GeoTerva Modülü açın

Teori · İstinat duvarları

Ağırlık istinat duvarı tasarımı: kâgir ya da beton duvarın basıncı, stabilitesi ve taşıma gücü

Kademeli temel üzerindeki taş kâgir ya da yalın beton bir ağırlık duvarının nasıl analiz edildiği: serbest cisim, üç kurama göre toprak basıncı, su, sürşarj, deprem, önde pasif direnç ve dört stabilite kontrolü; bir duvarın adım adım çözümüyle birlikte.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Ağırlık duvarı · Sonuçlar
Ağırlık duvarı modülü, Analiz et düğmesinden sonra: çizim ve yanındaki sonuçlar
Bu sayfada · 19 bölüm
  1. 1Duvar modeli
  2. 2Modele genel bakış
  3. 3Koordinatlar, serbest cisim, kuvvet çizelgesi ve işaret düzeni
  4. 4Geometrinin parçalara ayrılması: parçalar, ağırlık merkezleri ve moment kolları
  5. 5Duvarla birlikte hareket eden zemin: duvarın arkasındaki blok, bölgeler, nemli ve doygun birim hacim ağırlık
  6. 6Efektif gerilme ve yeraltı suyu
  7. 7Rankine aktif ve pasif toprak basıncı
  8. 8Düşey düzlemde Coulomb toprak basıncı
  9. 9Duvarın önünde sükûnetteki basınç ve pasif direnç
  10. 10Sürşarj yükleri
  11. 11Her iki yanda hidrostatik su ve kaldırma kuvveti
  12. 12Mononobe–Okabe depremli toprak basıncı
  13. 13Hidrodinamik su basıncı
  14. 14Duvarın ve onunla birlikte hareket eden zeminin atalet kuvveti
  15. 15Kayma, devrilme ve taşıma gücü
  16. 16Kontrollerin kapsamı
  17. 17Çözümlü örnek: adım adım hesaplanan bir duvar
  18. 18Değişkenler
  19. 19Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-1852 dk okumaFree, no sign-up

Duvar, birim uzunluk için taş kâgir ya da yalın betondan oluşan rijit bir ağırlık bloğu, yani kademeli bir temel üzerinde yamuk kesitli bir gövde olarak ele alınmaktadır. Tutulan taraf tek bir zemin tabakasından oluşmakta olup eğimli dolgu, düzgün yayılı sürşarj ve yeraltı suyu içerebilmektedir; duvarın önündeki zemin, kayma kontrolüne pasif direnç katkısı sağlayabilmektedir.

First slide of the lecture slides: Gravity wallPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

38 slides · PDF · 2.2 MB

1Duvar modeliNeyin analiz edildiği ve nasıl çizildiği.

Analiz yaklaşımı

Ka·(σ′v + q)Ka·(σ′v + q)δ = βδ = βPAPAββqWmWmWsoilWsoilUUPperde ucuPperde ucuYASSHHDfDfBBxzOOO — başlangıç noktasıx ve z: burun,taban alt yüzüx = Bx = Btutulan dolgututulan dolguön zeminön zemintemel zeminitemel zemini
duvar (taş kâgir ya da yalın beton)duvarla birlikte hareket eden zeminsanal sırt düzlemi x = Btoprak + sürşarj basıncıyeraltı suyu ve kaldırma kuvvetiön zemin direnci
Analiz modeli, duvarın 1.00 m uzunluğu için. Serbest cisim, duvar ile arka temel üzerinde duran ve arka eğim yüzüne yaslanan zeminden oluşmaktadır; bu cisim taban alt yüzü boyunca ve temelin arka kenarından geçen düşey sanal sırt düzlemi (x = B) boyunca kesilmiştir. Dolgu bu düzleme, zemin yüzeyine paralel (δ = β) PA itkisiyle etkimektedir; Wm ve Wsoil ağırlıkları, taban altındaki U kaldırma kuvveti ve ön zemin direnci Ptoe yükleri tamamlamaktadır. Momentler burundaki O başlangıç noktasına göre alınmaktadır. Bölüm 1–4 bu şekli adım adım oluşturmaktadır.

Rankine · statik

Geleneksel aktif/pasif toprak basıncı idealleştirmesine uygundur. Klasik Rankine katsayısında duvar sürtünmesi açıkça kullanılmamaktadır.

Ka=tan2(45°−φ′/2)Kp=tan2(45°+φ′/2)

Coulomb · statik

Temelin arka kenarından geçen düşey düzleme (zemine karşı zemin) δ = β ile etkimektedir; bu nedenle duvar sürtünmesi kullanılmamaktadır; bu düzlem için (α = 90°, δ = β) Coulomb Kₐ değeri Rankine Kₐβ değerine tam olarak eşittir.

Ka=f(φ′,β),α=90°,δ=β

Mononobe–Okabe · depremli

Depremli durum toprak basıncı her zaman Mononobe–Okabe psödo-statik itkisidir: kₕ·W ve ±kᵥ·W atalet kuvvetleri eklenmiş Coulomb kaması, statik durumdakiyle aynı basınç düzleminde (x = B konumundaki düşey düzlem, δ = β) çözülmektedir.

θ=tan−1[kh/(1±kv)]PAE=12·γ·h2·(1±kv)·KAE

Yayılı sürşarj

Düzgün yayılı yüzey sürşarjı ek bir yanal basınç oluşturmaktadır. Bu basınç zemin öz ağırlığı bileşeninden ayrı olarak raporlanmaktadır; sürşarjın duvar üzerindeki düşey yükü dengeleyici olarak hesaba katılmamaktadır.

σq=K·q
Teori kılavuzu · GeoTerva ağırlık duvarını nasıl hesaplar

Teori kılavuzu

Yukarıdaki genel bakış modeli özetlemektedir. Aşağıdaki kılavuz kendi içinde bütünlüklü bir kılavuz olarak yazılmıştır: Hesaplar sekmesinde yer alan her büyüklük fiziksel anlamından hareketle açıklanmakta, çizilmekte, türetilmekte ve ardından çözücünün onu tam olarak nasıl hesapladığına bağlanmaktadır. Eksiksiz bir sayısal örnek (Bölüm 16), modülü çalıştıran aynı motorla hesaplanmıştır; bu nedenle orada yazılan her yerine koyma işlemi elle kontrol edilebilir.

Yalnızca üç teori. Modül tam olarak üç toprak basıncı teorisine dayanmaktadır: statik basınç için Rankine ve Coulomb (kullanıcı bu ikisinden birini seçer) ve depremli durum basıncı için Mononobe–Okabe. Bu kılavuzdaki diğer her şey (depremli artımın biçimi, hidrodinamik su basıncı, duvarın ataleti, kısmen mobilize olan ön direnç) bu modülün bir kabulüdür ve kullanıldığı yerde bu şekilde belirtilmiştir. Dolgu granüler bir zemindir: modülün tamamında c′ = 0 alınmaktadır.
Kılavuzun okunuşu. Aşağıdaki her bölüm ayrı ayrı açılıp kapanır — başlığına ya da içindekiler listesindeki satırına tıklayın. Bölüm 1–5 serbest cismi (koordinatlar, ağırlıklar, su) oluşturur. Bölüm 6–10 statik basınçları, 11–13 depremli durum basınçlarını, 14 stabilite kontrollerini ve 15 bu kontrollerin kapsamını verir. Tüm kuvvetler duvarın 1.00 m uzunluğu içindir (düzlem şekil değiştirme).

2Modele genel bakışYeraltı suyu, duvar malzemesi, stabilite kontrolleri ve genel bakışın simgeleri.

Yeraltı suyu ve efektif gerilme

Yeraltı su seviyesinin altında efektif düşey gerilme batık birim hacim ağırlıkla hesaplanmakta, hidrostatik su basıncı ise ayrıca uygulanmaktadır. Tutulan taraftaki ve ön taraftaki su seviyeleri farklı olduğunda duvara net bir su basıncı bileşeni etkimektedir; bu durumda projede uygun hidrolik stabilite/sızma koşulunun da ele alınması gerekmektedir.

γ′=γsat−γwu=γw·h

Duvar malzemesi

Taş kâgir (varsayılan γm = 22 kN/m³) ya da yalın beton (24 kN/m³); birim hacim ağırlık değiştirilebilir. Duvar ağırlığıyla çalışmaktadır: gövde ve temel ile arka temel üzerinde duran zemin, dolgunun itkisini karşılamaktadır.

Stabilite kontrolleri

Kayma

FS = yatay direnç kapasitesi / itici yatay kuvvet

Direnç, taban sürtünmesi μb·N ile ön direnç Ptoe toplamıdır; taban adezyonu kullanılmamaktadır.

Devrilme

FS=ΣMresΣMdrv

Momentler buruna, yani temelin ön alt köşesine göre alınmaktadır.

Taban basıncı

e=B/2−xRqmax,min=NB·(1±6e/B)

Sonuç, çekme oluşmaması/temas ölçütleri ve emniyetli taşıma gerilmesi ile kontrol edilmektedir.

İç gerilmeler

Bu modülün kontrolleri, temeli üzerindeki rijit bir bloğun kontrolleridir. Kâgir ya da beton içindeki basınç, çekme ve derz kayması, Hesaplar sekmesindeki kesit tesirleri kullanılarak ilgili kâgir ya da beton yönetmeliğine göre doğrulanır (kılavuz, Bölüm 15).

Değişkenler

Htoplam duvar yüksekliği (taban alt yüzü → üst)
Wugövdenin üst genişliği
βdolgu yüzeyi eğimi
δdüzlem üzerindeki itki eğimi (δ = β)
φ′zeminin efektif içsel sürtünme açısı
qyayılı sürşarj
kₕ,kᵥpsödo-statik deprem katsayıları
zwyeraltı suyunun duvar tepesinden derinliği
wpasif durum ağırlığı (varsayılan 1/3)
ηp,Edepremli pasif katkı katsayısı (0)
Btoplam taban genişliği

3Koordinatlar, serbest cisim, kuvvet çizelgesi ve işaret düzeniSerbest cisim, kuvvet çizelgesi, M = x·Fz − z·Fx.

Stabilite bir denge problemidir; bu nedenle ilk adım, neyin dengede olduğuna ve kuvvetlerle momentlerin nasıl işaretleneceğine karar vermektir. İşaret kabullerinin karıştırılması (örneğin bazı momentlerin “saat yönünde pozitif”, diğerlerinin “devirici yönde pozitif” alınması) el hesaplarında en sık karşılaşılan hata kaynağıdır; bu nedenle GeoTerva her şey için tek bir Kartezyen koordinat sistemi kullanır.

xzO (burun)O (burun)W (Fz < 0)W (Fz < 0)x (Fz kuvvetinin kolu)x (Fz kuvvetinin kolu)P (Fx < 0)zzU (Fz > 0)Pₚ (Fx > 0)Pₚ (Fx > 0)M > 0 : duvarı burunM > 0 : duvarı burunetrafında deviriretrafında devirirx → geri dolguya doğruz ↑ yukarıbaşlangıç noktası: burun, taban alt yüzüFx < 0 : öne doğru iterFz < 0 : aşağı doğru etkirM = x·Fz − z·FxM > 0 : deviriciM < 0 : karşı koyanher moment bileşeni (Fx, Fz)kendi işaretine göre sınıflandırılır
Şekil 2.1 Koordinat sistemi ve işaret kabulü. W ağırlığı, P toprak itkisi, U kaldırma kuvveti ve Pp ön direnci doğru işaretleriyle çizilmiştir. Eğri ok, buruna göre momentin pozitif (devirici) yönünü göstermektedir.

Koordinatlar

Başlangıç noktası O, taban alt yüzünde, burunda, yani temelin ön alt köşesindedir. x dolguya doğru, z yukarı doğrudur. Ön temelin üst yüzü z = Hfl, arka temelin üst yüzü z = Hfr, duvar üstü z = H seviyesinde, temelin arka kenarı ise x = B = Wbl + Wdl + Wu + Wdr + Wbr konumundadır.

Kuvvetler ve buruna göre moment

Serbest cisme etkiyen bir kuvvet, bileşenleri (Fx, Fz) ve etki çizgisi üzerindeki bir nokta (x, z) ile tanımlanır. Kuvvetin O noktasına göre momenti, iki boyutlu r × F vektörel çarpımıdır:

M=x·Fz−z·Fx

Bu işaretin neden “devirici yönde pozitif” olduğu. x > 0 konumundaki bir W ağırlığı için Fz = −W olduğundan M = −x·W < 0 olur: ağırlık duvarı geride tutar. z yüksekliğinde öne doğru iten bir toprak itkisi için Fx < 0 olduğundan M = −z·Fx > 0 olur: itki duvarı burun etrafında devirir. Kaldırma kuvveti (Fz > 0) M > 0, ön direnç (Fx > 0) ise M < 0 verir. Hiçbir kuvvet kategorisi önceden “karşı koyan” olarak sabitlenmemiştir: x·Fz ve −z·Fx bileşenlerinin her biri kendi işaretine göre sınıflandırılır. Örneğin eğik bir toprak itkisinin düşey bileşeni doğru biçimde karşı koyan kuvvet olarak sayılır.

Serbest cisim

Serbest cisim, duvar ile onunla birlikte hareket eden zeminden (Bölüm 4 içindeki duvar arkası blok ve ön temel üzerindeki dolgu) oluşmaktadır. Bu cisim taban alt yüzü ve dış basınç düzlemi boyunca kesilerek ayrılmıştır. Bu kesitlerden geçerek etkiyen her kuvvet ve içlerindeki her kütle kuvveti, kuvvet çizelgesinin bir kalemidir. Üç kontrol aynı çizelgeyi kullandığından bir kuvvetin bir kontrolde unutulup diğerinde hesaba katılması mümkün değildir.

Çizelge koduKuvvetKaymaDevrilmeTaşıma gücü
W_CONCRETEDuvar öz ağırlığı, tüm parçalar (taş kâgir ya da yalın beton; kimlik her ikisi için aynıdır)evetevetevet
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin — arka temel üzerinde ve arka eğim yüzüne yaslanan (YASS üstünde γ, altında γsat)evetevetevet
Q_HEELDuvar arkasındaki zemin üzerindeki sürşarj — bulunmayabilecek olumlu bir yük; her zaman hariç tutulurhayırhayırhayır
W_SOIL_TOEÖn temel üzerindeki dolgu — duvarla birlikte hareket ederevetevetevet
PA_STATIC, PA_QZeminin ve sürşarjın statik aktif itkisievetevetevet
PA_SPŞerit ve tekil yüklerin yanal basıncı (rijit duvar elastik çözümleri), tüm durumlarda tam değeriyleevetevetevet
PAE_TOTALToplam depremli aktif itki (zemin + sürşarj)evetevetevet
U_REAR, U_FRONTTutulan zemin tarafında ve ön tarafta hidrostatik su basıncıevetevetevet
UPLIFTTaban alt yüzündeki su basıncıevetevetevet
HD_REAR, HD_FRONTDepremli durumlarda hidrodinamik su basıncı (tutulan zemin tarafı ve ön taraf)evetevetevet
IH_W_…, IV_W_…Duvarın, arkasındaki zeminin ve ön temel üzerindeki dolgunun yatay ve düşey ataletievetevetevet
PP_FRONTBurundaki düşey düzleme etkiyen ön zemin direncievethayırhayır
Ön direnç yalnızca kaymada kullanılır: devrilme ya da taşıma gücü kontrolünde bu dirence güvenilmesi, onu mobilize eden yerdeğiştirmeyi gerektirir; bu kontroller ise böyle bir yerdeğiştirmeye izin vermez.

Kontrollerin çizelgeyi okuma biçimi

N=Σ(−Fz)kayma: ağırlıklar − kaldırma kuvveti ± düşey atalet + toprak itkisinin düşey bileşenleri
ΣHdrive=Σ(−Fx)ön direnç dışındaki tüm kalemler üzerinden
ΣPresist=ΣFxyalnız PP_FRONT üzerinde
V=Σ(−Fz),ΣM=ΣMitaşıma gücü: taşıma gücü kontrolünde kullanılan kalemler üzerinden
ΣMoverturning, x·Fz ve −z·Fx moment bileşenlerinden pozitif olanların toplamı; ΣMresisting ise negatif olanların mutlak değerlerinin toplamıdır.

Ön taraftaki su kuvveti Fx > 0 olduğundan ΣHdrive değerini azaltır. Üç güvenlik sayısı bu toplamlardan Bölüm 14 içinde türetilmektedir.

4Geometrinin ayrıştırılması: parçalar, ağırlık merkezleri ve moment kollarıÖn blok, eğimler, çekirdek, arka blok; ağırlık merkezleri ve moment kolları.

Duvarın öz ağırlığı ve buruna göre momenti her iki stabilite kontrolünün temelini oluşturmaktadır; bir ağırlık duvarında direncin büyük bölümü bunlardan gelmektedir. El hesabında kesit, alanı ve ağırlık merkezi bilinen basit şekillere ayrılmakta, her biri için Wi = γm·Ai hesaplanmakta ve Wi·x̄i momentleri toplanmaktadır. GeoTerva da tam olarak aynı yolu izlemekte (Hesaplar sekmesindeki bileşen tablosu) ve bağımsız bir kontrol olarak dış konturun tamamını tek bir çokgen olarak da hesaplamaktadır; iki sonucun 10⁻⁹ duyarlılıkla örtüşmesi gerekmektedir.

xzC₁C₁x̄₁ = (Wbl + Wdl)/2x̄₁ = (Wbl + Wdl)/2C₂C₂x̄₂ = Wbl + 2Wdl/3x̄₂ = Wbl + 2Wdl/3C₃C₃x̄₃ = Wbl + Wdl + Wu/2x̄₃ = Wbl + Wdl + Wu/2C₄C₄x̄₄ = Wbl + Wdl + Wu + Wdr/3x̄₄ = Wbl + Wdl + Wu + Wdr/3C₅C₅x̄₅ = Wbl + Wdl + Wu + (Wdr + Wbr)/2x̄₅ = Wbl + Wdl + Wu + (Wdr + Wbr)/2çekirdek Wu × Hçekirdek Wu × Hön eğimön eğimarka eğimarka eğimTemel şekillerbbhhA = b·hx̄ = b/2 (bir kenardan)z̄ = h/2bbhhb/3b/3A = ½·b·hx̄ = b/3,düşey kenardan ölçülürz̄ = h/3 (tabandan yukarı)Herhangi bir poligon (ayakkabı bağı formülleri):A = ½·Σ(xᵢ·zᵢ₊₁ − xᵢ₊₁·zᵢ)x̄ = Σ(xᵢ + xᵢ₊₁)(xᵢzᵢ₊₁ − xᵢ₊₁zᵢ) / 6Az̄ = Σ(zᵢ + zᵢ₊₁)(xᵢzᵢ₊₁ − xᵢ₊₁zᵢ) / 6A
Şekil 3.1 Kesitin parçalara ayrılması: ön blok (C₁: ön temel ve üzerindeki gövdenin Hfl seviyesine kadar olan kısmı), ön eğim (C₂), üst genişlik altındaki çekirdek (C₃, tam yükseklik), arka eğim (C₄) ve arka blok (C₅: arka temel ve üzerindeki gövdenin Hfr seviyesine kadar olan kısmı); her ağırlığın kuvvet kolu burundan ölçülmüştür. Sağda: iki temel şeklin alanı ve ağırlık merkezi.

Parçalar

ElemanŞekil ve alan ABurundan x̄Taban alt yüzünden z̄
C₁ Ön blokdikdörtgen, (Wbl + Wdl)·Hfl(Wbl + Wdl)/2Hfl/2
C₂ Ön eğimüçgen, ½·Wdl·(H − Hfl)Wbl + 2Wdl/3Hfl + (H − Hfl)/3
C₃ Çekirdekdikdörtgen, Wu·HWbl + Wdl + Wu/2H/2
C₄ Arka eğimüçgen, ½·Wdr·(H − Hfr)Wbl + Wdl + Wu + Wdr/3Hfr + (H − Hfr)/3
C₅ Arka blokdikdörtgen, (Wdr + Wbr)·HfrWbl + Wdl + Wu + (Wdr + Wbr)/2Hfr/2
Her eğim üçgeninin düşey kenarı çekirdeğe dayanmakta, tepe noktası ise duvar tepesinde bulunmaktadır; bu nedenle üçgenin ağırlık merkezi çekirdekten eğim genişliğinin üçte biri kadar uzakta ve temel üst yüzünden yüksekliğinin üçte biri kadar yukarıdadır. Wdl = 0 ya da Wdr = 0 olduğunda eğimli kısım ortadan kalkmakta ve gövdenin ilgili yüzü düşey olmaktadır.

Ağırlıklar ve momentler

Wi=γm·Ai
Mi=Wi·x¯i
Wm=ΣWi
x¯m=ΣWi·x¯iΣWi

Kuvvet çizelgesinde duvar, (x̄m, z̄m) noktasında Fz = −Wm olan tek bir kalem W_CONCRETE olarak yer almaktadır; dolayısıyla momenti M = −Wm·x̄m = −ΣMi olur. z̄m yüksekliği yalnızca Bölüm 13 kapsamındaki yatay atalet kuvveti kh·Wm için gereklidir. γm duvar malzemesinin birim hacim ağırlığıdır: varsayılan olarak taş kâgir için 22 kN/m³, donatısız beton için 24 kN/m³ alınmaktadır (değer değiştirilebilir; derzleri açık, harçsız bir taş duvar daha hafiftir).

El hesabıyla kontrol için not. Önce alanlar toplanarak brüt dış hatla karşılaştırılabilir: A = (Wbl + Wdl)·Hfl + ½·Wdl·(H − Hfl) + Wu·H + ½·Wdr·(H − Hfr) + (Wdr + Wbr)·Hfr. Varsayılan duvar için (H = 3.00 m, Wu = 1.00 m, diğer tüm boyutlar 0.50 m): 0.500 + 0.625 + 3.000 + 0.625 + 0.500 = 5.250 m², Wm = 22 × 5.250 = 115.50 kN/m, etki noktası x̄ = 1.500 m (kesit simetriktir).

5Duvarla birlikte hareket eden zemin: duvarın arkasındaki blok, bölgeler, nemli ve doygun birim hacim ağırlıkDuvarın arkasındaki zemin bloğu, basınç düzlemi, nemli ve doygun bölgeler.

Toprak basıncının neden doğrudan duvarın arka eğimli yüzüne etkimediği şöyle açıklanabilir: arka temel üzerinde duran zemin temele göre kayamaz; duvar hareket ettiğinde bu zemin de duvarla birlikte hareket eder. Limit durumda bu bloğun arkasındaki geri dolgu, eğimli yüz boyunca değil, temelin arka kenarından başlayan düzlemler boyunca göçmeye ulaşır. Bu nedenle mekanik açıdan tutarlı serbest cisim, duvar ile bu zemin bloğunun oluşturduğu bütündür ve dış yüzüne etkiyen toprak basıncıyla yüklenir; bu yüz dış basınç düzlemi (çoğunlukla sanal sırt olarak da anılır) olarak tanımlanmaktadır.

Temelin arka kenarından geçen düşey düzlem (tüm yöntemler)γγsatS_SLOPES_SLOPEzemin yüzeyine paralelzemin yüzeyine paralelgerilme (β açısı)gerilme (β açısı)YASSx = Bx = B
Şekil 4.1 Dış basınç düzlemi: Rankine, Coulomb ve Mononobe–Okabe yöntemlerinde kullanılan, temelin arka kenarından geçen düşey düzlem. Bu düzlem boyunca zemin zeminle temas hâlinde olduğundan düzleme etkiyen itki zemin yüzeyine paraleldir (δ = β); duvar sürtünmesi kullanılmamaktadır. Taralı zemin — arka temelin üzerinde, arka eğimli yüze dayalı ve yükselen şevde duvar tepe kotunun üzerinde kalan kısım — duvarla birlikte hareket etmekte ve YASS seviyesinde nemli ve doygun bölgelere ayrılmaktadır.

Düzlem, arka kenarın üzerindeki zemin yüzeyinden (x = B, z = zground(B)) taban alt yüzüne kadar uzanmaktadır. Bu nedenle eğimli bir geri dolguda düzlem, zeminin blok üzerindeki yükselmesini de kapsar. Arka temel üst yüzünün (z = Hfr) üzerinde düzlem sanal zemin–zemin düzlemidir; temel yüksekliği boyunca (z = 0 … Hfr) arka temelin uç yüzüdür ve standart el hesabında olduğu gibi (kaynak: Bowles) aynı basınç taban alt yüzüne kadar uygulanmaktadır. Düzlem ile duvarın arka yüzü arasında kalan her şey ağırlık olarak ele alınmaktadır. Wdr = Wbr = 0 olan bir duvarın x = B konumunda düşey bir arka yüzü vardır ve zemin bloğu bulunmaz; bu durumda düzlem duvarın arka yüzünün kendisidir ve yine δ = β alınır — duvar sürtünmesi hesaba katılmaz.

Depremli durumda da aynı düzlem kullanılmaktadır: Mononobe–Okabe kaması x = B konumundaki düşey düzlem üzerinde δ = β ile çözülmektedir; düzlemin yüksekliği h = zground(B) = H + şevin duvar arkası üzerindeki yükselmesi olarak alınmaktadır.

Bölgeler

Bileşen tablosu için zemin adlandırılmış bölgelere ayrılmakta, her bölge de yeraltı su seviyesinde nemli bir kısım (birim hacim ağırlık γ) ve doygun bir kısım (γsat) olarak bölünmektedir:

Bölge koduKapsadığı alan
S_HEELDuvar arkasındaki zemin: arka temelin üzerinde ve arka eğimli yüze dayalı, arka temel üst yüzünden duvar tepe kotuna kadar
S_SLOPEDuvar tepesi seviyesinin üstündeki eğimli zemin kaması
S_TOEÖn temel üzerindeki dolgu: Df > Hfl olduğunda ön temel üst yüzünden ön zemin yüzeyine kadar
Wsoil=γ·Amoist+γsat·Asat
x¯soil=ΣWj·x¯jΣWj

Yeraltı su seviyesinin altında neden γ′ değil de γsat kullanılır? Serbest cisim toplam gerilmeler cinsinden yazılmıştır: zemin boşluk suyuyla birlikte tartılır ve serbest cismin sınırındaki su basıncı (basınç düzleminde U_REAR, taban alt yüzünde UPLIFT) ayrı kuvvetler olarak uygulanır. Arşimet ilkesine göre toplam ağırlıktan sınırdaki su basıncının bileşkesi çıkarıldığında efektif (batık) ağırlık elde edilir; dolayısıyla iki tanım özdeştir — ancak bunların karıştırılması (γ′ ve kaldırma kuvveti) suyun kaldırma etkisinin iki kez hesaba katılmasına yol açar.

Hesaba katılmayan düşey yük. Duvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (Q_HEEL), yanal yük etkidiği sırada bulunmayabilecek, olumlu etkili bir düşey yüktür: kuvvet çizelgesinde hesaba katılmayan yük olarak listelenmekte ve hiçbir kontrole girmemekte, buna karşın düzlem üzerindeki itme etkisi korunmaktadır. Ön temel üzerindeki dolgu (W_SOIL_TOE) ise farklıdır: temel üzerine oturur ve duvarla birlikte hareket eder; bu nedenle ağırlığı bir düşey yük olarak N değerinde, karşı koyan momentte ve taşıma gücü bileşkesinde yer alır; ön zemin ise Bölüm 8 kapsamındaki pasif direnci sağlamaya devam eder. Ön zeminin kaldırılabileceği durumlarda Df = 0 girilir.

6Efektif gerilme ve yeraltı suyuσ′v, boşluk suyu basıncı, γ′ ve dolgunun gözenekliliği.

Zeminin dayanımı ve dolayısıyla toprak basıncı efektif gerilme ile, yani toplam gerilmenin dane iskeleti tarafından taşınan kısmıyla belirlenir. Suyun kayma dayanımı yoktur: her doğrultuda eşit olarak iter ve yanal basınca katsayısı bir alınarak eklenir. Bu nedenle GeoTerva'daki her yanal basınç iki ayrı katmandan oluşturulur: zeminden gelen K·σ′v ve sudan gelen u.

YASSγγsatd₁d₁derinlikσv (toplam)γ·d₁γ·d₁γ·d₁ + γsat·d₂γ·d₁ + γsat·d₂−u (boşluk suyu)γw·d₂γw·d₂=σ′v (efektif)γ·d₁γ·d₁γ·d₁ + γ′·d₂γ·d₁ + γ′·d₂pₕ = K·σ′v + uK·σ′vu
Şekil 5.1 d₁ derinliğinde yeraltı su seviyesi bulunan bir geri dolguda düşey gerilmeler. Toplam gerilmeden boşluk suyu basıncı çıkarılarak efektif gerilme elde edilir; duvara etkiyen yanal basınç, toprak basıncı katsayısı ile efektif gerilmenin çarpımına boşluk suyu basıncının tamamı eklenerek bulunur.

Temel denklemler

σv=γ·ddry+γsat·dsub
u=γw·dsub
σ′v=σv−u=γ·ddry+γ′·dsub(+q)
γ′=γsat−γw

ddry yeraltı su seviyesinin üzerindeki, dsub ise altındaki derinliktir; her ikisi de basınç düzleminin üst ucundan, yani temelin arka kenarı üzerindeki zemin yüzeyinden ölçülmektedir. Üniform bir sürşarj, her derinlikte σ′v değerine q eklemektedir.

Geri dolgunun porozitesi

Depremde boşluk suyuna ilişkin kabul (Bölüm 12), girdi olarak verilmeyen kuru (dane iskeleti) birim hacim ağırlığı gerektirir. Bu değer, faz bağıntılarından danelerin özgül ağırlığı Gs = 2.65 kullanılarak elde edilir; özgül ağırlık bir girdi değil, modülün bir iç sabitidir. Boşluk oranı e ile γsat = (Gs + e)·γw/(1 + e) yazılır; porozite n = e/(1 + e) ile bu ifade γsat = [Gs(1 − n) + n]·γw biçimini alır ve n için çözülerek:

n=Gs·γw−γsat(Gs−1)·γw
γd=Gs(1−n)·γw=γsat−n·γw
(a) Doygun geri dolgunun fazları (Gs = 2.65)sudanelernn1 − n1 − nn·γw= 3.63 kNγd = Gs(1 − n)γw= 16.37 kNhacim 1 m³ → ağırlık γsat = 20.00 kN(b) Üç birim hacim ağırlık (kN/m³)γsat20.00γd16.37γ′10.19γd > γ′ : kaldırma kuvveti danelerinkütlesini değil, ağırlığını azaltır.
Şekil 5.2 Çözücünün yazdırdığı değerler için faz bağıntıları: γsat = 20 kN/m³, γw = 9.81 kN/m³ ve Gs = 2.65 için n = 0.370, γd = 16.37 kN/m³ ve γ′ = 10.19 kN/m³ elde edilir. Kuru birim hacim ağırlık danelerin deprem ataletinde (Bölüm 12), batık birim hacim ağırlık ise danelerin ağırlığında kullanılır.

γsat = 20 kN/m³, γw = 9.81 kN/m³ ve Gs = 2.65 için: n = (2.65·9.81 − 20)/(1.65·9.81) = (25.9965 − 20)/16.1865 = 0.370 ve γd = 20 − 0.370·9.81 = 16.37 kN/m³ bulunur; bunlar çözücünün kabul notunda yazdırdığı değerlerdir. γd > γ′ = 10.19 kN/m³ olduğuna dikkat edilmelidir: kaldırma kuvveti danelerin kütlesini değil, ağırlığını azaltır.

Kabuller. Su basıncı her iki tarafta hidrostatiktir (sızma akımı yoktur). Geri dolgu drene ediliyorsa tutulan zemin tarafındaki su kapatılır; bir drene doğru gelişen kararlı sızma hem boşluk suyu basıncını hem de efektif gerilmeyi değiştirir ve modellenmez. İki taraftaki farklı su seviyeleri duvarın altında sızma olduğunu gösterir — burunda borulanma ve kabarma ayrıca kontrol edilmelidir.

7Rankine aktif ve pasif toprak basıncıAktif ve pasif durumlar, eğimli dolgu.

Duvarın gerisinde, z derinliğindeki bir zemin elemanı henüz hiçbir hareket olmadan ele alınsın. Düşey efektif gerilme σ′v, yatay efektif gerilme ise K0·σ′v değerindedir (Bölüm 8). Duvar zeminden uzaklaşırsa düşey gerilme aynı kalırken yatay gerilme azalır; Mohr dairesi göçme zarfına değinceye kadar sola doğru büyür. Bu limit yatay gerilme aktif basınçtır. Duvar zemine doğru itilirse yatay gerilme σ′v değerini aşarak artar ve daire sağ tarafta zarfa değer: bu da pasif basınçtır. Aktif durum yalnızca küçük bir dışa doğru hareket gerektirir (granüler zeminlerde yüksekliğin binde birkaçı mertebesinde); tam pasif direnç ise yaklaşık bir mertebe daha büyük bir hareket gerektirir.

σ′ττ = σ′·tan φ′τ = σ′·tan φ′σ′vσ′aσ′h0σ′paktifaktifpasifpasifsükûnetteAktif: σ′v büyük asalgerilmedir, σ′h azalarak σ′a olur;kayma düzlemleri 45° + φ′/2 açısında.Pasif: σ′v küçük asalgerilmedir, σ′h artarak σ′p olur;kayma düzlemleri 45° − φ′/2 açısında.
Şekil 6.1 φ′ = 30° ve σ′v = 100 kPa için Mohr daireleri: sükûnet (σ′h = 50 kPa), aktif (σ′a = 33.3 kPa, Ka = 1/3) ve pasif (σ′p = 300 kPa, Kp = 3). Her iki limit daire de τ = σ′·tan φ′ Mohr–Coulomb zarfına teğettir.

Mohr–Coulomb ölçütünden türetme

τ = σ′·tan φ′ zarfına (granüler zemin için başlangıç noktasından geçen bir doğru) teğet olan bir dairenin yarıçapı, merkezin başlangıç noktasına uzaklığının sin φ′ katına eşittir:

σ′1−σ′32=sinφ′·σ′1+σ′32
⇒σ′1(1−sinφ′)=σ′3(1+sinφ′)
⇒σ′1=σ′3·tan2(45°+φ′/2)

burada (1 + sin φ′)/(1 − sin φ′) = tan²(45° + φ′/2) bağıntısı kullanılmıştır. Aktif durumda σ′1 = σ′v ve σ′3 = σ′a, pasif durumda ise σ′3 = σ′v ve σ′1 = σ′p olur:

σ′a=Ka·σ′v
σ′p=Kp·σ′v
Ka=tan2(45°−φ′/2)=1−sinφ′1+sinφ′
Kp=tan2(45°+φ′/2)=1/Ka

Kuru, homojen ve h yüksekliğindeki bir geri dolguda basınç üçgen biçimlidir; bu nedenle itki ve itkinin tabandan yüksekliği Pa = ½·Ka·γ·h² ve h/3 olarak bulunur. Su ve sürşarj katsayıyı değil, σ′v değerini değiştirir (Bölüm 5 ve 9).

Eğimli geri dolgu

β açısıyla eğimli bir zemin yüzeyi için Rankine'in yarı sonsuz şev çözümü, düşey bir düzlemdeki gerilmenin yüzeye paralel olduğunu gösterir. Gerilmenin büyüklüğü σ′a = Kaβ·σ′v ifadesiyle verilir; burada

Kaβ=cosβ·cosβ−cos2β−cos2φ′cosβ+cos2β−cos2φ′
(a) Düşey bir yüzün gerisinde aktif durum45° + φ′/245° + φ′/2Pa = ½Kaγh²Pa = ½Kaγh²h/3h/3hhKa·γ·h(b) Geri dolgu eğimine göre Kaββ (°)Kaβ0102030400.30.60.9φ′ = 30°φ′ = 30°φ′ = 35°φ′ = 35°β = 0 : Ka = 1/3β = 0 : Ka = 1/3β < φ′ gerekli
Şekil 6.2 (a) Düşey bir yüzün gerisindeki aktif durum: zemin 45° + φ′/2 eğimli düzlemler boyunca göçer, basınç doğrusal olarak Ka·γ·h değerine kadar artar ve ½·Ka·γ·h² itkisi tabandan h/3 yukarıda etkir. (b) Eğimli geri dolgu için katsayı, yukarıdaki formülden φ′ = 30° ve 35° için çizilmiştir: Kaβ eğimle artar ve β = φ′ olduğunda, yani şevin kendisinin stabilite sınırında bulunduğu durumda cos φ′ değerine ulaşır.
Eğimli zemin: düşey düzlemdeki gerilme yüzeye paraleldirβσ′ₐ = Kₐβ·σ′vσ′ₐ = Kₐβ·σ′vyatay: σ′ₐ·cos βyatay: σ′ₐ·cos βdüşey: σ′ₐ·sin β (aşağı)düşey: σ′ₐ·sin β (aşağı)zemin bloğu tarafı(duvarla birlikte hareket eder)x = B konumundaki düşey düzlem
Şekil 6.3 Eğimli zemin yüzeyi altında, temelin arka kenarından geçen düşey düzleme etkiyen Rankine gerilmesi zemin yüzeyine paraleldir; düşey bileşeni serbest cisme aşağı doğru etkiyen (dengeleyici) bir kuvvettir.

Düzlemdeki yatay bileşen Kaβ·cos β·σ′v, düşey bileşen ise Kaβ·sin β·σ′v olup yükselen şevde aşağı yönlüdür. β = 0 için ifade Ka değerine indirgenir. Karekök β < φ′ koşulunu gerektirir; β ≥ φ′ durumunda şevin kendisi stabil değildir ve hesap engellenir.

Uygulama

01
σ′v(z)

Noktanın üstündeki gerçek zemin yüzeyinden itibaren oluşturulur — YASS üstünde γ, altında γ′ — ve buna q eklenir (Bölüm 5).

02
Düzlemdeki gerilme

σ′a = Kaβ·σ′v; Kaβ·cos β·σ′v yatay bileşenine ve Kaβ·sin β·σ′v düşey bileşenine ayrılır.

03
İntegrasyon

Düzlem boyunca bileşik Simpson kuralı; düzlem YASS seviyesinde ve arka temel üst yüzünde bölündüğünden hiçbir aralık bir kırılma noktasını kapsamaz.

04
Çizelge

PA_STATIC (zemin) ve PA_Q (q dahil ve q hariç değerlerin farkı); her biri z = −Mx/Fx bileşke yüksekliğiyle.

Ön pasif direnç, yatay ön zemin yüzeyi ve pürüzsüz yüz için Rankine Kp katsayısıyla hesaplanır (duvar sürtünmesi alınmaz; bu, pasif direnç için güvenli taraftadır); Bölüm 8, pasif durumun K0 ile karışımını açıklamaktadır.

Rankine çözümünün sınırları. Çözümde, üniform bir limit durumda bulunan yarı sonsuz bir zemin kütlesi ve şevin gerektirdiği dışında kayma gerilmesi taşımayan bir düzlem kabul edilmektedir. Temelin arka kenarından geçen düşey düzlemde zemin–zemin ara yüzü bu kabulü gerçekçi kılar; bu nedenle söz konusu model, birlikte hareket eden bir zemin bloğuna sahip duvarlar için standart tasarım modelidir. Rankine ve Coulomb yöntemlerinin her ikisi de x = B konumundaki aynı düşey düzlemi kullanmaktadır; alternatif bir eğik arka yüz tanımlanmamaktadır.

8Düşey düzlemde Coulomb toprak basıncıDeneme kaması, kapalı biçim; δ = β olan düşey düzlemde.

Coulomb (1776) gerilmeleri hiç ele almamıştır. Duvar sırtı, zemin yüzeyi ve duvar tabanından başlayan bir deneme düzlemiyle sınırlanan rijit bir zemin kaması almış ve bu kamayı limit dengede tutabilmek için duvarın ne kadar kuvvet sağlaması gerektiğini araştırmıştır. Kamaya üç kuvvet etkir: bilinen W ağırlığı; kama aşağı kaymak üzere olduğundan düzlem normaline φ′ açısıyla eğik olan, deneme düzleminin altındaki zeminin R tepkisi; ve duvar normaline duvar sürtünme açısı δ ile eğik olan duvar tepkisi P. R ve P kuvvetlerinin doğrultuları bilindiğinden kuvvet üçgeni kapatılabilir.

WWPPRRραδδφ′φ′βABCdeneme göçme düzlemideneme göçme düzlemiKuvvet poligonu (denge için kapanır)WPRHer deneme ρ için P(ρ) bulunur;aktif itki en büyük değerdir.
Şekil 7.1 Yatayla ρ açısı yapan bir göçme düzlemi için Coulomb deneme kaması ABC ve kuvvet poligonu. P ve R kuvvetleri, duvar sırtının ve göçme düzleminin normalleriyle sırasıyla δ ve φ′ açılarını yapar; α, sırtın duvar tarafında yataydan ölçülen açısıdır.

Düşey duvar ve yatay zemin için türetme

Düşey sırt (α = 90°) ve β = 0 durumunda kama ağırlığı W = ½·γ·H²·cot ρ olur. Kuvvet üçgenine sinüs teoremi uygulanarak (W ile R arasındaki açı ρ − φ′, W karşısındaki açı 90° + δ − (ρ − φ′)):

P(ρ)=W·sin(ρ−φ′)cos(ρ−φ′−δ)=12·γ·H2·cotρ·sin(ρ−φ′)cos(ρ−φ′−δ)

Duvar en tehlikeli kamaya karşı koymalıdır; bu nedenle Pa, dP/dρ = 0 koşulundan bulunan, P(ρ) değerlerinin en büyüğüdür. δ = 0 için bu koşul ρ = 45° + φ′/2 ve Pa = ½·γ·H²·tan²(45° − φ′/2) sonucunu verir: Coulomb ve Rankine çözümleri çakışır.

γ = 18 kN/m³, H = 5.00 m, φ′ = 30°, δ = 0 için P(ρ) — aktif itki en büyük değerdirdeneme düzlemi açısı ρ (°)P(ρ) (kN/m)30405060708090306090Pa = ½·Ka·γ·H² = 75.0 kN/mPa = ½·Ka·γ·H² = 75.0 kN/mρcr = 45° + φ′/2 = 60°ρcr = 45° + φ′/2 = 60°yatık düzlem:ağır kama,neredeyse kendini taşırdik düzlem:hafif kama
Şekil 7.2 Aynı fonksiyon γ = 18 kN/m³, H = 5.00 m, φ′ = 30° ve δ = 0 için çizilmiştir. Yatık bir düzlem (ρ → φ′) neredeyse kendini taşıyan ağır bir kama, dik bir düzlem (ρ → 90°) ise çok hafif bir kama verir; duvarın sağlaması gereken itki bu ikisinin arasında en büyük değerine ulaşır: burada ρ = 60° = 45° + φ′/2 için Pa = 75.0 kN/m, yani Ka = 1/3 ile tam olarak ½·Ka·γ·H² elde edilir. Statik durumda aşağıdaki kapalı çözüm kullanılır; deprem altında ise çözücü aynı fonksiyonu atalet kuvvetlerini ekleyerek sayısal olarak maksimize eder (Bölüm 11).

Genel kapalı çözüm

Ka=sin2(α+φ′)sin2α·sin(α−δ)·[1+sin(φ′+δ)·sin(φ′−β)sin(α−δ)·sin(α+β)]2
Pa=12·γ·h2·Kasırt normaline δ açısıyla, sırtın tabanından h/3 yukarıda etkir

Bileşkenin yatay ve düşey bileşenleri vardır; düşey bileşen serbest cisme aşağı doğru etkir ve N değerine ve karşı koyan momente katkıda bulunur. GeoTerva itkiyi düzlem boyunca p = Ka·σ′v olarak dağıtmaktadır; σ′v, temelin arka kenarı üzerindeki zemin yüzeyinden itibaren oluşturulmaktadır (yeraltı su seviyesinin üzerinde γ, altında γ′).

GeoTerva'nın kullandığı düzlem. Coulomb arka yüzü, Rankine ile aynı düzlem olan, temelin arka kenarından geçen düşey düzlemdir (x = B, α = 90°). Bu düzlemde zemin zeminle temas hâlinde olduğundan gerçek duvar sürtünmesi bu düzleme etkimez; itki geri dolgu yüzeyine paralel, δ = β olarak alınmaktadır. Bu düzlem için (α = 90°, δ = β) Coulomb Ka değeri her β için Rankine Kaβ değerine tam olarak eşittir; dolayısıyla iki yöntem bu düzlem üzerinde aynı basıncı vermektedir.

Sınırlar. Coulomb çözümü β ≤ φ′ koşulunu gerektirir (burada δ = β). Düzlemsel göçme yüzeyi aktif basınç için doğru sonuç verir; büyük δ değerlerinde ise pasif direnci olduğundan büyük hesaplar. Ön direncin duvar sürtünmesiz Rankine Kp katsayısıyla hesaplanmasının nedeni budur.

9Duvarın önünde sükûnetteki basınç ve pasif dirençRankine Kp, Jaky K0, karışım Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0, hignore, burun pasifi.

Sükûnet durumu, yanal yönde şekil değiştirmesine izin verilmemiş zeminin gerilme durumudur; normal konsolide granüler zemin için K0 = 1 − sin φ′ olur. Tutulan zemin tarafında GeoTerva her zaman aktif durumu kullanmaktadır (zemin üzerine oturan bir ağırlık duvarı, bu duruma ulaşmaya yetecek ölçüde kayar ve döner). Ön tarafta ise K0, aşağıda tanımlanan pasif durum karma katsayısının alt sınırıdır.

Pasif basınç

Duvarın önündeki zemin, c′ = 0 ve jeostatik efektif düşey gerilme (ön su seviyesinin altında γ′) ile Rankine pasif ve Jaky sükûnet katsayılarının bir karması olarak tanımlanmaktadır. Ön zemin yüzeyi taban alt yüzünün Df kadar üzerindedir — Df, Model sekmesindeki girdidir. Üstteki hignore kalınlığındaki tabaka duvarın kullanım ömrü boyunca kazılabilir, yumuşayabilir ya da örselenebilir; bu nedenle derinlik indirilmiş zemin yüzeyinden ölçülmektedir:

Kp=tan2(45°+φ′/2)
K0=1−sinφ′Jaky, normal konsolide granüler zemin için
Kmob=w·Kp+(1−w)·K0w = 1 (Tam pasif), 2/3, 1/3 (varsayılan), 0 (Tam sükûnet)
p(z)=Kmob·σ′v(z)z = hignore kadar indirilmiş ön zemin yüzeyinin altındaki derinlik
Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0 (φ′ = 30°: K0 = 0.50, Kp = 3.00)0.50Tam sükûnet1.331/3 pasif (varsayılan)2.172/3 pasif3.00Tam pasifDuvarın ön yüzündeki basınç, Df = 1.20 m, hignore = 0.20 m, γ = 18 kN/m³ (kuru)ön zemin yüzeyihignore kadar indirilmiştaban alt yüzüw = 09.0 kPaw = 1/324.0 kPaw = 2/339.0 kPaw = 154.0 kPaztop = 1.00ztop = 1.00
Şekil 8.2 Üstte: modülün dört pasif durumu, sükûnet katsayısı ile tam pasif katsayı arasındaki Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0 karma katsayısının dört noktasıdır. Altta: her birinin kuru ön zeminde duvarın ön yüzünde oluşturduğu basınç — üstteki hignore tabakasına güvenilmediğinden derinlik indirilmiş zemin yüzeyinden ölçülmekte ve diyagram ztop = Df − hignore yüksekliği boyunca bir üçgen olmaktadır. Varsayılan 1/3 Pasif seçeneği tam pasif direncin %44 kadarını vermektedir.
Pperde ucuPperde ucuDfDfx = 0 (burun)x = 0 (burun)ön temel üzerindeki dolguön temel üzerindeki dolgu
Şekil 8.1 Burundaki düşey düzlem (x = 0) üzerinde, ön zemin yüzeyinden taban alt yüzüne kadar uzanan pasif üçgen. Bu basınç geri dolguya doğru iter (Fx > 0). Df > Hfl olduğunda ön temelin üzerindeki zemin temele oturur ve duvarla birlikte hareket eder (Bölüm 4).

Burun pasif direnci (isteğe bağlı, varsayılan olarak açık)

ztop=max(Df−hignore,0)
Ptoe=∫0ztopKmob·σ′vdzσ′v: ön su seviyesinin üzerinde γ, altında γ′; üniform kuru zemin için ½·Kmob·γ·ztop² olup taban alt yüzünün ztop/3 üzerinde etkir
credit=Ptoekarma direncin tamamı hesaba katılır

Tam pasif direncin mobilize olması, kullanılabilirlik koşulunu sağlayan bir duvarda izin verilebilecek olandan çok daha büyük bir yerdeğiştirme gerektirir; bu nedenle katsayı, sükûnet durumu (hareket yok, w = 0) ile tam Rankine pasif durumu (w = 1) arasında enterpole edilmekte ve karma katsayıyla bulunan direncin tamamı hesaba katılmaktadır. Burundaki pasif direnç devre dışı bırakılabilir; ön temel üzerindeki dolgunun ağırlığı ise her zaman düşey yük olarak alınmaktadır (Bölüm 4).

Yalnızca kaymada kullanılır

FSs=μb·Neff+PtoeHdrive

PP_FRONT yalnızca kaymaya karşı dirence katılmaktadır. Devirici momentte ve taşıma gücü bileşkesinde kullanılmamaktadır.

Depremli durumlar

creditE=ηp,E·Ptoe

Depremli pasif katsayı kullanılmamaktadır. Statik karma direnç tek bir ηp,E katsayısıyla çarpılmaktadır (varsayılan 0 = pasif direnç hesaba katılmaz).

10Sürşarj yükleriDüzgün yayılı q, yanal basıncı ve düşey yükü.

Tüm geri dolgu yüzeyine yayılmış düzgün bir q yükü, her derinlikte düşey gerilmeyi q kadar artırır (sonsuz genişlikteki bir yük azalmadan yayılır). Bu nedenle basit durumda yanal basınca sabit bir K·q terimi, itkiye ise düzlemin orta yüksekliğinde etkiyen K·q·h eklenir.

Δσ′v=q
Δph=Ka·q
Pq=Ka·q·h
zq=h/2basınç düzleminin alt ucundan yukarıda
K·q dikdörtgeni artı K·γ·z üçgeniqPq = K·q·hh/2 yükseklikteP = ½K·γ·h², h/3 yükseklikteK·qK·γ·h
Şekil 9.1 K·q dikdörtgeni zemin üçgenine eklenir; sürşarj itkisi düzlemin orta yüksekliğinde, zemin itkisi ise üçte bir yükseklikte etkir.

GeoTerva'nın sürşarj etkisini ayırma biçimi. İtki aynı düzlem üzerinde q ile ve q olmadan iki kez hesaplanır; PA_Q bu ikisinin farkıdır. Bu tanım eğimli zeminde de kesinliğini korur.

Düşey etki. Duvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (Q_HEEL = q × bu blok üzerindeki zemin yüzeyinin yatay uzunluğu) olumlu etkili bir düşey yüktür ve bu modülün bir kabulü olarak hiçbir kontrolde hesaba katılmamaktadır. Yanal etkisi ise her zaman korunmaktadır: bulunduğunda duvarı iten bir yükün mevcut olduğu kabul edilmektedir.

Depremli durumlar. Mononobe–Okabe kamasında kama üstündeki sürşarj, kendi kh·Q ve (1 ± kv)·Q atalet kuvvetlerine sahip bir Q kuvvetidir (Bölüm 11).

Şerit ve tekil yükler

Duvardan x1 ve x2 uzaklıkları arasındaki bir q şerit yükü ile duvardan x uzaklığındaki bir Q tekil yükü, zemin aracılığıyla duvara basınç uygular ve etkileri derinlikle azalır. GeoTerva bu yüklerin yanal basıncını rijit duvar için elastik çözümlerle hesaplar — palplanş modüllerinde ve Sürşarj yükleri modüllerinde olduğu gibi: duvar nedeniyle iki katına çıkan Boussinesq gerilmesi (ayna yöntemi). z, duvar tepesindeki zemin yüzeyinin altındaki derinlik; x ise duvar tepesinde duvar arka yüzünden ölçülen yatay uzaklıktır.

ps(z)=2qπ(β−sinβcos2α)şerit yük, β = atan(x₂/z) − atan(x₁/z), α = atan(x₁/z) + β/2
ps(z)=3Qx2zπR5tekil yük, R² = x² + z², duvarın yükten geçen kesitinde
Fs=2qπD[arctanx2D−arctanx1D]şerit yükün D derinliği boyunca bileşkesi
Fs=Qπx[1−x3(x2+D2)3/2]tekil yükün D derinliği boyunca bileşkesi

Etkidiği yer. Basınç, duvar tepesindeki zemin yüzeyinden basınç düzleminin alt ucuna kadar (D = düzlemin duvar tepesinin altındaki yüksekliği) alınır; kesit tesirleri için gövde arka yüzüne, stabilite için basınç düzlemine uygulanır ve statik ile depremli durumlarda zemin basıncına tam değeriyle eklenir (kombinasyon katsayısı yoktur: yayılı sürşarjda olduğu gibi yüklerin mevcut olduğu kabul edilir). Bileşkesi PA_SP çizelge kalemidir: momentinin dengelendiği derinlikte öne doğru etkiyen yatay bir kuvvet olup yukarıdaki integrallerin kapalı çözümleriyle bulunur.

Kabuller. Duvara uzaklığı 0.30 m değerinden küçük olan bir tekil yük 0.30 m uzaklıkta kabul edilir (elastik çözüm duvar yüzünde sonsuza gider). Tekil yükün basıncı, duvarın yükten geçen kesitindeki — en çok yüklenen bir metrelik duvar bölümündeki — basınçtır ve güvenli tarafta kalınarak tüm duvar için kullanılır. Yükler, geri dolgunun eğimli olduğu durumda da duvar tepesi seviyesindeki zemin yüzeyinde kabul edilir. Yalnızca yanal basınç hesaba katılır: yüklerin topuk üzerindeki zemine aktardığı ağırlık hesaba katılmaz (topuk üzerindeki yayılı sürşarjda olduğu gibi, bulunmayabilecek olumlu bir düşey yük olarak hesap dışı bırakılır).

11Her iki yanda hidrostatik su ve kaldırma kuvvetiHer iki yanda su, taban altında doğrusal kaldırma kuvveti.

Su basıncı izotroptur ve temas ettiği her yüzeye dik etkir. Bölüm 4 kapsamındaki serbest cisim, üç sınırında suyla çevrilidir: tutulan zemin tarafındaki basınç düzlemi, duvarın ön yüzü ve taban alt yüzü. Bunların her biri kuvvet çizelgesinde bir kalemdir.

tutulan zemin tarafındaki su zwön taraftaki suγw·hwγw·hwfuperde ucu = γw·hwfuperde ucu = γw·hwfuheel = γw·zw,rearuheel = γw·zw,rearhw = zw,rearhw = zw,rearhwfhwfU = B·(utoe + uheel)/2, x = B·(utoe + 2uheel) / (3(utoe + uheel)) konumundaU = B·(utoe + uheel)/2, x = B·(utoe + 2uheel) / (3(utoe + uheel)) konumunda
Şekil 10.1 Tutulan zemin tarafında (basınç düzlemi üzerinde), duvarın ön yüzünde ve tabanın altında hidrostatik basınç. Kaldırma basıncı, burundaki ve tabanın arka kenarındaki (topuk) su yükleri arasında doğrusal olarak değişmektedir.

Tutulan zemin tarafı, U_REAR

u(z)=γw·(zw,rear−z)
Pw=12·γw·hw2
zPw=hw/3
hw=zw,rear=H−zw

zw,rear = H − zw, tutulan taraftaki su seviyesinin taban alt yüzünden yüksekliğidir (zw = yeraltı suyunun duvar tepesinden derinliği, girdi değeri); su kolonu taban alt yüzüne oturduğundan hw = zw,rear olur ve Pw taban alt yüzünün hw/3 üzerinde etkir. Alçalan bir şev nedeniyle su seviyesi düzlemin üst ucundaki zemin yüzeyinin üzerinde kalırsa, düzlemi yalnızca kolonun düzlem üst ucunun altındaki kısmı yükler: Pw = ½·γw·(hw² − h0²), yamuk dağılım.

Ön taraf, U_FRONT

Ön su yüksekliği hwf, taban alt yüzünden itibaren girilmektedir; su, duvarın ön yüzüne taban alt yüzüne kadar etkidiğinden Pwf = ½·γw·hwf² olup hwf/3 yüksekliğinde etkir. Bu kuvvet geri dolguya doğru iter (Fx > 0) ve net itici kuvveti azaltır.

Kaldırma kuvveti, UPLIFT

Taban altındaki boşluk suyu basıncının, burundaki su yükünden tabanın arka kenarındaki su yüküne doğrusal olarak değiştiği kabul edilmiştir (taban boyunca doğrusal yük kaybı):

utoe=γw·hwfön tarafta su yoksa 0
uheel=γw·zw,reartutulan zemin tarafında su yoksa 0
U=B·utoe+uheel2
xU=B·(utoe+2uheel)3(utoe+uheel)
Yamuk = dikdörtgen + üçgenuperde ucuuperde ucuuheeluheeldikdörtgen utoe·Büçgen ½(uheel − utoe)·Büçgen ½(uheel − utoe)·BB/2B/22B/32B/3xU noktasında yukarı yönlü U
Şekil 10.2 Kaldırma basıncı yamuğunun el hesabındaki gibi ayrıştırılması: bileşkesi B/2 noktasında olan utoe·B dikdörtgeni ve bileşkesi burundan 2B/3 uzaklıkta olan ½(uheel − utoe)·B üçgeni. Buruna göre moment alındığında U·xU = B²(utoe + 2uheel)/6 elde edilir; yukarıdaki formül buradan çıkar.

xU ifadesinin çıkarılışı. Yamuk, burundan B/2 uzaklıkta etkiyen utoe·B dikdörtgenine ve burundan 2B/3 uzaklıkta etkiyen ½·(uheel − utoe)·B üçgenine ayrılmaktadır. Momentler alındığında U·xU = utoe·B²/2 + (uheel − utoe)·B²/3 = B²(utoe + 2uheel)/6 bulunur ve U değerine bölünerek formül elde edilir. Kaldırma kuvveti yukarı doğru etkidiğinden (Fz = +U) N değerini — ve onunla birlikte taban sürtünmesini — azaltmakta ve U·xU büyüklüğünde bir devirme momenti eklemektedir.

Kabuller. Su yükü dağılımı, iki su yükü arasında x doğrultusunda doğrusal kabul edilmiştir; bu kabul taban altındaki olası drenajı göz ardı eder. Kaldırma basıncı yalnızca yeraltı su seviyesi taban alt yüzünün altında bulunduğunda ya da bir drenaj tabakası taban altında basınç oluşmasını önlediğinde devre dışı bırakılabilir. Duvar arkasındaki zeminin ağırlığında su seviyesinin altında γsat kullanılmasının nedeni, kaldırma basıncının ve U_REAR kuvvetinin uygulanmasıdır (Bölüm 4). Derzleri açık bir kâgir duvarın gövdesi içinde de boşluk suyu basıncı oluşabilir; bu durum modellenmemekte, duvar geçirimsiz kabul edilmektedir.

12Mononobe–Okabe depremli toprak basıncıθ, aktif kama, depremli pasif direnç katkısı ηp,E, artışın etkidiği nokta.

Deprem, duvarı ve geri dolguyu ileri geri sarsar. Psödo-statik yöntemde bu geçici yükleme sabit kütle kuvvetleriyle temsil edilmektedir: her m kütlesine yatay kh·m·g ve düşey ±kv·m·g kuvveti etkir; burada kh ve kv deprem katsayılarıdır (g'nin kesri olarak). Duvar için kritik yatay doğrultu, atalet kuvvetlerinin duvarı öne doğru ittiği, yani toprak basıncıyla aynı olan doğrultudur. Düşey katsayının işareti belirsiz olduğundan GeoTerva her iki durumu da çözmektedir: ağırlıklar (1 − kv) ve (1 + kv) ile çarpılmaktadır.

θ=tan−1kh1±kv
gθ=g·(1±kv)2+kh2
(a) Ağırlık + atalet = θ kadar döndürülmüş yerçekimikh = 0.30, kv = 0 için çizilmiştir(1 ± kv)·W(1 ± kv)·Wkh·Wkh·WW·√((1 ± kv)² + kh²)θθ(b) kh değerine göre KAE (φ′ = 30°)khKAE0.00.20.40.60.51.0Ka = 0.333kh = 0.15 : 0.433kh = tan φ′ :dengede olan kama yok
Şekil 11.1 (a) Her kütlenin ağırlığı ve ataleti, düşeyle θ açısı yapan ve büyüklüğü W·√((1 ± kv)² + kh²) olan tek bir kuvvette birleşir: deprem, θ kadar döndürülmüş bir yerçekimi alanıyla temsil edilmektedir. (b) Bunun yatay geri dolgulu düşey bir düzlemin aktif katsayısına etkisi: KAE, Ka = 1/3 değerinden başlayarak artar ve kh değeri tan φ′ değerine yaklaştıkça sınırsız büyür; bu noktada döndürülmüş yerçekimi, sürtünme açısının taşıyabileceğinden daha diktir ve dengede olan hiçbir kama yoktur.

Yerçekimi ve atalet birlikte, düşeyden θ kadar döndürülmüş bir yerçekimi alanı gibi etkimektedir. Bu nedenle depremli durumda Coulomb kaması, atalet kuvvetleri kuvvet poligonuna eklenerek çözülmektedir; bu, Mononobe–Okabe yöntemidir ve modülde kullanılan tek deprem toprak basıncı teorisidir.

(1 ± kᵥ)·W(1 ± kᵥ)·Wkₕ·Wkₕ·WθPPRRρAtalet kuvvetlerini içeren kuvvet poligonu(1 ± kᵥ)WkₕWPRθAğırlık ve ataletin bileşkesi,düşeyle θ açısı yapan W·√((1 ± kᵥ)² + kₕ²) kuvvetidir.
Şekil 11.2 Psödo-statik kuvvetlerle deneme kaması. kh·W kuvvetinin kuvvet poligonuna eklenmesi etkin ağırlığı θ kadar eğer; poligonun kapanması için duvarın daha büyük bir P sağlaması gerekir ve kritik göçme düzlemi daha yatık hâle gelir (daha küçük ρ).

11.1 Mononobe–Okabe aktif itkisi

Okabe (1926) ile Mononobe ve Matsuo (1929), Coulomb kamasına atalet kuvvetlerini ekleyerek uygulamıştır. P'nin ρ açısına göre maksimize edilmesiyle kapalı çözüm elde edilir (ψ = arka yüzün düşeyle yaptığı açı, δ = itkinin eğimi — temelin arka kenarından geçen düşey düzlemde δ = β, β = geri dolgu eğimi):

KAE=cos2(φ′−θ−ψ)cosθ·cos2ψ·cos(δ+ψ+θ)·[1+sin(φ′+δ)·sin(φ′−θ−β)cos(δ+ψ+θ)·cos(β−ψ)]2
PAE=12·γ·h2·(1±kv)·KAE

θ = 0 için ifade Coulomb Ka değerine indirgenir. Karekökün tanımlı olması için φ′ − θ − β ≥ 0 gereklidir: döndürülmüş yerçekimi doğrultusu içsel sürtünme açısının izin verdiğinden daha dik olduğunda hiçbir kama dengede olamaz; göçme düzlemi geri dolgu yüzeyine yaklaştıkça itki artmaya devam eder, yükleme durumu “çözüm yok” ibaresiyle raporlanır ve bu duruma ait kontroller sağlanmamış sayılır. GeoTerva aynı kamayı, ilgili durumun basınç düzlemi üzerinde sayısal olarak çözmektedir: kamaya etkiyen kuvvetler; ağırlığı W, üst yüzündeki sürşarj Q, yatay atalet kuvveti (W + Q)·kh, düşey kuvvet (W + Q)(1 ± kv), göçme düzlemiyle φ′ açısı yapan tepki R ve düzlem normaliyle δ açısı yapan itki P'dir; kama YASS seviyesinde bölünmektedir (ağırlık için üstte γ, altta γ′; atalet için Bölüm 12); böylece batık bir geri dolgu ve sürşarj da hesaba katılabilmektedir. Kuru ve üniform bir kama için kapalı çözüm tam olarak elde edilmektedir (test edilmiştir). Depremli durumun statik referansı PA, aynı düzlem üzerindeki statik durum itkisidir (Bölüm 6–7 kapsamındaki Rankine ya da Coulomb kapalı çözümü, zemin + sürşarj); dolayısıyla ΔPAE = PAE − PA,static olur. kh = kv = 0 alınan kama bundan biraz farklı sonuç verebilir (örneğin eğimli geri dolgu altında yeraltı su seviyesi bulunduğunda); bu değer yalnızca bilgi amaçlı gösterilmektedir. Tüm yöntemlerde düzlem, temelin arka kenarından geçen düşey düzlemdir (x = B) ve itki δ = β açısıyla eğiktir (zemin zeminle temas hâlinde; duvar sürtünmesi girdisi yoktur).

11.2 Deprem etkisinde pasif direnç

Depremli pasif katsayı kullanılmamaktadır. Ön zemin yer hareketiyle birlikte ivmelenir ve direnci belirsizdir; bu nedenle depremli durumda hesaba katılan pasif direnç, duvar önündeki statik karma direncin (Bölüm 8) tek bir ηp,E katsayısıyla çarpımıdır. Varsayılan ηp,E = 0 değeri pasif direnç katkısı vermez; sıfırdan büyük bir değer projeye özgü bir kabuldür. Taban sürtünmesinde her depremli durumun Neff değeri kullanılmaktadır.

creditE=ηp,E·Ptoevarsayılan olarak ηp,E = 0: deprem etkisinde pasif katkı yoktur

11.3 Deprem kaynaklı artışın etki yeri — bu modülün bir kabulü

Kama, PAE itkisinin büyüklüğünü verir, ancak dağılımını vermez. Model deneyleri, deprem kaynaklı artışın statik itkiden daha yukarıda etkidiğini göstermektedir. GeoTerva, ΔPAE = PAE − PA artışını (PAE kamadan, PA aynı düzlemdeki statik durum itkisi, Bölüm 11.1) esas almakta ve bu artış için düzlem yüksekliği he boyunca, üstte 1.6·ΔP/he ve altta 0.4·ΔP/he değerli bir ters yamuk dağılım kabul etmektedir; burada u, düzlem tabanından itibaren yüksekliktir. Statik kısım ise kendi statik biçimini korumaktadır:

Δp(u)=ΔPAEhe·(0.4+1.2·uhe)
∫0heΔpdu=ΔPAE·(0.4+0.6)=ΔPAE
∫0heu·Δpdu=ΔPAE·he·(0.2+0.4)=0.6·he·ΔPAE
zAE=PA·zA+ΔPAE·0.6hePAE
(a) statik PA — üçgen, bileşke h/3PAh/3h/3(b) ΔPAE — ters yamukΔPAE0.6·hₑ0.6·hₑ1.6·ΔP/hₑ0.4·ΔP/hₑ(c) toplam pAE = pA + ΔpPAE
Şekil 11.3 (a) Statik kısım kendi biçimini korur. (b) Artış, üstte 1.6·ΔP/he ve altta 0.4·ΔP/he değerli, bileşkesi 0.6·he yüksekliğinde olan ters bir yamuktur. (c) PAE bileşkesinin etki yüksekliği için kullanılan toplam basınç.

Artış pozitif olmadığında statik dağılım biçimi korunur (bu durumda statik dağılım PAE değerine ölçeklenir).

Sınırlar. Psödo-statik katsayılar en büyük ivmeler değildir: kh, geçerli yönetmelikte belirtildiği şekilde, izin verilen yerdeğiştirmeye bağlı olarak genellikle PGA/g değerinin bir kesri olarak alınır. Yöntem rijit-plastik bir geri dolgu kabul eder ve yerdeğiştirme vermez. θ → φ′ − β yakınında itki çok hızlı artar ve sonuç girdilerdeki küçük değişimlere duyarlı hâle gelir.

13Hidrodinamik su basıncıSu sütunları üzerindeki parabolik basınç; dolgudaki serbest boşluk suyu.

Bir duvar serbest suya karşı ivmelendiğinde su bu harekete anında uyum sağlayamaz ve ek bir basınç oluşur. GeoTerva, rijit düşey bir yüz ve sıkışmaz su için klasik parabolik basınç dağılımını kabul etmekte ve bunu tutulan zemin tarafındaki su kolonunun düşey izdüşümüne (HD_REAR) ve ön suya (HD_FRONT) uygulamaktadır. Su bulunduğunda bu basınç depremli durumlarda her zaman hesaba katılır — devre dışı bırakma seçeneği yoktur; stabilite kuvvet çizelgesine dahil edilir.

phd(y)=78·kh·γw·hw·y
Phd=712·kh·γw·hw2
zhd=0.4·hwsu kolonu tabanından yukarıda
y su yüzeyinden itibaren derinlik, hw ise su kolonunun yüksekliğidir.
(a) Düşey bir yüze etkiyen hidrodinamik basınçsu yüzeyiPhd0.4·hw0.4·hwhwhw7/8·kₕ·γw·hwkesikli: hidrostatik biçim(b) Geri dolgudaki boşluk suyu (kabul)serbest boşluk suyu (geçirimli geri dolgu)su boşluklar içinde hareket eder:iskelete atalet γd = γsat − n·γw, ağırlık γ′ ile,ayrıca su kolonuna hidrodinamik basınç
Şekil 12.1 (a) Parabolik hidrodinamik basınç ve 0.4·hw yüksekliğindeki bileşkesi. (b) Batık geri dolgunun boşluk suyu serbest kabul edilmiştir: aktif kamanın yatay ataleti zemin iskeletine etkir, su ise hidrodinamik basıncı ekler.

Bileşkenin ve etki yüksekliğinin çıkarılışı

Phd=∫0hw78khγwhw·y1/2dy=78khγwhw·23hw3/2=712khγwhw2
Mbottom=∫0hwp(y)·(hw−y)dy=78khγwhw3·(23−25)=730khγwhw3
zhd=MbottomPhd=7/307/12·hw=0.4·hw

Su kolonu, yeraltı su seviyesinden basınç düzleminin alt ucuna kadar uzanır. Su seviyesi düzlemin üst ucundaki zemin yüzeyinin üzerindeyse (üzerinde h0 yüksekliğinde su varsa), yalnızca düzlem üst ucunun altındaki kısım uygulanır: P = 7/12·kh·γw·√hw·(hw1.5 − h01.5). Ön yüzde duvar, kritik yarım çevrim sırasında sudan uzaklaştığından basınç azalır; bu azalma öne doğru, yani arka taraftaki artışla aynı yönde etkir.

Deprem etkisinde boşluk suyu: serbest — bu modülün bir kabulü

Yeraltı su seviyesinin altında geri dolgu su içerir. Modülde bu suyun serbest, yani danelere göre hareket edebilir olduğu kabul edilmiştir: zemin iskeleti yalnızca danelerin ataletini taşır, γd = γsat − n·γw (porozite n, Bölüm 5); ağırlık γ′ ile hesaplanmaya devam eder ve serbest su yukarıda verilen hidrodinamik basıncı ekler. Bu nedenle kamada yeraltı su seviyesinin altındaki yatay atalet kh·γd·Asub, ağırlık ise γ′·Asub olarak alınmaktadır. Bazı formülasyonlarda hidrodinamik basınç porozite ile azaltılmaktadır; GeoTerva tam γw değerini korumaktadır ve bu yaklaşım güvenli taraftadır.

Duvarla birlikte hareket eden zeminde durum farklıdır. Duvar arkasındaki zemin bloğunun içindeki boşluk suyu duvar ve temel tarafından çevrelenmiştir ve blokla birlikte hareket etmek zorundadır; bu nedenle bu bloğun yatay atalet kuvvetinde toplam kütlesi kullanılmaktadır (su seviyesinin üzerinde γ, altında γsat). Suyun kaldırma etkisi ağırlığı azaltır, kütleyi hiçbir zaman azaltmaz: yatay atalet kuvvetinde hiçbir zaman γ′ kullanılmaz (aktif kamada γd, zemin bloğunda γsat); kamanın düşey kuvveti ise (1 ± kv)·γ′·A olarak alınmaktadır.

14Duvarın ve onunla birlikte hareket eden zeminin atalet kuvvetiAğırlık merkezlerinde kh·W ve kv·W.

Bölüm 11 kapsamındaki Mononobe–Okabe kaması, basınç düzleminin arkasındaki zemini tanımlar. Serbest cismin kendisinin — duvar ve arkasındaki zemin bloğu — de kütlesi vardır ve psödo-statik modelde aynı kütle kuvvetlerine maruz kalır. Ağırlık duvarında bu kuvvetler büyüktür: direncin tamamı ağırlıktan kaynaklandığından, kh ile çarpılan aynı ağırlık duvarı ağırlık merkezi yüksekliğinde öne doğru iter.

kₕ·WC₁kₕ·WC₁kₕ·WC₂kₕ·WC₂kₕ·WC₃kₕ·WC₃kₕ·WC₄kₕ·WC₄kₕ·WC₅kₕ·WC₅kₕ·Wsoilkₕ·WsoilIH_W_CONCRETE: Fx = −kₕ·Wmduvarın ağırlık merkezinde (x̄m, z̄m)IH_W_SOIL_HEEL: Fx = −kₕ·WsoilIV_…: Fz = ∓kᵥ·W (aynı noktada)M = −z̄·Fx + x̄·Fzkesikli: düşey atalet ±kᵥ·W
Şekil 13.1 Duvar parçalarının ve duvar arkasındaki zeminin ağırlık merkezlerine etkiyen psödo-statik atalet kuvvetleri. Yatay kuvvetler (sürekli çizgi) öne doğru etkir; düşey kuvvetler (kesikli çizgi) "kv yukarı" durumunda yukarı, "kv aşağı" durumunda aşağı doğru etkir.
Fx=−kh·Whparçanın ağırlık merkezine (x̄, z̄) uygulanır
Fz=∓kv·W
MH=kh·Wh·z¯devirici
MV=±kv·W·x¯

Wh, kütleyi temsil eden ağırlıktır: duvar için Wm; zemin bloğu ve ön temel üzerindeki dolgu için γ·Amoist + γsat·Asat (Bölüm 12). Kuvvet çizelgesinde duvar, arkasındaki zemin ve ön temel üzerindeki dolgu birer kalem olarak yer alır (IH_W_CONCRETE, IH_W_SOIL_HEEL, IH_W_SOIL_TOE; kv > 0 olduğunda ayrıca IV_…). Hesaplar sekmesinde her duvar parçasının ve her zemin bölgesinin atalet kuvveti de listelenmektedir; bunların toplamı kuvvet çizelgesindeki kalemlere eşittir ve bu eşitlik el hesabıyla kontrol olanağı sağlar.

Yüksekliklerin önemi. Yatay atalet kuvveti devirici momente z̄ kuvvet koluyla girer. Bir ağırlık duvarının ağırlık merkezi yüksekliğinin yaklaşık 0.4 katı kadar yukarıda, arkasındaki zeminin ağırlık merkezi ise daha da yukarıda bulunur; bu nedenle söz konusu momentler, depremli itki artışının momentiyle aynı mertebededir. Düşey atalet kuvveti hem N değerini (kayma) hem de karşı koyan momenti değiştirir; kayma ve devrilmede genellikle "kv yukarı" durumu belirleyicidir, taşıma gücünde ise "kv aşağı" durumu belirleyici olabilir.

Serbest cisme dahil olmayanlar. Hesaba katılmayan tek düşey yük duvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarjdır; bu nedenle bunun için bir atalet kalemi bulunmaz; kayan kama üzerindeki sürşarjın atalet etkisi PAE içinde yer alır. Ön temel üzerindeki dolgu (W_SOIL_TOE) bir düşey yüktür ve IH_W_SOIL_TOE / IV_W_SOIL_TOE kalemlerini alır.

15Kayma, devrilme ve taşıma gücüKısmi taban temasını da içeren türetimler.

14.1 Kayma

Taban alt yüzünde duvar sürtünmeyle tutulmaktadır. Serbest cisme etkiyen yatay kuvvetler toplandığında, tabanın sağlaması gereken kesme kuvveti T = ΣHdrive − ΣPresist, mevcut kesme dayanımı ise μb·N olarak bulunur (adezyon kullanılmamaktadır). Tüm dirençler paya yazıldığında

FSs=μb·N+ΣPresistΣHdrive
N=Σ(−Fz)ağırlıklar − kaldırma ± düşey atalet + toprak itkisinin düşey bileşenleri
kayma yüzeyiΣHdriveμb·NPperde ucuN = Σ(−Fz)N = Σ(−Fz)ağırlıklar − kaldırma ± kv·Wağırlıklar − kaldırma ± kv·WFSs = (μb·N + Ptoe) / ΣHdrive — ön direnç yalnızca kaymada kullanılır
Şekil 14.1 Taban alt yüzü boyunca kesilen serbest cisim. Toprak basıncı, su ve atalet kuvvetleri cismi öne doğru iter; taban sürtünmesi μb·N ve duvar önündeki zeminin direnci ise cismi tutar. N efektif normal kuvvet olduğundan kaldırma basıncı sürtünmeyi azaltır.

μb = tan δb taban sürtünme katsayısıdır; temel zemini üzerine örülen kâgir ya da dökülen beton için δb genellikle bu zeminin 2/3·φ′ ile φ′ değerleri arasında alınmaktadır. Kaldırma basıncı N değerinin bir parçası olduğundan N efektif bir normal kuvvettir. Pasif direncin paya yazılmasının, itici kuvvetten çıkarılmasından farklı bir sonuç verdiği belirtilmelidir; kullanılan tanım, gerekli güvenlik sayısının kalibre edildiği tanımla uyumlu olmalıdır.

14.2 Devrilme

FSo=ΣMresistingΣMoverturningburuna göre momentler

Dönme merkezi. Duvar, burun noktası O — temelin ön alt köşesi (x = 0, z = 0) — etrafında devrilir. Kuvvet çizelgesindeki her kalem, −z·Fx ve x·Fz olmak üzere iki moment bileşeniyle katkıda bulunur; pozitif bileşenler ΣMoverturning toplamına, negatif bileşenler (mutlak değerleriyle) ΣMresisting toplamına eklenir. Ağırlıklar ve eğik itkinin düşey bileşeni devrilmeye karşı koyar; yatay itkiler, kaldırma basıncı, yatay atalet kuvveti ve yukarı yönlü düşey atalet kuvveti devirici etki yapar. Ön direnç hesaba katılmaz. Bir kuvvet her iki tarafta da sayılabildiğinden FSo tek anlamlı bir güvenlik ölçüsü değildir; aynı mekanizmanın daha güvenilir göstergesi, taşıma gücü hesabındaki eksantrisite kontrolüdür.

14.3 Taban basıncı

Düşey yük V = Σ(−Fz) ve buruna göre toplam moment ΣM, bileşkenin taban üzerindeki yerini belirler. Bileşkenin burundan uzaklığı V·xR = −ΣM bağıntısını sağlar:

xR=−ΣMV
e=B/2−xRe > 0: bileşke buruna doğru yer alır

Tam temas. Temas basıncı doğrusal olan rijit bir taban için q(x) = V/B + (V·e)·(B/2 − x)/I olup metre başına I = B³/12 alındığında

q(x)=VB[1+12e(B/2−x)B2]
qtoe=VB(1+6eB),qheel=VB(1−6eB)

|e| ≤ B/6 olduğu sürece arka kenarın altındaki gerilme basınç olarak kalır — bileşke tabanın orta üçte birlik bölgesindedir.

VxRxReeqmax = V/B·(1 + 6e/B)qmax = V/B·(1 + 6e/B)qmin = V/B·(1 − 6e/B)qmin = V/B·(1 − 6e/B)(a) |e| ≤ B/6: yamukB/2VxR = a/3xR = a/3a = 3·xRa = 3·xRtabanın arka kısmı zeminden ayrılırtabanın arka kısmı zeminden ayrılırqmax = 2V/(3·xR)qmax = 2V/(3·xR)(b) |e| > B/6: kısmi temas
Şekil 14.2 Temas gerilmesi. (a) Bileşke orta üçte birlik bölge içinde: yamuk gerilme dağılımı. (b) Bileşke bu bölgenin dışında: tabanın arka kısmı zeminden ayrılır ve V, a = 3·xR uzunluğu boyunca üçgen bir gerilme dağılımıyla taşınır.

Kısmi temas. Zemin çekme alamadığından, orta üçte birlik bölgenin ötesinde tabanın yalnızca bir kısmı temastadır. a uzunluğundaki üçgen basıncın bileşkesi burundan a/3 uzaklıktadır ve bu nokta xR ile çakışmalıdır; üçgenin alanı da V yüküne eşit olmalıdır:

a/3=xR⇒a=3xR
12qmaxa=V⇒qmax=2V3xRe < 0 olduğunda (bileşke arka kenara doğru) xR yerine B − xR kullanılır
Kontrol edilirKoşulNot
TAŞIMA GÜCÜqmax ≤ qallqall kullanıcı tarafından girilen emniyetli gerilmedir
EKSANTRİSİTE|e| ≤ B/6tam taban teması
QMINV/B·(1 − 6|e|/B) ≥ 0kırpılmamış doğrusal değer; negatif değer tabanın zeminden ayrıldığını gösterir. |e| ≤ B/6 ile aynı koşul olduğundan ayrı bir kontrol değil, yalnızca bilgi amaçlıdır
Bileşke taban dışındaxR ≤ 0 veya xR ≥ Bduvar devrilir; taşıma gücü değerlendirilmez
qall hakkında. Duvar tabanı eksantrik ve eğik bir yük taşır. qall bir taşıma gücü formülünden elde edildiğinde, geçerli yönetmeliğin güvenlik sayısıyla birlikte etkin genişlik B′ = B − 2|e| ve yük eğimi katsayıları (GeoTerva'nın Taşıma gücü modülleri bunları vermektedir) kullanılmalıdır.

16Kontrollerin kapsamıModül kontrollerinin sona erdiği yer ve kâgirin yönetmelik kontrollerinin başladığı yer.

Bölüm 14 kapsamındaki kontrollerde duvar, temeli üzerinde tek bir rijit blok olarak ele alınmaktadır: bu kontroller duvarın dış stabilitesine ilişkindir. Kâgir ya da donatısız beton bir ağırlık duvarı kendi içinde de göçebilir; bu kontroller, bu modülün verdiği etkilerden hareketle yapılır. Söz konusu kontroller en çok yüksek ya da narin kesitlerde, harçsız taş duvarlarda, zayıf harçlı duvarlarda ve deprem etkisinde önem kazanır.

Kontrol edilirKontrol edilen koşulNerede yapılır
Gövdede basınçYatay bir kesitteki (yatay derz) en büyük basınç gerilmesi, kâgirin ya da betonun emniyet gerilmesinin altında kalır.kâgir ya da beton yönetmeliği
Derzde çekmeHer yatay kesitteki bileşke, kesitin orta üçte birlik bölgesinde (derzde çekme oluşmaz) ya da malzeme için izin verilen bir sınır içinde kalır.kâgir ya da beton yönetmeliği
Derz ya da yapım katmanı boyunca kaymaYatay derzdeki ya da temel üst yüzündeki iş derzindeki sürtünme, bunun üzerindeki yatay kuvveti taşır.kâgir ya da beton yönetmeliği
Temel üzerindeki gövdenin stabilitesiGövdenin temel üst yüzüne göre devrilmesi ve kayması (z = Hfl, Hfr).kâgir ya da beton yönetmeliği
Genel (derin) stabiliteDuvarın altından, temel zemini ve geri dolgu içinden geçen bir kayma yüzeyi.şev stabilitesi analizi
Oturma, sızma, don, drenajTemelin kullanılabilirliği, burunda borulanma, geri dolgunun drenajı.temel ve drenaj tasarımı
Bu modülün dış stabilite kontrolleri gerekli, ancak yeterli değildir: bir tasarımın ayrıca geçerli kâgir ya da beton yönetmeliğinin iç stabilite kontrollerini de sağlaması gerekir.
Bir derzin el hesabıyla kontrolü. z yüksekliğindeki yatay bir kesit için aynı kuvvet çizelgesi mantığı duvarın bu kesitin üzerindeki kısmına uygulanır: duvarın z üzerindeki ağırlığı, arka yüzüne z üzerinde etkiyen toprak ve su basıncı ve depremli durumda atalet kuvveti. Bunların bileşkesi o kesitteki N, H ve eksantrisiteyi verir; σ = N/b·(1 ± 6e/b) gerilmesinin basınç olarak kalması ve emniyet gerilmesinin altında olması, ayrıca H ≤ μjoint·N koşulunun sağlanması gerekir.

17Çözümlü örnek: adım adım hesaplanan bir duvarHesap motorunun sayılarıyla adım adım hesaplanan bir duvar.

Aşağıdaki örnek, bu sayfa her açıldığında modülü çalıştıran aynı hesap motoru tarafından çözülmektedir. Her satırda el hesabı formülü, yerine konan girdi değerleri ve motorun verdiği sonuç gösterilmektedir; yeşil onay işareti, sayfada bağımsız olarak hesaplanan el formülünün aynı sayıyı verdiğini doğrular. Duvar, yatay ve kuru geri dolgu, sürşarj ve duvar önünde zemin bulunan, taş kâgir varsayılan kesittir; böylece her adım elle izlenebilmektedir. Örnek, seçilen görüntüleme birimlerinden bağımsız olarak SI birimlerindedir (kN, m, kPa).

GirdiDeğerGirdiDeğer
Duvar yüksekliği H; üst genişlik Wu3.00 m; 1.00 mNemli birim hacim ağırlık γ18.00 kN/m³
Eğim genişlikleri Wdl / Wdr0.50 / 0.50 mİçsel sürtünme açısı φ′30.0°
Temel Wbl / Wbr; Hfl / Hfr0.50 / 0.50 m; 0.50 / 0.50 mYayılı sürşarj q10.00 kPa
Ön zemin Df; w, ηp,E, hignore1.00 m; 1/3, 0.00, 0.00 mTaban sürtünme katsayısı μb0.55
Duvar malzemesitaş kâgir, γm = 22.00 kN/m³Statik yöntemRankine (x = B konumundaki düşey düzlem)
DepremMononobe–Okabe, kh = 0.15, kv = 0Gerekli FSstatik 1.50 / 2.00, depremli 1.10 / 1.10 (kayma / devrilme)
q = 10.00 kPaq = 10.00 kPaPA = 27.00 kN/m, z = 1.000PA = 27.00 kN/m, z = 1.000Pq = 10.00 kN/m, z = 1.500Pq = 10.00 kN/m, z = 1.500Kₐ(γh + q) = 21.33 kPaKₐ(γh + q) = 21.33 kPaWm = 115.50Wm = 115.50Wsoil = 33.75Wsoil = 33.75Pperde ucu = 12.00Pperde ucu = 12.00(Kmob = 1.3333)(Kmob = 1.3333)qperde ucu = 58.44 kPaqperde ucu = 58.44 kPaqheel = 44.36 kPaqheel = 44.36 kPaH = 3.00H = 3.00Statik durum (SI birimleri)
Şekil 16.1 Örnek duvarın ölçekli çizimi, statik yükler ve taban basıncı; tüm değerler hesap motorundan alınmıştır.

Statik durum

1
Geometri

Taban genişliği ve gövdenin köşe noktaları (başlangıç noktası burunda, taban alt yüzünde).

B = Wbl + Wdl + Wu + Wdr + Wbr = 0.50 + 0.50 + 1.00 + 0.50 + 0.50 = 3.000 m ✓
xFT = Wbl + Wdl = 1.000 m, xBT = xFT + Wu = 2.000 m, xBB = xBT + Wdr = 2.500 m; düzlem yüksekliği h = H = 3.000 m ✓
2
Duvar parçaları (Bölüm 3)

Ön blok, ön eğimli kısım, çekirdek, arka eğimli kısım, arka blok.

A₁ = (Wbl + Wdl)·Hfl = 1.000·0.50 = 0.500 m² ✓; x̄₁ = 0.500 m ✓
A₂ = ½·Wdl·(H − Hfl) = ½·0.50·2.50 = 0.625 m² ✓; x̄₂ = Wbl + 2Wdl/3 = 0.833 m ✓; z̄₂ = 1.333 m ✓
A₃ = Wu·H = 1.00·3.00 = 3.000 m² ✓; x̄₃ = 1.500 m ✓
A₄ = ½·Wdr·(H − Hfr) = 0.625 m² ✓; x̄₄ = xBT + Wdr/3 = 2.167 m ✓; A₅ = (Wdr + Wbr)·Hfr = 0.500 m² ✓; x̄₅ = 2.500 m ✓
Wm = γm·ΣA = 22.00·5.250 = 115.50 kN/m ✓; ΣWix̄i = 173.25 kN·m/m ✓; x̄m = 1.500 m ✓; z̄m = 1.222 m ✓
ElemanA (m²)W (kN/m)x̄ (m)z̄ (m)W·x̄ (kN·m/m)
Ön blok (temel ve üzerindeki gövde, H_fl seviyesine kadar)0.50011.000.5000.2505.50
Gövdenin ön eğimli kısmı0.62513.750.8331.33311.46
Gövde çekirdeği (üst genişlik W_u, tam yükseklik)3.00066.001.5001.50099.00
Gövdenin arka eğimli kısmı0.62513.752.1671.33329.79
Arka blok (temel ve üzerindeki gövde, H_fr seviyesine kadar)0.50011.002.5000.25027.50
Toplam5.250115.501.5001.222173.25
Tüm dış hattın tek bir çokgen olarak kontrolü: ΔA = 0.000000000000 m² ✓
3
Duvarla birlikte hareket eden zemin (Bölüm 4)

Yatay zemin: duvar arkasındaki blok, arka temel üzerindeki bir dikdörtgen ile arka eğimli yüze dayanan üçgenden oluşmaktadır; tamamı nemlidir.

Asoil = Wbr·(H − Hfr) + ½·Wdr·(H − Hfr) = 1.250 + 0.625 = 1.875 m²; Wsoil = γ·A = 18.00·1.875 = 33.75 kN/m ✓
x̄ = (1.250·2.750 + 0.625·2.333)/1.875 = 2.611 m ✓; z̄ = 1.889 m ✓
Ön temel üzerindeki dolgu (Df = 1.00 m > Hfl): yüksekliği Df − Hfl = 0.50 m, genişlikleri 0.500 → 0.600 m olan bir yamuk: Wtoe = 18.00·0.2750 = 4.95 kN/m ✓, etki noktası x̄ = 0.276 m ✓, z̄ = 0.758 m ✓
Hesaba katılmayan: Q = q·(B − xBT) = 10.00 kN/m ✓ (kaldırılabilir yük — kuvvet çizelgesinde listelenir, hiçbir kontrolde kullanılmaz)
4
Toprak basıncı katsayıları (Bölüm 6 ve 8)

φ′ = 30.0°, sin φ′ = 0.5000.

Ka = (1 − sin φ′)/(1 + sin φ′) = 0.3333 ✓
Kp = tan²(45° + φ′/2) = 3.0000 ✓; K0 = 1 − sin φ′ = 0.5000 ✓
Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0 = 1/3·3.0000 + 2/3·0.5000 = 1.3333 ✓
5
Statik itkiler

Zemin için üçgen, sürşarj için dikdörtgen dağılım; kuvvet kolları taban alt yüzünden itibaren ölçülmüştür.

PA = ½·Ka·γ·h² = ½·0.3333·18.00·3.00² = 27.00 kN/m ✓, etki yüksekliği z = h/3 = 1.000 m ✓
Pq = Ka·q·h = 0.3333·10.00·3.00 = 10.00 kN/m ✓, etki yüksekliği z = h/2 = 1.500 m ✓
6
Ön pasif direnç (Bölüm 8)

Kmob, c′ = 0, hignore = 0: ön zemin yüzeyinden taban alt yüzüne uzanan üçgen dağılım; tamamı hesaba katılmıştır.

Ptoe = ½·Kmob·γ·Df² = ½·1.3333·18.00·1.00² = 12.00 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄ = Df/3 = 0.333 m ✓
7
Kuvvet çizelgesi — statik

Her kuvvet, bileşenleri, etki noktası ve buruna göre momentiyle birlikte verilmiştir.

KuvvetFx (kN/m)Fz (kN/m)x (m)z (m)M (kN·m/m)Kullanım
W_CONCRETEDuvarın öz ağırlığı (taş kâgir, gövde ve temel)0.00−115.501.5001.222−173.25SOB
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin (gövdenin arkasında, x = B konumundaki düşey düzleme kadar)0.00−33.752.6111.889−88.13SOB
Q_HEELDuvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (hesaba katılmaz: değişken yük)0.00−10.002.5003.000−25.00–
W_SOIL_TOEÖn temel üzerindeki ön dolgu (duvarla birlikte hareket eder)0.00−4.950.2760.758−1.36SOB
PA_STATICStatik aktif toprak basıncı — zemin (Rankine)−27.000.003.0001.00027.00SOB
PA_QSürşarjdan gelen yanal basınç−10.000.003.0001.50015.00SOB
PP_FRONTBurun pasif direnci Ptoe (Kmob = 1.3333, w = 0.333)12.000.000.0000.333−4.00S
S = kayma, O = devrilme, B = taşıma gücü, – = listelenmiş ancak hiçbir kontrolde kullanılmamıştır. M = x·Fz − z·Fx, buruna göre; pozitif = devirici.
8
Kayma (Bölüm 14.1)
N = Wm + Wsoil + Wperde ucu = 115.50 + 33.75 + 4.95 = 154.20 kN/m ✓; μb·N = 0.55·154.20 = 84.81 kN/m ✓
Hdrive = PA + Pq = 27.00 + 10.00 = 37.00 kN/m ✓; Pperde ucu = 12.00 kN/m ✓
FSs = (84.81 + 12.00) / 37.00 = 2.616 ✓ ≥ 1.50
9
Devrilme (Bölüm 14.2)

Momentler burun noktası O'ya göre alınmıştır; pasif direnç kullanılmamıştır.

ΣMoverturning = PA·zA + Pq·zq = 27.00 + 15.00 = 42.00 kN·m/m ✓
ΣMresisting = Wm·x̄m + Wsoil·x̄soil + Wperde ucu·x̄perde ucu = 173.25 + 88.13 + 1.36 = 262.74 kN·m/m ✓
FSo = 262.74 / 42.00 = 6.256 ✓ ≥ 2.00
10
Taşıma gücü (Bölüm 14.3)
V = 154.20 kN/m ✓; ΣM = 42.00 − 262.74 = −220.74 kN·m/m ✓
xR = −ΣM/V = 220.74/154.20 = 1.432 m ✓; e = B/2 − xR = 1.500 − 1.432 = 0.068 m ✓ ≤ B/6 = 0.500 m
qmax = V/B·(1 + 6e/B) = 154.20/3.000·(1 + 6·0.068/3.000) = 58.44 kPa ✓ ≤ qall = 200.00 kPa; qmin = 44.36 kPa ✓
q = 10.00 kPaq = 10.00 kPaPAE = 48.06 kN/m, z = 1.288PAE = 48.06 kN/m, z = 1.2881.6·ΔP/h = 5.90 kPa1.6·ΔP/h = 5.90 kPa0.4·ΔP/h = 1.47 kPa0.4·ΔP/h = 1.47 kPakₕWm = 17.32kₕWm = 17.32kₕWsoil = 5.06kₕWsoil = 5.06qheel = 10.23 kPaqheel = 10.23 kPaqmax = 92.57 kPaqmax = 92.57 kPaDepremli durum, kₕ = 0.15, kᵥ = 0 (SI birimleri)
Şekil 16.2 Depremli durum: artışıyla birlikte Mononobe–Okabe itkisi (ters yamuk, Bölüm 11.3), duvarın ve arkasındaki zeminin atalet kuvvetleri ve bunların sonucunda oluşan taban basıncı. Depremli durumda hesaba katılan pasif direnç varsayılan olarak ηp,E·Ptoe = 0 değerindedir.

Depremli durum

1
Deprem açısı ve KAE (Bölüm 11.1)

Düşey düzlem, δ = β = ψ = 0, kv = 0; dolayısıyla cos θ·cos(δ + ψ + θ) = cos²θ olur.

θ = tan⁻¹(kh/(1 − kv)) = tan⁻¹(0.15) = 8.531° ✓
KAE = cos²(φ′ − θ) / (cos²θ·(1 + √(sin φ′·sin(φ′ − θ)/cos θ))²) = 0.8660 / (0.9780·(1 + 0.4302)²) = 0.4329
PAE = (½·γ·h² + q·h)·KAE = (81.00 + 30.00)·0.4329 = 48.06 kN/m ✓
2
Artış ve etki yüksekliği (Bölüm 11.3)

Statik kısım dağılım biçimini korur; artış 0.6·h yüksekliğinde etkir.

ΔPAE = PAE − (PA + Pq) = 48.06 − 37.00 = 11.06 kN/m ✓
zAE = (PA·h/3 + Pq·h/2 + ΔPAE·0.6h)/PAE = 1.288 m ✓
3
Atalet (Bölüm 13)

Yatay atalet kuvvetleri ağırlık merkezlerinde etkimektedir; düşey atalet yoktur (kv = 0).

kh·Wm = 0.15·115.50 = 17.32 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄m = 1.222 m
kh·Wsoil = 0.15·33.75 = 5.06 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄ = 1.889 m; kh·Wtoe = 0.74 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄ = 0.758 m
4
Depremli durum pasif katkısı (Bölüm 11.2)

Depremli durum pasif katsayısı kullanılmamıştır.

katkıE = ηp,E·Ptoe = 0.00·12.00 = 0.00 kN/m ✓ (depremli durumda pasif katkı yoktur)
5
Kuvvet çizelgesi — depremli
KuvvetFx (kN/m)Fz (kN/m)x (m)z (m)M (kN·m/m)Kullanım
W_CONCRETEDuvarın öz ağırlığı (taş kâgir, gövde ve temel)0.00−115.501.5001.222−173.25SOB
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin (gövdenin arkasında, x = B konumundaki düşey düzleme kadar)0.00−33.752.6111.889−88.13SOB
Q_HEELDuvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (hesaba katılmaz: değişken yük)0.00−10.002.5003.000−25.00–
W_SOIL_TOEÖn temel üzerindeki ön dolgu (duvarla birlikte hareket eder)0.00−4.950.2760.758−1.36SOB
PAE_TOTALSürşarj dahil toplam depremli aktif toprak basıncı (Mononobe–Okabe)−48.060.003.0001.28861.90SOB
IH_W_CONCRETEYatay atalet kuvveti kₕ·W — duvar−17.320.001.5001.22221.18SOB
IH_W_SOIL_HEELYatay atalet kuvveti kₕ·W — duvar arkasındaki zemin−5.060.002.6111.8899.56SOB
IH_W_SOIL_TOEYatay atalet kuvveti kₕ·W — ön dolgu−0.740.000.2760.7580.56SOB
S = kayma, O = devrilme, B = taşıma gücü, – = listelenmiş ancak hiçbir kontrolde kullanılmamıştır. M = x·Fz − z·Fx, buruna göre; pozitif = devirici.
6
Kayma ve devrilme
Hdrive = 48.06 + 17.32 + 5.06 + 0.74 = 71.19 kN/m ✓; FSs = (84.81 + 0.00)/71.19 = 1.191 ✓ ≥ 1.10
ΣMoverturning = 61.90 + 21.18 + 9.56 + 0.56 = 93.20 kN·m/m ✓; FSo = 262.74/93.20 = 2.819 ✓ ≥ 1.10
7
Taşıma gücü (Bölüm 14.3)

Bileşke buruna doğru kaymakta, ancak orta üçte birlik bölge içinde kalmaktadır.

ΣM = 93.20 − 262.74 = −169.54 kN·m/m ✓; xR = 169.54/154.20 = 1.099 m ✓; e = 0.401 m ✓ ≤ B/6 = 0.500 m
qmax = V/B·(1 + 6e/B) = 92.57 kPa ✓ ≤ qall = 200.00 kPa
Kontrol edilirStatikGerekliDepremGerekli
Kayma FS2.6161.501.1911.10
Devrilme FS6.2562.002.8191.10
qmax (kPa)58.44200.0092.57200.00
|e| (m)0.0680.5000.4010.500
Her iki durumda da tüm kontroller sağlanmaktadır. Deprem etkisindeki güvenlik payı statik durumdakinden çok daha küçüktür: ağır duvarın kendi atalet kuvveti (17.32 kN/m), itkinin depremli artışı (11.06 kN/m) kadar büyüktür. Model sekmesinde Wbr ya da Wu değiştirilip Analiz et düğmesine basılarak aynı adımların Hesaplar sekmesinde izlenmesi yararlı bir alıştırmadır.

18DeğişkenlerModülde kullanılan her simge.

HToplam duvar yüksekliği, taban alt yüzü → duvar tepesi
WuGövdenin üst genişliği
Wdl, WdrGövdenin ön ve arka eğim genişlikleri
Wbl, WbrÖn ve arka temel çıkıntıları
Hfl, HfrÖn ve arka temel yükseklikleri
BTaban genişliği, Wbl + Wdl + Wu + Wdr + Wbr
x, zTaban alt yüzünde burundan itibaren koordinatlar; x geri dolguya doğru, z yukarı doğru
xFB, xFT, xBT, xBBGövde ön yüzünün temel üst yüzündeki ve duvar tepesindeki konumu; arka yüzün duvar tepesindeki ve temel üst yüzündeki konumu
Df, hignoreÖn zemin yüzeyinin taban alt yüzünden yüksekliği; ön zeminin güvenilmeyen üst tabakası
βDolgu yüzeyinin eğimi
γ, γsat, γ′Zeminin nemli, doygun ve batık birim hacim ağırlığı
γm, γwDuvar malzemesinin (varsayılan olarak taş kâgir 22, donatısız beton 24 kN/m³) ve suyun birim hacim ağırlığı
n, γdDolgunun porozitesi ve kuru (iskelet) birim hacim ağırlığı; γsat değerinden Gs = 2.65 (iç sabit) ile hesaplanır
φ′Dolgunun efektif içsel sürtünme açısı
δİtkinin düzlem normaliyle yaptığı açı (düşey düzlemde δ = β)
α, ρArka düzlemin eğimi (α = 90°) ve deneme göçme düzleminin yatayla yaptığı açı
σ′v, uEfektif düşey gerilme ve boşluk suyu basıncı
Kₐ, KₐβRankine aktif katsayıları: yatay ve eğimli zemin yüzeyi
Kₚ, K₀Pasif ve sükûnetteki toprak basıncı katsayıları
w, Kmob, ηₚ,EPasif durum ağırlık katsayısı (varsayılan 1/3), Kmob = w·Kₚ + (1 − w)·K₀, depremli pasif direnç katsayısı (0)
qGeri dolgu üzerindeki üniform sürşarj
kₕ, kᵥYatay ve düşey psödo-statik katsayılar
θDeprem açısı tan⁻¹(kₕ/(1 ± kᵥ))
KAEMononobe–Okabe aktif katsayısı
PAE, ΔPAEToplam depremli aktif itki ve bunun aynı düzlemdeki statik durum itkisi PA üzerindeki artışı
h, hₑBasınç düzleminin yüksekliği, zground(B); depremli artışın dağıtıldığı yükseklik
zw, zw,rear, hwYeraltı suyunun duvar tepesinden derinliği (girdi); tutulan taraftaki su seviyesinin yüksekliği H − zw; düzlem üzerindeki su kolonu yüksekliği
hwfÖn su yüksekliği (taban alt yüzünden)
utoe, uheel, U, xUBurunda ve tabanın arka kenarında (topuk) boşluk suyu basıncı, kaldırma kuvveti bileşkesi ve bunun buruna uzaklığı
PhdHidrodinamik itki
Wm, Wsoil, WtoeDuvarın, arkasındaki zeminin ve ön temel üzerindeki dolgunun ağırlığı
FSs, FSoKaymaya ve devrilmeye karşı güvenlik sayıları
μbTaban sürtünme katsayısı
xR, eBileşkenin burundan uzaklığı; eksantrisite B/2 − xR
qmax, qmin, qallTemas basınçları ve emniyetli gerilme
aKısmi temasta temas uzunluğu, 3·xR

19KaynaklarÜç kuram ve kullanılan kaynak.

Modülün dayandığı üç teori ve bu teorilerin kapalı ifadelerinin (Ka, Kp, KAE) sunumunda kılavuzun izlediği kaynak. Bunlardan türetilmeyen her şey bu modülün bir kabulüdür ve metinde bu şekilde belirtilmiştir.

  1. Coulomb C.A. (1776) Essai sur une application des règles de maximis et minimis à quelques problèmes de statique relatifs à l'architecture. Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 7, Paris.
  2. Das B.M. (2016) Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning, Boston.
  3. Mononobe N., Matsuo H. (1929) On the determination of earth pressures during earthquakes. Proceedings of the World Engineering Congress, Tokyo, 9:177–185.
  4. Okabe S. (1926) General theory of earth pressure. Journal of the Japanese Society of Civil Engineers 12(1).
  5. Rankine W.J.M. (1857) On the stability of loose earth. Philosophical Transactions of the Royal Society of London 147:9–27.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi ağırlık duvarınızı dakikalar içinde kontrol edin

  • Kayma ve devrilme güvenlik sayıları, eksantrisite ve taban basıncı
  • Su, sürşarj ve temel önündeki pasif direnci içeren statik ve depremli durumlar
  • Her kuvvet, izlenebilir bir kuvvet çizelgesinde
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

İstinat duvarları hakkında daha fazlası