GeoTerva Module openen

Theorie · Damwanden

Ongeankerde damwand in zand: insteekdiepte, maximaal moment en het stalen profiel

Hoe een damwand in zand de benodigde insteekdiepte en het maximale buigend moment ontleent aan de passieve weerstand, en hoe het damwandprofiel hiervoor wordt gekozen, met elke afbeelding gegenereerd uit de rekenwaarden van de module.

De module werkt online in uw browser, op smartphone, tablet of pc. Niets te installeren, geen dongle nodig.

De module Damwand in zand op een smartphone: de wand, het nettogronddrukdiagram, de insteekdiepte en het moment na Berekenen
Op deze pagina · 19 hoofdstukken
  1. 1Damwanden en deze module
  2. 2Vervormingsgedrag van een ongeankerde damwand
  3. 3Actieve gronddruk boven het ontgravingsniveau
  4. 4De nettogronddruk onder het ontgravingsniveau
  5. 5Evenwicht: de inbeddingsvergelijking
  6. 6De insteekdiepte
  7. 7Het maximale buigend moment
  8. 8Geen grondwaterstand
  9. 9Verschillende waterstanden aan weerszijden
  10. 10Toetsing van de damwand volgens EN 1993-1-1
  11. 11Toetsing van de damwand volgens AISC 360-22
  12. 12Het hellende maaiveld
  13. 13De verankerde damwand
  14. 14De seismische situatie
  15. 15De verplaatsing van de wand
  16. 16Een rekenvoorbeeld, door de module
  17. 17Het startmodel, getoetst volgens EN 1993-1-1
  18. 18Wat de module aanneemt
  19. 19Literatuur
Door het ingenieursteam van GeoTervaUpdated 2026-10-1824 min leestijdFree, no sign-up

Een ongeankerde damwand ontleent zijn evenwicht aan de passieve weerstand van het zand waarin deze is ingedreven. Deze pagina volgt de vakliteratuur, paragraaf voor paragraaf — hoe de wand vervormt, het nettogronddrukdiagram, de inbeddingsvergelijking, de insteekdiepte en het maximale moment — en vervolgens de toetsing van het damwandprofiel volgens EN 1993-1-1 of AISC 360-22, met een rekenvoorbeeld en de uitgangssituatie berekend door de rekenkern van de module.

First slide of the lecture slides: Sheet pile in sandPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

36 slides · PDF · 1.8 MB

1Damwanden en deze modulewat een damwand is en welke variant hier wordt ontworpen

Een damwand is een aaneengesloten rij in de grond ingebrachte of getrilde profielen die grond of water keert — zoals een kadeconstructie, een kofferdam of een bouwputwand. Hout, geprefabriceerd beton en staal zijn hiervoor toegepast; stalen profielen worden het meest gebruikt omdat ze licht hanteerbaar zijn, goed in te brengen zijn en hergebruikt kunnen worden. Stalen damwandplanken zijn er in twee hoofdvormen, het Z-profiel en het U-profiel, waarbij fabrikantentabellen voor elk profiel het weerstandsmoment per meter wand vermelden — de kenmerkende waarde waarmee het ontwerp in de tabellen wordt opgezocht.

Twee wijzen van uitvoering leiden tot dezelfde constructie: bij een aangevulde constructie worden de damwanden eerst ingeheid en wordt de grond erachter aangebracht; bij een ontgraven constructie worden de damwanden in de bestaande grond ingeheid en wordt de grond ervoor vervolgens afgegraven tot het ontgravingsniveau. In beide gevallen keert de wand een grondhoogte L boven het ontgravingsniveau en ontleent deze zijn evenwicht aan de insteekdiepte D eronder (onderstaande figuur).

grondwaterstandgekeerd zandzand onder het ontgravingsniveauontgravingsniveauLD
Een ongeankerde damwand: het gekeerde zand erachter, het ontgravingsniveau ervoor, de hoogte L boven het ontgravingsniveau en de insteekdiepte D eronder. Het grondwater kan aan beide zijden op een verschillend niveau staan.

Een ongeankerde damwand heeft geen aanvullende steunpunten: de wand werkt als een ingeklemde staander, die uitsluitend wordt gefeest door de passieve grondweerstand van de grond waarin hij is ingebracht. Dit maakt het systeem economisch aantrekkelijk voor beperkte kerende hoogtes — als regel tot circa 6 m boven het ontgravingsniveau — waarboven in de regel een verankerde damwand wordt toegepast met een anker nabij de bovenzijde.

Deze module ontwerpt een ongeankerde damwand gedreven in zand: zandlagen over het gehele profiel — boven het ontgravingsniveau worden deze gekeerd, eronder werken ze op beide zijden van de wand — en een grondwaterstand op gelijke hoogte aan beide zijden (het geval uit de bron) of op verschillende hoogten (netto waterspanning toegevoegd). Een ongeankerde damwand in klei is een afzonderlijke module.

2Vervormingsgedrag van een ongeankerde damwandrotatie om een punt nabij de damwandpunt en de drie gronddrukzones

Onder de belasting van de gekeerde grond roteert de wand als een stijf lichaam om een punt O vlak boven de damwandpunt (onderstaande figuur). Deze rotatie bepaalt de gronddrukken:

  • Zone A, boven het ontgravingsniveau: hier bevindt zich uitsluitend de gekeerde grond, die een actieve gronddruk uitoefent.
  • Zone B, vanaf het ontgravingsniveau tot aan O: de wand beweegt richting de bouwput, waardoor de gekeerde zijde actief is en de grond aan de voorzijde door het wegdrukken een passieve weerstand biedt.
  • Zone C, onder O: de wand beweegt de andere kant op, waardoor de zijden wisselen — passief aan de achterzijde, actief aan de voorzijde.
OA — actiefB — actief achterpassief voorC — passief achterontgravingsniveau
De ongeankerde damwand roterend om O. Boven het ontgravingsniveau is de gekeerde grond actief; tussen het ontgravingsniveau en O biedt de voorliggende grond passieve weerstand; onder O wisselen de zijden.

Het werkelijke verloop is gekromd. In het naslagwerk wordt dit vervangen door een schematisering met rechte lijnen: de netto gronddruk onder het ontgravingsniveau volgt één rechte lijn door het nulpunt E — een punt van het diagram, niet het rotatiepunt O — en de omkering bij de voet wordt getekend als een blok met hoogte L5. Het horizontaal- en momentenevenwicht van dit diagram bepalen de insteekdiepte.

De module tekent exact deze constructie (de weergave Doorsnede en het netto-gronddrukdiagram op het tabblad Berekeningen): het actieve diagram A–C–D, de netto-lijn door E tot F, en het voetblok F–G. De gestreepte verlenging F–H dient uitsluitend voor het bepalen van de ordinaat bij de voet; dit is geen drukoppervlak.

3Actieve gronddruk boven het ontgravingsniveauσ′₁ ter hoogte van de grondwaterstand, σ′₂ ter hoogte van het ontgravingsniveau

Boven het ontgravingsniveau werkt alleen het gekeerde zand met de actieve gronddruk volgens Rankine — de effectieve deklaagdruk vermenigvuldigd met de actieve gronddrukcoëfficiënt. Er wordt geen rekening gehouden met wandwrijving.

Ka=tan2(45°−φ′2),Kp=tan2(45°+φ′2)

Met het grondwater op een diepte L1 onder de bovenkant van de wand en het overige deel L2=L−L1 onder water, zijn de spanningen ter hoogte van het grondwater en het ontgravingsniveau

σ′1=γL1Ka
σ′2=(γL1+γ′L2)Ka,γ′=γsat−γw

Het grondwater staat aan beide zijden van de wand op gelijke hoogte, waardoor de hydrostatische druk aan weerszijden elkaar opheft en alleen deze effectieve spanningen de wand belasten.

Een gelijkmatige bovenbelasting q over het gehele kerende oppervlak — verkeer, opslag — voegt op elke diepte aan de kerende zijde q toe aan de effectieve korrelspanning. Het actieve diagram begint dan bij σ′0=qKa aan de bovenkant van de wand, en elke ordinate eronder neemt toe met qKa:

σ′2=(q+γL1+γ′L2)Ka

Een belasting van beperkte omvang — een strookbelasting parallel aan de wand of een puntbelasting — voegt geen constante Kaq toe. De horizontale spanningstoename wordt bepaald volgens de elastische halfruimte, verdubbeld voor een starre, onverplaatsbare wand met behulp van de spiegelmethode:

σs=2qπ(β−sinβcos2α),σQ=3Qx2zπR5,R2=x2+z2

waarin β de hoek is die de strook opspant op diepte z en α de hoek van de deellijn met de verticale as; de puntbelasting wordt beschouwd op de snede van de wand ter plaatse van de last — de meest belaste meter — en toegepast op de gehele wand. Deze spanningen worden over de gehele wandhoogte toegevoegd aan de kerende zijde, zowel boven als onder het ontgravingsniveau; het netto diagram wordt daardoor gekromd en de module integreert dit numeriek.

Onder het ontgravingsniveau blijft dezelfde q aanwezig in de korrelspanning aan de kerende zijde, waardoor de nettolijn begint bij de grotere waarde σ′2 en de passieve gronddruk van de kerende zijde bij de damwandpunt toeneemt met qKp; aan de ontgravingszijde werkt hiervan niets. De rest van de constructie blijft ongewijzigd.

De module verwerkt een willekeurig aantal kerende lagen, elk met hun eigen volumiek gewicht en wrijvingshoek. De effectieve korrelspanning wordt laag voor laag gesommeerd en vermenigvuldigd met de actieve coëfficiënt van de laag op die diepte — het diagram verandert dus van helling bij de grondwaterstand en vertoont een sprong waar de wrijvingshoek verandert. De laatste laag loopt door tot het ontgravingsniveau; deze heeft zelf geen dikte.

4De nettogronddruk onder het ontgravingsniveaude rechte lijn door het nulpunt E

Onder het ontgravingsniveau bevindt zich aan beide zijden grond. De kerende zijde blijft actief drukken, de ontgravingszijde biedt passieve weerstand en de passieve gronddruk neemt sneller toe met de diepte. De netto gronddruk begint daarom op σ′2 vlak onder het ontgravingsniveau en neemt lineair af met de diepte:

σ′=σ′2−γ′(z−L)(Kp−Ka)

Deze bereikt nul in het punt E, op een diepte L3 onder het ontgravingsniveau:

L3=σ′2γ′(Kp−Ka)
Beide coëfficiënten van de nettolijn zijn afkomstig van het zand onder het ontgravingsniveau. Wanneer de wrijvingshoek afwijkt van die van de bovenliggende gekeerde laag, begint de module de lijn vanaf σ′2,e=σ′v(L)Ka,e, wat leidt tot een sprong ter hoogte van het ontgravingsniveau vergelijkbaar met de sprongen tussen gekeerde lagen. De grond onder het ontgravingsniveau kan zelf ook gelaagd zijn: elke laag werkt dan aan beide zijden met zijn eigen Ka en Kp, waardoor de nettolijn van helling verandert en een sprong vertoont bij elke laagovergang. De module bouwt de drukkromme laag voor laag op en lost de twee evenwichtsvergelijkingen numeriek op — de constructie van de volgende paragrafen, maar dan zonder besloten formule voor een enkele rechte lijn.

5Evenwicht: de inbeddingsvergelijkingP en z̄, het voetblok en de vierdegraadsvergelijking in L₄

Boven E duwt het diagram de wand naar de ontgraving toe met een resultante P, grijpend op een hoogte z‾ boven E — de oppervlakte van het actieve diagram en van de driehoek tussen het ontgravingsniveau en E, en het zwaartepunt daarvan. Onder E zet de nettolijn zich voort, nu als omgekeerde passieve weerstand, en bij de damwandpunt klapt de druk om over de hoogte L5. Twee voorwaarden sluiten het diagram:

ΣFH=0,ΣMtoe=0

Met L4 als de diepte van de damwandpunt onder E, zijn de ordinaten van de constructie

σ′5=σ′v(L)Kp+γ′L3(Kp−Ka)
σ′3=L4(Kp−Ka)γ′
σ′4=σ′5+γ′L4(Kp−Ka)
L5=σ′3L4−2Pσ′3+σ′4

en door eliminatie van L5 uit de twee voorwaarden ontstaat één vierde-graadsvergelijking in L4:

L44+A1L43−A2L42−A3L4−A4=0
A1=σ′5γ′(Kp−Ka),A2=8Pγ′(Kp−Ka)
A3=6P[2z‾γ′(Kp−Ka)+σ′5][γ′(Kp−Ka)]2
A4=P(6z‾σ′5+4P)[γ′(Kp−Ka)]2
De vierde-graadsvergelijking in L4​ en het wortelpunt daarvan01234560-500500100015002000f(L4​) = L4​⁴ + A1L​4​³ − A2L​4​² − A3L​4​ − A4​L4​ (m)L4​ = 4.742 mf(L4​) = 0.03
Het linkerlid van de vierdegraadsvergelijking voor het rekenvoorbeeld, berekend door de module: −A₄ in de oorsprong, één positieve wortel, daarna toenemend volgens de vierde macht.
De bron lost de vierde-graadsvergelijking op door proberen. De module ingesloten de enkele positieve wortel, halvedeert het interval met volledige precisie, en geeft het residu van de afgedrukte vergelijking bij de afgedrukte wortel — de controle die een lezer met de hand kan herhalen.

6De insteekdiepteDtheory en de twee manieren om een veiligheidsmarge toe te voegen

De theoretische insteekdiepte is de diepte waarop het krachtendiagram precies in evenwicht is:

Dtheory=L3+L4

Op die diepte is de passieve weerstand volledig behaald en is er geen enkele marge aanwezig. De vakliteratuur biedt twee manieren om een marge toe te voegen (onderstaande figuur):

  • Vergroot de diepte: het diagram wordt opgebouwd met de volledige Kp en de diepte wordt met 20 tot 30 procent vergroot, van Ddesign=fDtheory met f=1.2 tot 1.3. De spanningen en het moment zijn gelijk aan die van de theoretische wand.
  • Veiligheidsfactor op Kp: het diagram wordt vanaf het begin opgebouwd met Kp/FSp, van FSp=1.5 tot 2, en de berekende diepte wordt rechtstreeks toegepast. Elke ordinaat onder het ontgravingsniveau verandert, en het moment neemt evenredig toe.
Vergroot D met een factor fDtheory​× fvolledige Kp in het diagram, damwandpunt dieper ingeheidVeiligheidsfactor op KpDtheory​Kp / FSgereduceerde Kp in het diagram, berekende diepte direct overgenomen
De twee wegen naar een marge op de insteekdiepte: een langere insteekdiepte na de berekening, of een gereduceerde passieve coëfficiënt vooraf.
De module biedt beide opties in de stap Ontwerpfactoren en vermeldt in het rapport welke methode is toegepast. De totale lengte van de damwandplanken is L + Dontwerp.

Een eigen diepte. In plaats van de ontwerptiepte uit de analyse over te nemen, kan de diepte van de damwand onder het ontgravingsniveau worden opgegeven. Deze wordt dan getoetst aan de diepte die de gekozen methode vereist, en de opgewekte veiligheidsfactor op de passieve coëfficiënt wordt bepaald — de factor FSp,mob waarmee Kp kan worden gedeeld totdat het diagram op de opgegeven diepte net in evenwicht is:

Dgiven≥Ddesign,req,D(Kp/FSp,mob)=Dgiven

De totale lengte, de verplaatsing en de seismische toetsing worden uitgevoerd met de opgegeven diepte. Voor de inwendige krachten worden twee gevallen uitgewerkt: het ontwerpgeval met de vereiste diepte, en het evenwichtsgeval met de opgegeven diepte waarbij de passieve coëfficiënt is gedeeld door FSp,mob. Het moment uit het ontwerpgeval is geen bovengrens voor het geval met de opgegeven diepte — een langere wand in evenwicht met een gedeeltelijk gemobiliseerde passieve weerstand kan sterker doorbuigen — dus worden de damwand en de ankers ontworpen op de grootste van de twee; in de seismische situatie wordt hetzelfde gedaan wanneer de opgegeven diepte groter is dan DE. De gelijkmatige mobilisatie van Kp is op zichzelf een idealisatie.

7Het maximale buigend momentnul dwarskracht op z′ onder E, en Mmax op dat punt

Het buigend moment is het grootst waar de dwarskracht nul is. Onder E neemt de netto passieve driehoek toe met 12γ′(Kp−Ka)z′2; deze heeft P opgeheven op een diepte z′ onder E:

z′=2Pγ′(Kp−Ka)
Mmax=P(z‾+z′)−12γ′z′2(Kp−Ka)·z′3
Dwarskracht en buigend moment langs de wandDwarskracht VBuigend moment MontgravingsniveauEF″z = 0 (bovenzijde van de wand)z = 0teenteen-143.3758.38Mmax​ = 209.58 kN·m/mz′ = 2.0398 mdiepte z vanaf de bovenzijde van de wand ↓positieve waarden getekend aan de rechterzijde van elke as
Dwarskracht en buigend moment langs de wand van het rekenvoorbeeld, berekend door de module: de dwarskracht is het grootst bij E en nul op afstand z′ eronder, waar het moment piekt; beide keren terug naar nul bij de damwandpunt.
Bij de dieptefactor-methode is het moment gelijk aan dat van de theoretische wand; het verlengen van de damwandpunt verandert dit niet. Bij de Kp/FS-methode volgt het gehele diagram — en dus het moment — de gereduceerde coëfficiënt.

8Geen grondwaterstandhetzelfde diagram met het vochtige volumiek gewicht

Zonder grondwaterstand blijft dezelfde constructie van kracht met overal het vochtige volumiek gewicht: de actieve gronddruk ter hoogte van het ontgravingsniveau en het nulpunt worden

σ′2=γLKa,L3=σ′2γ(Kp−Ka)

en elke γ′ in de bovenstaande vergelijkingen wordt γ. De inbeddingsvergelijking behoudt haar vorm.

Wanneer een grondwaterstand wordt ingevoerd op of onder het ontgravingsniveau, blijft de gekeerde grond vochtig, maar de module beschouwt de inbedding aan beide zijden als onder water — de behoudende benadering: een droge inbedding zou aan de passieve zijde veel meer weerstand toekennen dan een gedeeltelijk onder water gelegen inbedding biedt.

9Verschillende waterstanden aan weerszijdende toegevoegde netto waterdruk (aanvulling op de basisliteratuur)

In de basistheorie wordt ervan uitgegaan dat de waterstand aan beide zijden gelijk is. Een drooggepompte bouwput of vrij water voor de wand doorbreekt deze aanname: de hydrostatische druk heft zichzelf niet langer op.

De module telt in dat geval de netto waterdruk op bij de netto effectieve spanning voor de hydraulische conditie zonder stroming, en geeft elke zijde zijn eigen effectieve deklaagdruk:

unet(z)=γw(z−Dw)−γw(z−Dw,exc),each term≥0
p(z)=Ka,eσ′v,r(z)−Kp,eσ′v,e(z)+unet(z)

De netto-lijn bestaat dan uit meerdere segmenten, waardoor het nulpunt, de resultante erboven en de twee evenwichtsvergelijkingen rechtstreeks op het diagram worden opgelost in plaats van via een gesloten formule; de schematisering — nulpunt E, voetblok L5 — blijft identiek.

Kwelstroming onder de damwandpunt verandert de effectieve Spanningen en kan de passieve weerstand verlagen; de belasting op de wand is hier die van de vermelde situatie zonder kwel, wat ook in het rapport wordt vermeld.

10Toetsing van de damwand volgens EN 1993-1-1van S = M/σall naar MEd ≤ W fy / γM0

De klassieke methode dimensioneert de damwand met een toelaatbare spanning:

S=Mmaxσallde klassieke methode — 170 MPa voor ASTM A-328, 210 MPa voor A-572 en A-690

De module vervangt dit door een uiterstegrenstoestandtoetsing. Het moment van het nettogronddrukdiagram is een karakteristiek belastingseffect; de partiële factor γF hoogt dit op tot een rekenwaarde, en EN 1993-1-1 vergelijkt het rekenmoment met de weerstand van de doorsnede:

MEd=γFMmax
Wreq=MEdγM0fy
Mc,Rd=WfyγM0,η=MEdMc,Rd≤1

Wreq is de waarde waarmee de damwandtabel wordt geraadpleegd. De opgegeven damwand wordt vervolgens hiertegen getoetst. De tabel geeft twee weerstandsmomenten per grootte, en de klasse van de doorsnede bepaalt welke mag worden gebruikt (zie onderstaande figuur): het elastische Wel geldt tot het eerste vloeien en is geldig tot klasse 3; het plastische Wpl laat het volledige plastische moment toe, wat is toegestaan voor een doorsnede van klasse 1 of 2.

elastisch: eerste vloeien, Mel​ = Wel​ fy​plastisch: volledig vloeien, Mpl​ = Wpl​ fy​fy​fy​
De spanning over een damwand bij het elastische en plastische moment. De verhouding tussen de twee weerstandsmomenten, de vormfactor, bedraagt ongeveer 1.1 tot 1.2 voor Z- en U-profielen.
De factoren uit de ontwerpniveau-fase (aanbevolen waarden)
Factorwaarop het werktwaarde
γFhet moment door gronddruk, een permanente ongunstige belasting1.35
γM0de weerstand van een doorsnede1.00
Een Nationale Bijlage kan andere waarden vastleggen; de module gebruikt de ingevoerde waarden.
Aannames: het opgegeven weerstandsmoment geldt voor de gehele wand (βB = 1 — dit geldt voor Z-profielen en voor U-profielen waarvan de sloten op de neutrale as zijn geperst of gelast); de dwarskracht van de wand wordt niet getoetst; de insteekdiepte behoudt de marge van de eigen methode en wordt niet opnieuw gefactoriseerd. Een benuttingsgraad van 0.95 of meer wordt gerapporteerd als "VOLDOET — nabij capaciteit".

11Toetsing van de damwand volgens AISC 360-22LRFD of ASD op de buigcapaciteit Mn

De damwand kan alternatief worden getoetst volgens AISC 360-22. De nominale buigsterkte is Mn=FyZ voor een compact profiel — het plastisch weerstandsmoment — of FyS bij de eerste vloeispanning, en wordt vergeleken met het moment volgens een van de twee methoden:

LRFD:Mu=γHMmax≤φbMn,φb=0.90
ASD:Ma=Mmax≤MnΩb,Ωb=1.67

De gronddruk wordt genomen als de zijdelingse gronddruk H: in de LRFD-combinaties gaat deze mee met γH=1.6 waar hij bijdraagt aan het belastingseffect, in de ASD-combinaties met 1.0.

AISC 360-22 is geschreven voor de daarin vermelde ASTM-staalsoorten. Een EN-kwaliteit wordt hier gebruikt op basis van de vloeigrens.

12Het hellende maaiveldeen oneindig talud achter de wand — Rankine voor een hellende aanvulling

Wanneer het terrein achter de wand stijgt onder een hoek β en blijft stijgen, bevindt de gekeerde grond zich niet langer in de Rankine-toestand van een horizontaal oppervlak. Voor een cohesieloze grond onder een oneindige helling geeft de oplossing van Rankine een actieve gronddruk die evenwijdig aan de helling werkt, evenredig met de verticale diepte onder het maaiveld ter plaatse van de wand:

Ka,β=cosβcosβ−cos2β−cos2φ′cosβ+cos2β−cos2φ′,σ′a=Ka,βσ′v

Bij β=0 is het tan2(45°−φ′/2); de vergelijking heeft geen oplossing zodra β≥φ′ — zand kan immers niet steiler staan dan zijn wrijvingshoek. De wand neemt het horizontale deel Ka,h=Ka,βcosβ op, en de module gebruikt dit ter vervanging van Ka aan de gekeerde zijde, boven en onder het ontgravingsniveau; het verticale deel, de wandwrijving δ=β, wordt niet meegerekend. De ontgravingszijde blijft horizontaal. De passieve coëfficiënt van de gekeerde zijde aan de damwandpunt — het omkeerpunt van een ongeankerde damwand — wordt horizontaal gehouden: het talud zou deze verhogen, dus is de horizontale waarde aan de veilige zijde.

Dezelfde toestand komt overeen met de vlakke spie van Coulomb bij een wandwrijvingshoek δ=β. Het maatgevende bezwijkvlak, bepaald door de hoek van het vlak te variëren, begint vanaf het ontgravingsniveau onder ρa; de hechtzones van de ankers worden met een marge achter dit vlak geplaatst. In de seismische situatie wordt voor de gekeerde zijde de Mononobe–Okabe-coëfficiënt van de helling met δ=β gebruikt, die reduceert tot Ka,β bij θ=0 en geen oplossing heeft wanneer θ+β>φ′:

KAE,h=cos2(φ′−θ)cosβcosθcos(β+θ)[1+sin(φ′+β)sin(φ′−θ−β)cos(β+θ)cosβ]2

In het verplaatsingsmodel begint de gekeerde zijde vanaf de neutrale gronddruk van de helling, K0,β=K0(1+sinβ), en heeft deze de actieve limiet Ka,h.

De strook- en puntbelastingen worden niet gecombineerd met een talud: de elastische oplossingen daarvoor gelden voor een horizontaal maaiveld. Een gelijkmatige bovenbelasting wordt beschouwd als een verticale belasting per eenheid horizontaal oppervlak van het talud. Samengestelde profielen — een talud dat overgaat in een horizontaal vlak, een horizontale strook vóór het talud — vereisen de proefwig en volgen in een latere revisie.

13De verankerde damwandéén of meerdere ankerlagen — vrije grondsteun, het scharniermethode-concept, de ankerreacties en de hechtzones

Wanneer een ongeankerde damwand te lang wordt of te veel doorbuigt, houdt een laag ankers nabij de bovenzijde de wand tegen. Bij één ankerlaag dimensioneert de bron de wand met de methode van vrije grondsteun: het anker is een steunpunt op diepte za, en de inbedding is net diep genoeg om met de passieve weerstand het moment om het anker te evenwichten — de damwandpunt kan vrij bewegen, dus er is geen omkering van de gronddruk aan de voet.

ΣMA=∫0ztoep(z−za)dz=0,F=∫0ztoepdz

De nettogronddruk p heeft hetzelfde diagram als bij de ongeankerde damwand — actief boven het nulpunt E, netto passief eronder — afgesneden aan de voet. De eerste vergelijking bepaalt de diepte, de tweede de ankerkracht per meter wand; over de hart-op-hartafstand s en langs de ankeras is dit de steunpuntreactie TLEM=Fs/cosα van elk anker. TLEM is een reactie uit het rekenmodel — niet de afspankracht P0 en niet de kracht die de ankerstang in gebruiksfase draagt; het voorgespannen veringsmodel voor de verplaatsing geeft een eigen ankerkracht TSR, en de trekcapaciteit van de stang en de hechtkracht zijn afzonderlijke toetsen. Het moment bereikt een piek waar de dwarskracht onder het anker, V=∫pdz−F, nul is. Voor één zandlaag is de eerste vergelijking de derdegraadsvergelijking in L4; de module lost deze numeriek op, zodat lagen, grondwater, bovenbelasting en de seismische situatie direct volgen.

Meerdere ankerlagen. Bij meer dan één ankerlaag is de wand statisch onbepaald. De module maakt deze statisch bepaald met de constructieve idealisatie van de scharniermethode: bij elk anker onder het bovenste wordt een scharnier geplaatst, zodat de wand tussen twee ankers werkt als een ligger op twee steunpunten, en het deel onder het onderste anker zn wordt gedimensioneerd volgens de vrije grondsteun om dat anker. De diepte volgt uit de momenten om het onderste anker, elke overspanning geeft de reacties bij de twee ankers, en de ankerkracht van een laag is de som van de ontvangen reacties:

∫znztoep(z−zn)dz=0,Rk(zk+1−zk)=∫zkzk+1p(zk+1−z)dz

De bovenste overspanning draagt ook het uitkragende deel boven het eerste anker. De module past de idealisatie toe op het nettogronddrukdiagram in het grensevenwicht, waardoor de reacties en momenten overeenkomen met dat diagram. Bij één ankerlaag is de methode exact gelijk aan de vrije-grondsteunmethode. Het moment heeft pieken op de nulpunten van de dwarskracht tussen en onder de ankers, of bij het bovenste anker. De ankers trekken de wand omlaag met Tsinα per anker; deze verticale component wordt gerapporteerd, maar niet meegenomen in de toetsing van het damwandprofiel.

Het anker houdt de wand alleen vast als de hechtlengte in grond ligt die op haar plaats blijft wanneer de actieve glijwig beweegt. De module gaat uit van een vrije ankerlengte van minstens 4.5 m (strengankers; 3 m voor staafankers) en stelt dat de hechtzone minstens max(1.5m,H/5) achter het maatgevende glijvlak begint — voor een niet-samenhangende grond het Rankine-vlak dat vanaf het ontgravingsniveau stijgt onder 45°+φ′/2:

xb=Lfcosα≥(L−zb)tan(45°−φ′2)+max(1.5m,H/5),zb=za+Lfsinα

In het verplaatsingsmodel is het anker een voorgespannen veer: deze begint met P0cosα/s per meter wand en reageert met een stijfheid ka=EtAtcos2α/(Lfs), waarbij de vrije lengte rekt naarmate de wand beweegt.

De uittrekwaarde van de hechtzone en de sterkte van het anker worden niet getoetst; de hechtlengte wordt gebruikt voor de positiebepaling van de hechtzone.

14De seismische situatiepseudostatische Mononobe–Okabe-coëfficiënten, ingesloten water, Westergaard

Tijdens een aardbeving schudt de grond achter en voor de wand mee. De pseudostatische methode vervangt het schudden door constante traagheidskrachten op de grondspieën — khW horizontaal en kvW verticaal — en behoudt de grensevenwichtsconstructie van het statische ontwerp. De ingenieur voert kh en kv in volgens de geldende aardbevingsnorm; een gebruikelijke vorm is kh=αS/r en kv=±0.5kh.

Door de zwaartekracht van de spie te roteren over de hoek θ gaat de spie van Coulomb over in die van Mononobe en Okabe. Voor een verticale wand, een horizontaal maaiveld en zonder wandwrijving — dezelfde idealisatie als bij het statische Rankine-ontwerp — zijn de coëfficiënten:

tanθ=kh1∓kv
KAE=cos2(φ′−θ)cos2θ[1+sinφ′sin(φ′−θ)cosθ]2,KPE=cos2(φ′−θ)cos2θ[1−sinφ′sin(φ′−θ)cosθ]2

Bij θ=0 zijn deze exact gelijk aan Ka en Kp. De gronddrukken zijn (1∓kv)KAEσ′v en (1∓kv)KPEσ′v; beide richtingen van kv worden gecontroleerd. Met wandwrijving wordt de passieve Mononobe–Okabe-coëfficiënt onveilig, wat de reden is voor het bestaan van logaritmische spiraal-oplossingen; bij δ=0 is dit niet het geval en wordt de vlakke spie aangehouden. Wanneer θ>φ′ bestaat er geen spie in evenwicht, wat door de module wordt gemeld.

Grondwater. Zand met een normale doorlatendheid is dynamisch ondoorlatend: het poriënwater beweegt mee. Onder de grondwaterstand draagt het effectief volumiek gewicht (onder water) de druk terwijl de traagheid werkt op de verzadigde massa, waardoor de hoek toeneemt:

tanθw=γsatγsat−γw·kh1∓kv

In een sterk doorlatende grond (k>5·10−4 m/s) is het poriënwater vrij beweeglijk (Bijlage E.7): alleen de droge massa ondervindt traagheid, tanθw=γd/(γsat−γw)·kh/(1∓kv), waarbij het droge volumiek gewicht γd voor elke laag wordt ingevoerd. Het poriënwater aan elke zijde vormt dan een vrije waterkolom vanaf de waterstand tot aan de damwandpunt, en voegt de Westergaard-druk toe met h′ gemeten vanaf de damwandpunt, zoals E.7 voorschrijft; beide zijden trillen in fase, de ene zijde onder overdruk en de andere onder zuiging, zodat hun drukwerkingen samen in de richting van de bouwput werken. Het doortrekken van E.7 langs de insteekdiepte van een damwand is een uitbreiding in deze module. De module biedt beide opties aan.

Vrij water in de bouwput boven het ontgravingsniveau voegt de hydrodynamische druk volgens Westergaard (1933) toe, genomen in de ongunstigste richting als een zuiging op het ontgravingsvlak:

pwd(z′)=78khγwhz′,Pwd=712khγwh2

De toets. Het nettogronddrukdiagram wordt met deze coëfficiënten exact zo opgebouwd als het statische diagram — dezelfde lagen, waterstand en bovenbelasting, het nulpunt E en het voetblok — en de twee evenwichtsvergelijkingen leveren de insteekdiepte DE. De seismische situatie is buitengewoon, dus KPE heeft geen factor: de ontworpen wand voldoet als DE≤Ddesign. Voor een ongeankerde wand worden de seismische drukken op dezelfde manier verdeeld als de statische, evenredig met de effectieve deklaagdruk: de wand kan vrij roteren om de voet, en de dynamische toename grijpt aan in het punt van de statische gronddruk.

De verankerde damwand kan niet om de voet roteren; bij een dergelijke wand grijpt de dynamische toename aan op halve hoogte. De gekeerde zijde behoudt de statische Rankine-gronddruk boven het ontgravingsniveau, en de toename van de actieve korreldruk over de gekeerde hoogte wordt gelijkmatig over die hoogte verdeeld:

ΔPAE=∫0L[(1∓kv)KAE−Ka]σ′vdz,ΔpAE=ΔPAEL

Onder het ontgravingsniveau werken de Mononobe–Okabe-coëfficiënten op de verticale korrelspanning. Dezelfde verankerde constructie levert vervolgens DE en de seismische ankerkrachten TE=FEs/cosα op. De actieve glijwig bij een aardbeving is flauwer dan de statische — het vlak stijgt onder de Mononobe–Okabe-hoek αAE, 45°+φ′/2 bij θ=0 — en de hechtzones worden daarachter met dezelfde marge getoetst; de ankerstang en de hechtzone worden niet getoetst voor TE.

De damwand wordt vervolgens getoetst onder de seismische combinatie: in de seismische ontwerpsituatie gaan de permanente belastingen en de seismische belasting in met 1.0 en de veranderlijke belastingen met ψ2 — elke bovenbelasting neemt de mee ingevoerde ψ2, 1.0 voor een permanente belasting — dus MEd,E=Mmax,E van dat diagram; in de LRFD- en ASD-methoden behoudt de gronddruk H 1.6 (LRFD) of 1.0 (ASD) en gaat de seismische toename E in met 1.0 of 0.7, Mu,E=1.6Mmax+(Mmax,E−Mmax) en Ma,E=Mmax+0.7(Mmax,E−Mmax), waarbij de twee maxima aan de veilige zijde worden gecombineerd.

De verplaatsing van de wand op basis van beddingsconstanten wordt uitsluitend berekend voor de statische situatie.

De voorbeeldwand met kh=0.15 en kv=±0.075 — met een waterstand 2 m onder de bovenkant aan beide zijden, dus 3 m vrij water in de bouwput:

DE=9.99m>Ddesign=7.02m,Mmax,E=633.77kN·m/m(Mmax=209.58)

Het statische ontwerp voldoet niet bij deze aardbeving: het seismische diagram vereist een 2.96 m grotere insteekdiepte en een 3.0 maal zo groot statisch moment.

Seismische situatie — netto gronddruk en buigend momentNetto gronddruk pBuigend moment MontgravingsniveauMmax,E​ = 633.77 kN·m/mMmax​ = 209.58 kN·m/mDE​ = 9.99 mz = 0— seismisch (kᵥ omhoog) - - statisch ontwerpdiepte z vanaf de bovenzijde van de wand ↓drukas op een wortelschaalpseudostatisch, Mononobe–Okabe
De damwand in de seismische situatie: de nettogronddruk en het moment (doorgetrokken lijn) naast het statische ontwerp (onderbroken lijn).

15De verplaatsing van de wandde beddingsconstantemethode: een elastische ligger op elasto-plastische veren

De grensevenwichtsconstructie uit de vorige paragrafen levert de insteekdiepte en het rekenmoment, maar niet hoeveel de wand verplaatst: deze beschrijft de wand op het moment van breuk, met de passieve weerstand volledig gemobiliseerd. Om de verplaatsing onder gebruiksomstandigheden te schatten, gebruikt de module de beddingsconstantemethode — een Winkler-model waarin de wand een elastische ligger is en de grond aan weerszijden een reeks onafhankelijke veren.

EId4ydz4=pR(z)−pE(z)+unet(z)

Hierin is y de verplaatsing van de wand in de richting van de bouwput, EI de buigstijfheid per meter wand, en pR, pE de effectieve spanningen aan de gekeerde zijde en de ontgravingszijde. Elke veer vertrekt vanaf de neutrale gronddruk en verandert evenredig met de verplaatsing, zonder de actieve of passieve gronddruk te overschrijden:

pR=K0σ′v,r−khy,Kaσ′v,r≤pR≤Kpσ′v,r
pE=K0σ′v,e+khy,Kaσ′v,e≤pE≤Kpσ′v,e
K0=1−sinφ′

De horizontale beddingsconstante kh is de druk per eenheid verplaatsing. Het is een parameter van het model en geen directe grondeigenschap — deze hangt ook af van de wand en de belastingshoogte — en de verplaatsing hangt ervan af: sterk zolang de veren zacht zijn, nauwelijks meer zodra de grond aan beide zijden zijn actieve en passieve gronddruk heeft bereikt, waardoor het resultaat een schatting is. Ter oriëntatie zijn karakteristieke waarden voor zand: los 4.8–16, matig dicht 9.6–80, dicht 64–128 MN/m³.

  • De wand heeft de ontworpen lengte, L+Ddesign, en beide uiteinden zijn vrij ondersteund.
  • De gronddrukken zijn karakteristiek: de volledige Rankine-waarde Kp, zonder veiligheidsfactor; de neutrale gronddrukcoëfficiënt volgt de formule van Jaky (1944).
  • De wand is aanwezig voorafgaand aan de ontgraving, die in één fase wordt uitgevoerd; de fasering van de uitvoering wordt niet gevolgd.
  • De vergelijking wordt opgelost met balk-eindige-elementen, waarbij de veren worden geïtereerd totdat ze elastisch zijn of hun actieve of passieve grens hebben bereikt.
De verplaatsing wordt weergegeven als waarde; deze wordt niet vergeleken met een grenswaarde. Wanneer de veren de wand niet kunnen houden — doordat ze over de gehele insteekdiepte zijn bezweken — heeft het model geen oplossing en geeft de module dit aan; de berekening volgens het grensevenwicht blijft hiervan ongewijzigd.

De openingswand, met de ontwerplengte 12.02 m, I = 21000 cm⁴/m, E = 210 000 MPa en kh = 20 MN/m³:

ytop=155.8mm,ydredge=49.6mm,ytoe=−0.1mm

Het grootste moment in dit model, 209.58 kN·m/m, is dat van de grensevenwichtsconstructie (209.58 kN·m/m): de gekeerde zijde bevindt zich op de actieve gronddruk en de grond aan de voorzijde op de passieve gronddruk over de gehele hoogte waar het moment zich opbouwt.

Verplaatsing en buigend moment — beddingsconstantemethodeVerplaatsing yBuigend moment Montgravingsniveauykop​ = 155.8 mm49.6 mm-0.1 mm← richting de bouwputMmax​ = 209.58 kN·m/mz = 0teendiepte z vanaf de bovenzijde van de wand ↓karakteristieke gronddrukken · indicatieve waarden
De damwand volgens de beddingsconstantemethode: de verplaatsing (richting de bouwput, naar links) en het buigend moment.

16Een rekenvoorbeeld, door de moduleelk getal berekend door de eigen rekenkern van de module

Het rekenvoorbeeld betreft een ongeankerde damwand die een zandlaag van L = 5 m (γ = 15.9 kN/m³, γsat = 19.33 kN/m³, φ′ = 32°) keert boven het ontgravingsniveau. De grondwaterstand bevindt zich aan beide zijden op 2 m beneden de bovenkant van de wand, en de damwand is in hetzelfde zand gedreven; de insteekdiepte is met 30 procent vergroot. Volg de berekening van de module:

Ka=0.3073,Kp=3.2546
σ′1=15.9×2×0.3073=9.77kPa,σ′2=18.55kPa
L3=0.6610m,P=58.38kN/m,z‾=2.2303m
L4=4.742m,Dtheory=5.40m,Ddesign=1.3×5.40=7.02m
z′=2.0398m,Mmax=209.58kN·m/m
De resultaten van het rekenvoorbeeld, door de module
Grootheidmodule
σ′2 (kPa)18.55
L3 (m)0.66
P (kN/m)58.38
z‾ (m)2.23
L4 (m)4.74
Dtheory (m)5.40
Mmax (kN·m/m)209.58
S=Mmax/σall (cm³/m), σall = 172 MPa1218
Nettogronddrukdiagram op de vrijuitdragende wand5.005.402.003.000.66104.742ontgravingsniveauGWTACDEBHGFσ′1​ = 9.77 kPaσ′2​ = 18.55 kPaσ′3​ = 133.05 kPaσ′4​ = 348.04 kPaσ′5​ = 214.99 kPa1.07P = 58.38 kN/mz̄ = 2.2303 m1234ZandZanddrukas gecomprimeerd (vierkantswortelschaal) zodat de ordinaten van de damwandpunt naast het actieve blok passen
Het nettogronddrukdiagram van het rekenvoorbeeld zoals de module dit tekent: σ′₁ en σ′₂ boven het ontgravingsniveau, de netto-lijn door E en het blok aan de voet.

17De damwand, getoetst volgens EN 1993-1-1MEd, Wreq, Mc,Rd en η voor het standaardmodel

De damwand waarmee het tabblad Model opent, is de damwand uit het bovenstaande rekenvoorbeeld met een stalen damwandprofiel S275, gegeven door het weerstandsmoment Wel = 1400 cm³/m, getoetst volgens EN 1993-1-1 met γF=1.35 en γM0=1.00:

MEd=1.35×209.58=282.93kN·m/m
Wreq=282.93×1.00275000=1028.8cm3/m
Mc,Rd=1400×10−6×2750001.00=385.00kN·m/m
η=282.93385.00=0.735≤1

De damwand kan het rekenkundig moment opnemen. Het tabblad Berekeningen geeft dezelfde rekenstap weer voor elke ingevoerde wand.

18Aannames in de modulede grenzen van de berekening op één plek

  • Rankine-gronddrukken zonder wandwrijving, gebaseerd op de effectieve korrelspanning; het profiel bestaat van boven tot onder uit zand, verdeeld over een willekeurig aantal lagen (een inbedding in klei heeft een eigen module). Wanneer er één zandlaag onder het ontgravingsniveau aanwezig is, wordt de analytische oplossing uit de literatuur gebruikt; bij meerdere lagen wordt het diagram numeriek opgelost.
  • Het vereenvoudigde netto gronddrukdiagram uit de literatuur: één rechte lijn door het nulpunt E en een voetblok; het rotatiepunt is niet nauwkeuriger bepaald.
  • Grondwater op gelijke hoogte aan beide zijden van de wand, of op verschillende hoogten zonder dat er sprake is van stroming (geen kwel); stroming en het effect daarvan op de passieve weerstand zijn niet gemodelleerd.
  • De insteekdiepte bevat de veiligheidsmarge van de toegepaste methode — de dieptefactor f of FSp op Kp — en wordt niet opnieuw verhoogd door de norm voor staalconstructies.
  • De damwand is op buiging getoetst op basis van het opgegeven weerstandsmoment, aangenomen als dat van de gehele wand; de dwarskracht op de wand, plaatselijke knik van de elementen en corrosieverlies worden niet getoetst.
  • De verplaatsing van de damwand wordt geschat met de beddingsconstantemethode op basis van karakteristieke gronddrukken en wordt gerapporteerd zonder een grenswaarde; de zetting achter de wand wordt niet berekend. Een ongeankerde damwand is zelden economisch rendabel bij D ≈ 1.5–2 L; de module geeft een melding wanneer de theoretische insteekdiepte groter is dan 3 L.

19Literatuurde bronnen

  • Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning.
  • EN 1993-1-1:2005 — Design of steel structures, general rules.
  • ANSI/AISC 360-22 — Specification for Structural Steel Buildings.
  • Bowles, J.E. (1996). Foundation Analysis and Design, 5th ed. McGraw-Hill.
  • Jaky, J. (1944). The coefficient of earth pressure at rest. Journal of the Society of Hungarian Architects and Engineers, 7, 355–358.
  • Mononobe, N. and Matsuo, H. (1929). On the determination of earth pressure during earthquakes. World Engineering Congress, Tokyo. Okabe, S. (1926). General theory of earth pressure. Journal of the Japan Society of Civil Engineering, 12(1).
  • Westergaard, H.M. (1933). Water pressures on dams during earthquakes. Transactions of the American Society of Civil Engineers, 98, 418–433.

Van theorie naar uw eigen ontwerp

Ontwerp uw eigen damwand binnen enkele minuten

  • Het nettogronddrukdiagram, de insteekdiepte en het maximale moment, stap voor stap
  • Water aan beide zijden, bovenbelasting, een hellend maaiveld en aardbeving
  • De damwand getoetst volgens EN 1993-1-1 of AISC 360-22
  • Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Werkt op uw smartphone en in uw browser

Meer over damwanden