Bu sayfada · 12 bölüm
Kazık, yükünün bir kısmını ucuyla, bir kısmını gövdesi boyunca taşır; bu sayfa kaynağı yöntem yöntem izlemekte olup tüm abaklar modülün kullandığı sayılarla çizilmiştir.
1Kazığın taşıdığı yükQᵤ = Qₚ + Qₛ ve emniyetli yük.
Kazık yükünü aynı anda iki yolla taşır: uç altındaki zemin derin bir temel gibi direnç gösterir, gövde boyunca kum ise sürtünmeyle direnç gösterir. Nihai taşıma gücü bu ikisinin toplamıdır; emniyetli taşıma gücü bu toplama uygulanan tek bir güvenlik sayısıyla elde edilir.
Bu modül, kumdaki (c′ = 0) çakma ya da fore, sabit kesitli — kare ya da dairesel — tekil bir kazık içindir. Kum, her biri kendi içsel sürtünme açısı φ′ ile en fazla sekiz tabaka olarak tanımlanabilir. Grup etkisi, negatif çevre sürtünmesi ve oturma ayrı konulardır ve her birinin kendi hesabı bulunmaktadır.
2Profilde efektif gerilmeYeraltı su seviyesinin neyi değiştirdiği.
Kum profilinde her şey efektif düşey gerilmeye bağlıdır: hem uç direnci hem de birim sürtünme bu gerilmeyle orantılıdır. Yeraltı su seviyesinin üstünde gerilme nemli birim hacim ağırlıkla, altında ise batık birim hacim ağırlıkla artar.
Bu nedenle modül tabaka kalınlıklarını, birim hacim ağırlıkları ve yeraltı su seviyesinin derinliğini ister; tabakalar en az kazık ucuna kadar uzanmalıdır, aksi hâlde o derinlikte hesapta kullanılacak bir gerilme bulunmaz.
3Uç direnciuç altında qₚ = σ′N*q.
Uç altında kum, bir temel altında olduğu gibi taşıma göçmesine uğrar; ancak bu derinlikteki örtü yüküyle sınırlandırılmış durumdadır. Bir kumda (c′ = 0) yalnızca sürşarj terimi kalır; bu nedenle birim uç direnci, uçtaki efektif gerilme ile kazık problemine ait bir taşıma gücü katsayısının (N*q) çarpımıdır:
Sunulan üç yöntem, N*q değerinin nereden elde edildiği ve qp değerinin sınırlandırılıp sınırlandırılmadığı bakımından farklılık göstermektedir.
4Meyerhof (1976)φ′ değerinden N*q, sınır değerle birlikte.
Kum
Kumdaki bir kazığın uç taşıma gücü qp, genel olarak taşıyıcı tabaka içindeki gömülme derinliğiyle artar ve Lb/D = (Lb/D)cr gömülme oranında en büyük değerine ulaşır. Homojen bir zeminde Lb, kazığın gerçek gömülü boyu L’ye eşittir; kazığın bir taşıyıcı tabakaya girdiği durumda Lb, L’den küçüktür. Kritik gömülme oranının ötesinde birim uç direnci ql değerinde sabit kalır.
Kumdaki kazık için c′ = 0 olduğundan uç kapasitesinde yalnızca sürşarj terimi kalmaktadır:
Burada q′, kazık ucu seviyesindeki efektif düşey gerilmedir. N*q katsayısının zeminin içsel sürtünme açısıyla değişimi, aşağıda yeniden çizilen Meyerhof’un kendi abağıdır; modülün okuduğu seri, bu abaktan derece derece enterpolasyonla elde edilen değerlerdir.
| φ′ (°) | N*q |
|---|---|
| 20 | 12.4 |
| 21 | 13.8 |
| 22 | 15.5 |
| 23 | 17.9 |
| 24 | 21.4 |
| 25 | 26.0 |
| 26 | 29.5 |
| 27 | 34.0 |
| 28 | 39.7 |
| 29 | 46.5 |
| 30 | 56.7 |
| 31 | 68.2 |
| 32 | 81.0 |
| φ′ (°) | N*q |
|---|---|
| 33 | 96.0 |
| 34 | 115.0 |
| 35 | 143.0 |
| 36 | 168.0 |
| 37 | 194.0 |
| 38 | 231.0 |
| 39 | 276.0 |
| 40 | 346.0 |
| 41 | 420.0 |
| 42 | 525.0 |
| 43 | 650.0 |
| 44 | 780.0 |
| 45 | 930.0 |
Uç kapasitesinin Apql sınır değerini aşmaması gerekmektedir:
Burada pa atmosfer basıncı (100 kN/m² ya da 2000 lb/ft²), φ′ ise taşıyıcı tabakanın efektif içsel sürtünme açısıdır. φ′ = 35° için bu bağıntı N*q = 143.0 ve ql = 5006 kPa vermektedir; γ = 18 kN/m³ olan bir kumdaki kazık bu değere yaklaşık 1.9 m derinlikte ulaşır:
Sınır değere ilişkin arazi verileri
Kritik gömülme oranına ilişkin arazi verileri, Ogeechee River sahasında 457 mm çaplı çelik kazık üzerinde yapılan ve Vesic (1970) tarafından raporlanan yükleme deneyleridir:
| L (m) | L/D | qp (kN/m²) |
|---|---|---|
| 3.02 | 6.61 | 3,304 |
| 6.12 | 13.39 | 9,365 |
| 8.87 | 19.40 | 11,472 |
| 12.00 | 26.26 | 11,587 |
| 15.00 | 32.82 | 13,971 |
Bu deneylerden üç sonuç çıkmaktadır. qp için yaklaşık 12 000 kN/m² olan bir sınır değer vardır; kritik gömülme oranı (L/D)cr yaklaşık 16 ile 18 arasındadır; bu oranın ötesinde sahadaki ortalama standart penetrasyon direnci yaklaşık N60 = 30 olup 4 pa N60 = (4)(100)(30) = 12 000 kN/m² korelasyonu aynı sınırı vermektedir — dolayısıyla ölçülen plato ile korelasyon uyumludur.
5Vesic (1977)Kumun rijitliği de devreye girer.
Kum
Vesic (1977), uç taşıma gücünü boşluk genişlemesi kuramından tahmin eder: ucun çevresindeki zeminde bir boşluğu genişlettiği kabul edilir; böylece sonuca kumun dayanımının yanı sıra rijitliği de girer. Efektif gerilme parametreleriyle,
burada σ̄′o, kazık ucu seviyesindeki düşey değil ortalama efektif normal gerilmedir:
Burada Ko sükûnetteki toprak basıncı katsayısıdır. Bu biçimde yazıldığında ifade, farklı bir katsayıyla Meyerhof biçimine dönüşür: N*σ = 3N*q/(1 + 2Ko); dolayısıyla iki yöntem denklemin biçiminde değil, katsayının neye dayandığında ayrılır.
Rijitlik indisi
Vesic katsayısı, uç altındaki plastik bölgede kumun hacim değişimini hesaba katan, zeminin indirgenmiş rijitlik indisinin bir fonksiyonudur:
Es zeminin elastisite modülü, μs Poisson oranı, Gs kayma modülü ve Δ kazık ucunun altındaki plastik bölgedeki ortalama hacimsel birim şekil değiştirmedir. Rijitlik indisi genel olarak 75 ile 150 arasında değişir (rölatif sıkılığı yüzde 50 ile 80 arasında olan kumlar için); silt için bu aralık 50 ile 75 arasındadır.
Ir ve buna bağlı olarak Irr değerlerini sayısal olarak belirlemek için kaynakta Chen ve Kulhawy (1994) yaklaşımları kullanılmaktadır:
Bu bağıntı 25° ≤ φ′ ≤ 45° için geçerlidir; pa atmosfer basıncıdır (≈ 100 kN/m² ya da 2000 lb/ft²). Modülün istediği tek sayı m = Es/pa oranıdır: gevşek zemin için 100 ile 200, orta sıkı zemin için 200 ile 500, sıkı zemin için 500 ile 1000. Koni penetrasyon deneyi verileri bulunduğunda Baldi vd. (1981), mekanik koni için Ir = 300/Fr(%), elektrikli koni için Ir = 170/Fr(%) bağıntısını vermektedir.
Katsayı
Ardından N*σ, Irr ve φ′ değerlerine göre okunmaktadır:
| φ′ (°) | indirgenmiş rijitlik indisi Irr | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 10 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 | 200 | 300 | 400 | 500 | |
| 25 | 12.12 | 15.95 | 20.98 | 24.64 | 27.61 | 30.16 | 39.70 | 46.61 | 52.24 | 57.06 |
| 26 | 13.18 | 17.47 | 23.15 | 27.30 | 30.69 | 33.60 | 44.53 | 52.51 | 59.02 | 64.62 |
| 27 | 14.33 | 19.12 | 25.52 | 30.21 | 34.06 | 37.37 | 49.88 | 59.05 | 66.56 | 73.04 |
| 28 | 15.57 | 20.91 | 28.10 | 33.40 | 37.75 | 41.51 | 55.77 | 66.29 | 74.93 | 82.40 |
| 29 | 16.90 | 22.85 | 30.90 | 36.87 | 41.79 | 46.05 | 62.27 | 74.30 | 84.21 | 92.80 |
| 30 | 18.24 | 24.95 | 33.95 | 40.66 | 46.21 | 51.02 | 69.43 | 83.14 | 94.48 | 104.33 |
| 31 | 19.88 | 27.22 | 37.27 | 44.79 | 51.03 | 56.46 | 77.31 | 92.90 | 105.84 | 117.11 |
| 32 | 21.55 | 29.68 | 40.88 | 49.30 | 56.30 | 62.41 | 85.96 | 103.66 | 118.39 | 131.24 |
| 33 | 23.34 | 32.34 | 44.80 | 54.20 | 62.05 | 68.92 | 95.46 | 115.51 | 132.24 | 146.87 |
| 34 | 25.28 | 35.21 | 49.05 | 59.54 | 68.33 | 76.02 | 105.90 | 128.55 | 147.51 | 164.12 |
| 35 | 27.36 | 38.32 | 53.67 | 65.36 | 75.17 | 83.78 | 117.33 | 142.89 | 164.33 | 183.16 |
| 36 | 29.60 | 41.68 | 58.68 | 71.69 | 82.62 | 92.24 | 129.87 | 158.65 | 182.85 | 204.14 |
| 37 | 32.02 | 45.31 | 64.13 | 78.57 | 90.75 | 101.48 | 143.61 | 175.95 | 203.23 | 227.26 |
| 38 | 34.63 | 49.24 | 70.03 | 86.05 | 99.60 | 111.56 | 158.65 | 194.94 | 225.62 | 252.71 |
| 39 | 37.44 | 53.50 | 76.45 | 94.20 | 109.24 | 122.54 | 175.11 | 215.78 | 250.23 | 280.71 |
| 40 | 40.47 | 58.10 | 83.40 | 103.05 | 119.74 | 134.52 | 193.13 | 238.62 | 277.26 | 311.50 |
| 41 | 43.74 | 63.07 | 90.96 | 112.68 | 131.18 | 147.59 | 212.84 | 263.67 | 306.94 | 345.34 |
| 42 | 47.27 | 68.46 | 99.16 | 123.16 | 143.64 | 161.83 | 234.40 | 291.13 | 339.52 | 382.53 |
| 43 | 51.08 | 74.30 | 108.08 | 134.56 | 157.21 | 177.36 | 257.99 | 321.22 | 375.28 | 423.39 |
| 44 | 55.20 | 80.62 | 117.76 | 146.97 | 172.00 | 194.31 | 283.80 | 354.20 | 414.51 | 468.28 |
| 45 | 59.66 | 87.48 | 128.28 | 160.48 | 188.12 | 212.79 | 312.03 | 390.35 | 457.57 | 517.58 |
Bu modülün çözümlü örnek kazığı için (φ′ = 35°, m = 250, uçta q′ = 360 kPa) hesap zinciri Ko = 0.426, σ̄′o = 222.3 kPa, μs = 0.25, Ir = 39.7, Δ = 0.0090, Irr = 29.2 ve N*σ = 46.7 şeklinde ilerler; dolayısıyla qp = 10389 kPa bulunur.
6Coyle & Castello (1981) — uçN*q, yükleme deneylerinden oluşturulan bir abaktan okunur.
Coyle ve Castello (1981), kumdaki çakma kazıklar üzerinde yapılmış 24 adet büyük ölçekli arazi yükleme deneyini analiz etmiştir. Bu sonuçlara dayanarak kum için aşağıdaki bağıntıyı önermişlerdir:
Burada q′ kazık ucundaki efektif düşey gerilme, N*q ise içsel sürtünme açısının yanı sıra gömülme oranı L/D ile de değişen bir taşıma gücü katsayısıdır:
Bu abaktan iki husus çıkarılmaktadır. Katsayı Meyerhof’unkinden küçüktür — φ′ = 35° ve derin bir kazık için katsayı yaklaşık 34 iken Meyerhof değeri 143 düzeyindedir — çünkü bir göçme mekanizmasına değil, ölçülmüş taşıma güçlerine uydurulmuştur. Ayrıca gömülme oranı yaklaşık yirmiyi geçtiğinde katsayı azalır; bu nedenle aynı çaptaki daha uzun bir kazık daha küçük bir katsayı alır. Bu, Meyerhof’un sınır değeriyle karşıladığı gözlemin aynısıdır.
7Çevre sürtünmesiGövde üzerinde f = K σ′ tan δ′.
Sürtünme direnci, diğer adıyla çevre direnci, birim sürtünmenin gövde yüzeyi boyunca toplanmasıyla elde edilmektedir:
Burada p kazık kesitinin çevresi, ΔL p ve f değerlerinin sabit kabul edildiği uzunluk, f ise o derinlikteki birim sürtünmedir. Birim sürtünmenin kendisinin tahmini güçtür ve kaynak göz önünde bulundurulması gereken dört hususu sıralamaktadır.
- Kazığın imalat yöntemi. Kazığın kuma çakılması çevresindeki zemini sıkılaştırır; sıkılaşma bölgesi kum içinde kazık çapının yaklaşık 2.5 katına kadar uzanabilir.
- f değerinin arazideki değişimi. f, L′ derinliğine kadar derinlikle yaklaşık doğrusal olarak artar ve bu derinliğin altında sabit kalır; L′ kazık çapının on beş ila yirmi katı olabilir.
- Kazığın deplasmanı. Gevşek kumda aynı derinlikte, yüksek deplasmanlı bir kazık düşük deplasmanlı bir kazığa göre daha yüksek birim sürtünme sağlamaktadır.
- Delme veya jetle yerleştirme. Aynı derinlikte, fore veya jetle yerleştirilen bir kazık çakma kazığa göre daha düşük birim sürtünme sağlamaktadır.
Bu etkenler birlikte göz önüne alındığında birim sürtünme şu şekilde ifade edilmektedir
Burada K efektif toprak basıncı katsayısı, σ′o ilgili derinlikteki efektif düşey gerilme, δ′ ise zemin–kazık sürtünme açısıdır. Gerçekte K derinlikle değişir: kazığın üst kısmında yaklaşık olarak Rankine pasif katsayısına eşittir, daha derinde ise sükûnetteki katsayıdan küçük olabilir. Kullanılması önerilen ortalama değerler şunlardır:
| Kazık türü | K |
|---|---|
| Fore veya jetle yerleştirilen | ≈ Ko = 1 − sin φ′ |
| Düşük deplasmanlı çakma | ≈ Ko – 1.4Ko = 1.4(1 − sin φ′) |
| Yüksek deplasmanlı çakma | ≈ Ko – 1.8Ko = 1.8(1 − sin φ′) |
8Kritik derinlikSürtünmenin neden artmayı bıraktığı.
Ölçülen sürtünme, efektif gerilmenin arttığı biçimde derinlikle artmayı sürdürmez. Bir kritik derinliğin ötesinde birim sürtünme sabitlenir; kaynak bu derinliği kazık çapının on beş ila yirmi katı olarak vermekte ve güvenli yöndeki şu tahmini benimsemektedir
Olağan açıklama kemerlenmedir: gövde çevresindeki kum, örtü yükünün tamamını kazığa aktarmayı bırakır. Modül L′ altında efektif gerilmeyi L′ derinliğindeki değerinde sabit tutar; böylece birim sürtünme bu derinlikten uca kadar sabittir:
Sağdaki eğrinin altında kalan alanın çevreyle çarpımı Qs değerini verir. Modül L′ derinliğini kesit ve profil üzerinde işaretler ve derinlik derinlik integral alır; böylece gövdenin üst kısmında bulunan bir yeraltı su seviyesi ya da tabaka değişimi doğru biçimde hesaba katılır.
9Coyle & Castello (1981) — gövdeBoy boyunca tek bir ortalama gerilme.
Coyle ve Castello (1981), kendi uç direnci yöntemlerinin yanı sıra gövde direncinin, gömülü boy boyunca ortalama efektif örtü yüküyle tek seferde hesaplanmasını önermiştir:
Bu ifadedeki yanal toprak basıncı katsayısı K arazi gözlemlerinden belirlenmiştir ve gömülme oranı ile içsel sürtünme açısına göre okunur:
Bu yöntemde ayrı bir kritik derinlik yoktur — bu işlevi ortalama alma üstlenir; uzun bir kazıkta iki gövde direnci yaklaşımının büyük farkla ayrışabilmesinin nedeni budur.
10Emniyetli taşıma gücüToplam için tek bir güvenlik sayısı.
Nihai kapasite iki bileşenin toplamıdır; emniyetli kapasite ise bu toplamın tamamına tek bir güvenlik sayısı uygulanarak elde edilmektedir:
Tekil bir kazık için 2.5 ile 4 arasında bir güvenlik sayısı olağandır; zeminin yalnızca birkaç sondaj kuyusundan bilindiği ya da taşıma gücünün büyük ölçüde uca dayandığı durumlarda üst değer kullanılır. Servis yükü girildiğinde modül bu yükü Qall ile karşılaştırır.
11Çözümlü örnekHer yönteme göre 20 m uzunluğundaki kazık.
20 m boyunda, 0.407 m kare kesitli, kuma çakılmış beton kazık; γ = 18 kN/m³, φ′ = 35°, yeraltı suyu yok. Uçtaki efektif gerilme σ′ = 360.0 kPa olarak elde edilmektedir.
Her yönteme göre uç direnci
Her yönteme göre gövde direnci
K–δ sürtünmesi ve Meyerhof uç direnciyle Qu = 2925 kN, FS = 3 için Qall = 975 kN bulunmaktadır. Modül bu kazıkla açılır; K–δ yöntemine göre gövde değerleri, modülün doldurduğu değerlerin yerine K = 1.3 ve δ′ = 28° yazıldığında elde edilir.
12KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning; bu sayfa bu kaynağı izlemektedir.
- Meyerhof, G.G. (1976). Bearing capacity and settlement of pile foundations. Journal of the Geotechnical Engineering Division, ASCE, 102(GT3), 197–228.
- Vesic, A.S. (1977). Design of Pile Foundations. NCHRP Synthesis of Highway Practice 42, Transportation Research Board.
- Coyle, H.M. and Castello, R.R. (1981). New design correlations for piles in sand. Journal of the Geotechnical Engineering Division, ASCE, 107(GT7), 965–986.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kumdaki kendi kazığınızın taşıma gücünü dakikalar içinde bulun
- Uç direnci ve çevre sürtünmesi, nihai ve emniyetli taşıma gücü
- Uç ve gövde için seçtiğiniz yöntem
- Kazık boyunca birim çevre sürtünmesi ve kazığın zemin içindeki 3B görünümü
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF