Bu sayfada · 19 bölüm
- 1Duvar modeli
- 2Modele genel bakış
- 3Koordinatlar, serbest cisim, kuvvet çizelgesi ve işaret düzeni
- 4Geometrinin parçalara ayrılması: parçalar, ağırlık merkezleri ve moment kolları
- 5Duvarla birlikte hareket eden zemin: duvarın arkasındaki blok, bölgeler, nemli ve doygun birim hacim ağırlık
- 6Efektif gerilme ve yeraltı suyu
- 7Rankine aktif ve pasif toprak basıncı
- 8Düşey düzlemde Coulomb toprak basıncı
- 9Duvarın önünde sükûnetteki basınç ve pasif direnç
- 10Sürşarj yükleri
- 11Her iki yanda hidrostatik su ve kaldırma kuvveti
- 12Mononobe–Okabe depremli toprak basıncı
- 13Hidrodinamik su basıncı
- 14Duvarın ve onunla birlikte hareket eden zeminin atalet kuvveti
- 15Kayma, devrilme ve taşıma gücü
- 16Kontrollerin kapsamı
- 17Çözümlü örnek: adım adım hesaplanan bir duvar
- 18Değişkenler
- 19Kaynaklar
Duvar, birim uzunluk için taş kâgir ya da yalın betondan oluşan rijit bir ağırlık bloğu, yani kademeli bir temel üzerinde yamuk kesitli bir gövde olarak ele alınmaktadır. Tutulan taraf tek bir zemin tabakasından oluşmakta olup eğimli dolgu, düzgün yayılı sürşarj ve yeraltı suyu içerebilmektedir; duvarın önündeki zemin, kayma kontrolüne pasif direnç katkısı sağlayabilmektedir.
1Duvar modeliNeyin analiz edildiği ve nasıl çizildiği.
Analiz yaklaşımı
Rankine · statik
Geleneksel aktif/pasif toprak basıncı idealleştirmesine uygundur. Klasik Rankine katsayısında duvar sürtünmesi açıkça kullanılmamaktadır.
Coulomb · statik
Temelin arka kenarından geçen düşey düzleme (zemine karşı zemin) δ = β ile etkimektedir; bu nedenle duvar sürtünmesi kullanılmamaktadır; bu düzlem için (α = 90°, δ = β) Coulomb Kₐ değeri Rankine Kₐβ değerine tam olarak eşittir.
Mononobe–Okabe · depremli
Depremli durum toprak basıncı her zaman Mononobe–Okabe psödo-statik itkisidir: kₕ·W ve ±kᵥ·W atalet kuvvetleri eklenmiş Coulomb kaması, statik durumdakiyle aynı basınç düzleminde (x = B konumundaki düşey düzlem, δ = β) çözülmektedir.
Yayılı sürşarj
Düzgün yayılı yüzey sürşarjı ek bir yanal basınç oluşturmaktadır. Bu basınç zemin öz ağırlığı bileşeninden ayrı olarak raporlanmaktadır; sürşarjın duvar üzerindeki düşey yükü dengeleyici olarak hesaba katılmamaktadır.
Teori kılavuzu
Yukarıdaki genel bakış modeli özetlemektedir. Aşağıdaki kılavuz kendi içinde bütünlüklü bir kılavuz olarak yazılmıştır: Hesaplar sekmesinde yer alan her büyüklük fiziksel anlamından hareketle açıklanmakta, çizilmekte, türetilmekte ve ardından çözücünün onu tam olarak nasıl hesapladığına bağlanmaktadır. Eksiksiz bir sayısal örnek (Bölüm 16), modülü çalıştıran aynı motorla hesaplanmıştır; bu nedenle orada yazılan her yerine koyma işlemi elle kontrol edilebilir.
2Modele genel bakışYeraltı suyu, duvar malzemesi, stabilite kontrolleri ve genel bakışın simgeleri.
Yeraltı suyu ve efektif gerilme
Yeraltı su seviyesinin altında efektif düşey gerilme batık birim hacim ağırlıkla hesaplanmakta, hidrostatik su basıncı ise ayrıca uygulanmaktadır. Tutulan taraftaki ve ön taraftaki su seviyeleri farklı olduğunda duvara net bir su basıncı bileşeni etkimektedir; bu durumda projede uygun hidrolik stabilite/sızma koşulunun da ele alınması gerekmektedir.
Duvar malzemesi
Taş kâgir (varsayılan γm = 22 kN/m³) ya da yalın beton (24 kN/m³); birim hacim ağırlık değiştirilebilir. Duvar ağırlığıyla çalışmaktadır: gövde ve temel ile arka temel üzerinde duran zemin, dolgunun itkisini karşılamaktadır.
Stabilite kontrolleri
Kayma
Direnç, taban sürtünmesi μb·N ile ön direnç Ptoe toplamıdır; taban adezyonu kullanılmamaktadır.
Devrilme
Momentler buruna, yani temelin ön alt köşesine göre alınmaktadır.
Taban basıncı
Sonuç, çekme oluşmaması/temas ölçütleri ve emniyetli taşıma gerilmesi ile kontrol edilmektedir.
İç gerilmeler
Bu modülün kontrolleri, temeli üzerindeki rijit bir bloğun kontrolleridir. Kâgir ya da beton içindeki basınç, çekme ve derz kayması, Hesaplar sekmesindeki kesit tesirleri kullanılarak ilgili kâgir ya da beton yönetmeliğine göre doğrulanır (kılavuz, Bölüm 15).
Değişkenler
3Koordinatlar, serbest cisim, kuvvet çizelgesi ve işaret düzeniSerbest cisim, kuvvet çizelgesi, M = x·Fz − z·Fx.
Stabilite bir denge problemidir; bu nedenle ilk adım, neyin dengede olduğuna ve kuvvetlerle momentlerin nasıl işaretleneceğine karar vermektir. İşaret kabullerinin karıştırılması (örneğin bazı momentlerin “saat yönünde pozitif”, diğerlerinin “devirici yönde pozitif” alınması) el hesaplarında en sık karşılaşılan hata kaynağıdır; bu nedenle GeoTerva her şey için tek bir Kartezyen koordinat sistemi kullanır.
Koordinatlar
Başlangıç noktası O, taban alt yüzünde, burunda, yani temelin ön alt köşesindedir. x dolguya doğru, z yukarı doğrudur. Ön temelin üst yüzü z = Hfl, arka temelin üst yüzü z = Hfr, duvar üstü z = H seviyesinde, temelin arka kenarı ise x = B = Wbl + Wdl + Wu + Wdr + Wbr konumundadır.
Kuvvetler ve buruna göre moment
Serbest cisme etkiyen bir kuvvet, bileşenleri (Fx, Fz) ve etki çizgisi üzerindeki bir nokta (x, z) ile tanımlanır. Kuvvetin O noktasına göre momenti, iki boyutlu r × F vektörel çarpımıdır:
Bu işaretin neden “devirici yönde pozitif” olduğu. x > 0 konumundaki bir W ağırlığı için Fz = −W olduğundan M = −x·W < 0 olur: ağırlık duvarı geride tutar. z yüksekliğinde öne doğru iten bir toprak itkisi için Fx < 0 olduğundan M = −z·Fx > 0 olur: itki duvarı burun etrafında devirir. Kaldırma kuvveti (Fz > 0) M > 0, ön direnç (Fx > 0) ise M < 0 verir. Hiçbir kuvvet kategorisi önceden “karşı koyan” olarak sabitlenmemiştir: x·Fz ve −z·Fx bileşenlerinin her biri kendi işaretine göre sınıflandırılır. Örneğin eğik bir toprak itkisinin düşey bileşeni doğru biçimde karşı koyan kuvvet olarak sayılır.
Serbest cisim
Serbest cisim, duvar ile onunla birlikte hareket eden zeminden (Bölüm 4 içindeki duvar arkası blok ve ön temel üzerindeki dolgu) oluşmaktadır. Bu cisim taban alt yüzü ve dış basınç düzlemi boyunca kesilerek ayrılmıştır. Bu kesitlerden geçerek etkiyen her kuvvet ve içlerindeki her kütle kuvveti, kuvvet çizelgesinin bir kalemidir. Üç kontrol aynı çizelgeyi kullandığından bir kuvvetin bir kontrolde unutulup diğerinde hesaba katılması mümkün değildir.
| Çizelge kodu | Kuvvet | Kayma | Devrilme | Taşıma gücü |
|---|---|---|---|---|
W_CONCRETE | Duvar öz ağırlığı, tüm parçalar (taş kâgir ya da yalın beton; kimlik her ikisi için aynıdır) | evet | evet | evet |
W_SOIL_HEEL | Duvarla birlikte hareket eden zemin — arka temel üzerinde ve arka eğim yüzüne yaslanan (YASS üstünde γ, altında γsat) | evet | evet | evet |
Q_HEEL | Duvar arkasındaki zemin üzerindeki sürşarj — bulunmayabilecek olumlu bir yük; her zaman hariç tutulur | hayır | hayır | hayır |
W_SOIL_TOE | Ön temel üzerindeki dolgu — duvarla birlikte hareket eder | evet | evet | evet |
PA_STATIC, PA_Q | Zeminin ve sürşarjın statik aktif itkisi | evet | evet | evet |
PA_SP | Şerit ve tekil yüklerin yanal basıncı (rijit duvar elastik çözümleri), tüm durumlarda tam değeriyle | evet | evet | evet |
PAE_TOTAL | Toplam depremli aktif itki (zemin + sürşarj) | evet | evet | evet |
U_REAR, U_FRONT | Tutulan zemin tarafında ve ön tarafta hidrostatik su basıncı | evet | evet | evet |
UPLIFT | Taban alt yüzündeki su basıncı | evet | evet | evet |
HD_REAR, HD_FRONT | Depremli durumlarda hidrodinamik su basıncı (tutulan zemin tarafı ve ön taraf) | evet | evet | evet |
IH_W_…, IV_W_… | Duvarın, arkasındaki zeminin ve ön temel üzerindeki dolgunun yatay ve düşey ataleti | evet | evet | evet |
PP_FRONT | Burundaki düşey düzleme etkiyen ön zemin direnci | evet | hayır | hayır |
Kontrollerin çizelgeyi okuma biçimi
PP_FRONT üzerindeÖn taraftaki su kuvveti Fx > 0 olduğundan ΣHdrive değerini azaltır. Üç güvenlik sayısı bu toplamlardan Bölüm 14 içinde türetilmektedir.
4Geometrinin ayrıştırılması: parçalar, ağırlık merkezleri ve moment kollarıÖn blok, eğimler, çekirdek, arka blok; ağırlık merkezleri ve moment kolları.
Duvarın öz ağırlığı ve buruna göre momenti her iki stabilite kontrolünün temelini oluşturmaktadır; bir ağırlık duvarında direncin büyük bölümü bunlardan gelmektedir. El hesabında kesit, alanı ve ağırlık merkezi bilinen basit şekillere ayrılmakta, her biri için Wi = γm·Ai hesaplanmakta ve Wi·x̄i momentleri toplanmaktadır. GeoTerva da tam olarak aynı yolu izlemekte (Hesaplar sekmesindeki bileşen tablosu) ve bağımsız bir kontrol olarak dış konturun tamamını tek bir çokgen olarak da hesaplamaktadır; iki sonucun 10⁻⁹ duyarlılıkla örtüşmesi gerekmektedir.
Parçalar
| Eleman | Şekil ve alan A | Burundan x̄ | Taban alt yüzünden z̄ |
|---|---|---|---|
| C₁ Ön blok | dikdörtgen, (Wbl + Wdl)·Hfl | (Wbl + Wdl)/2 | Hfl/2 |
| C₂ Ön eğim | üçgen, ½·Wdl·(H − Hfl) | Wbl + 2Wdl/3 | Hfl + (H − Hfl)/3 |
| C₃ Çekirdek | dikdörtgen, Wu·H | Wbl + Wdl + Wu/2 | H/2 |
| C₄ Arka eğim | üçgen, ½·Wdr·(H − Hfr) | Wbl + Wdl + Wu + Wdr/3 | Hfr + (H − Hfr)/3 |
| C₅ Arka blok | dikdörtgen, (Wdr + Wbr)·Hfr | Wbl + Wdl + Wu + (Wdr + Wbr)/2 | Hfr/2 |
Ağırlıklar ve momentler
Kuvvet çizelgesinde duvar, (x̄m, z̄m) noktasında Fz = −Wm olan tek bir kalem W_CONCRETE olarak yer almaktadır; dolayısıyla momenti M = −Wm·x̄m = −ΣMi olur. z̄m yüksekliği yalnızca Bölüm 13 kapsamındaki yatay atalet kuvveti kh·Wm için gereklidir. γm duvar malzemesinin birim hacim ağırlığıdır: varsayılan olarak taş kâgir için 22 kN/m³, donatısız beton için 24 kN/m³ alınmaktadır (değer değiştirilebilir; derzleri açık, harçsız bir taş duvar daha hafiftir).
5Duvarla birlikte hareket eden zemin: duvarın arkasındaki blok, bölgeler, nemli ve doygun birim hacim ağırlıkDuvarın arkasındaki zemin bloğu, basınç düzlemi, nemli ve doygun bölgeler.
Toprak basıncının neden doğrudan duvarın arka eğimli yüzüne etkimediği şöyle açıklanabilir: arka temel üzerinde duran zemin temele göre kayamaz; duvar hareket ettiğinde bu zemin de duvarla birlikte hareket eder. Limit durumda bu bloğun arkasındaki geri dolgu, eğimli yüz boyunca değil, temelin arka kenarından başlayan düzlemler boyunca göçmeye ulaşır. Bu nedenle mekanik açıdan tutarlı serbest cisim, duvar ile bu zemin bloğunun oluşturduğu bütündür ve dış yüzüne etkiyen toprak basıncıyla yüklenir; bu yüz dış basınç düzlemi (çoğunlukla sanal sırt olarak da anılır) olarak tanımlanmaktadır.
Düzlem, arka kenarın üzerindeki zemin yüzeyinden (x = B, z = zground(B)) taban alt yüzüne kadar uzanmaktadır. Bu nedenle eğimli bir geri dolguda düzlem, zeminin blok üzerindeki yükselmesini de kapsar. Arka temel üst yüzünün (z = Hfr) üzerinde düzlem sanal zemin–zemin düzlemidir; temel yüksekliği boyunca (z = 0 … Hfr) arka temelin uç yüzüdür ve standart el hesabında olduğu gibi (kaynak: Bowles) aynı basınç taban alt yüzüne kadar uygulanmaktadır. Düzlem ile duvarın arka yüzü arasında kalan her şey ağırlık olarak ele alınmaktadır. Wdr = Wbr = 0 olan bir duvarın x = B konumunda düşey bir arka yüzü vardır ve zemin bloğu bulunmaz; bu durumda düzlem duvarın arka yüzünün kendisidir ve yine δ = β alınır — duvar sürtünmesi hesaba katılmaz.
Depremli durumda da aynı düzlem kullanılmaktadır: Mononobe–Okabe kaması x = B konumundaki düşey düzlem üzerinde δ = β ile çözülmektedir; düzlemin yüksekliği h = zground(B) = H + şevin duvar arkası üzerindeki yükselmesi olarak alınmaktadır.
Bölgeler
Bileşen tablosu için zemin adlandırılmış bölgelere ayrılmakta, her bölge de yeraltı su seviyesinde nemli bir kısım (birim hacim ağırlık γ) ve doygun bir kısım (γsat) olarak bölünmektedir:
| Bölge kodu | Kapsadığı alan |
|---|---|
S_HEEL | Duvar arkasındaki zemin: arka temelin üzerinde ve arka eğimli yüze dayalı, arka temel üst yüzünden duvar tepe kotuna kadar |
S_SLOPE | Duvar tepesi seviyesinin üstündeki eğimli zemin kaması |
S_TOE | Ön temel üzerindeki dolgu: Df > Hfl olduğunda ön temel üst yüzünden ön zemin yüzeyine kadar |
Yeraltı su seviyesinin altında neden γ′ değil de γsat kullanılır? Serbest cisim toplam gerilmeler cinsinden yazılmıştır: zemin boşluk suyuyla birlikte tartılır ve serbest cismin sınırındaki su basıncı (basınç düzleminde U_REAR, taban alt yüzünde UPLIFT) ayrı kuvvetler olarak uygulanır. Arşimet ilkesine göre toplam ağırlıktan sınırdaki su basıncının bileşkesi çıkarıldığında efektif (batık) ağırlık elde edilir; dolayısıyla iki tanım özdeştir — ancak bunların karıştırılması (γ′ ve kaldırma kuvveti) suyun kaldırma etkisinin iki kez hesaba katılmasına yol açar.
Hesaba katılmayan düşey yük. Duvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (Q_HEEL), yanal yük etkidiği sırada bulunmayabilecek, olumlu etkili bir düşey yüktür: kuvvet çizelgesinde hesaba katılmayan yük olarak listelenmekte ve hiçbir kontrole girmemekte, buna karşın düzlem üzerindeki itme etkisi korunmaktadır. Ön temel üzerindeki dolgu (W_SOIL_TOE) ise farklıdır: temel üzerine oturur ve duvarla birlikte hareket eder; bu nedenle ağırlığı bir düşey yük olarak N değerinde, karşı koyan momentte ve taşıma gücü bileşkesinde yer alır; ön zemin ise Bölüm 8 kapsamındaki pasif direnci sağlamaya devam eder. Ön zeminin kaldırılabileceği durumlarda Df = 0 girilir.
6Efektif gerilme ve yeraltı suyuσ′v, boşluk suyu basıncı, γ′ ve dolgunun gözenekliliği.
Zeminin dayanımı ve dolayısıyla toprak basıncı efektif gerilme ile, yani toplam gerilmenin dane iskeleti tarafından taşınan kısmıyla belirlenir. Suyun kayma dayanımı yoktur: her doğrultuda eşit olarak iter ve yanal basınca katsayısı bir alınarak eklenir. Bu nedenle GeoTerva'daki her yanal basınç iki ayrı katmandan oluşturulur: zeminden gelen K·σ′v ve sudan gelen u.
Temel denklemler
ddry yeraltı su seviyesinin üzerindeki, dsub ise altındaki derinliktir; her ikisi de basınç düzleminin üst ucundan, yani temelin arka kenarı üzerindeki zemin yüzeyinden ölçülmektedir. Üniform bir sürşarj, her derinlikte σ′v değerine q eklemektedir.
Geri dolgunun porozitesi
Depremde boşluk suyuna ilişkin kabul (Bölüm 12), girdi olarak verilmeyen kuru (dane iskeleti) birim hacim ağırlığı gerektirir. Bu değer, faz bağıntılarından danelerin özgül ağırlığı Gs = 2.65 kullanılarak elde edilir; özgül ağırlık bir girdi değil, modülün bir iç sabitidir. Boşluk oranı e ile γsat = (Gs + e)·γw/(1 + e) yazılır; porozite n = e/(1 + e) ile bu ifade γsat = [Gs(1 − n) + n]·γw biçimini alır ve n için çözülerek:
γsat = 20 kN/m³, γw = 9.81 kN/m³ ve Gs = 2.65 için: n = (2.65·9.81 − 20)/(1.65·9.81) = (25.9965 − 20)/16.1865 = 0.370 ve γd = 20 − 0.370·9.81 = 16.37 kN/m³ bulunur; bunlar çözücünün kabul notunda yazdırdığı değerlerdir. γd > γ′ = 10.19 kN/m³ olduğuna dikkat edilmelidir: kaldırma kuvveti danelerin kütlesini değil, ağırlığını azaltır.
7Rankine aktif ve pasif toprak basıncıAktif ve pasif durumlar, eğimli dolgu.
Duvarın gerisinde, z derinliğindeki bir zemin elemanı henüz hiçbir hareket olmadan ele alınsın. Düşey efektif gerilme σ′v, yatay efektif gerilme ise K0·σ′v değerindedir (Bölüm 8). Duvar zeminden uzaklaşırsa düşey gerilme aynı kalırken yatay gerilme azalır; Mohr dairesi göçme zarfına değinceye kadar sola doğru büyür. Bu limit yatay gerilme aktif basınçtır. Duvar zemine doğru itilirse yatay gerilme σ′v değerini aşarak artar ve daire sağ tarafta zarfa değer: bu da pasif basınçtır. Aktif durum yalnızca küçük bir dışa doğru hareket gerektirir (granüler zeminlerde yüksekliğin binde birkaçı mertebesinde); tam pasif direnç ise yaklaşık bir mertebe daha büyük bir hareket gerektirir.
Mohr–Coulomb ölçütünden türetme
τ = σ′·tan φ′ zarfına (granüler zemin için başlangıç noktasından geçen bir doğru) teğet olan bir dairenin yarıçapı, merkezin başlangıç noktasına uzaklığının sin φ′ katına eşittir:
burada (1 + sin φ′)/(1 − sin φ′) = tan²(45° + φ′/2) bağıntısı kullanılmıştır. Aktif durumda σ′1 = σ′v ve σ′3 = σ′a, pasif durumda ise σ′3 = σ′v ve σ′1 = σ′p olur:
Kuru, homojen ve h yüksekliğindeki bir geri dolguda basınç üçgen biçimlidir; bu nedenle itki ve itkinin tabandan yüksekliği Pa = ½·Ka·γ·h² ve h/3 olarak bulunur. Su ve sürşarj katsayıyı değil, σ′v değerini değiştirir (Bölüm 5 ve 9).
Eğimli geri dolgu
β açısıyla eğimli bir zemin yüzeyi için Rankine'in yarı sonsuz şev çözümü, düşey bir düzlemdeki gerilmenin yüzeye paralel olduğunu gösterir. Gerilmenin büyüklüğü σ′a = Kaβ·σ′v ifadesiyle verilir; burada
Düzlemdeki yatay bileşen Kaβ·cos β·σ′v, düşey bileşen ise Kaβ·sin β·σ′v olup yükselen şevde aşağı yönlüdür. β = 0 için ifade Ka değerine indirgenir. Karekök β < φ′ koşulunu gerektirir; β ≥ φ′ durumunda şevin kendisi stabil değildir ve hesap engellenir.
Uygulama
Noktanın üstündeki gerçek zemin yüzeyinden itibaren oluşturulur — YASS üstünde γ, altında γ′ — ve buna q eklenir (Bölüm 5).
σ′a = Kaβ·σ′v; Kaβ·cos β·σ′v yatay bileşenine ve Kaβ·sin β·σ′v düşey bileşenine ayrılır.
Düzlem boyunca bileşik Simpson kuralı; düzlem YASS seviyesinde ve arka temel üst yüzünde bölündüğünden hiçbir aralık bir kırılma noktasını kapsamaz.
PA_STATIC (zemin) ve PA_Q (q dahil ve q hariç değerlerin farkı); her biri z = −Mx/Fx bileşke yüksekliğiyle.
Ön pasif direnç, yatay ön zemin yüzeyi ve pürüzsüz yüz için Rankine Kp katsayısıyla hesaplanır (duvar sürtünmesi alınmaz; bu, pasif direnç için güvenli taraftadır); Bölüm 8, pasif durumun K0 ile karışımını açıklamaktadır.
8Düşey düzlemde Coulomb toprak basıncıDeneme kaması, kapalı biçim; δ = β olan düşey düzlemde.
Coulomb (1776) gerilmeleri hiç ele almamıştır. Duvar sırtı, zemin yüzeyi ve duvar tabanından başlayan bir deneme düzlemiyle sınırlanan rijit bir zemin kaması almış ve bu kamayı limit dengede tutabilmek için duvarın ne kadar kuvvet sağlaması gerektiğini araştırmıştır. Kamaya üç kuvvet etkir: bilinen W ağırlığı; kama aşağı kaymak üzere olduğundan düzlem normaline φ′ açısıyla eğik olan, deneme düzleminin altındaki zeminin R tepkisi; ve duvar normaline duvar sürtünme açısı δ ile eğik olan duvar tepkisi P. R ve P kuvvetlerinin doğrultuları bilindiğinden kuvvet üçgeni kapatılabilir.
Düşey duvar ve yatay zemin için türetme
Düşey sırt (α = 90°) ve β = 0 durumunda kama ağırlığı W = ½·γ·H²·cot ρ olur. Kuvvet üçgenine sinüs teoremi uygulanarak (W ile R arasındaki açı ρ − φ′, W karşısındaki açı 90° + δ − (ρ − φ′)):
Duvar en tehlikeli kamaya karşı koymalıdır; bu nedenle Pa, dP/dρ = 0 koşulundan bulunan, P(ρ) değerlerinin en büyüğüdür. δ = 0 için bu koşul ρ = 45° + φ′/2 ve Pa = ½·γ·H²·tan²(45° − φ′/2) sonucunu verir: Coulomb ve Rankine çözümleri çakışır.
Genel kapalı çözüm
Bileşkenin yatay ve düşey bileşenleri vardır; düşey bileşen serbest cisme aşağı doğru etkir ve N değerine ve karşı koyan momente katkıda bulunur. GeoTerva itkiyi düzlem boyunca p = Ka·σ′v olarak dağıtmaktadır; σ′v, temelin arka kenarı üzerindeki zemin yüzeyinden itibaren oluşturulmaktadır (yeraltı su seviyesinin üzerinde γ, altında γ′).
GeoTerva'nın kullandığı düzlem. Coulomb arka yüzü, Rankine ile aynı düzlem olan, temelin arka kenarından geçen düşey düzlemdir (x = B, α = 90°). Bu düzlemde zemin zeminle temas hâlinde olduğundan gerçek duvar sürtünmesi bu düzleme etkimez; itki geri dolgu yüzeyine paralel, δ = β olarak alınmaktadır. Bu düzlem için (α = 90°, δ = β) Coulomb Ka değeri her β için Rankine Kaβ değerine tam olarak eşittir; dolayısıyla iki yöntem bu düzlem üzerinde aynı basıncı vermektedir.
9Duvarın önünde sükûnetteki basınç ve pasif dirençRankine Kp, Jaky K0, karışım Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0, hignore, burun pasifi.
Sükûnet durumu, yanal yönde şekil değiştirmesine izin verilmemiş zeminin gerilme durumudur; normal konsolide granüler zemin için K0 = 1 − sin φ′ olur. Tutulan zemin tarafında GeoTerva her zaman aktif durumu kullanmaktadır (zemin üzerine oturan bir ağırlık duvarı, bu duruma ulaşmaya yetecek ölçüde kayar ve döner). Ön tarafta ise K0, aşağıda tanımlanan pasif durum karma katsayısının alt sınırıdır.
Pasif basınç
Duvarın önündeki zemin, c′ = 0 ve jeostatik efektif düşey gerilme (ön su seviyesinin altında γ′) ile Rankine pasif ve Jaky sükûnet katsayılarının bir karması olarak tanımlanmaktadır. Ön zemin yüzeyi taban alt yüzünün Df kadar üzerindedir — Df, Model sekmesindeki girdidir. Üstteki hignore kalınlığındaki tabaka duvarın kullanım ömrü boyunca kazılabilir, yumuşayabilir ya da örselenebilir; bu nedenle derinlik indirilmiş zemin yüzeyinden ölçülmektedir:
Burun pasif direnci (isteğe bağlı, varsayılan olarak açık)
Tam pasif direncin mobilize olması, kullanılabilirlik koşulunu sağlayan bir duvarda izin verilebilecek olandan çok daha büyük bir yerdeğiştirme gerektirir; bu nedenle katsayı, sükûnet durumu (hareket yok, w = 0) ile tam Rankine pasif durumu (w = 1) arasında enterpole edilmekte ve karma katsayıyla bulunan direncin tamamı hesaba katılmaktadır. Burundaki pasif direnç devre dışı bırakılabilir; ön temel üzerindeki dolgunun ağırlığı ise her zaman düşey yük olarak alınmaktadır (Bölüm 4).
Yalnızca kaymada kullanılır
PP_FRONT yalnızca kaymaya karşı dirence katılmaktadır. Devirici momentte ve taşıma gücü bileşkesinde kullanılmamaktadır.
Depremli durumlar
Depremli pasif katsayı kullanılmamaktadır. Statik karma direnç tek bir ηp,E katsayısıyla çarpılmaktadır (varsayılan 0 = pasif direnç hesaba katılmaz).
10Sürşarj yükleriDüzgün yayılı q, yanal basıncı ve düşey yükü.
Tüm geri dolgu yüzeyine yayılmış düzgün bir q yükü, her derinlikte düşey gerilmeyi q kadar artırır (sonsuz genişlikteki bir yük azalmadan yayılır). Bu nedenle basit durumda yanal basınca sabit bir K·q terimi, itkiye ise düzlemin orta yüksekliğinde etkiyen K·q·h eklenir.
GeoTerva'nın sürşarj etkisini ayırma biçimi. İtki aynı düzlem üzerinde q ile ve q olmadan iki kez hesaplanır; PA_Q bu ikisinin farkıdır. Bu tanım eğimli zeminde de kesinliğini korur.
Düşey etki. Duvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (Q_HEEL = q × bu blok üzerindeki zemin yüzeyinin yatay uzunluğu) olumlu etkili bir düşey yüktür ve bu modülün bir kabulü olarak hiçbir kontrolde hesaba katılmamaktadır. Yanal etkisi ise her zaman korunmaktadır: bulunduğunda duvarı iten bir yükün mevcut olduğu kabul edilmektedir.
Depremli durumlar. Mononobe–Okabe kamasında kama üstündeki sürşarj, kendi kh·Q ve (1 ± kv)·Q atalet kuvvetlerine sahip bir Q kuvvetidir (Bölüm 11).
Şerit ve tekil yükler
Duvardan x1 ve x2 uzaklıkları arasındaki bir q şerit yükü ile duvardan x uzaklığındaki bir Q tekil yükü, zemin aracılığıyla duvara basınç uygular ve etkileri derinlikle azalır. GeoTerva bu yüklerin yanal basıncını rijit duvar için elastik çözümlerle hesaplar — palplanş modüllerinde ve Sürşarj yükleri modüllerinde olduğu gibi: duvar nedeniyle iki katına çıkan Boussinesq gerilmesi (ayna yöntemi). z, duvar tepesindeki zemin yüzeyinin altındaki derinlik; x ise duvar tepesinde duvar arka yüzünden ölçülen yatay uzaklıktır.
Etkidiği yer. Basınç, duvar tepesindeki zemin yüzeyinden basınç düzleminin alt ucuna kadar (D = düzlemin duvar tepesinin altındaki yüksekliği) alınır; kesit tesirleri için gövde arka yüzüne, stabilite için basınç düzlemine uygulanır ve statik ile depremli durumlarda zemin basıncına tam değeriyle eklenir (kombinasyon katsayısı yoktur: yayılı sürşarjda olduğu gibi yüklerin mevcut olduğu kabul edilir). Bileşkesi PA_SP çizelge kalemidir: momentinin dengelendiği derinlikte öne doğru etkiyen yatay bir kuvvet olup yukarıdaki integrallerin kapalı çözümleriyle bulunur.
Kabuller. Duvara uzaklığı 0.30 m değerinden küçük olan bir tekil yük 0.30 m uzaklıkta kabul edilir (elastik çözüm duvar yüzünde sonsuza gider). Tekil yükün basıncı, duvarın yükten geçen kesitindeki — en çok yüklenen bir metrelik duvar bölümündeki — basınçtır ve güvenli tarafta kalınarak tüm duvar için kullanılır. Yükler, geri dolgunun eğimli olduğu durumda da duvar tepesi seviyesindeki zemin yüzeyinde kabul edilir. Yalnızca yanal basınç hesaba katılır: yüklerin topuk üzerindeki zemine aktardığı ağırlık hesaba katılmaz (topuk üzerindeki yayılı sürşarjda olduğu gibi, bulunmayabilecek olumlu bir düşey yük olarak hesap dışı bırakılır).
11Her iki yanda hidrostatik su ve kaldırma kuvvetiHer iki yanda su, taban altında doğrusal kaldırma kuvveti.
Su basıncı izotroptur ve temas ettiği her yüzeye dik etkir. Bölüm 4 kapsamındaki serbest cisim, üç sınırında suyla çevrilidir: tutulan zemin tarafındaki basınç düzlemi, duvarın ön yüzü ve taban alt yüzü. Bunların her biri kuvvet çizelgesinde bir kalemdir.
Tutulan zemin tarafı, U_REAR
zw,rear = H − zw, tutulan taraftaki su seviyesinin taban alt yüzünden yüksekliğidir (zw = yeraltı suyunun duvar tepesinden derinliği, girdi değeri); su kolonu taban alt yüzüne oturduğundan hw = zw,rear olur ve Pw taban alt yüzünün hw/3 üzerinde etkir. Alçalan bir şev nedeniyle su seviyesi düzlemin üst ucundaki zemin yüzeyinin üzerinde kalırsa, düzlemi yalnızca kolonun düzlem üst ucunun altındaki kısmı yükler: Pw = ½·γw·(hw² − h0²), yamuk dağılım.
Ön taraf, U_FRONT
Ön su yüksekliği hwf, taban alt yüzünden itibaren girilmektedir; su, duvarın ön yüzüne taban alt yüzüne kadar etkidiğinden Pwf = ½·γw·hwf² olup hwf/3 yüksekliğinde etkir. Bu kuvvet geri dolguya doğru iter (Fx > 0) ve net itici kuvveti azaltır.
Kaldırma kuvveti, UPLIFT
Taban altındaki boşluk suyu basıncının, burundaki su yükünden tabanın arka kenarındaki su yüküne doğrusal olarak değiştiği kabul edilmiştir (taban boyunca doğrusal yük kaybı):
xU ifadesinin çıkarılışı. Yamuk, burundan B/2 uzaklıkta etkiyen utoe·B dikdörtgenine ve burundan 2B/3 uzaklıkta etkiyen ½·(uheel − utoe)·B üçgenine ayrılmaktadır. Momentler alındığında U·xU = utoe·B²/2 + (uheel − utoe)·B²/3 = B²(utoe + 2uheel)/6 bulunur ve U değerine bölünerek formül elde edilir. Kaldırma kuvveti yukarı doğru etkidiğinden (Fz = +U) N değerini — ve onunla birlikte taban sürtünmesini — azaltmakta ve U·xU büyüklüğünde bir devirme momenti eklemektedir.
U_REAR kuvvetinin uygulanmasıdır (Bölüm 4). Derzleri açık bir kâgir duvarın gövdesi içinde de boşluk suyu basıncı oluşabilir; bu durum modellenmemekte, duvar geçirimsiz kabul edilmektedir.12Mononobe–Okabe depremli toprak basıncıθ, aktif kama, depremli pasif direnç katkısı ηp,E, artışın etkidiği nokta.
Deprem, duvarı ve geri dolguyu ileri geri sarsar. Psödo-statik yöntemde bu geçici yükleme sabit kütle kuvvetleriyle temsil edilmektedir: her m kütlesine yatay kh·m·g ve düşey ±kv·m·g kuvveti etkir; burada kh ve kv deprem katsayılarıdır (g'nin kesri olarak). Duvar için kritik yatay doğrultu, atalet kuvvetlerinin duvarı öne doğru ittiği, yani toprak basıncıyla aynı olan doğrultudur. Düşey katsayının işareti belirsiz olduğundan GeoTerva her iki durumu da çözmektedir: ağırlıklar (1 − kv) ve (1 + kv) ile çarpılmaktadır.
Yerçekimi ve atalet birlikte, düşeyden θ kadar döndürülmüş bir yerçekimi alanı gibi etkimektedir. Bu nedenle depremli durumda Coulomb kaması, atalet kuvvetleri kuvvet poligonuna eklenerek çözülmektedir; bu, Mononobe–Okabe yöntemidir ve modülde kullanılan tek deprem toprak basıncı teorisidir.
11.1 Mononobe–Okabe aktif itkisi
Okabe (1926) ile Mononobe ve Matsuo (1929), Coulomb kamasına atalet kuvvetlerini ekleyerek uygulamıştır. P'nin ρ açısına göre maksimize edilmesiyle kapalı çözüm elde edilir (ψ = arka yüzün düşeyle yaptığı açı, δ = itkinin eğimi — temelin arka kenarından geçen düşey düzlemde δ = β, β = geri dolgu eğimi):
θ = 0 için ifade Coulomb Ka değerine indirgenir. Karekökün tanımlı olması için φ′ − θ − β ≥ 0 gereklidir: döndürülmüş yerçekimi doğrultusu içsel sürtünme açısının izin verdiğinden daha dik olduğunda hiçbir kama dengede olamaz; göçme düzlemi geri dolgu yüzeyine yaklaştıkça itki artmaya devam eder, yükleme durumu “çözüm yok” ibaresiyle raporlanır ve bu duruma ait kontroller sağlanmamış sayılır. GeoTerva aynı kamayı, ilgili durumun basınç düzlemi üzerinde sayısal olarak çözmektedir: kamaya etkiyen kuvvetler; ağırlığı W, üst yüzündeki sürşarj Q, yatay atalet kuvveti (W + Q)·kh, düşey kuvvet (W + Q)(1 ± kv), göçme düzlemiyle φ′ açısı yapan tepki R ve düzlem normaliyle δ açısı yapan itki P'dir; kama YASS seviyesinde bölünmektedir (ağırlık için üstte γ, altta γ′; atalet için Bölüm 12); böylece batık bir geri dolgu ve sürşarj da hesaba katılabilmektedir. Kuru ve üniform bir kama için kapalı çözüm tam olarak elde edilmektedir (test edilmiştir). Depremli durumun statik referansı PA, aynı düzlem üzerindeki statik durum itkisidir (Bölüm 6–7 kapsamındaki Rankine ya da Coulomb kapalı çözümü, zemin + sürşarj); dolayısıyla ΔPAE = PAE − PA,static olur. kh = kv = 0 alınan kama bundan biraz farklı sonuç verebilir (örneğin eğimli geri dolgu altında yeraltı su seviyesi bulunduğunda); bu değer yalnızca bilgi amaçlı gösterilmektedir. Tüm yöntemlerde düzlem, temelin arka kenarından geçen düşey düzlemdir (x = B) ve itki δ = β açısıyla eğiktir (zemin zeminle temas hâlinde; duvar sürtünmesi girdisi yoktur).
11.2 Deprem etkisinde pasif direnç
Depremli pasif katsayı kullanılmamaktadır. Ön zemin yer hareketiyle birlikte ivmelenir ve direnci belirsizdir; bu nedenle depremli durumda hesaba katılan pasif direnç, duvar önündeki statik karma direncin (Bölüm 8) tek bir ηp,E katsayısıyla çarpımıdır. Varsayılan ηp,E = 0 değeri pasif direnç katkısı vermez; sıfırdan büyük bir değer projeye özgü bir kabuldür. Taban sürtünmesinde her depremli durumun Neff değeri kullanılmaktadır.
11.3 Deprem kaynaklı artışın etki yeri — bu modülün bir kabulü
Kama, PAE itkisinin büyüklüğünü verir, ancak dağılımını vermez. Model deneyleri, deprem kaynaklı artışın statik itkiden daha yukarıda etkidiğini göstermektedir. GeoTerva, ΔPAE = PAE − PA artışını (PAE kamadan, PA aynı düzlemdeki statik durum itkisi, Bölüm 11.1) esas almakta ve bu artış için düzlem yüksekliği he boyunca, üstte 1.6·ΔP/he ve altta 0.4·ΔP/he değerli bir ters yamuk dağılım kabul etmektedir; burada u, düzlem tabanından itibaren yüksekliktir. Statik kısım ise kendi statik biçimini korumaktadır:
Artış pozitif olmadığında statik dağılım biçimi korunur (bu durumda statik dağılım PAE değerine ölçeklenir).
13Hidrodinamik su basıncıSu sütunları üzerindeki parabolik basınç; dolgudaki serbest boşluk suyu.
Bir duvar serbest suya karşı ivmelendiğinde su bu harekete anında uyum sağlayamaz ve ek bir basınç oluşur. GeoTerva, rijit düşey bir yüz ve sıkışmaz su için klasik parabolik basınç dağılımını kabul etmekte ve bunu tutulan zemin tarafındaki su kolonunun düşey izdüşümüne (HD_REAR) ve ön suya (HD_FRONT) uygulamaktadır. Su bulunduğunda bu basınç depremli durumlarda her zaman hesaba katılır — devre dışı bırakma seçeneği yoktur; stabilite kuvvet çizelgesine dahil edilir.
Bileşkenin ve etki yüksekliğinin çıkarılışı
Su kolonu, yeraltı su seviyesinden basınç düzleminin alt ucuna kadar uzanır. Su seviyesi düzlemin üst ucundaki zemin yüzeyinin üzerindeyse (üzerinde h0 yüksekliğinde su varsa), yalnızca düzlem üst ucunun altındaki kısım uygulanır: P = 7/12·kh·γw·√hw·(hw1.5 − h01.5). Ön yüzde duvar, kritik yarım çevrim sırasında sudan uzaklaştığından basınç azalır; bu azalma öne doğru, yani arka taraftaki artışla aynı yönde etkir.
Deprem etkisinde boşluk suyu: serbest — bu modülün bir kabulü
Yeraltı su seviyesinin altında geri dolgu su içerir. Modülde bu suyun serbest, yani danelere göre hareket edebilir olduğu kabul edilmiştir: zemin iskeleti yalnızca danelerin ataletini taşır, γd = γsat − n·γw (porozite n, Bölüm 5); ağırlık γ′ ile hesaplanmaya devam eder ve serbest su yukarıda verilen hidrodinamik basıncı ekler. Bu nedenle kamada yeraltı su seviyesinin altındaki yatay atalet kh·γd·Asub, ağırlık ise γ′·Asub olarak alınmaktadır. Bazı formülasyonlarda hidrodinamik basınç porozite ile azaltılmaktadır; GeoTerva tam γw değerini korumaktadır ve bu yaklaşım güvenli taraftadır.
Duvarla birlikte hareket eden zeminde durum farklıdır. Duvar arkasındaki zemin bloğunun içindeki boşluk suyu duvar ve temel tarafından çevrelenmiştir ve blokla birlikte hareket etmek zorundadır; bu nedenle bu bloğun yatay atalet kuvvetinde toplam kütlesi kullanılmaktadır (su seviyesinin üzerinde γ, altında γsat). Suyun kaldırma etkisi ağırlığı azaltır, kütleyi hiçbir zaman azaltmaz: yatay atalet kuvvetinde hiçbir zaman γ′ kullanılmaz (aktif kamada γd, zemin bloğunda γsat); kamanın düşey kuvveti ise (1 ± kv)·γ′·A olarak alınmaktadır.
14Duvarın ve onunla birlikte hareket eden zeminin atalet kuvvetiAğırlık merkezlerinde kh·W ve kv·W.
Bölüm 11 kapsamındaki Mononobe–Okabe kaması, basınç düzleminin arkasındaki zemini tanımlar. Serbest cismin kendisinin — duvar ve arkasındaki zemin bloğu — de kütlesi vardır ve psödo-statik modelde aynı kütle kuvvetlerine maruz kalır. Ağırlık duvarında bu kuvvetler büyüktür: direncin tamamı ağırlıktan kaynaklandığından, kh ile çarpılan aynı ağırlık duvarı ağırlık merkezi yüksekliğinde öne doğru iter.
Wh, kütleyi temsil eden ağırlıktır: duvar için Wm; zemin bloğu ve ön temel üzerindeki dolgu için γ·Amoist + γsat·Asat (Bölüm 12). Kuvvet çizelgesinde duvar, arkasındaki zemin ve ön temel üzerindeki dolgu birer kalem olarak yer alır (IH_W_CONCRETE, IH_W_SOIL_HEEL, IH_W_SOIL_TOE; kv > 0 olduğunda ayrıca IV_…). Hesaplar sekmesinde her duvar parçasının ve her zemin bölgesinin atalet kuvveti de listelenmektedir; bunların toplamı kuvvet çizelgesindeki kalemlere eşittir ve bu eşitlik el hesabıyla kontrol olanağı sağlar.
Yüksekliklerin önemi. Yatay atalet kuvveti devirici momente z̄ kuvvet koluyla girer. Bir ağırlık duvarının ağırlık merkezi yüksekliğinin yaklaşık 0.4 katı kadar yukarıda, arkasındaki zeminin ağırlık merkezi ise daha da yukarıda bulunur; bu nedenle söz konusu momentler, depremli itki artışının momentiyle aynı mertebededir. Düşey atalet kuvveti hem N değerini (kayma) hem de karşı koyan momenti değiştirir; kayma ve devrilmede genellikle "kv yukarı" durumu belirleyicidir, taşıma gücünde ise "kv aşağı" durumu belirleyici olabilir.
Serbest cisme dahil olmayanlar. Hesaba katılmayan tek düşey yük duvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarjdır; bu nedenle bunun için bir atalet kalemi bulunmaz; kayan kama üzerindeki sürşarjın atalet etkisi PAE içinde yer alır. Ön temel üzerindeki dolgu (W_SOIL_TOE) bir düşey yüktür ve IH_W_SOIL_TOE / IV_W_SOIL_TOE kalemlerini alır.
15Kayma, devrilme ve taşıma gücüKısmi taban temasını da içeren türetimler.
14.1 Kayma
Taban alt yüzünde duvar sürtünmeyle tutulmaktadır. Serbest cisme etkiyen yatay kuvvetler toplandığında, tabanın sağlaması gereken kesme kuvveti T = ΣHdrive − ΣPresist, mevcut kesme dayanımı ise μb·N olarak bulunur (adezyon kullanılmamaktadır). Tüm dirençler paya yazıldığında
μb = tan δb taban sürtünme katsayısıdır; temel zemini üzerine örülen kâgir ya da dökülen beton için δb genellikle bu zeminin 2/3·φ′ ile φ′ değerleri arasında alınmaktadır. Kaldırma basıncı N değerinin bir parçası olduğundan N efektif bir normal kuvvettir. Pasif direncin paya yazılmasının, itici kuvvetten çıkarılmasından farklı bir sonuç verdiği belirtilmelidir; kullanılan tanım, gerekli güvenlik sayısının kalibre edildiği tanımla uyumlu olmalıdır.
14.2 Devrilme
Dönme merkezi. Duvar, burun noktası O — temelin ön alt köşesi (x = 0, z = 0) — etrafında devrilir. Kuvvet çizelgesindeki her kalem, −z·Fx ve x·Fz olmak üzere iki moment bileşeniyle katkıda bulunur; pozitif bileşenler ΣMoverturning toplamına, negatif bileşenler (mutlak değerleriyle) ΣMresisting toplamına eklenir. Ağırlıklar ve eğik itkinin düşey bileşeni devrilmeye karşı koyar; yatay itkiler, kaldırma basıncı, yatay atalet kuvveti ve yukarı yönlü düşey atalet kuvveti devirici etki yapar. Ön direnç hesaba katılmaz. Bir kuvvet her iki tarafta da sayılabildiğinden FSo tek anlamlı bir güvenlik ölçüsü değildir; aynı mekanizmanın daha güvenilir göstergesi, taşıma gücü hesabındaki eksantrisite kontrolüdür.
14.3 Taban basıncı
Düşey yük V = Σ(−Fz) ve buruna göre toplam moment ΣM, bileşkenin taban üzerindeki yerini belirler. Bileşkenin burundan uzaklığı V·xR = −ΣM bağıntısını sağlar:
Tam temas. Temas basıncı doğrusal olan rijit bir taban için q(x) = V/B + (V·e)·(B/2 − x)/I olup metre başına I = B³/12 alındığında
|e| ≤ B/6 olduğu sürece arka kenarın altındaki gerilme basınç olarak kalır — bileşke tabanın orta üçte birlik bölgesindedir.
Kısmi temas. Zemin çekme alamadığından, orta üçte birlik bölgenin ötesinde tabanın yalnızca bir kısmı temastadır. a uzunluğundaki üçgen basıncın bileşkesi burundan a/3 uzaklıktadır ve bu nokta xR ile çakışmalıdır; üçgenin alanı da V yüküne eşit olmalıdır:
| Kontrol edilir | Koşul | Not |
|---|---|---|
| TAŞIMA GÜCÜ | qmax ≤ qall | qall kullanıcı tarafından girilen emniyetli gerilmedir |
| EKSANTRİSİTE | |e| ≤ B/6 | tam taban teması |
| QMIN | V/B·(1 − 6|e|/B) ≥ 0 | kırpılmamış doğrusal değer; negatif değer tabanın zeminden ayrıldığını gösterir. |e| ≤ B/6 ile aynı koşul olduğundan ayrı bir kontrol değil, yalnızca bilgi amaçlıdır |
| Bileşke taban dışında | xR ≤ 0 veya xR ≥ B | duvar devrilir; taşıma gücü değerlendirilmez |
16Kontrollerin kapsamıModül kontrollerinin sona erdiği yer ve kâgirin yönetmelik kontrollerinin başladığı yer.
Bölüm 14 kapsamındaki kontrollerde duvar, temeli üzerinde tek bir rijit blok olarak ele alınmaktadır: bu kontroller duvarın dış stabilitesine ilişkindir. Kâgir ya da donatısız beton bir ağırlık duvarı kendi içinde de göçebilir; bu kontroller, bu modülün verdiği etkilerden hareketle yapılır. Söz konusu kontroller en çok yüksek ya da narin kesitlerde, harçsız taş duvarlarda, zayıf harçlı duvarlarda ve deprem etkisinde önem kazanır.
| Kontrol edilir | Kontrol edilen koşul | Nerede yapılır |
|---|---|---|
| Gövdede basınç | Yatay bir kesitteki (yatay derz) en büyük basınç gerilmesi, kâgirin ya da betonun emniyet gerilmesinin altında kalır. | kâgir ya da beton yönetmeliği |
| Derzde çekme | Her yatay kesitteki bileşke, kesitin orta üçte birlik bölgesinde (derzde çekme oluşmaz) ya da malzeme için izin verilen bir sınır içinde kalır. | kâgir ya da beton yönetmeliği |
| Derz ya da yapım katmanı boyunca kayma | Yatay derzdeki ya da temel üst yüzündeki iş derzindeki sürtünme, bunun üzerindeki yatay kuvveti taşır. | kâgir ya da beton yönetmeliği |
| Temel üzerindeki gövdenin stabilitesi | Gövdenin temel üst yüzüne göre devrilmesi ve kayması (z = Hfl, Hfr). | kâgir ya da beton yönetmeliği |
| Genel (derin) stabilite | Duvarın altından, temel zemini ve geri dolgu içinden geçen bir kayma yüzeyi. | şev stabilitesi analizi |
| Oturma, sızma, don, drenaj | Temelin kullanılabilirliği, burunda borulanma, geri dolgunun drenajı. | temel ve drenaj tasarımı |
17Çözümlü örnek: adım adım hesaplanan bir duvarHesap motorunun sayılarıyla adım adım hesaplanan bir duvar.
Aşağıdaki örnek, bu sayfa her açıldığında modülü çalıştıran aynı hesap motoru tarafından çözülmektedir. Her satırda el hesabı formülü, yerine konan girdi değerleri ve motorun verdiği sonuç gösterilmektedir; yeşil onay işareti, sayfada bağımsız olarak hesaplanan el formülünün aynı sayıyı verdiğini doğrular. Duvar, yatay ve kuru geri dolgu, sürşarj ve duvar önünde zemin bulunan, taş kâgir varsayılan kesittir; böylece her adım elle izlenebilmektedir. Örnek, seçilen görüntüleme birimlerinden bağımsız olarak SI birimlerindedir (kN, m, kPa).
| Girdi | Değer | Girdi | Değer |
|---|---|---|---|
| Duvar yüksekliği H; üst genişlik Wu | 3.00 m; 1.00 m | Nemli birim hacim ağırlık γ | 18.00 kN/m³ |
| Eğim genişlikleri Wdl / Wdr | 0.50 / 0.50 m | İçsel sürtünme açısı φ′ | 30.0° |
| Temel Wbl / Wbr; Hfl / Hfr | 0.50 / 0.50 m; 0.50 / 0.50 m | Yayılı sürşarj q | 10.00 kPa |
| Ön zemin Df; w, ηp,E, hignore | 1.00 m; 1/3, 0.00, 0.00 m | Taban sürtünme katsayısı μb | 0.55 |
| Duvar malzemesi | taş kâgir, γm = 22.00 kN/m³ | Statik yöntem | Rankine (x = B konumundaki düşey düzlem) |
| Deprem | Mononobe–Okabe, kh = 0.15, kv = 0 | Gerekli FS | statik 1.50 / 2.00, depremli 1.10 / 1.10 (kayma / devrilme) |
Statik durum
Taban genişliği ve gövdenin köşe noktaları (başlangıç noktası burunda, taban alt yüzünde).
Ön blok, ön eğimli kısım, çekirdek, arka eğimli kısım, arka blok.
| Eleman | A (m²) | W (kN/m) | x̄ (m) | z̄ (m) | W·x̄ (kN·m/m) |
|---|---|---|---|---|---|
| Ön blok (temel ve üzerindeki gövde, H_fl seviyesine kadar) | 0.500 | 11.00 | 0.500 | 0.250 | 5.50 |
| Gövdenin ön eğimli kısmı | 0.625 | 13.75 | 0.833 | 1.333 | 11.46 |
| Gövde çekirdeği (üst genişlik W_u, tam yükseklik) | 3.000 | 66.00 | 1.500 | 1.500 | 99.00 |
| Gövdenin arka eğimli kısmı | 0.625 | 13.75 | 2.167 | 1.333 | 29.79 |
| Arka blok (temel ve üzerindeki gövde, H_fr seviyesine kadar) | 0.500 | 11.00 | 2.500 | 0.250 | 27.50 |
| Toplam | 5.250 | 115.50 | 1.500 | 1.222 | 173.25 |
Yatay zemin: duvar arkasındaki blok, arka temel üzerindeki bir dikdörtgen ile arka eğimli yüze dayanan üçgenden oluşmaktadır; tamamı nemlidir.
φ′ = 30.0°, sin φ′ = 0.5000.
Zemin için üçgen, sürşarj için dikdörtgen dağılım; kuvvet kolları taban alt yüzünden itibaren ölçülmüştür.
Kmob, c′ = 0, hignore = 0: ön zemin yüzeyinden taban alt yüzüne uzanan üçgen dağılım; tamamı hesaba katılmıştır.
Her kuvvet, bileşenleri, etki noktası ve buruna göre momentiyle birlikte verilmiştir.
| Kuvvet | Fx (kN/m) | Fz (kN/m) | x (m) | z (m) | M (kN·m/m) | Kullanım |
|---|---|---|---|---|---|---|
W_CONCRETEDuvarın öz ağırlığı (taş kâgir, gövde ve temel) | 0.00 | −115.50 | 1.500 | 1.222 | −173.25 | SOB |
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin (gövdenin arkasında, x = B konumundaki düşey düzleme kadar) | 0.00 | −33.75 | 2.611 | 1.889 | −88.13 | SOB |
Q_HEELDuvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (hesaba katılmaz: değişken yük) | 0.00 | −10.00 | 2.500 | 3.000 | −25.00 | – |
W_SOIL_TOEÖn temel üzerindeki ön dolgu (duvarla birlikte hareket eder) | 0.00 | −4.95 | 0.276 | 0.758 | −1.36 | SOB |
PA_STATICStatik aktif toprak basıncı — zemin (Rankine) | −27.00 | 0.00 | 3.000 | 1.000 | 27.00 | SOB |
PA_QSürşarjdan gelen yanal basınç | −10.00 | 0.00 | 3.000 | 1.500 | 15.00 | SOB |
PP_FRONTBurun pasif direnci Ptoe (Kmob = 1.3333, w = 0.333) | 12.00 | 0.00 | 0.000 | 0.333 | −4.00 | S |
Momentler burun noktası O'ya göre alınmıştır; pasif direnç kullanılmamıştır.
Depremli durum
Düşey düzlem, δ = β = ψ = 0, kv = 0; dolayısıyla cos θ·cos(δ + ψ + θ) = cos²θ olur.
Statik kısım dağılım biçimini korur; artış 0.6·h yüksekliğinde etkir.
Yatay atalet kuvvetleri ağırlık merkezlerinde etkimektedir; düşey atalet yoktur (kv = 0).
Depremli durum pasif katsayısı kullanılmamıştır.
| Kuvvet | Fx (kN/m) | Fz (kN/m) | x (m) | z (m) | M (kN·m/m) | Kullanım |
|---|---|---|---|---|---|---|
W_CONCRETEDuvarın öz ağırlığı (taş kâgir, gövde ve temel) | 0.00 | −115.50 | 1.500 | 1.222 | −173.25 | SOB |
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin (gövdenin arkasında, x = B konumundaki düşey düzleme kadar) | 0.00 | −33.75 | 2.611 | 1.889 | −88.13 | SOB |
Q_HEELDuvar arkasındaki zeminin üzerindeki sürşarj (hesaba katılmaz: değişken yük) | 0.00 | −10.00 | 2.500 | 3.000 | −25.00 | – |
W_SOIL_TOEÖn temel üzerindeki ön dolgu (duvarla birlikte hareket eder) | 0.00 | −4.95 | 0.276 | 0.758 | −1.36 | SOB |
PAE_TOTALSürşarj dahil toplam depremli aktif toprak basıncı (Mononobe–Okabe) | −48.06 | 0.00 | 3.000 | 1.288 | 61.90 | SOB |
IH_W_CONCRETEYatay atalet kuvveti kₕ·W — duvar | −17.32 | 0.00 | 1.500 | 1.222 | 21.18 | SOB |
IH_W_SOIL_HEELYatay atalet kuvveti kₕ·W — duvar arkasındaki zemin | −5.06 | 0.00 | 2.611 | 1.889 | 9.56 | SOB |
IH_W_SOIL_TOEYatay atalet kuvveti kₕ·W — ön dolgu | −0.74 | 0.00 | 0.276 | 0.758 | 0.56 | SOB |
Bileşke buruna doğru kaymakta, ancak orta üçte birlik bölge içinde kalmaktadır.
| Kontrol edilir | Statik | Gerekli | Deprem | Gerekli |
|---|---|---|---|---|
| Kayma FS | 2.616 | 1.50 | 1.191 | 1.10 |
| Devrilme FS | 6.256 | 2.00 | 2.819 | 1.10 |
| qmax (kPa) | 58.44 | 200.00 | 92.57 | 200.00 |
| |e| (m) | 0.068 | 0.500 | 0.401 | 0.500 |
18DeğişkenlerModülde kullanılan her simge.
19KaynaklarÜç kuram ve kullanılan kaynak.
Modülün dayandığı üç teori ve bu teorilerin kapalı ifadelerinin (Ka, Kp, KAE) sunumunda kılavuzun izlediği kaynak. Bunlardan türetilmeyen her şey bu modülün bir kabulüdür ve metinde bu şekilde belirtilmiştir.
- Coulomb C.A. (1776) Essai sur une application des règles de maximis et minimis à quelques problèmes de statique relatifs à l'architecture. Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 7, Paris.
- Das B.M. (2016) Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning, Boston.
- Mononobe N., Matsuo H. (1929) On the determination of earth pressures during earthquakes. Proceedings of the World Engineering Congress, Tokyo, 9:177–185.
- Okabe S. (1926) General theory of earth pressure. Journal of the Japanese Society of Civil Engineers 12(1).
- Rankine W.J.M. (1857) On the stability of loose earth. Philosophical Transactions of the Royal Society of London 147:9–27.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi ağırlık duvarınızı dakikalar içinde kontrol edin
- Kayma ve devrilme güvenlik sayıları, eksantrisite ve taban basıncı
- Su, sürşarj ve temel önündeki pasif direnci içeren statik ve depremli durumlar
- Her kuvvet, izlenebilir bir kuvvet çizelgesinde
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF