Bu sayfada · 8 bölüm
Zemin üzerindeki bir tekil yükün düşey bir duvara eklediği yatay basınç: rijit duvar için elastik çözüm ve Terzaghi–NAVFAC abağı, bir derinlikteki basınç, bileşke ve konumu, duvar boyunca dağılış ve tek bir doğru üzerindeki birkaç yük. Şekiller ve tüm sayılar modülün kendi denklemlerinden hesaplanmıştır.
1Duvara etkiyen tekil yükModülün hesapladığı büyüklükler.
Qp yüzey tekil yükü, zeminde üç boyutlu bir gerilme alanı oluşturur. Düşey bir duvar bu etki bölgesi içinde kaldığında, gerilme artışının bir kısmı duvara ilave bir yatay basınç olarak yansır. Modül, yükün duvara dik doğrusu boyunca basıncın derinlikle değişimini, bileşkesini ve etki çizgisini, ayrıca basıncın planda duvar boyunca dağılışını belirlemektedir.
H duvar yüksekliği, x duvardan tekil yüke yatay uzaklık, z zemin yüzeyinden itibaren derinlik ve y yükün duvara dik doğrusundan duvar boyunca uzaklık olsun. İki boyutsuz oran kullanılmaktadır:
Değişkenler
- — zemin yüzeyine etkiyen tekil yük
- — sürşarj formülasyonunda kullanılan toplam duvar yüksekliği
- — duvardan Qp yüküne yatay uzaklık
- — elastik yöntem: bir yükün hesaplandığı en küçük uzaklık (0.30 m)
- — yükün duvara dik doğrusundan duvar boyunca uzaklık
- — basıncın değerlendirildiği, zemin yüzeyinden itibaren derinlik
- — yükten duvardaki noktaya uzaklık, √(x² + y² + z²)
- — yük eksen doğrusu üzerinde z derinliğindeki yanal sürşarj basıncı
- — eksen doğrusundan uzakta, planda yanal sürşarj basıncı
- — yükün kesitinde (y = 0) duvarın birim uzunluğu başına yatay sürşarj bileşke kuvveti; görünüş diyagramının alanı
- — duvar tabanından bileşkenin etki çizgisine olan uzaklık (diyagramın ağırlık merkezi)
- — diyagramın boyutsuz alanı ve tabana göre momenti
- — birden çok tekil yük bulunduğunda tekil yükün indisi (1, 2, 3)
- — abak yöntemi: yük eksen doğrusundan itibaren ölçülen plan açısı
2İki yöntemRijit duvar için elastik çözüm ve diyagram.
Yerleşik iki formülasyon sunulmaktadır. Her ikisi de yerdeğiştirmeyen bir duvarı tanımlar; en çok duvara yakın bir yükte birbirinden ayrılırlar.
Elastik · rijit duvar (varsayılan)
Terzaghi – NAVFAC abağı
Uzaklık oranına göre iki durum vardır: Durum 1, m ≤ 0.4 için ve Durum 2, m > 0.4 için (denklemleri Bölüm 4 içindedir); eksen doğrusu basıncı, duvar boyunca σ′H = σH cos²(1.1θ) ile azaltılır. Uzaklık yalnızca 0.4H ötesinde etkilidir; 0.4H içindeki bir yük 0.4H uzaklığında alınır.
Elastik yöntem, yüzeydeki bir tekil yükün elastik yarı sonsuz ortamda oluşturduğu gerilmenin (Boussinesq) pürüzsüz ve yerdeğiştirmeyen bir duvar için iki katına çıkarılmış hâlidir: duvar yüzünün karşı tarafındaki bir ayna görüntü yükü, bu yüzdeki yanal hareketi sıfırlar ve yatay gerilmeyi tam olarak iki katına çıkarır (Mindlin 1936). Kamyon tekerlek yükü altında nispeten rijit (ancak pürüzsüz olmayan) istinat duvarlarında ölçülen basınçlar da aynı mertebede bulunmuştur — yarı sonsuz ortam değerlerinin kabaca iki katı olup bazı noktalarda bunun da üzerindeki değerler kısmen pürüzlü duvar yüzündeki kaymaya bağlanmıştır — ve aynı 2 katsayısı uygulamada Boussinesq çözümüne uygulanan rijit duvar katsayısıdır. Poisson oranı 0.5 alınmıştır; bu değer için formül tamdır; yükün kendi dik doğrusu (y = 0) üzerinde daha küçük bir oran basıncı azaltır ve duvarın üst kısmında çekme öngörür.
Abak yöntemi, tasarım uygulamasında uzun süredir kullanılan Terzaghi (1954) yöntemidir. Bu da yerdeğiştirmeyen bir duvar kabul eder; ancak Terzaghi uzaklık etkisini m = 0.4 değerinde durdurmuştur: duvara 0.4H değerinden yakın bir yük, sanki 0.4H uzaklığında duruyormuş gibi çizilir; bu nedenle onu bu aralıkta kaydırmak hiçbir şeyi değiştirmez. Yöntem elastik kurama ve rijit, yerdeğiştirmeyen duvarlar üzerindeki deneylere dayandığından, şekil değiştiren palplanş perdeler için güvenli tarafta kalmaktadır; duvara birkaç ayak mesafedeki ağır ekipman ise genellikle ayrıca değerlendirilmektedir.
0.4H içindeki bir yük için iki yöntem birbirinden ayrılır: abak tek bir diyagramı korurken elastik çözüm, duvarın üst kısmına yakın artan bir basınç yoğunlaştırır. Daha uzaklarda aynı mertebede bileşkeler verirler; elastik çözümün bileşkesi bir miktar daha yukarıda etkir. H = 15 m ve Qp = 38 kN için:
| x (m) | m | Elastik · rijit duvar | Terzaghi – NAVFAC abağı | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| PH (kN/m) | L (m) | PH (kN/m) | L (m) | Durum | ||
| 0.30 | 0.020 | 40.32 | 14.70 | 1.99 | 8.81 | Durum 1 |
| 1.00 | 0.067 | 12.09 | 14.01 | 1.99 | 8.81 | Durum 1 |
| 2.00 | 0.133 | 6.03 | 13.05 | 1.99 | 8.81 | Durum 1 |
| 3.00 | 0.200 | 4.00 | 12.15 | 1.99 | 8.81 | Durum 1 |
| 4.00 | 0.267 | 2.97 | 11.33 | 1.99 | 8.81 | Durum 1 |
| 5.00 | 0.333 | 2.34 | 10.59 | 1.99 | 8.81 | Durum 1 |
| 6.00 | 0.400 | 1.91 | 9.94 | 1.99 | 8.81 | Durum 1 |
| 8.00 | 0.533 | 1.35 | 8.87 | 1.38 | 7.61 | Durum 2 |
| 10.00 | 0.667 | 1.00 | 8.05 | 0.9755 | 6.74 | Durum 2 |
| 15.00 | 1.000 | 0.5213 | 6.80 | 0.4402 | 5.45 | Durum 2 |
3Elastik yöntemBasınç, tepe değeri ve kapalı biçimli bileşke.
Yükün kendi dik doğrusu üzerinde (y = 0), m ve n ile:
Diyagram z = x/2 derinliğinde en büyük değerine ulaşır; burada σH,max = 0.2733 Qp/x² olur (2H ötesindeki bir yük için en büyük değer tabandadır). Alanı ve tabana göre momenti kapalı ifadelere sahiptir; dolayısıyla bileşke ve tabandan yüksekliği tam olarak bulunur:
burada PH = (Qp/H)·I₀ ve L = H·I₁/I₀ (Bölüm 5). Yük duvara yaklaştıkça çözüm tekil hâle gelir: PH, Qp/(πx) gibi artar ve 0.2733 Qp/x² olan en büyük değer sınırsız büyür. Gerçek hiçbir yük böyle davranmaz; çünkü bu kadar yakın bir yük, kısmen duvar veya duvar başlığı üzerine oturabilecek bir temas alanına yayılır. Bu nedenle modül, xmin = 0.30 m değerinden (yaklaşık 1 ft; bu modül için seçilmiş pratik bir kesme değeri olup kuramdan gelen bir sınır değildir) daha yakın bir yükü xmin uzaklığında hesaplar ve işaretler; bu kadar yakın bir yükün ayrıca, örneğin alan yükü veya duvara doğrudan etkiyen bir yük olarak ele alınması gerekir.
xmin ötesinde uzaklık hâlâ dikkate alınır; ancak elastik denklemler, yaklaşık 0.4H kritik uzaklığı içindeki bir yük için güvenilir olmaktan çıkmaktadır — bu, abağın uzaklık etkisini durdurduğu aralıkla aynıdır (örnekte x < 6.00 m). Bu nedenle xmin ile 0.4H arasındaki bir yük için elastik sonuçlar mühendislik yargısı gerektirir ve abak yöntemi bir karşılaştırma sağlar.
4Diyagram yöntemiTerzaghi–NAVFAC Durum 1 ve Durum 2.
Her derinlikte n = z/H hesaplanır, ardından denklem m değerine göre seçilir:
Durum 1 denklemi m içermez: Durum 2 denkleminin m = 0.4 için hesaplanmış hâlidir (1.77 × 0.16 = 0.2832, 0.28 olarak yazılmıştır); bu nedenle 0.4H içindeki — örnekte 6.00 m — bir yük, nerede durursa dursun aynı diyagramı, PH ve L değerlerini verir. Yuvarlama nedeniyle PH %1.1 oranında sıçrar (yük 0.4H sınırını geçerken); L ise orada süreklidir. Bu yöntem seçildiğinde Görünüş, aşağıdaki şekilde olduğu gibi zemin çizgisi üzerinde 0.4H uzaklığını işaretler.
5Bileşke ve konumuPH, L ve I₀, I₁ integralleri.
Her iki yöntemde de PH bileşkesi, duvar yüksekliği boyunca basınç diyagramının alanıdır; L ise ağırlık merkezinin duvar tabanından yukarı doğru ölçülen yüksekliğidir; dolayısıyla bileşke, zemin yüzeyinden H − L derinliğinde etkir. PH, yükün kendi kesitinde (y = 0), en büyük olduğu yerde, duvarın birim uzunluğu başına bir kuvvettir. Tekil yükün basıncı duvar boyunca azaldığından (sonraki bölüm), toplam kuvveti elde etmek için PH değeri duvar uzunluğu ile çarpılmamalıdır.
σH = (Qp/H²)·f(n) yazıldığında yük ve yükseklik integrallerin dışına çıkar ve diyagramın biçimini belirleyen iki saf sayı kalır:
Elastik yöntem bunları kapalı biçimde hesaplar (Denklem (4)); abak yöntemi ise sayısal olarak. Bölüm 4 içindeki abak sabitleri, aynı integralin tek bir m değerinde okunmuş hâlidir: m = 0.4 için PH = 0.787 Qp/H ve L = 0.587 H, m = 0.6 için 0.457 Qp/H ve 0.476 H değerlerini verir; m > 0.4 olan her durum için tek bir sabit kullanmak yerine integral alınması, yük hareket ettikçe PH ve L değerlerini çizilen diyagramla tutarlı kılar.
6Planda basınç ve birden çok yükDuvar boyunca; aynı doğru üzerinde en fazla üç yük.
Elastik yöntem
Denklem (2) formülü duvarın her noktasında zaten geçerlidir: R² = x² + y² + z² için, sabit bir derinlikte basınç duvar boyunca (R₀/R)⁵ ile azalır (R₀, y = 0 için R değeridir) ve y uzaklığında en büyük değeri z = √(x² + y²)/2 derinliğindedir.
Abak yöntemi
Eksen doğrusu basıncı, yükte duvara dik doğru ile duvar üzerindeki söz konusu noktaya giden doğru arasında ölçülen θ plan açısına göre azaltılır:
θ = 0°, yük eksen doğrusudur ve burada σ′H = σH olur. Modül, kosinüs kare teriminin bu noktadan sonra yeniden artmaya başlayacak olması nedeniyle, 1.1θ açısının 90° değerine ulaştığı açıdan (θ ≈ 81.8°) sonra azaltmayı sıfırda tutar.
Tek bir doğru üzerinde birden çok tekil yük
En fazla üç yük girilebilir; her birinin kendi xi uzaklığı ve Qp,i büyüklüğü vardır. Yükler duvara dik tek bir doğru üzerinde bulunur; dolayısıyla her biri duvarın aynı kesitinin karşısındadır. Basınçlar gerilme artışlarıdır; bu nedenle toplanırlar. Her yük kendi mi = xi/H oranını (abakta ayrıca kendi durumunu) korur:
Birleşik bileşke, tabana göre momentlerin dengelendiği noktada etkir; bu nokta aynı zamanda toplam diyagramın ağırlık merkezidir. Planda duvar boyunca, her yükün basıncı o konumda alınır (kendi Ri değeri veya abakta kendi θi değeri) ve basınçlar toplanır. Bu doğrunun yanında, duvar boyunca farklı konumlarda duran yükler bu modelin kapsamında değildir.
7Çözümlü örnekElle hesap sırası ve varsayılan girdiler.
Modülün varsayılan girdileriyle elastik yöntem: H = 15.00 m, x = 5.00 m ve Qp = 38.0 kN. Örnek sabittir ve arayüzde yapılan değişiklikleri izlemez. El hesabıyla işlem sırası şöyledir:
- Temel veriler okunur: H, yöntem ve her yük için x ile Qp tanımlanır.
- m hesaplanır: her yük için m = x/H (Denklem (1)). Elastik: xmin değerinden daha yakın bir yük xmin uzaklığında alınır. Abak: m ≤ 0.4 veya m > 0.4 olduğuna karar verilir.
- σH hesaplanır (n = z/H) istenen derinliklerde, yöntemin denklemiyle: her yük için Denklem (3) veya Denklem (5) ve Denklem (6); yüklerin etkileri toplanır.
- PH ve L hesaplanır: her yük için PH = (Qp/H)·I₀ ve L = H·I₁/I₀ (Denklem (7)) — elastik yöntem için kapalı biçimde, abak için integrasyonla; PH değerleri toplanır ve L için momentler dengelenir.
- Duvar boyunca dağılış: elastik — formül y ofsetinde hesaplanır; abak — σ′H = σH cos²(1.1θ) (Denklem (9)).
Uzaklık oranı
En büyük basınç
Bileşke ve konumu
Duvar boyunca ilerleme
Abak yöntemi, bu derinlikteki kendi eksen doğrusu basıncına (0.1984 kPa) kendi azaltmasını uygular:
Basıncı duvar boyunca daha yavaş azalır (eksen doğrusu değerinin 0.42 oranına karşılık 0.23 oranı), ancak daha düşük bir başlangıç değerinden.
8KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning; bu sayfa bu kaynağı izlemektedir.
- Terzaghi, K. (1954). Anchored bulkheads. Transactions of the ASCE, 119, 1243–1280.
- NAVFAC DM-7.02 (1986). Foundations and Earth Structures. Naval Facilities Engineering Command.
- Boussinesq, J. (1883). Application des Potentiels à l’Étude de l’Équilibre et du Mouvement des Solides Élastiques. Gauthier-Villars, Paris.
- Mindlin, R.D. (1936). Discussion: Pressure distribution on retaining walls. Proc. 1st Int. Conf. on Soil Mechanics and Foundation Engineering, Harvard, Vol. III, 155–156.
- Spangler, M.G. and Mickle, J.L. (1956). Lateral pressures on retaining walls due to backfill surface loads. Highway Research Board Bulletin 141.
- Bowles, J.E. (1996). Foundation Analysis and Design, 5th ed.
- Frazee, G. (2021). New formulations of Boussinesq solution for vertical and lateral stresses in soil. ASCE Practice Periodical on Structural Design and Construction, 26(2).
- USS Steel Sheet Piling Design Manual (1984); California Department of Transportation, Trenching and Shoring Manual — abak yöntemi.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi tekil yüklerinizden kaynaklanan basıncı dakikalar içinde bulun
- Derinlikle basınç ve bileşke ile yüksekliği
- Aynı doğru üzerinde en fazla üç tekil yük, planda duvar boyunca yayılışla birlikte
- Görünüş, plan ve 3B görünümler
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF