırılmamaktadır.
  • Palplanş, tüm duvara ait olduğu kabul edilen verilen mukavemet momentiyle eğilmeye göre doğrulanmaktadır; duvarın kesme dayanımı, elemanlarının yerel burkulması ve korozyon kaybı doğrulanmamaktadır.
  • Duvarın yerdeğiştirmesi karakteristik basınçlarla yatak katsayısı yöntemiyle tahmin edilmekte ve bir sınır değerle karşılaştırılmadan raporlanmaktadır; duvar arkasındaki oturma hesaplanmamaktadır. Konsol bir perde D ≈ 1.5–2 L değerinin ötesinde nadiren ekonomiktir; modül 3 L değerinden derin teorik gömme derinliklerini not olarak belirtmektedir.

19Kaynaklarbaşvurulan kaynaklar

  • Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning.
  • EN 1993-1-1:2005 — Çelik yapıların tasarımı, genel kurallar.
  • ANSI/AISC 360-22 — Specification for Structural Steel Buildings.
  • Bowles, J.E. (1996). Foundation Analysis and Design, 5th ed. McGraw-Hill.
  • Jaky, J. (1944). The coefficient of earth pressure at rest. Journal of the Society of Hungarian Architects and Engineers, 7, 355–358.
  • Mononobe, N. and Matsuo, H. (1929). On the determination of earth pressure during earthquakes. World Engineering Congress, Tokyo. Okabe, S. (1926). General theory of earth pressure. Journal of the Japan Society of Civil Engineering, 12(1).
  • Westergaard, H.M. (1933). Water pressures on dams during earthquakes. Transactions of the American Society of Civil Engineers, 98, 418–433.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi palplanş duvarınızı dakikalar içinde tasarlayın

  • Net basınç diyagramı, gömme derinliği ve en büyük moment, adım adım
  • Her iki yüzde su, sürşarj, eğimli yüzey ve deprem
  • EN 1993-1-1 ya da AISC 360-22 uyarınca kontrol edilen palplanş
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Telefonunuzda ve tarayıcınızda çalışır

Palplanş perdeler hakkında daha fazlası