Bu sayfada · 5 bölüm
Bu sayfada, yatay yüzeyli dolguyu tutan düşey ve sürtünmesiz bir duvara etkiyen Rankine aktif ve pasif toprak basıncı ele alınmaktadır: plastik denge durumları, kohezyonsuz ve kohezyonlu zeminler, sürşarj, su ve çekme çatlakları. Şekiller denklemlerden hesaplanarak çizilmiştir.
1Aktif ve pasif durumlarRankine plastik dengesi.
Rankine (1857), plastik denge durumundaki, yani her noktası göçmenin eşiğinde bulunan bir zemin kütlesini incelemiştir. Zeminden uzaklaşan sürtünmesiz düşey bir duvarın arkasında yatay gerilme, sükûnet durumundaki K₀σ′ₒ değerinden başlayarak Mohr dairesi göçme zarfına teğet olana kadar azalmaktadır: bu, aktif durumdur. Duvar zemine doğru itildiğinde yatay gerilme σ′ₒ değerinin üzerine çıkmakta ve daire zarfa diğer tarafta teğet olana kadar artmaktadır: bu da pasif durumdur.
τf = c′ + σ′ tan φ′ zarfına teğet olan dairenin geometrisinden:
Aşağıdaki katsayılar tanımlandığında
denklemler σ′ₐ = Kₐσ′ₒ − 2c′√Kₐ ve σ′ₚ = Kₚσ′ₒ + 2c′√Kₚ biçimini almaktadır.
Sınırlı yükseklikteki bir duvar, tabanı etrafında yeterince döndüğünde bu durumlara ulaşmaktadır (gereken tipik yerdeğiştirmeler sükûnet durumu modülünde verilmiştir): bu durumda duvarın arkasında bir kayma düzlemiyle sınırlanan üçgen kamadaki zemin plastik denge hâlindedir ve duvara etkiyen basınç yukarıdaki denklemlere uymaktadır.
2Kohezyonsuz dolguSürşarj, su, tabakalar.
Kohezyonsuz zemin, yatay yüzeyli dolgu. c′ = 0 olduğunda basınçlar derinlikle doğrusal olarak artmakta ve duvarın birim uzunluğu başına kuvvetler tabandan H/3 yukarıda etkimektedir:
Sürşarj ve su. Düzgün yayılı q sürşarjı her derinlikte qKₐ kadar basınç eklemektedir (dikdörtgen dağılış). Yeraltı su seviyesinin altında efektif gerilme γ′ = γsat − γw ile hesaplanmakta ve su basıncı u = γw(z − H₁) tam olarak eklenmektedir:
Pₚ de aynı şekilde Kₚ ile hesaplanmaktadır. Tabakalı dolguda her tabakaya kendi K değeri uygulandığından, diyagram φ′ değerinin değiştiği her sınırda sıçrama yapmaktadır; σ′ₒ ise süreklidir.
3Kohezyonlu dolguÇekme bölgesi ve çatlaklar.
c′–φ′ zeminde aktif basınç üst kısımda negatiftir. Basınç aşağıdaki derinlikte sıfır olmaktadır:
Zemin duvarı çekemez: zamanla z₀ derinliğine kadar çekme çatlakları açılmakta ve zemin bu bölgede duvarla temasını yitirmektedir. Bu durumda kuvvet, yalnızca diyagramın pozitif kısmının alanına eşittir:
Çatlama öncesinde diyagramın tamamı hesaba katılmaktadır: Pₐ = ½KₐγH² − 2√Kₐ c′H; bu daha küçük bir kuvvettir. Modülde her iki seçenek de sunulmaktadır; tasarımda olağan kabul çatlaklı durumdur. Sürşarj ya da birden çok tabaka bulunduğunda sıfır noktası yer değiştirmekte; modül bu noktayı diyagramın sıfırı kestiği yerde belirlemektedir.
Pasif durum. Kohezyon her derinlikte katkı sağlamaktadır: üstte σ′ₚ = 2c′√Kₚ ve
4Çözümlü örneklerKum ve c′–φ′ zemini, tabakalar ve yeraltı su seviyesi; aktif ve pasif durum.
Tabloda, altı duvar için duvarın birim uzunluğuna etkiyen kuvvetler modülün verdiği şekliyle listelenmektedir; modül, tablonun altında adım adım çözülen durum 3 ile açılmaktadır (iki kum tabakası, yeraltı su seviyesi 3 m).
| No. | Durum | Katsayı | Kuvvet |
|---|---|---|---|
| 1 | kum, H = 6 m, γ = 16 kN/m³, φ′ = 36°, aktif | Kₐ = 0.2596 | 74.77 |
| 2 | aynı duvar, pasif | Kₚ = 3.852 | 1109.3 |
| 3 | iki kum, H = 6 m: 3 m (γ = 16 kN/m³, φ′ = 30°) üzerinde 3 m (γsat = 18 kN/m³, φ′ = 35°); yeraltı su seviyesi 3 m; aktif | Kₐ = 1/3, 0.271 | 117.15 (z̄ 1.78) |
| 4 | c′–φ′ zemin, H = 4 m, γ = 15 kN/m³, φ′ = 26°, c′ = 8 kPa, q = 10 kPa; aktif, çekme çatlaklı | z₀ = 1.04 m | 25.65 |
| 5 | aynı duvar, pasif | Kₚ = 2.561 | 512.2 |
| 6 | ABD birimleri: 2 ft killi zemin (γ = 110 pcf, φ′ = 20°, c′ = 300 psf), 3 ft kum (γ = 108 pcf, φ′ = 30°) üzerinde; aktif, çekme çatlaklı | üst tabakanın tamamı çekmede | 5.575 (382.0 lb/ft) |
Durum 3, adım adım. Üstteki kum için Kₐ₁ = (1 − sin 30°)/(1 + sin 30°) = 1/3, alttaki kum için Kₐ₂ = 0.271 bulunmaktadır. 3 m derinlikte σ′ₒ = 48 kN/m² olduğundan σ′ₐ sınırın hemen üstünde 16 kN/m², hemen altında 13.0 kN/m² olmaktadır; 6 m derinlikte σ′ₒ = 48 + 3(18 − 9.81) = 72.57 kN/m², σ′ₐ = 19.67 kN/m² ve u = 29.43 kN/m² olmaktadır:
5KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9th ed. Cengage Learning.
- Rankine, W.M.J. (1857). On the stability of loose earth. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, 147, 9–27.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi duvarınıza etkiyen Rankine basıncını dakikalar içinde bulun
- Aktif ya da pasif basınç tabaka tabaka, bileşkeler ve yükseklikleriyle, adım adım
- Çekme bölgesi, yeraltı su seviyesi ve sürşarj içeren kohezyonlu zemin
- Duvarın yanında ölçekli çizilmiş basınç diyagramları
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Telefonunuzda ve tarayıcınızda çalışır

PDF