GeoTerva Modülü açın

Teori · İstinat duvarları

Konsol istinat duvarı tasarımı: basınç, stabilite, taşıma gücü ve yapısal kesit tesirleri

Betonarme konsol istinat duvarının nasıl analiz edildiği: serbest cisim, üç kurama göre toprak basıncı, su ve kaldırma kuvveti, sürşarj, deprem, hafifletme konsolları ve kayma dişleri, kayma, devrilme ve taşıma gücü, gövde ve plaklardaki kesit tesirleri; bir duvarın adım adım çözümüyle birlikte.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Betonarme konsol duvar · Sonuçlar
Konsol betonarme duvar modülü, Analiz et düğmesinden sonra: çizim ve yanındaki sonuçlar
Bu sayfada · 21 bölüm
  1. 1Duvar modeli
  2. 2Modele genel bakış
  3. 3Koordinatlar, serbest cisim, kuvvet çizelgesi ve işaret düzeni
  4. 4Geometrinin parçalara ayrılması: parçalar, ağırlık merkezleri ve moment kolları
  5. 5Duvarla birlikte hareket eden zemin: topuk bloğu, bölgeler, nemli ve doygun birim hacim ağırlık
  6. 6Efektif gerilme ve yeraltı suyu
  7. 7Rankine aktif ve pasif toprak basıncı
  8. 8Düşey düzlemde Coulomb toprak basıncı
  9. 9Sükûnetteki basınç ve pasif direnç (basitleştirilmiş kayma dişi yöntemi)
  10. 10Sürşarj yükleri
  11. 11Her iki yanda hidrostatik su ve kaldırma kuvveti
  12. 12Mononobe–Okabe depremli toprak basıncı
  13. 13Hidrodinamik su basıncı
  14. 14Duvarın ve onunla birlikte hareket eden zeminin atalet kuvveti
  15. 15Hafifletme konsolları
  16. 16Kayma dişleri — basitleştirilmiş kayma dişi yöntemi
  17. 17Kayma, devrilme ve taşıma gücü
  18. 18Yapısal kesit tesirleri: gövde, burun, topuk, konsol ve diş
  19. 19Çözümlü örnek: adım adım hesaplanan bir duvar
  20. 20Değişkenler
  21. 21Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-1871 dk okumaFree, no sign-up

Duvar, birim uzunluk başına betonarme konsol istinat sistemi olarak ele alınmaktadır. Tutulan zemin tarafı tek bir zemin tabakasından oluşmakta olup eğimli dolgu, yayılı sürşarj ve yeraltı suyu içerebilmektedir. Duvar geometrisinde isteğe bağlı olarak bir basınç hafifletme konsolu ve taban plağının altında bir kayma dişi bulunabilmektedir.

First slide of the lecture slides: Cantilever RC wallPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

48 slides · PDF · 2.6 MB

1Duvar modeliNeyin analiz edildiği ve nasıl çizildiği.

Analiz yaklaşımı

Ka·(σ′v + q)Ka·(σ′v + q)δ = βδ = βPAPAββqWcWcWsoilWsoilUUPperde ucuPperde ucuYASSHHhphpBBxzOOO — başlangıç noktası(x ve z): burun ucu,taban alt yüzüx = Bx = Btutulan dolgututulan dolguön dolguön dolgutemel zeminitemel zemini
betonarmeduvarla birlikte hareket eden zeminsanal arka düzlem x = Btoprak + sürşarj basıncıyeraltı suyu ve kaldırma basıncıön zemin direnciisteğe bağlı hafifletme konsolu ve kayma dişi
Analiz modeli, duvarın 1.00 m uzunluğu başına. Serbest cisim betondan ve topuk üzerinde duran zeminden oluşmaktadır; taban alt yüzü boyunca ve topuk ucundaki (x = B) düşey sanal arka düzlem boyunca kesilmektedir. Dolgu bu düzleme, zemin yüzeyine paralel (δ = β) PA itkisiyle etkimektedir; Wc ve Wsoil ağırlıkları, taban altındaki U kaldırma kuvveti ve ön zemin direnci Ptoe yükleri tamamlamaktadır. Momentler burun ucundaki O başlangıç noktasına göre alınmaktadır. Bölüm 1–4 bu şekli adım adım oluşturmaktadır.

Rankine · statik

Geleneksel aktif/pasif toprak basıncı idealleştirmesine uygundur. Klasik Rankine katsayısında duvar sürtünmesi açıkça kullanılmamaktadır.

Ka=tan2(45°−φ′/2)Kp=tan2(45°+φ′/2)

Coulomb · statik

Topuk ucundaki düşey düzlemde (zemine karşı zemin) δ = β ile uygulanmaktadır; dolayısıyla beton–zemin duvar sürtünmesi kullanılmamaktadır; bu düzlem için (α = 90°, δ = β) Coulomb Kₐ değeri Rankine Kₐβ değerine tam olarak eşittir. Dış itki her zaman bu düşey düzlemde etkimektedir; yalnızca gövdenin yapısal etkilerinde gövde arka yüz açısı kullanılmaktadır (Bölüm 17).

Ka=f(φ′,β),α=90°,δ=β

Mononobe–Okabe · depremli

Depremli toprak basıncı her zaman Mononobe–Okabe psödo-statik itkisidir: kₕ·W ve ±kᵥ·W atalet kuvvetleri eklenmiş Coulomb kaması, statik durumla aynı basınç düzleminde (topuk ucundaki düşey düzlem, δ = β) çözülmektedir.

θ=tan−1[kh/(1±kv)]PAE=12·γ·h2·(1±kv)·KAE

Yayılı sürşarj

Yüzeydeki yayılı sürşarj ek bir yanal basınç oluşturmaktadır. Bu basıncın dağılışı seçilen toprak basıncı formülasyonuna bağlıdır ve zemin öz ağırlığı bileşeninden ayrı olarak raporlanmaktadır.

σq=K·q
Teori kılavuzu · GeoTerva'nın konsol duvar hesabı

Teori kılavuzu

Yukarıdaki genel bakış modeli özetlemektedir. Aşağıdaki kılavuz kendi içinde bütünlüklü bir kılavuz olarak yazılmıştır: Hesaplar sekmesinde yer alan her büyüklük fiziksel anlamından hareketle açıklanmakta, çizilmekte, türetilmekte ve ardından çözücünün onu tam olarak nasıl hesapladığına bağlanmaktadır. Eksiksiz bir sayısal örnek (Bölüm 18), modülü çalıştıran aynı motorla hesaplanmıştır; bu nedenle orada yazılan her yerine koyma işlemi elle kontrol edilebilir.

Üç teori, başkası değil. Modül tam olarak üç toprak basıncı teorisine dayanmaktadır: statik basınç için Rankine ve Coulomb (kullanıcı ikisinden birini seçer) ve depremli basınç için Mononobe–Okabe. Bu kılavuzdaki diğer her şey — depremli artışın biçimi, hidrodinamik su, duvarın ataleti, hafifletme konsolu, kayma dişi, kısmen mobilize olan ön direnç — bu modülün bir kabulüdür ve kullanıldığı yerde bu şekilde belirtilmektedir. Dolgu granüler bir zemindir: modülün tamamında c′ = 0 alınmaktadır.
Kılavuzun okunuşu. Aşağıdaki her bölüm kendi başına açılıp kapanır — başlığına ya da içindekiler listesindeki bir satıra tıklayın. Bölüm 1–5 serbest cismi oluşturmaktadır (koordinatlar, ağırlıklar, su). Bölüm 6–10 statik basınçları, 11–13 depremli basınçları, 14–15 iki isteğe bağlı detayı (hafifletme konsolu, kayma dişi), 16 stabilite kontrollerini ve 17 yapısal etkileri vermektedir. Tüm kuvvetler duvarın 1.00 m uzunluğu başınadır (düzlem şekil değiştirme).

2Modele genel bakışYeraltı suyu, hafifletme konsolu, kayma dişi, üç stabilite kontrolü ve genel bakışın simgeleri.

Yeraltı suyu ve efektif gerilme

Yeraltı su seviyesinin altında efektif düşey gerilme batık birim hacim ağırlık kullanılarak hesaplanmakta, hidrostatik su basıncı ise ayrıca uygulanmaktadır. Tutulan taraf ve ön taraf su seviyeleri farklı olduğunda duvara net bir su basıncı bileşeni etkimektedir; bu durumda uygun hidrolik stabilite/sızma koşulunun da projede göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

γ′=γsat−γwu=γw·h

İsteğe bağlı basınç hafifletme konsolu

Konsol, kullanıcı tarafından tanımlanan yükseklik, çıkıntı ve kalınlıkla betonarme geometrinin bir parçası olarak modellenmektedir. Konsol; duvarın öz ağırlığını, zemin örtü yükü geometrisini ve yanal yük aktarım düzenini değiştirmektedir. Konsolun üzerindeki zemin konsol tarafından taşınmaktadır. Konsol alt yüzünün altında gövde basıncı, R = min(Ls/bkr, 1) olmak üzere K·[σ′v(z) − R·σ′v(zL)] olarak yeniden başlamaktadır; sürşarj ve su azaltılmamaktadır. Azaltılmış basınç, gövde ve konsol kökü için ve aynı R ile dış stabilitede x = B sanal arka düzlemindeki zemin öz ağırlığı basıncı için kullanılmaktadır; deprem etkisinde konsolsuz duvarın artışının tamamı eklenmektedir (PAE,shelf = PA,shelf + ΔPAE,0). Konsol yükünün karşı momenti gövde lehine hesaba katılmamaktadır. Azaltma, Hesaplar sekmesinde yazdırılmaktadır.

İsteğe bağlı kayma dişi

Kayma dişi, kullanıcı tarafından tanımlanan genişlik, derinlik ve konumla tabanın altında modellenmektedir. Dişin ön yüzündeki (taban alt yüzü → diş ucu) direnç, p = Kmob·σ′v ve Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0 (varsayılan w = 1/3: 1/3 pasif + 2/3 sükûnet) olmak üzere, Pkey olarak kayma direncine tamamen eklenmektedir.

Stabilite kontrolleri

Kayma

FS = yatay direnç kapasitesi / itici yatay kuvvet

Direnç, taban sürtünmesi μb·N ile Ptoe ve Pkey toplamından oluşmaktadır; taban adezyonu kullanılmamaktadır.

Devrilme

FS=ΣMresΣMdrv

Momentler genellikle belirleyici yük kombinasyonu için burun noktasına göre hesaplanmaktadır.

Taban basıncı

e=B/2−xRqmax,min=NB·(1±6e/B)

Sonuç, çekme oluşmaması/temas kriterlerine ve emniyetli ya da tasarım taşıma direncine göre kontrol edilmektedir.

Betonarme elemanlar

Gövde, burun, topuk, konsol ve diş ayrı yapısal elemanlardır. GeoTerva bu elemanların kesme kuvvetlerini ve eğilme momentlerini geoteknik stabilite hesabında kullanılan yükleme durumlarından elde etmektedir; donatı tasarımı modülün kapsamı dışındadır.

Değişkenler

Htutulan duvar yüksekliği
βdolgu yüzeyi eğimi
δdüzlem üzerindeki itki eğimi (δ = β)
φ′zeminin efektif içsel sürtünme açısı
qyayılı sürşarj
kₕ,kᵥpsödo-statik deprem katsayıları
zwyeraltı suyunun duvar tepesinden derinliği
wpasif durum ağırlığı (varsayılan 1/3)
ηp,Edepremli pasif katkı katsayısı (0)
Btoplam taban genişliği

3Koordinatlar, serbest cisim, kuvvet çizelgesi ve işaret düzeniSerbest cisim, kuvvet çizelgesi, M = x·Fz − z·Fx.

Stabilite bir denge problemidir; bu nedenle ilk adım, neyin dengede olduğuna ve kuvvetlerle momentlerin nasıl işaretleneceğine karar vermektir. İşaret kabullerinin karıştırılması (örneğin bazı momentlerin “saat yönünde pozitif”, diğerlerinin “devirici yönde pozitif” alınması) el hesaplarında en sık karşılaşılan hata kaynağıdır; bu nedenle GeoTerva her şey için tek bir Kartezyen koordinat sistemi kullanır.

xzO (burun ucu)O (burun ucu)W (Fz < 0)W (Fz < 0)x (Fz kuvvetinin kolu)x (Fz kuvvetinin kolu)P (Fx < 0)zzU (Fz > 0)Pₚ (Fx > 0)Pₚ (Fx > 0)M > 0 : duvarı burunM > 0 : duvarı burunetrafında deviriretrafında devirirx → geri dolguya doğruz ↑ yukarıbaşlangıç: burun ucu, taban alt yüzüFx < 0 : öne doğru iterFz < 0 : aşağı doğru etkirM = x·Fz − z·FxM > 0 : deviriciM < 0 : karşı koyanher moment bileşeni (Fx, Fz)kendi işaretine göre sınıflandırılır
Şekil 2.1 Koordinat sistemi ve işaret kabulü. W ağırlığı, P toprak itkisi, U kaldırma kuvveti ve Pp ön direnci doğru işaretleriyle çizilmiştir. Eğri ok, buruna göre momentin pozitif (devirici) yönünü göstermektedir.

Koordinatlar

Başlangıç noktası O, taban plağının alt yüzünde, burun ucunda yer alır. x geri dolguya doğru, z ise yukarı doğru yönelir. Taban üst yüzü z = tf, duvar tepesi z = tf + H, topuk ucu x = B = Lt + tb + Lh, kayma dişinin alt yüzü ise z = −dk konumundadır.

Kuvvetler ve buruna göre moment

Serbest cisme etkiyen bir kuvvet, bileşenleri (Fx, Fz) ve etki çizgisi üzerindeki bir nokta (x, z) ile tanımlanır. Kuvvetin O noktasına göre momenti, iki boyutlu r × F vektörel çarpımıdır:

M=x·Fz−z·Fx

Bu işaretin neden “devirici yönde pozitif” olduğu. x > 0 konumundaki bir W ağırlığı için Fz = −W olduğundan M = −x·W < 0 olur: ağırlık duvarı geride tutar. z yüksekliğinde öne doğru iten bir toprak itkisi için Fx < 0 olduğundan M = −z·Fx > 0 olur: itki duvarı burun etrafında devirir. Kaldırma kuvveti (Fz > 0) M > 0, ön direnç (Fx > 0) ise M < 0 verir. Hiçbir kuvvet kategorisi önceden “karşı koyan” olarak sabitlenmemiştir: x·Fz ve −z·Fx bileşenlerinin her biri kendi işaretine göre sınıflandırılır. Örneğin eğik bir toprak itkisinin düşey bileşeni doğru biçimde karşı koyan kuvvet olarak sayılır.

Serbest cisim

Serbest cisim, betonun yanı sıra onunla birlikte hareket eden zeminden (Bölüm 4 içinde tanımlanan topuk bloğu) oluşur. Taban alt yüzü ve dış basınç düzlemi boyunca kesilerek ayrılır. Bu kesitlerden geçerek etkiyen her kuvvet ve içlerindeki her hacim kuvveti, kuvvet çizelgesinin bir kalemidir. Üç kontrol aynı çizelgeyi okur; bu nedenle bir kuvvetin bir kontrolde unutulup bir diğerinde hesaba katılması mümkün değildir.

Çizelge koduKuvvetKaymaDevrilmeTaşıma gücü
W_CONCRETEBeton öz ağırlığı (tüm parçalar)evetevetevet
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin (YASS üstünde γ, altında γsat)evetevetevet
Q_HEELTopuk zemini üzerindeki sürşarj — bulunmayabilecek olumlu bir yük; her zaman hesap dışı bırakılırhayırhayırhayır
W_SOIL_TOEBurun üzerindeki ön dolgu — burun plağına oturur ve duvarla birlikte hareket ederevetevetevet
PA_STATIC, PA_QZeminin ve sürşarjın statik aktif itkisievetevetevet
PA_SPŞerit ve tekil yüklerin yanal basıncı (rijit duvar elastik çözümleri), tüm durumlarda tam değeriyleevetevetevet
PAE_TOTALToplam depremli aktif itki (zemin + sürşarj)evetevetevet
U_REAR, U_FRONTTutulan zemin tarafında ve ön tarafta hidrostatik su basıncıevetevetevet
UPLIFTTaban alt yüzündeki su basıncıevetevetevet
HD_REAR, HD_FRONTDepremli durumlarda hidrodinamik su basıncı (tutulan zemin tarafı ve ön taraf)evetevetevet
IH_W_…, IV_W_…Betonun, topuk zemininin ve burun üzerindeki ön dolgunun yatay ve düşey atalet kuvvetlerievetevetevet
PP_FRONT, PP_KEYBurun ön yüzünde ve dişte ön zemin direncievethayırhayır
Ön direnç yalnızca kaymada kullanılır: devrilme ya da taşıma gücü kontrolünde bu dirence güvenilmesi, onu mobilize eden yerdeğiştirmeyi gerektirir; bu kontroller ise böyle bir yerdeğiştirmeye izin vermez.

Kontrollerin çizelgeyi okuma biçimi

N=Σ(−Fz)kayma: ağırlıklar − kaldırma kuvveti ± düşey atalet + toprak itkisinin düşey bileşenleri
ΣHdrive=Σ(−Fx)ön direnç dışındaki tüm kalemler üzerinden
ΣPresist=ΣFxyalnızca PP_FRONT ve PP_KEY üzerinden
V=Σ(−Fz),ΣM=ΣMitaşıma gücü: taşıma gücü kontrolünde kullanılan kalemler üzerinden
ΣMoverturning, x·Fz ve −z·Fx moment bileşenlerinden pozitif olanların toplamı; ΣMresisting ise negatif olanların mutlak değerlerinin toplamıdır.

Ön taraftaki su kuvveti Fx > 0 olduğundan ΣHdrive değerini azaltır. Üç güvenlik sayısı bu toplamlardan Bölüm 16 içinde türetilmektedir.

4Geometrinin ayrıştırılması: parçalar, ağırlık merkezleri ve moment kollarıTaban, gövde dikdörtgeni + üçgeni, konsol, diş; ağırlık merkezleri ve moment kolları.

Betonun öz ağırlığı ve bu ağırlığın buruna göre momenti, her iki stabilite kontrolünün de temelini oluşturur. El hesabında kesit, alanı ve ağırlık merkezi bilinen basit şekillere ayrılır; her biri için Wi = γc·Ai hesaplanır ve Wi·x̄i momentleri toplanır. GeoTerva da tam olarak aynı işlemi yapar (Hesaplar sekmesindeki bileşen tablosu) ve bağımsız bir kontrol olarak tüm dış hattı tek bir poligon olarak da hesaplar; iki sonucun 10⁻⁹ hassasiyetle uyuşması gerekir.

xzG₁G₁x̄₁ = B/2x̄₁ = B/2G₂G₂x̄₂ = Lt + (tb − tt) + tt/2x̄₂ = Lt + (tb − tt) + tt/2G₃G₃x̄₃ = Lt + 2(tb − tt)/3x̄₃ = Lt + 2(tb − tt)/3G₄G₄x̄₄ = xroot + Ls/2x̄₄ = xroot + Ls/2G₅G₅x̄₅ = xk + bk/2x̄₅ = xk + bk/2gövde: dikdörtgen tt × Hgövde: dikdörtgen tt × H+ üçgen (tb − tt) × H+ üçgen (tb − tt) × Hkonsol Ls × tskonsol Ls × tstaban B × tftaban B × tfdiş bk × dkdiş bk × dkTemel şekillerbbhhA = b·hx̄ = b/2 (bir kenardan)z̄ = h/2bbhhb/3b/3A = ½·b·hx̄ = b/3,düşey kenardan ölçülürz̄ = h/3 (tabandan yukarı)Herhangi bir poligon (ayakkabı bağı formülleri):A = ½·Σ(xᵢ·zᵢ₊₁ − xᵢ₊₁·zᵢ)x̄ = Σ(xᵢ + xᵢ₊₁)(xᵢzᵢ₊₁ − xᵢ₊₁zᵢ) / 6Az̄ = Σ(zᵢ + zᵢ₊₁)(xᵢzᵢ₊₁ − xᵢ₊₁zᵢ) / 6A
Şekil 3.1 Beton kesitin taban (G₁), gövdenin sabit kalınlıklı kısmı (G₂), gövdenin değişken kalınlıklı kısmı (G₃), hafifletme konsolu (G₄) ve kayma dişi (G₅) olarak ayrılması; her ağırlığın kuvvet kolu burundan ölçülmüştür. Sağda: iki temel şeklin alanı ve ağırlık merkezi.

Parçalar

ElemanŞekil ve alan ABurundan x̄Taban alt yüzünden z̄
Taban plağıdikdörtgen, B·tfB/2tf/2
Gövde, sabit kalınlık tdikdörtgen, t·HLt + t/2tf + H/2
Gövde, önde eğimli (arka yüz düşey) — dikdörtgentt·HLt + (tb − tt) + tt/2tf + H/2
— üçgen½·(tb − tt)·HLt + 2(tb − tt)/3tf + H/3
Gövde, geri dolgu tarafında eğimli (ön yüz düşey) — dikdörtgentt·HLt + tt/2tf + H/2
— üçgen½·(tb − tt)·HLt + tt + (tb − tt)/3tf + H/3
Basınç azaltma konsolu (düşey arka yüz)dikdörtgen, Ls·tsxroot + Ls/2tf + hs
Kayma dişidikdörtgen, bk·dkxk + bk/2−dk/2
Değişken kesitli gövdedeki üçgenin tabanı (genişliği tb − tt) taban plağı üzerinde, tepe noktası ise duvar tepesindedir; bu nedenle ağırlık merkezi taban üst yüzünden H/3 yukarıda ve düşey kenarından genişliğinin üçte biri kadar uzaklıktadır.

Konsol seviyeleri. Konsolun ortası taban üst yüzünden hs yukarıdadır: üst yüzü zU = tf + hs + ts/2, alt yüzü ise zL = tf + hs − ts/2 seviyesindedir. Konsolun kökü gövde arka yüzüdür (üstte xU, alt yüzde xL), ucu ise xtip = max(xU, xL) + Ls konumundadır. Arka yüz eğimli olduğunda kök de eğik olur ve konsol bir dörtgen hâline gelir; bu durumda alanı ve ağırlık merkezi poligon formüllerinden elde edilir.

Ağırlıklar ve momentler

Wi=γc·Ai
Mi=Wi·x¯i
Wc=ΣWi
x¯c=ΣWi·x¯iΣWi

Çizelgede beton, (x̄c, z̄c) noktasında Fz = −Wc olan tek bir kalemdir (W_CONCRETE); dolayısıyla momenti M = −Wc·x̄c = −ΣMi olur. z̄c yüksekliğine yalnızca Bölüm 13 içindeki kh·Wc yatay atalet kuvveti için gerek duyulur.

El hesabıyla kontrol için öneri. Önce alanlar toplanır ve brüt dış hatla karşılaştırılır (örneğin düşey arka yüz için B·tf + ½(tt + tb)·H + Ls·ts + bk·dk). Böylece geriye kalan tek hata kaynağı yanlış bir kuvvet kolu olur; yukarıdaki x̄ tablosu bu hatanın ayırt edilmesini sağlar.

5Duvarla birlikte hareket eden zemin: topuk bloğu, bölgeler, nemli ve doygun birim hacim ağırlıkTopuk bloğu, basınç düzlemi, nemli ve doygun bölgeler.

Toprak basıncı neden doğrudan gövdenin arka yüzüne etkimez? Çünkü topuk üzerinde duran zemin topuğa göre kayamaz: duvar hareket ettiğinde bu zemin de duvarla birlikte hareket eder. Limit durumda bunun gerisindeki geri dolgu, gövdeden değil topuktan başlayan düzlemler boyunca göçme durumuna ulaşır. Mekanik açıdan tutarlı serbest cisim bu nedenle betonun yanı sıra bu topuk bloğunu da içerir ve dış yüzüne etkiyen toprak basıncıyla yüklenir — bu yüz dış basınç düzlemidir (çoğunlukla sanal sırt olarak da adlandırılır).

Topuk ucundaki düşey düzlem (tüm yöntemler)γγsatS_SLOPES_SLOPEzemin yüzeyine paralelzemin yüzeyine paralelgerilme (β açısı)gerilme (β açısı)YASS
Şekil 4.1 Dış basınç düzlemi: Rankine, Coulomb ve Mononobe–Okabe yöntemlerinde kullanılan, topuk ucundaki düşey düzlem. Düzlemin iki yanında zemin bulunduğundan üzerindeki itki zemin yüzeyine paraleldir (δ = β); beton duvar sürtünmesi kullanılmaz. Taralı zemin duvarla birlikte hareket eder ve YASS seviyesinde nemli ve doygun bölgelere ayrılır.

Düzlem, topuk ucunun üstündeki zemin yüzeyinden (x = B, z = zground(B)) taban alt yüzüne kadar uzanır. Eğimli geri dolguda düzlem bu nedenle zemin yüzeyinin topuk üzerindeki yükselmesini de içerir. Topuk üst yüzünün (z = tf) üstünde düzlem sanal bir zemin–zemin yüzeyidir; taban plağı kalınlığı boyunca (z = 0 … tf) ise topuk plağının uç yüzüdür ve standart el hesabında olduğu gibi (kaynak: Bowles) aynı basınç taban alt yüzüne kadar uygulanır. Düzlem ile gövde arasında kalan her şey — gövdenin yanındaki zemin, duvar tepesi seviyesinin üstündeki zemin (S_SLOPE), konsolun üzerindeki ve altındaki zemin — ağırlık olarak hesaba katılır. Gövde tepesinden topuk alt ucuna uzanan bir düzlem kullanılmaz: böyle bir düzlem topuk plağının betonunu keserdi.

Depremli durumda da aynı düzlem kullanılır: Mononobe–Okabe kaması, topuk ucundaki düşey düzlem üzerinde δ = β ile çözülür. Varsayılan olarak düzlem taban alt yüzünde sona erer: yüksekliği h = zground(B) = tf + H + şevin topuk üzerindeki yükselmesi olarak alınır (H gövde yüksekliğidir). Arka yüzü topuk ucunda bulunan (0.1 mm tolerans içinde) bir kayma dişi için “Topuk kayma dişinin arka yüzünde aktif toprak basıncını dahil et” seçeneği, toprak basıncı ve sürşarj için düzlemi diş ucuna kadar (h + dk) uzatır (tutulan su taban alt yüzünde son bulur); bu seçenek varsayılan olarak kapalıdır (basitleştirilmiş kayma dişi yöntemi, Bölüm 15).

Bölgeler

Bileşen tablosu için topuk bloğu adlandırılmış bölgelere ayrılır; her bölge, tutulan zemin tarafındaki su seviyesinde nemli bir kısma (birim hacim ağırlık γ) ve doygun bir kısma (γsat) bölünür:

Bölge koduKapsadığı alan
S_HEELTaban üst yüzünden duvar tepesi seviyesine kadar topuk üzerindeki zemin (konsol yok)
S_SHELF_TOPKonsol üzerindeki zemin: gövde arka yüzü → konsol ucu, konsol üst yüzü → duvar tepesi seviyesi
S_BESIDE_SHELFKonsol ucunun ötesindeki zemin: konsol alt yüzü → duvar tepesi seviyesi
S_BELOW_SHELFKonsolun altındaki zemin: taban üst yüzü → konsol alt yüzü
S_SLOPEDuvar tepesi seviyesinin üstündeki eğimli zemin kaması
Wsoil=γ·Amoist+γsat·Asat
x¯soil=ΣWj·x¯jΣWj

Yeraltı su seviyesinin altında neden γ′ değil de γsat kullanılır? Serbest cisim toplam gerilmeler cinsinden yazılmıştır: zemin boşluk suyuyla birlikte tartılır ve serbest cismin sınırındaki su basıncı (basınç düzleminde U_REAR, taban alt yüzünde UPLIFT) ayrı kuvvetler olarak uygulanır. Arşimet ilkesine göre toplam ağırlıktan sınırdaki su basıncının bileşkesi çıkarıldığında efektif (batık) ağırlık elde edilir; dolayısıyla iki tanım özdeştir — ancak bunların karıştırılması (γ′ ve kaldırma kuvveti) suyun kaldırma etkisinin iki kez hesaba katılmasına yol açar.

Hesap dışı bırakılan düşey yük. Topuk bloğu üzerindeki sürşarj (Q_HEEL), yanal yük etkidiği sırada bulunmayabilecek olumlu bir düşey yüktür: çizelgede hesap dışı olarak listelenir ve hiçbir kontrole girmez, ancak düzlem üzerindeki itkisi korunur. Burun üzerindeki ön dolgu (W_SOIL_TOE) ise farklıdır: burun plağına oturur ve duvarla birlikte hareket eder; bu nedenle ağırlığı, topuk zemini gibi bir düşey yüktür — N kuvvetinde, karşı koyan momentte ve taban basıncı bileşkesinde, burun plağında ise bir yük olarak yer alır — ve ön zemin Bölüm 8 içindeki pasif direnci sağlamaya devam eder. Dolgunun kaldırılma olasılığı varsa hp = 0 girilir.

6Efektif gerilme ve yeraltı suyuσ′v, boşluk suyu basıncı, γ′ ve dolgunun gözenekliliği.

Zeminin dayanımı ve dolayısıyla toprak basıncı efektif gerilme ile, yani toplam gerilmenin dane iskeleti tarafından taşınan kısmıyla belirlenir. Suyun kayma dayanımı yoktur: her doğrultuda eşit olarak iter ve yanal basınca katsayısı bir alınarak eklenir. Bu nedenle GeoTerva'daki her yanal basınç iki ayrı katmandan oluşturulur: zeminden gelen K·σ′v ve sudan gelen u.

YASSγγsatd₁d₁derinlikσv (toplam)γ·d₁γ·d₁γ·d₁ + γsat·d₂γ·d₁ + γsat·d₂−u (boşluk suyu)γw·d₂γw·d₂=σ′v (efektif)γ·d₁γ·d₁γ·d₁ + γ′·d₂γ·d₁ + γ′·d₂pₕ = K·σ′v + uK·σ′vu
Şekil 5.1 d₁ derinliğinde yeraltı su seviyesi bulunan bir geri dolguda düşey gerilmeler. Toplam gerilmeden boşluk suyu basıncı çıkarılarak efektif gerilme elde edilir; duvara etkiyen yanal basınç, toprak basıncı katsayısı ile efektif gerilmenin çarpımına boşluk suyu basıncının tamamı eklenerek bulunur.

Temel denklemler

σv=γ·ddry+γsat·dsub
u=γw·dsub
σ′v=σv−u=γ·ddry+γ′·dsub(+q)
γ′=γsat−γw

ddry yeraltı su seviyesinin üstündeki, dsub ise altındaki derinliktir; her ikisi de basınç düzleminin üst ucundan, yani topuk ucunun üstündeki zemin yüzeyinden ölçülür. Yayılı sürşarj her derinlikte σ′v değerine q ekler.

Geri dolgunun porozitesi

Depremde boşluk suyuna ilişkin kabul (Bölüm 12), girdi olarak verilmeyen kuru (dane iskeleti) birim hacim ağırlığı gerektirir. Bu değer, faz bağıntılarından danelerin özgül ağırlığı Gs = 2.65 kullanılarak elde edilir; özgül ağırlık bir girdi değil, modülün bir iç sabitidir. Boşluk oranı e ile γsat = (Gs + e)·γw/(1 + e) yazılır; porozite n = e/(1 + e) ile bu ifade γsat = [Gs(1 − n) + n]·γw biçimini alır ve n için çözülerek:

n=Gs·γw−γsat(Gs−1)·γw
γd=Gs(1−n)·γw=γsat−n·γw
(a) Doygun geri dolgunun fazları (Gs = 2.65)sudanelernn1 − n1 − nn·γw= 3.63 kNγd = Gs(1 − n)γw= 16.37 kNhacim 1 m³ → ağırlık γsat = 20.00 kN(b) Üç birim hacim ağırlık (kN/m³)γsat20.00γd16.37γ′10.19γd > γ′ : kaldırma kuvveti danelerinkütlesini değil, ağırlığını azaltır.
Şekil 5.2 Çözücünün yazdırdığı değerler için faz bağıntıları: γsat = 20 kN/m³, γw = 9.81 kN/m³ ve Gs = 2.65 için n = 0.370, γd = 16.37 kN/m³ ve γ′ = 10.19 kN/m³ elde edilir. Kuru birim hacim ağırlık danelerin deprem ataletinde (Bölüm 12), batık birim hacim ağırlık ise danelerin ağırlığında kullanılır.

γsat = 20 kN/m³, γw = 9.81 kN/m³ ve Gs = 2.65 için: n = (2.65·9.81 − 20)/(1.65·9.81) = (25.9965 − 20)/16.1865 = 0.370 ve γd = 20 − 0.370·9.81 = 16.37 kN/m³ bulunur; bunlar çözücünün kabul notunda yazdırdığı değerlerdir. γd > γ′ = 10.19 kN/m³ olduğuna dikkat edilmelidir: kaldırma kuvveti danelerin kütlesini değil, ağırlığını azaltır.

Kabuller. Su basıncı her iki tarafta hidrostatiktir (sızma akımı yoktur). Geri dolgu drene ediliyorsa tutulan zemin tarafındaki su kapatılır; bir drene doğru gelişen kararlı sızma hem boşluk suyu basıncını hem de efektif gerilmeyi değiştirir ve modellenmez. İki taraftaki farklı su seviyeleri duvarın altında sızma olduğunu gösterir — burunda borulanma ve kabarma ayrıca kontrol edilmelidir.

7Rankine aktif ve pasif toprak basıncıAktif ve pasif durumlar, eğimli dolgu.

Duvarın gerisinde, z derinliğindeki bir zemin elemanı henüz hiçbir hareket olmadan ele alınsın. Düşey efektif gerilme σ′v, yatay efektif gerilme ise K0·σ′v değerindedir (Bölüm 8). Duvar zeminden uzaklaşırsa düşey gerilme aynı kalırken yatay gerilme azalır; Mohr dairesi göçme zarfına değinceye kadar sola doğru büyür. Bu limit yatay gerilme aktif basınçtır. Duvar zemine doğru itilirse yatay gerilme σ′v değerini aşarak artar ve daire sağ tarafta zarfa değer: bu da pasif basınçtır. Aktif durum yalnızca küçük bir dışa doğru hareket gerektirir (granüler zeminlerde yüksekliğin binde birkaçı mertebesinde); tam pasif direnç ise yaklaşık bir mertebe daha büyük bir hareket gerektirir.

σ′ττ = σ′·tan φ′τ = σ′·tan φ′σ′vσ′aσ′h0σ′paktifaktifpasifpasifsükûnetteAktif: σ′v büyük asalgerilmedir, σ′h azalarak σ′a olur;kayma düzlemleri 45° + φ′/2 açısında.Pasif: σ′v küçük asalgerilmedir, σ′h artarak σ′p olur;kayma düzlemleri 45° − φ′/2 açısında.
Şekil 6.1 φ′ = 30° ve σ′v = 100 kPa için Mohr daireleri: sükûnet (σ′h = 50 kPa), aktif (σ′a = 33.3 kPa, Ka = 1/3) ve pasif (σ′p = 300 kPa, Kp = 3). Her iki limit daire de τ = σ′·tan φ′ Mohr–Coulomb zarfına teğettir.

Mohr–Coulomb ölçütünden türetme

τ = σ′·tan φ′ zarfına (granüler zemin için başlangıç noktasından geçen bir doğru) teğet olan bir dairenin yarıçapı, merkezin başlangıç noktasına uzaklığının sin φ′ katına eşittir:

σ′1−σ′32=sinφ′·σ′1+σ′32
⇒σ′1(1−sinφ′)=σ′3(1+sinφ′)
⇒σ′1=σ′3·tan2(45°+φ′/2)

burada (1 + sin φ′)/(1 − sin φ′) = tan²(45° + φ′/2) bağıntısı kullanılmıştır. Aktif durumda σ′1 = σ′v ve σ′3 = σ′a, pasif durumda ise σ′3 = σ′v ve σ′1 = σ′p olur:

σ′a=Ka·σ′v
σ′p=Kp·σ′v
Ka=tan2(45°−φ′/2)=1−sinφ′1+sinφ′
Kp=tan2(45°+φ′/2)=1/Ka

Kuru, homojen ve h yüksekliğindeki bir geri dolguda basınç üçgen biçimlidir; bu nedenle itki ve itkinin tabandan yüksekliği Pa = ½·Ka·γ·h² ve h/3 olarak bulunur. Su ve sürşarj katsayıyı değil, σ′v değerini değiştirir (Bölüm 5 ve 9).

Eğimli geri dolgu

β açısıyla eğimli bir zemin yüzeyi için Rankine'in yarı sonsuz şev çözümü, düşey bir düzlemdeki gerilmenin yüzeye paralel olduğunu gösterir. Gerilmenin büyüklüğü σ′a = Kaβ·σ′v ifadesiyle verilir; burada

Kaβ=cosβ·cosβ−cos2β−cos2φ′cosβ+cos2β−cos2φ′
(a) Düşey bir yüzün gerisinde aktif durum45° + φ′/245° + φ′/2Pa = ½Kaγh²Pa = ½Kaγh²h/3h/3hhKa·γ·h(b) Geri dolgu eğimine göre Kaββ (°)Kaβ0102030400.30.60.9φ′ = 30°φ′ = 30°φ′ = 35°φ′ = 35°β = 0 : Ka = 1/3β = 0 : Ka = 1/3β < φ′ gerekli
Şekil 6.2 (a) Düşey bir yüzün gerisindeki aktif durum: zemin 45° + φ′/2 eğimli düzlemler boyunca göçer, basınç doğrusal olarak Ka·γ·h değerine kadar artar ve ½·Ka·γ·h² itkisi tabandan h/3 yukarıda etkir. (b) Eğimli geri dolgu için katsayı, yukarıdaki formülden φ′ = 30° ve 35° için çizilmiştir: Kaβ eğimle artar ve β = φ′ olduğunda, yani şevin kendisinin stabilite sınırında bulunduğu durumda cos φ′ değerine ulaşır.
Eğimli zemin: düşey düzlemdeki gerilme yüzeye paraleldirβσ′ₐ = Kₐβ·σ′vσ′ₐ = Kₐβ·σ′vyatay: σ′ₐ·cos βyatay: σ′ₐ·cos βdüşey: σ′ₐ·sin β (aşağı)düşey: σ′ₐ·sin β (aşağı)topuk bloğu tarafı(duvarla birlikte hareket eder)topuk ucundaki düşey düzlem
Şekil 6.3 Eğimli zemin altında, topuk ucundaki düşey düzleme etkiyen Rankine gerilmesi zemin yüzeyine paraleldir; düşey bileşeni serbest cisme etkiyen aşağı yönlü (dengeleyici) bir kuvvettir.

Düzlemdeki yatay bileşen Kaβ·cos β·σ′v, düşey bileşen ise Kaβ·sin β·σ′v olup yükselen şevde aşağı yönlüdür. β = 0 için ifade Ka değerine indirgenir. Karekök β < φ′ koşulunu gerektirir; β ≥ φ′ durumunda şevin kendisi stabil değildir ve hesap engellenir.

Uygulama

01
σ′v(z)

Noktanın üstündeki gerçek zemin yüzeyinden itibaren oluşturulur — YASS üstünde γ, altında γ′ — ve buna q eklenir (Bölüm 5).

02
Düzlemdeki gerilme

σ′a = Kaβ·σ′v; Kaβ·cos β·σ′v yatay bileşenine ve Kaβ·sin β·σ′v düşey bileşenine ayrılır.

03
İntegrasyon

Düzlem boyunca bileşik Simpson kuralı; YASS ve taban üst yüzü seviyelerinde bölünerek hiçbir aralığın bir kırılma noktasını içine almaması sağlanır.

04
Çizelge

PA_STATIC (zemin) ve PA_Q (q dahil ve q hariç değerlerin farkı); her biri z = −Mx/Fx bileşke yüksekliğiyle.

Ön pasif direnç, yatay ön zemin yüzeyi ve pürüzsüz yüz için Rankine Kp katsayısıyla hesaplanır (duvar sürtünmesi alınmaz; bu, pasif direnç için güvenli taraftadır); Bölüm 8, pasif durumun K0 ile karışımını açıklamaktadır.

Rankine çözümünün sınırları. Çözüm, homojen bir limit durumda bulunan yarı sonsuz bir zemin kütlesini ve şevin gerektirdiği dışında kayma gerilmesi taşımayan bir düzlemi varsayar. Topuktaki düşey düzlemde zemin–zemin ara yüzü bu varsayımı gerçekçi kılar; geniş topuklu konsol duvarlar için standart tasarım modelinin bu olmasının nedeni budur. Rankine ve Coulomb yöntemlerinin her ikisi de x = B konumundaki aynı düşey düzlemi kullanır; alternatif bir eğik sırt tanımlanmamıştır.

8Düşey düzlemde Coulomb toprak basıncıDeneme kaması, kapalı biçim; δ = β olan düşey düzlemde.

Coulomb (1776) gerilmeleri hiç ele almamıştır. Duvar sırtı, zemin yüzeyi ve duvar tabanından başlayan bir deneme düzlemiyle sınırlanan rijit bir zemin kaması almış ve bu kamayı limit dengede tutabilmek için duvarın ne kadar kuvvet sağlaması gerektiğini araştırmıştır. Kamaya üç kuvvet etkir: bilinen W ağırlığı; kama aşağı kaymak üzere olduğundan düzlem normaline φ′ açısıyla eğik olan, deneme düzleminin altındaki zeminin R tepkisi; ve duvar normaline duvar sürtünme açısı δ ile eğik olan duvar tepkisi P. R ve P kuvvetlerinin doğrultuları bilindiğinden kuvvet üçgeni kapatılabilir.

WWPPRRραδδφ′φ′βABCdeneme göçme düzlemideneme göçme düzlemiKuvvet poligonu (denge için kapanır)WPRHer deneme ρ için P(ρ) bulunur;aktif itki en büyük değerdir.
Şekil 7.1 Yatayla ρ açısı yapan bir göçme düzlemi için Coulomb deneme kaması ABC ve kuvvet poligonu. P ve R kuvvetleri, duvar sırtının ve göçme düzleminin normalleriyle sırasıyla δ ve φ′ açılarını yapar; α, sırtın duvar tarafında yataydan ölçülen açısıdır.

Düşey duvar ve yatay zemin için türetme

Düşey sırt (α = 90°) ve β = 0 durumunda kama ağırlığı W = ½·γ·H²·cot ρ olur. Kuvvet üçgenine sinüs teoremi uygulanarak (W ile R arasındaki açı ρ − φ′, W karşısındaki açı 90° + δ − (ρ − φ′)):

P(ρ)=W·sin(ρ−φ′)cos(ρ−φ′−δ)=12·γ·H2·cotρ·sin(ρ−φ′)cos(ρ−φ′−δ)

Duvar en tehlikeli kamaya karşı koymalıdır; bu nedenle Pa, dP/dρ = 0 koşulundan bulunan, P(ρ) değerlerinin en büyüğüdür. δ = 0 için bu koşul ρ = 45° + φ′/2 ve Pa = ½·γ·H²·tan²(45° − φ′/2) sonucunu verir: Coulomb ve Rankine çözümleri çakışır.

γ = 18 kN/m³, H = 5.00 m, φ′ = 30°, δ = 0 için P(ρ) — aktif itki en büyük değerdirdeneme düzlemi açısı ρ (°)P(ρ) (kN/m)30405060708090306090Pa = ½·Ka·γ·H² = 75.0 kN/mPa = ½·Ka·γ·H² = 75.0 kN/mρcr = 45° + φ′/2 = 60°ρcr = 45° + φ′/2 = 60°yatık düzlem:ağır kama,neredeyse kendini taşırdik düzlem:hafif kama
Şekil 7.2 Aynı fonksiyon γ = 18 kN/m³, H = 5.00 m, φ′ = 30° ve δ = 0 için çizilmiştir. Yatık bir düzlem (ρ → φ′) neredeyse kendini taşıyan ağır bir kama, dik bir düzlem (ρ → 90°) ise çok hafif bir kama verir; duvarın sağlaması gereken itki bu ikisinin arasında en büyük değerine ulaşır: burada ρ = 60° = 45° + φ′/2 için Pa = 75.0 kN/m, yani Ka = 1/3 ile tam olarak ½·Ka·γ·H² elde edilir. Statik durumda aşağıdaki kapalı çözüm kullanılır; deprem altında ise çözücü aynı fonksiyonu atalet kuvvetlerini ekleyerek sayısal olarak maksimize eder (Bölüm 11).

Genel kapalı çözüm

Ka=sin2(α+φ′)sin2α·sin(α−δ)·[1+sin(φ′+δ)·sin(φ′−β)sin(α−δ)·sin(α+β)]2
Pa=12·γ·h2·Kasırt normaline δ açısıyla, sırtın tabanından h/3 yukarıda etkir

Bileşkenin yatay ve düşey bileşenleri vardır; düşey bileşen serbest cisme aşağı doğru etkir ve N kuvvetine ve dengeleyici momente eklenir. GeoTerva itkiyi düzlem boyunca p = Ka·σ′v olarak dağıtır; σ′v topuk ucunun üstündeki zemin yüzeyinden itibaren oluşturulur (yeraltı su seviyesinin üstünde γ, altında γ′).

GeoTerva'nın kullandığı düzlem. Coulomb sırtı, topuk ucundan geçen düşey düzlemdir (α = 90°) ve Rankine'deki düzlemle aynıdır. Bu düzlemin iki yanında zemin bulunduğundan gerçek beton duvar sürtünmesi bu düzlemde etkimez; itki geri dolgu yüzeyine paralel alınır, δ = β. Bu düzlem için (α = 90°, δ = β) Coulomb Ka katsayısı her β değerinde Rankine Kaβ katsayısına tam olarak eşittir; dolayısıyla iki yöntem bu düzlemde aynı basıncı verir.

Sınırlar. Coulomb çözümü β ≤ φ′ koşulunu gerektirir (burada δ = β). Düzlemsel göçme yüzeyi aktif basınç için doğru sonuç verir; büyük δ değerlerinde ise pasif direnci olduğundan büyük hesaplar. Ön direncin duvar sürtünmesiz Rankine Kp katsayısıyla hesaplanmasının nedeni budur.

9Sükûnetteki basınç ve pasif direnç (basitleştirilmiş kayma dişi yöntemi)Rankine Kp, Jaky K0, karışım Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0, hignore, burun pasifi.

Sükûnet durumu, yanal yönde şekil değiştirmesine izin verilmemiş bir zeminin gerilme durumudur; normal konsolide granüler bir zemin için K0 = 1 − sin φ′ olur. Tutulan zemin tarafında GeoTerva her zaman aktif durumu kullanır (konsol duvar bu duruma ulaşacak kadar esnektir). Ön tarafta K0, aşağıdaki pasif durum karışımının alt sınırıdır.

Pasif basınç

Ön zemin, c′ = 0 ve jeostatik efektif düşey gerilme (ön su seviyesinin altında γ′) ile Rankine pasif ve Jaky sükûnet katsayılarının bir karışımıyla tanımlanır. Ön zemin yüzeyi taban alt yüzünden Df = hp + tf yukarıdadır. Üstteki hignore kalınlığındaki tabaka duvarın kullanım ömrü boyunca kazılabilir, yumuşayabilir ya da örselenebilir; bu nedenle derinlik indirilmiş zemin yüzeyinden ölçülür:

Kp=tan2(45°+φ′/2)
K0=1−sinφ′Jaky, normal konsolide granüler zemin için
Kmob=w·Kp+(1−w)·K0w = 1 (Tam pasif), 2/3, 1/3 (varsayılan), 0 (Tam sükûnet)
p(z)=Kmob·σ′v(z)z = hignore kadar indirilmiş ön zemin yüzeyinin altındaki derinlik
Df=hp+tfön zemin yüzeyi → taban alt yüzü
Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0 (φ′ = 30°: K0 = 0.50, Kp = 3.00)0.50Tam sükûnet1.331/3 pasif (varsayılan)2.172/3 pasif3.00Tam pasifBurun ön yüzündeki basınç, Df = 1.20 m, hignore = 0.20 m, γ = 18 kN/m³ (kuru)ön zemin yüzeyihignore kadar indirilmiştaban alt yüzüw = 09.0 kPaw = 1/324.0 kPaw = 2/339.0 kPaw = 154.0 kPaztop = 1.00ztop = 1.00
Şekil 8.2 Üstte: modüldeki dört pasif durum, sükûnet katsayısı ile tam pasif katsayı arasındaki Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0 karışımının dört noktasıdır. Altta: her birinin kuru bir ön dolguda burun ön yüzünde oluşturduğu basınç — üstteki hignore tabakasına güvenilmez; bu nedenle derinlik indirilmiş zemin yüzeyinden ölçülür ve diyagram ztop = Df − hignore yüksekliği boyunca bir üçgendir. Varsayılan 1/3 pasif durum, tam pasif direncin yüzde 44 kadarını verir.
Pperde ucuPperde ucuPkeyPkeyDfDfdkdk
Şekil 8.1 Tabanın ön yüzündeki burun pasif üçgeni (ön zemin yüzeyi → taban alt yüzü) ve diş yüzündeki yamuk (taban alt yüzü → diş ucu). Her ikisi de geri dolguya doğru iter (Fx > 0).

Burun pasif direnci (isteğe bağlı, varsayılan olarak açık)

ztop=max(Df−hignore,0)
Ptoe=∫0ztopKmob·σ′vdzσ′v: ön su seviyesinin üstünde γ, altında γ′; homojen kuru bir dolgu için ½·Kmob·γ·ztop² olup taban alt yüzünden ztop/3 yukarıda etkir
credit=Ptoekarma direncin tamamı hesaba katılır

Tam pasif direnç, kullanılabilir durumdaki bir duvarda olması gerekenden çok daha büyük bir yerdeğiştirme gerektirir; bu nedenle katsayı, sükûnet durumu (hareket yok, w = 0) ile tam Rankine pasif durumu (w = 1) arasında enterpolasyonla belirlenir ve karma direncin tamamı hesaba katılır. Burun pasif direnci devre dışı bırakılabilir; burun üzerindeki ön dolgunun ağırlığı ise her zaman bir düşey yüktür (Bölüm 4).

Yalnızca kaymada kullanılır

FSs=μb·Neff+Ptoe+PkeyHdrive

PP_FRONT ve PP_KEY yalnızca kayma direncine girer. Devrilme momentinde ya da taban basıncı bileşkesinde kullanılmaz.

Depremli durumlar

creditE=ηp,E·(Ptoe+Pkey)

Depremli pasif katsayı kullanılmaz. Tek bir ηp,E katsayısı (varsayılan 0 = pasif direnç katkısı yok) aynı statik karma burun ve diş dirençleriyle çarpılır.

10Sürşarj yükleriDüzgün yayılı q, yanal basıncı ve düşey yükü.

Tüm geri dolgu yüzeyine yayılmış düzgün bir q yükü, her derinlikte düşey gerilmeyi q kadar artırır (sonsuz genişlikteki bir yük azalmadan yayılır). Bu nedenle basit durumda yanal basınca sabit bir K·q terimi, itkiye ise düzlemin orta yüksekliğinde etkiyen K·q·h eklenir.

Δσ′v=q
Δph=Ka·q
Pq=Ka·q·h
zq=h/2basınç düzleminin alt ucundan yukarıda
K·q dikdörtgeni artı K·γ·z üçgeniqPq = K·q·hh/2 yükseklikteP = ½K·γ·h², h/3 yükseklikteK·qK·γ·h
Şekil 9.1 K·q dikdörtgeni zemin üçgenine eklenir; sürşarj itkisi düzlemin orta yüksekliğinde, zemin itkisi ise üçte bir yükseklikte etkir.

GeoTerva'nın sürşarj etkisini ayırma biçimi. İtki aynı düzlem üzerinde q ile ve q olmadan iki kez hesaplanır; PA_Q bu ikisinin farkıdır. Bu tanım eğimli zeminde de kesinliğini korur.

Düşey etki. Topuk bloğu üzerindeki sürşarj (Q_HEEL = q × blok üzerindeki zemin yüzeyinin yatay uzunluğu) olumlu bir düşey yüktür ve tüm kontrollerin dışında tutulur — bu, modülün bir kabulüdür. Yanal etkisi ise her zaman korunur: var olduğunda duvarı iten bir yükün var olduğu kabul edilmelidir.

Depremli durumlar. Mononobe–Okabe kamasında kama üstündeki sürşarj, kendi kh·Q ve (1 ± kv)·Q atalet kuvvetlerine sahip bir Q kuvvetidir (Bölüm 11).

Şerit ve tekil yükler

Duvardan x1 ve x2 uzaklıkları arasındaki bir q şerit yükü ile duvardan x uzaklığındaki bir Q tekil yükü, zemin aracılığıyla duvara basınç uygular ve etkileri derinlikle azalır. GeoTerva bu yüklerin yanal basıncını rijit duvar için elastik çözümlerle hesaplar — palplanş modüllerinde ve Sürşarj yükleri modüllerinde olduğu gibi: duvar nedeniyle iki katına çıkan Boussinesq gerilmesi (ayna yöntemi). z, duvar tepesindeki zemin yüzeyinin altındaki derinlik; x ise duvar tepesinde duvar arka yüzünden ölçülen yatay uzaklıktır.

ps(z)=2qπ(β−sinβcos2α)şerit yük, β = atan(x₂/z) − atan(x₁/z), α = atan(x₁/z) + β/2
ps(z)=3Qx2zπR5tekil yük, R² = x² + z², duvarın yükten geçen kesitinde
Fs=2qπD[arctanx2D−arctanx1D]şerit yükün D derinliği boyunca bileşkesi
Fs=Qπx[1−x3(x2+D2)3/2]tekil yükün D derinliği boyunca bileşkesi

Etkidiği yer. Basınç, duvar tepesindeki zemin yüzeyinden basınç düzleminin alt ucuna kadar (D = düzlemin duvar tepesinin altındaki yüksekliği) alınır; kesit tesirleri için gövde arka yüzüne, stabilite için basınç düzlemine uygulanır ve statik ile depremli durumlarda zemin basıncına tam değeriyle eklenir (kombinasyon katsayısı yoktur: yayılı sürşarjda olduğu gibi yüklerin mevcut olduğu kabul edilir). Bileşkesi PA_SP çizelge kalemidir: momentinin dengelendiği derinlikte öne doğru etkiyen yatay bir kuvvet olup yukarıdaki integrallerin kapalı çözümleriyle bulunur.

Kabuller. Duvara uzaklığı 0.30 m değerinden küçük olan bir tekil yük 0.30 m uzaklıkta kabul edilir (elastik çözüm duvar yüzünde sonsuza gider). Tekil yükün basıncı, duvarın yükten geçen kesitindeki — en çok yüklenen bir metrelik duvar bölümündeki — basınçtır ve güvenli tarafta kalınarak tüm duvar için kullanılır. Yükler, geri dolgunun eğimli olduğu durumda da duvar tepesi seviyesindeki zemin yüzeyinde kabul edilir. Yalnızca yanal basınç hesaba katılır: yüklerin topuk üzerindeki zemine aktardığı ağırlık hesaba katılmaz (topuk üzerindeki yayılı sürşarjda olduğu gibi, bulunmayabilecek olumlu bir düşey yük olarak hesap dışı bırakılır).

11Her iki yanda hidrostatik su ve kaldırma kuvvetiHer iki yanda su, taban altında doğrusal kaldırma kuvveti.

Su basıncı izotroptur ve temas ettiği her yüzeye dik olarak etkir. Bölüm 4 içindeki serbest cisim, üç sınırında suyla çevrilidir: tutulan zemin tarafındaki basınç düzlemi, ön yüz ve taban alt yüzü. Her biri bir çizelge kalemidir.

tutulan zemin tarafındaki su zwön taraftaki suγw·hwγw·hwfuperde ucu = γw·zwfuperde ucu = γw·zwfuheel = γw·zwuheel = γw·zwhw = zw − zbottomhw = zw − zbottomhwfhwfU = B·(utoe + uheel)/2, x = B·(utoe + 2uheel) / (3(utoe + uheel)) konumundaU = B·(utoe + uheel)/2, x = B·(utoe + 2uheel) / (3(utoe + uheel)) konumunda
Şekil 10.1 Tutulan zemin tarafında (basınç düzleminde), ön yüzde ve taban altında hidrostatik basınç. Kaldırma basıncı burundaki ve topuktaki su yükleri arasında doğrusal olarak değişir.

Tutulan zemin tarafı, U_REAR

u(z)=γw·(zw,rear−z)
Pw=12·γw·hw2
zPw=zbottom+hw/3
hw=zw,rear−zbottom

zw,rear = tf + H − zw tutulan zemin tarafındaki su seviyesinin kotu (zw = yeraltı suyunun duvar tepesinden itibaren derinliği, girdi), zbottom taban alt yüzü (z = 0), zPw ise Pw kuvvetinin yüksekliğidir. Topuk dişinde aktif basınç seçeneği açık olduğunda düzlem yalnızca toprak basıncı ve sürşarj için diş ucuna kadar uzanır: tutulan su taban alt yüzünde son bulur ve dişin iki yan yüzündeki su eklenmez (birinci mertebede birbirini götürür). Düşen bir şev nedeniyle su seviyesi düzlemin üst ucunda zemin yüzeyinin üstünde kalırsa, su sütununun yalnızca düzlemin üst ucunun altında kalan kısmı düzlemi yükler: Pw = ½·γw·(hw² − h0²), yamuk biçimli bir dağılım.

Ön taraf, U_FRONT

Ön su yüksekliği hwf taban üst yüzünden yukarı doğru girilir; su burun ön yüzüne taban alt yüzüne kadar etkir, dolayısıyla su sütunu zwf = tf + hwf olur ve Pwf = ½·γw·zwf² kuvveti zwf/3 yükseklikte etkir. Bu kuvvet geri dolguya doğru iter (Fx > 0) ve net itici kuvveti azaltır.

Kaldırma kuvveti, UPLIFT

Taban altındaki boşluk suyu basıncının burundaki su yükünden topuktaki su yüküne doğrusal olarak değiştiği kabul edilmiştir (taban boyunca doğrusal yük kaybı):

utoe=γw·zwfön tarafta su yoksa 0
uheel=γw·zw,reartutulan zemin tarafında su yoksa 0
U=B·utoe+uheel2
xU=B·(utoe+2uheel)3(utoe+uheel)
(a) Yamuk = dikdörtgen + üçgenuperde ucuuperde ucuuheeluheeldikdörtgen utoe·Büçgen ½(uheel − utoe)·Büçgen ½(uheel − utoe)·BB/2B/22B/32B/3xU noktasında yukarı yönlü U(b) Kayma dişli aynı taban+ diş altında γw·dktaban boyunca doğrusal yük kaybı(uzayan sızma yolu hesaba katılmaz)dkdk
Şekil 10.2 (a) Kaldırma basıncı yamuğu, el hesabında olduğu gibi ayrılmıştır: bileşkesi burundan B/2 uzaklıkta olan utoe·B dikdörtgeni ve bileşkesi burundan 2B/3 uzaklıkta olan ½(uheel − utoe)·B üçgeni. Buruna göre moment alındığında U·xU = B²(utoe + 2uheel)/6 elde edilir; yukarıdaki formül buradan çıkar. (b) Kayma dişi bulunduğunda basınç gerçek taban profiline uygulanır: diş izdüşümü boyunca yüzey dk kadar daha aşağıda olduğundan buradaki basınç γw·dk kadar daha büyüktür ve kapalı ifade artık geçerli değildir — Hesaplar sekmesi bu bölümleri ayrı ayrı yazdırır.

xU ifadesinin çıkarılışı. Yamuk, burundan B/2 uzaklıkta etkiyen utoe·B dikdörtgenine ve burundan 2B/3 uzaklıkta etkiyen ½·(uheel − utoe)·B üçgenine ayrılmaktadır. Momentler alındığında U·xU = utoe·B²/2 + (uheel − utoe)·B²/3 = B²(utoe + 2uheel)/6 bulunur ve U değerine bölünerek formül elde edilir. Kaldırma kuvveti yukarı doğru etkidiğinden (Fz = +U) N değerini — ve onunla birlikte taban sürtünmesini — azaltmakta ve U·xU büyüklüğünde bir devirme momenti eklemektedir.

Kabuller. Hidrolik yük dağılımı, iki hidrolik yük arasında x doğrultusunda doğrusal kabul edilmiştir; bu kabulde sızma yolunun kayma dişi nedeniyle uzaması ve taban altındaki olası drenaj ihmal edilmektedir. Basıncın uygulandığı geometri gerçek taban profilidir: kayma dişi bulunduğunda bu profil, dişin önündeki taban alt yüzünden, diş tabanından (taban basıncı + γw·dk) ve dişin arkasındaki taban alt yüzünden oluşmaktadır; dişin yan yüzlerine etkiyen yatay su basınçları eklenmemektedir (birinci mertebede birbirini dengelemektedir). Dolayısıyla U ve xU dişi de kapsamakta olup yukarıdaki kapalı ifadeler yalnızca dişsiz taban için geçerlidir; Hesaplar sekmesinde parçalar ayrı ayrı verilmektedir. Kaldırma etkisinin hesaptan çıkarılması, yalnızca yeraltı su seviyesinin taban alt yüzünün altında kaldığı ya da bir drenaj tabakasının taban altında basınç oluşmasını engellediği durumlar için öngörülmüştür. Topuk zemininin ağırlığında yeraltı su seviyesinin altında γsat kullanılmasının nedeni, kaldırma kuvvetinin ve U_REAR teriminin uygulanmasıdır (Bölüm 4).

12Mononobe–Okabe depremli toprak basıncıθ, aktif kama, depremli pasif direnç katkısı ηp,E, artışın etkidiği nokta.

Deprem, duvarı ve geri dolguyu ileri geri sarsar. Psödo-statik yöntemde bu geçici yükleme sabit kütle kuvvetleriyle temsil edilmektedir: her m kütlesine yatay kh·m·g ve düşey ±kv·m·g kuvveti etkir; burada kh ve kv deprem katsayılarıdır (g'nin kesri olarak). Duvar için kritik yatay doğrultu, atalet kuvvetlerinin duvarı öne doğru ittiği, yani toprak basıncıyla aynı olan doğrultudur. Düşey katsayının işareti belirsiz olduğundan GeoTerva her iki durumu da çözmektedir: ağırlıklar (1 − kv) ve (1 + kv) ile çarpılmaktadır.

θ=tan−1kh1±kv
gθ=g·(1±kv)2+kh2
(a) Ağırlık + atalet = θ kadar döndürülmüş yerçekimikh = 0.30, kv = 0 için çizilmiştir(1 ± kv)·W(1 ± kv)·Wkh·Wkh·WW·√((1 ± kv)² + kh²)θθ(b) kh değerine göre KAE (φ′ = 30°)khKAE0.00.20.40.60.51.0Ka = 0.333kh = 0.15 : 0.433kh = tan φ′ :dengede olan kama yok
Şekil 11.1 (a) Her kütlenin ağırlığı ve ataleti, düşeyle θ açısı yapan ve büyüklüğü W·√((1 ± kv)² + kh²) olan tek bir kuvvette birleşir: deprem, θ kadar döndürülmüş bir yerçekimi alanıyla temsil edilmektedir. (b) Bunun yatay geri dolgulu düşey bir düzlemin aktif katsayısına etkisi: KAE, Ka = 1/3 değerinden başlayarak artar ve kh değeri tan φ′ değerine yaklaştıkça sınırsız büyür; bu noktada döndürülmüş yerçekimi, sürtünme açısının taşıyabileceğinden daha diktir ve dengede olan hiçbir kama yoktur.

Yerçekimi ve atalet birlikte, düşeyden θ kadar döndürülmüş bir yerçekimi alanı gibi etkimektedir. Bu nedenle depremli durumda Coulomb kaması, atalet kuvvetleri kuvvet poligonuna eklenerek çözülmektedir; bu, Mononobe–Okabe yöntemidir ve modülde kullanılan tek deprem toprak basıncı teorisidir.

(1 ± kᵥ)·W(1 ± kᵥ)·Wkₕ·Wkₕ·WθPPRRρAtalet kuvvetlerini içeren kuvvet poligonu(1 ± kᵥ)WkₕWPRθAğırlık ve ataletin bileşkesi,düşeyle θ açısı yapan W·√((1 ± kᵥ)² + kₕ²) kuvvetidir.
Şekil 11.2 Psödo-statik kuvvetlerle deneme kaması. kh·W kuvvetinin kuvvet poligonuna eklenmesi etkin ağırlığı θ kadar eğer; poligonun kapanması için duvarın daha büyük bir P sağlaması gerekir ve kritik göçme düzlemi daha yatık hâle gelir (daha küçük ρ).

11.1 Mononobe–Okabe aktif itkisi

Okabe (1926) ile Mononobe ve Matsuo (1929), Coulomb kamasını atalet kuvvetlerini ekleyerek uygulamıştır. P değerinin ρ açısına göre maksimize edilmesiyle aşağıdaki kapalı ifade elde edilir (ψ = arka yüzün düşeyle yaptığı açı, δ = itkinin eğimi — topuk ucundaki düşey düzlemde δ = β, β = geri dolgu eğimi):

KAE=cos2(φ′−θ−ψ)cosθ·cos2ψ·cos(δ+ψ+θ)·[1+sin(φ′+δ)·sin(φ′−θ−β)cos(δ+ψ+θ)·cos(β−ψ)]2
PAE=12·γ·h2·(1±kv)·KAE

θ = 0 için ifade Coulomb Ka katsayısına indirgenir. Karekökün tanımlı olması için φ′ − θ − β ≥ 0 olmalıdır: döndürülmüş yerçekimi sürtünme açısının izin verdiğinden daha dik olduğunda hiçbir kama dengede olamaz; göçme düzlemi geri dolgu yüzeyine yaklaştıkça itki artmaya devam eder, yükleme durumu “çözüm yok” olarak raporlanır ve bu duruma ait kontroller sağlanmamış sayılır. GeoTerva aynı kamayı, ilgili durumun basınç düzlemi üzerinde sayısal olarak çözmektedir: kamaya etkiyen kuvvetler; kamanın ağırlığı W, üst yüzündeki sürşarj Q, yatay atalet (W + Q)·kh, düşey kuvvet (W + Q)(1 ± kv), göçme düzlemiyle φ′ açısı yapan tepki R ve düzlem normaliyle δ açısı yapan itki P'dir; kama YASS seviyesinde bölünmektedir (ağırlık için üstte γ, altta γ′; atalet için Bölüm 12), böylece batık geri dolgu ve sürşarj hesaba katılabilmektedir. Kuru ve homojen bir kama için kapalı ifade tam olarak elde edilmektedir (test edilmiştir). Depremli bir durumun statik referansı PA, aynı düzlemdeki statik durum itkisidir (Bölüm 6–7 kapsamında verilen Rankine ya da Coulomb kapalı ifadesi, zemin + sürşarj); dolayısıyla ΔPAE = PAE − PA,static olur. kh = kv = 0 alınarak çözülen kama bu değerden biraz farklı çıkabilir (örneğin eğimli geri dolgunun altında yeraltı suyu bulunduğunda); bu değer yalnızca bilgi amacıyla gösterilmektedir. Tüm yöntemlerde düzlem, topuk ucundan geçen düşey düzlemdir ve itki δ = β eğimindedir (zemine karşı zemin; duvar sürtünmesi girdisi yoktur).

11.2 Deprem etkisinde pasif direnç

Depremli pasif katsayı kullanılmamaktadır. Ön dolgu zemini yer hareketiyle birlikte ivmelendiğinden ve direnci belirsiz olduğundan, depremli bir durumda burun ve diş pasif direnç katkısı, statik karma direncin (Bölüm 8) tek bir ηp,E katsayısıyla çarpımı olarak alınmaktadır. Varsayılan ηp,E = 0 değeri pasif katkı vermez; sıfırdan büyük bir değer projeye özgü bir kabuldür. Taban sürtünmesinde her depremli durumun kendi Neff değeri kullanılmaktadır.

creditE=ηp,E·Ptoe+ηp,E·Pkeyvarsayılan olarak ηp,E = 0: deprem etkisinde pasif katkı yoktur

11.3 Deprem kaynaklı artışın etki yeri — bu modülün bir kabulü

Kama, PAE itkisinin büyüklüğünü verir, ancak dağılımını vermez. Model deneyleri, deprem kaynaklı artışın statik itkiden daha yukarıda etkidiğini göstermektedir. GeoTerva, ΔPAE = PAE − PA artışını (PAE kamadan, PA aynı düzlemdeki statik durum itkisi, Bölüm 11.1) esas almakta ve bu artış için düzlem yüksekliği he boyunca, üstte 1.6·ΔP/he ve altta 0.4·ΔP/he değerli bir ters yamuk dağılım kabul etmektedir; burada u, düzlem tabanından itibaren yüksekliktir. Statik kısım ise kendi statik biçimini korumaktadır:

Δp(u)=ΔPAEhe·(0.4+1.2·uhe)
∫0heΔpdu=ΔPAE·(0.4+0.6)=ΔPAE
∫0heu·Δpdu=ΔPAE·he·(0.2+0.4)=0.6·he·ΔPAE
zAE=PA·zA+ΔPAE·0.6hePAE
(a) statik PA — üçgen, bileşke h/3PAh/3h/3(b) ΔPAE — ters yamukΔPAE0.6·hₑ0.6·hₑ1.6·ΔP/hₑ0.4·ΔP/hₑ(c) toplam pAE = pA + ΔpPAE
Şekil 11.3 (a) Statik kısım kendi biçimini korur. (b) Artış, üstte 1.6·ΔP/he ve altta 0.4·ΔP/he değerli, bileşkesi 0.6·he yüksekliğinde olan ters bir yamuktur. (c) PAE bileşkesinin etki yüksekliği için kullanılan toplam basınç.

Pozitif olmayan bir artışta statik biçim korunur (bu durumda statik dağılım PAE değerine ölçeklenir). Gövde kesit tesirlerinde de aynı kabul kullanılmaktadır: statik gövde basıncına, ΔPE,0 = PAE,stem,0 − PA,stem,0 kuvvet farkı (hafifletme konsolu olmayan duvarın gövde arka yüzündeki deneme kaması, δ = β, ataletli ve ataletsiz; zemin + sürşarj; yatay bileşen) gövde yüksekliği H boyunca aynı ters yamuk biçiminde dağıtılarak eklenmektedir; bileşke 0.6·H yüksekliğindedir (Bölüm 17).

Sınırlar. Psödo-statik katsayılar en büyük ivmeler değildir: kh, geçerli yönetmelikte belirtildiği şekilde, izin verilen yerdeğiştirmeye bağlı olarak genellikle PGA/g değerinin bir kesri olarak alınır. Yöntem rijit-plastik bir geri dolgu kabul eder ve yerdeğiştirme vermez. θ → φ′ − β yakınında itki çok hızlı artar ve sonuç girdilerdeki küçük değişimlere duyarlı hâle gelir.

13Hidrodinamik su basıncıSu sütunları üzerindeki parabolik basınç; dolgudaki serbest boşluk suyu.

Bir duvar serbest suya karşı ivmelendiğinde su bu harekete anında uyamaz ve ek bir basınç oluşur. GeoTerva, rijit düşey bir yüz ve sıkışmaz su için klasik parabolik basıncı kabul etmekte ve bu basıncı tutulan zemin tarafındaki su kolonunun düşey izdüşümüne (HD_REAR) ve ön taraftaki suya (HD_FRONT) uygulamaktadır. Su bulunduğunda bu basınç depremli durumlarda her zaman hesaba katılır — kapatma seçeneği yoktur; stabilite kuvvet çizelgesine ve gövde kesit tesirlerine girmektedir.

phd(y)=78·kh·γw·hw·y
Phd=712·kh·γw·hw2
zhd=0.4·hwsu kolonu tabanından yukarıda
y su yüzeyinden itibaren derinlik, hw ise su kolonunun yüksekliğidir.
(a) Düşey bir yüze etkiyen hidrodinamik basınçsu yüzeyiPhd0.4·hw0.4·hwhwhw7/8·kₕ·γw·hwkesikli: hidrostatik biçim(b) Geri dolgudaki boşluk suyu (kabul)serbest boşluk suyu (geçirimli geri dolgu)su boşluklar içinde hareket eder:iskelete atalet γd = γsat − n·γw, ağırlık γ′ ile,ayrıca su kolonuna hidrodinamik basınç
Şekil 12.1 (a) Parabolik hidrodinamik basınç ve 0.4·hw yüksekliğindeki bileşkesi. (b) Batık geri dolgunun boşluk suyu serbest kabul edilmiştir: aktif kamanın yatay ataleti zemin iskeletine etkir, su ise hidrodinamik basıncı ekler.

Bileşkenin ve etki yüksekliğinin çıkarılışı

Phd=∫0hw78khγwhw·y1/2dy=78khγwhw·23hw3/2=712khγwhw2
Mbottom=∫0hwp(y)·(hw−y)dy=78khγwhw3·(23−25)=730khγwhw3
zhd=MbottomPhd=7/307/12·hw=0.4·hw

Su kolonu, yeraltı su seviyesinden basınç düzleminin tabanına kadar uzanır. Yeraltı su seviyesi düzlem üstündeki zemin yüzeyinin üzerindeyse (yüzeyin üzerinde h0 yüksekliğinde su), yalnızca düzlem üstünün altında kalan kısım uygulanır: P = 7/12·kh·γw·√hw·(hw1.5 − h01.5). Ön yüzde duvar, kritik yarım çevrim sırasında sudan uzaklaştığından basınç azalır; bu azalma öne doğru, yani arka taraftaki artışla aynı yönde etkir. Gövde kesit tesirlerinde stabilite durumundakiyle aynı su kolonu kullanılmaktadır.

Deprem etkisinde boşluk suyu: serbest — bu modülün bir kabulü

Yeraltı su seviyesinin altında geri dolgu su içerir. Modülde bu suyun serbest, yani danelere göre hareket edebilir olduğu kabul edilmiştir: zemin iskeleti yalnızca danelerin ataletini taşır, γd = γsat − n·γw (porozite n, Bölüm 5); ağırlık γ′ ile hesaplanmaya devam eder ve serbest su yukarıda verilen hidrodinamik basıncı ekler. Bu nedenle kamada yeraltı su seviyesinin altındaki yatay atalet kh·γd·Asub, ağırlık ise γ′·Asub olarak alınmaktadır. Bazı formülasyonlarda hidrodinamik basınç porozite ile azaltılmaktadır; GeoTerva tam γw değerini korumaktadır ve bu yaklaşım güvenli taraftadır.

Duvarla birlikte hareket eden zemin farklıdır. Topuk bloğu içindeki boşluk suyu gövde ve taban tarafından çevrelenmiştir ve duvarla birlikte hareket etmek zorundadır; bu nedenle topuk bloğunun yatay ataletinde toplam kütlesi kullanılmaktadır (yeraltı su seviyesinin üstünde γ, altında γsat). Suyun kaldırma etkisi ağırlığı azaltır, kütleyi asla azaltmaz: yatay atalette hiçbir zaman γ′ kullanılmaz (aktif kamada γd, topuk bloğunda γsat); kamanın düşey kuvveti ise (1 ± kv)·γ′·A olarak alınmaktadır.

14Duvarın ve onunla birlikte hareket eden zeminin atalet kuvvetiAğırlık merkezlerinde kh·W ve kv·W.

Bölüm 11 kapsamındaki Mononobe–Okabe kaması, basınç düzleminin arkasındaki zemini tanımlar. Serbest cismin kendisinin — beton ve topuk bloğu — de kütlesi vardır ve psödo-statik modelde aynı kütle kuvvetlerine maruz kalır. Topuk zemini ağır ve ağırlık merkezi yüksek olduğundan bu kuvvetler çoğu zaman itkiden sonraki en büyük deprem yüküdür.

kₕ·W1kₕ·W1kₕ·W2kₕ·W2kₕ·W3kₕ·W3kₕ·W4kₕ·W4W4 (toplam kütle)W4 (toplam kütle)IH_W_CONCRETE: Fx = −kₕ·Wcbetonun ağırlık merkezinde (x̄c, z̄c)IH_W_SOIL_HEEL: Fx = −kₕ·WsoilIV_…: Fz = ∓kᵥ·W (aynı noktada)M = −z̄·Fx + x̄·Fzkesikli: düşey atalet ±kᵥ·W
Şekil 13.1 Beton parçaların ve topuk zemininin ağırlık merkezlerindeki psödo-statik atalet kuvvetleri. Yatay kuvvetler (sürekli çizgi) öne doğru etkir; düşey kuvvetler (kesikli) “kv yukarı” durumunda yukarı, “kv aşağı” durumunda aşağı doğru etkir.
Fx=−kh·Whparçanın ağırlık merkezine (x̄, z̄) uygulanır
Fz=∓kv·W
MH=kh·Wh·z¯devirici
MV=±kv·W·x¯

Wh, kütleyi temsil eden ağırlıktır: beton için Wc; topuk bloğu ve ön dolgu için γ·Amoist + γsat·Asat (Bölüm 12). Kuvvet çizelgesinde beton, topuk zemini ve burun üzerindeki ön dolgu birer kalem olarak yer alır (IH_W_CONCRETE, IH_W_SOIL_HEEL, IH_W_SOIL_TOE ve kv > 0 olduğunda IV_…). Hesaplar sekmesinde her beton parçasının ve her zemin bölgesinin ataleti de ayrıca listelenmektedir; bunların toplamı çizelge kalemlerine eşittir ve bu eşitlik elle kontrol olanağı sağlar.

Yüksekliklerin önemi. Yatay atalet, devirme momentine z̄ kuvvet koluyla girer. Yüksek bir gövdenin beton ağırlık merkezi ile topuk zemininin ağırlık merkezi yükseklik ortasına yakın, yani tabanın çok üzerinde yer aldığından bu momentler deprem itki artışının momentini aşabilir. Düşey atalet hem N değerini (kayma) hem de karşı koyan momenti değiştirir; kayma ve devrilmede genellikle “kv yukarı” durumu, taşıma gücünde ise “kv aşağı” durumu belirleyici olabilir.

Serbest cismin dışında kalanlar. Serbest cisme dahil edilmeyen tek düşey yük topuk üzerindeki sürşarjdır; bu nedenle bu yük için atalet kalemi yoktur; kayan kama üzerindeki sürşarjın ataleti PAE içinde yer almaktadır. Burun üzerindeki ön dolgu (W_SOIL_TOE) bir düşey yüktür ve IH_W_SOIL_TOE / IV_W_SOIL_TOE kalemlerini alır. Kesit tesirleri için her kesitin üzerindeki gövdenin, hafifletme konsolunun ve konsol üzerindeki zeminin ataleti (toplam kütle, sürşarjsız) eklenmektedir (Bölüm 17); düşey katsayı burada da dikkate alınmaktadır: incelenen yükleme durumunda gövde, burun, topuk ve konsol ağırlıkları, bunların üzerindeki zemin kütleleri ve sürşarj (1 ± kv)·W olarak alınmakta, dolayısıyla iki kv yönü farklı plak momentleri vermektedir. Su basınçları, x = B düzlemindeki itkinin düşey bileşeni ve taban temas basıncı ölçeklenmez; bunlar zaten o yükleme durumunun dengesinden elde edilmektedir.

15Hafifletme konsollarıKonsolun taşıdığı yük, kritik açı ve genişlik, tam ve kısmi hafifletme, gövde momenti, deprem, dış stabilite.

Hafifletme konsolu, gövdenin arka yüzünden geri dolgunun içine doğru konsol olarak uzanan betonarme bir plaktır. Duvarı üç şekilde etkiler. (1) Üzerindeki zemini taşır: bu ağırlık konsol kökü aracılığıyla gövdeye aktarılır. (2) Altındaki gövdeyi rahatlatır: konsol alt yüzünün altında zeminin öz ağırlığından doğan toprak basıncı tamamen ya da kısmen yeniden başlar. (3) Duvara ağırlık ekler. Hafifletme konsolları, gövde momentinin H³ ile arttığı yüksek duvarlarda ve yetersiz olduğu belirlenen duvarların güçlendirilmesinde kullanılmaktadır.

14.1 Konsolun taşıdığı yük

Wsoil=Σ(γ·hdry+γsat·hsat+q)·Δxkök xU noktasından uca kadar
Wself=γc·Ashelfkonsolun bileşen poligonundan
U=γw·(zw,rear−zL)·(xtip−xL)yalnızca yeraltı su seviyesi konsol alt yüzünün üzerinde olduğunda
ΔM=−[Wsoil(x¯soil−xc)+Wself(x¯self−xc)−U(x¯U−xc)]
(a) Kritik genişlik bkr ve konsol çıkıntısı Lsααkritik düzlemgövde tabanındanLsLsbkrbkrz1z1H − z1H − z1gövde(b) Konsol altında gövde basıncızLkonsolsuzR = 1R = 0.6σ0
Şekil 14.1 (a) Konsol, ucu gövde arka yüzünün tabanından α açısıyla yükselen kritik kayma düzlemine ulaştığında tam etkilidir: geçmesi gereken genişlik bkr = (H − z₁)(cot α − tan βw), hafifletme oranı ise R = min(Ls/bkr, 1) olur. (b) Aynı duvarın gövdesine etkiyen öz ağırlık basıncı: konsolsuz, tam hafifletmeli (R = 1, iki ayrı üçgen) ve kısmi hafifletmeli (R = 0.6, diyagram σ0 artık gerilmesinden yeniden başlar). Sürşarj ve su basınçları azaltılmadan eklenir.

xc, incelenen kesitteki gövde eksenidir; ΔM, konsol yükünün bu eksene göre ters momentidir (bu momentin nasıl ele alındığı Bölüm 14.4 kapsamında açıklanmaktadır). Depremli durumlarda konsola ve üzerindeki zemine ayrıca, her biri kendi ağırlık merkezinde olmak üzere kh·(Wsoil,m + Wself) etkir: Wsoil,m, konsol üzerindeki zeminin toplam kütlesidir (YASS altında γsat, q sürşarjı hariç) ve alt yüzdeki kaldırma kuvveti düşülmez. Konsolun kendisi, aynı yükler altında kökünden ankastre bir konsol olarak çözülmektedir (Bölüm 17).

14.2 Kritik kayma düzlemi açısı ve kritik genişlik

Konsol, yalnızca ucu gövde arka yüzünün tabanından yükselen kritik kayma düzlemine ulaştığında tam etkilidir. Bu düzlemin yatayla yaptığı α açısı, kullanılan statik yöntemden elde edilir. Coulomb yönteminde α, kritik kamanın kapalı ifadesinden (Zarrabi-Kashani, Kramer 1996 içinde) θ = 0 alınarak elde edilir:

α=φ′−θ+tan−1−tan(φ′−θ−i)+C1C2(6)
C1=tan(φ′−θ−i)·[tan(φ′−θ−i)+cot(φ′−θ+βw)]
·[1+tan(δ+θ−βw)·cot(φ′−θ+βw)]
C2=1+tan(δ+θ−βw)·[tan(φ′−θ−i)+cot(φ′−θ+βw)]

βw işareti. GeoTerva'da βw, gövde arka yüzünün düşeyle yaptığı eğim açısıdır ve yüzün üst ucu geri dolguya doğru yattığında + alınır (bkr ifadesinde, Denklem 8 içinde kullanılan işaret). Yayımlanmış kapalı ifade ise eğimi, üst uç öne doğru yattığında (zemin yüzün üzerine taştığında) + almaktadır; bu nedenle (6) burada bu açı yerine −βw konularak yazılmıştır.

Rankine yönteminde, i eğimli bir geri dolgu için:

α=45°+φ′/2+i/2−12·sin−1sinisinφ′(7)

Her iki ifade de 45° + φ′/2 değerini i = δ = βw = 0 için verir; (6) ifadesi βw = 0 ve δ = i alındığında (7) ifadesini yeniden üretir. Konsolun alt yüzü seviyesinde geçmesi gereken genişlik, düzlemin bu seviyedeki yatay uzaklığından eğimli arka yüzün yatay kaymasının çıkarılmasıyla bulunur:

bkr=(H−z1)·(cotα−tanβw)(8)

H gövde yüksekliği, z1 konsol alt yüzünün duvar üstünden itibaren derinliği, βw ise gövde arka yüzünün eğimidir (üst ucu geri dolguya doğru yattığında +; (6) altındaki işaret notuna bakınız). Düşey arka yüz için bkr = (H − z1)/tan α olur.

14.3 Tam ve kısmi hafifletme

Hafifletme oranı, konsol çıkıntısı Ls ile kritik genişliği karşılaştırır:

R=min(Lsbkr,1)(10)

Konsol alt yüzünün altında, öz ağırlıktan doğan toprak basıncını oluşturan efektif düşey gerilme, alt yüz seviyesindeki örtü yükünün R kadarlık kısmı düşülerek yeniden başlar:

p(z)=K·[σ′v(z)−R·σ′v(zL)](11)
σ0=(1−R)·K·σ′v(zL)=(1−R)·K·γ·z1konsol alt yüzündeki artık gerilme; son ifade kuru ve homojen γ içindir

R = 1 (Ls ≥ bkr) olduğunda diyagram iki ayrı üçgene ayrılır. R < 1 olduğunda konsol altındaki basınç σ0 artık gerilmesinden başlar ve konsol altındaki her bileşen, konsolsuz duvar (P0) ile tam hafifletme (P1) arasında doğrusal enterpolasyonla elde edilir:

Pbelow=P0−R·(P0−P1)(12)
Basitleştirilmiş bir mühendislik kabulü. R'ye göre doğrusal enterpolasyon, dar bir konsol (az hafifletme) ile geniş bir konsol (tam hafifletme) arasında gözlenen eğilimi elle kontrol edilebilir bir biçimde temsil etmek amacıyla bu modülde benimsenmiştir. Yayımlanmış bir kapalı ifade sonucu değildir.

Yalnızca zeminin öz ağırlığından doğan statik basınç azaltılmaktadır. Sürşarj basıncı, hidrostatik su ve hidrodinamik su basınçları konsoldan bağımsız olarak kendi bağıntılarıyla hesaplanmakta ve azaltılmış zemin basıncına eklenmektedir. Konsol kalınlığı boyunca basınç konsol ucuna etkir ve kök aracılığıyla gövdeye ulaşır. “Konsolsuz” durum, R = 0 alınan aynı duvardır; dolayısıyla raporlanan azalma yalnızca konsoldan kaynaklanmaktadır.

14.4 Gövde momenti: konsolun ters momenti hesaba katılmaz

Konsolun taşıdığı yük (Bölüm 14.1) gövde ekseninin arkasında etkir ve momenti toprak basıncı momentine ters yöndedir. GeoTerva bu ters momenti gövde lehine hesaba katmamaktadır: gövde kesit tesirleri yalnızca azaltılmış basınç için hesaplanmakta (bu yaklaşım güvenli taraftadır), konsol kesit tesirleri ise kendi yükü altındaki bir konsol olarak ayrıca hesaplanmaktadır (Mroot, Bölüm 17). Gövdeye yalnızca net bir istem — yükten büyük bir alt yüz kaldırma kuvveti — uygulanmaktadır.

Mfinal=Mpressure-only+Mshelf-creditMshelf-credit = 0 — ters moment hesaba katılmaz; yalnızca alt yüz kaldırma kuvveti taşınan yükü aştığında net istem hâline gelir.
İki ayrı moment. Gövde eğilme momenti yalnızca basınç momentidir. Mroot (Bölüm 17) konsolun kendisine aittir ve hiçbir zaman azaltılmaz: gövde momenti ne olursa olsun konsol üzerindeki zemini taşır. Sonuçlar ve Rapor; Mpressure-only değerini, (sıfır) konsol katkısını ve saf konsol olarak hesaplanan konsol momentini yan yana verir; konsol kalemleri (SHELF_SOIL, SHELF_SELF, SHELF_UPLIFT) gövde tabanı tablosunda yer aldığından bu ihmal denetlenebilmektedir.

14.5 Deprem etkisinde konsol: deprem katkısı yoktur

Konsol, gövdeye depremde herhangi bir katkı sağlamamaktadır. Statik gövde basıncı azaltılmış basınçtır; deprem kaynaklı artış ise aynı duvar için konsol olmaksızın hesaplanmakta ve Bölüm 11.3 kapsamındaki dağılımla tamamen eklenmektedir.

PAE,stem,shelf=PA,stem,shelf+ΔPE,0
ΔPE,0=PAE,stem,0−PA,stem,0konsol olmayan duvarın gövde arka yüzündeki deneme kaması, ataletli ve ataletsiz

Azaltılmış basınç profili hiçbir zaman bir deprem oranıyla ölçeklenmez; aksi hâlde konsol deprem etkisini de azaltmış olurdu. Hidrostatik ve hidrodinamik su basınçları ayrıca eklenir ve azaltılmaz. Konsol ve üzerindeki zemin, toplam kütleleri üzerinden kendi yatay ataletleri kh·(Wsoil,m + Wself) ile yüklenir (YASS altında γsat, sürşarj yok, alt yüz kaldırma kuvveti düşülmez); her parça kendi ağırlık merkezinde etkir ve ağırlıkları (1 ± kv) düşey katsayısıyla çarpılır.

14.6 Dış stabilite: sanal sırtta aynı hafifletme

Topuk serbest cismi: düzleme kadar olan zemin duvarla birlikte hareket ederserbest cisimserbest cisimbu zemini içerirbu zemini içerirbasınç düzleminde Pbasınç düzleminde P(zL altında zemin basıncı azaltılır, aynı R)(zL altında zemin basıncı azaltılır, aynı R)
Şekil 14.2 Topuk serbest cismi: içinde hafifletme konsolu bulunan, basınç düzlemine kadar olan zemin duvarla birlikte hareket eder; konsol ağırlığı ve ağırlık merkezini değiştirir, düzlemdeki zemin basıncı ise konsol alt yüzünün altında aynı R ile yeniden başlar (x = B üzerinde zL seviyesinde hafifletme kademesi).

Dış stabilitede Bölüm 4 kapsamındaki sanal sırt serbest cismi korunmaktadır: gövde ile basınç düzlemi arasındaki, içinde konsol bulunan zemin duvarla birlikte hareket eder; konsol ve üzerindeki zemin, serbest cisimde ağırlık olarak kalır. x = B konumundaki düşey sanal sırtta zemin öz ağırlığı basıncı, gövdedekiyle aynı biçimde, aynı α, bkr ve R ile azaltılmaktadır (bu modülün bir tasarım kabulü: konsol, alt yüzünün altındaki tutulan zemini perdelemektedir):

psoil(z)=Kh·[σ′v(z)−R·σ′v(zL)](z<zL)(13)konsol alt yüzünün üstünde Kh·σ′v(z) olarak kalır; σ′v, x = B üzerindeki zemin yüzeyinden itibaren ölçülür

Düzlemdeki K·q sürşarj basıncı ile hidrostatik ve hidrodinamik su basınçları azaltılmaz. Kayma, devrilme, eksantrisite ve taşıma gücü kontrollerinde azaltılmış statik zemin itkisi PA,shelf kullanılmaktadır. Depremli durumlarda konsola düzlemde de deprem katkısı verilmez: artış, hafifletme olmaksızın aynı düzleme ait artıştır ve Bölüm 11.3 kapsamındaki ters yamuk dağılımla (bileşke 0.6·he yüksekliğinde) tamamen eklenir; PA,shelf ise azaltılmış statik diyagramını korur:

PAE,shelf=PA,shelf+ΔPAE,0,ΔPAE,0=PAE,0−PA,0(14)

PAE,0 düzlemdeki Mononobe–Okabe deneme kaması itkisi, PA,0 ise aynı düzlemdeki azaltılmamış statik kapalı ifade itkisidir. Sonuçlar sekmesi ve raporlar, aynı duvar için hafifletmesiz ve hafifletmeli olarak Pa,H, kaymaya ve devrilmeye karşı FS, e ve qmax değerlerini vermektedir.

Raporlanan karşılaştırma. Hesaplar sekmesinde α, bkr, R, σ′v(zL) ve artık gerilme; konsollu ve konsolsuz durum için gövde basıncı ile gövde tabanındaki kesme kuvveti ve moment, yüzde azalmaları ve konsol yüküyle birlikte; ayrıca hafifletmesiz ve hafifletmeli dış stabilite büyüklükleri verilmektedir.

16Kayma dişleri — basitleştirilmiş kayma dişi yöntemiBasitleştirilmiş kayma dişi yöntemi: karma diş direnci, brüt Kp tasarım diyagramı, dönme noktası, topuk dişinin aktif basıncı.

Taban altındaki sürtünme yeterli olmadığında, tabanın altında örselenmemiş zemine dökülen bir diş, önündeki zeminin pasif direncini ekler. GeoTerva bilinçli olarak basit bir yöntem kullanmaktadır (GeoTervaStudio basitleştirilmiş kayma dişi yöntemi): diş yüzüne Kmob·σ′v karma basıncı etkir (Bölüm 8) ve bu basınç kaymada tamamen hesaba katılır; dişin kesit tesirleri ise brüt tam pasif diyagramdan hesaplanır.

taban boyunca μb·Ntaban boyunca μb·Nburun yüzü + diş ön yüzü, kayma yüzeyi taban alt yüzündePperde ucuPperde ucuPkey (taban altı → diş ucu)Pkey (taban altı → diş ucu)dₖdₖbₖbₖ
Şekil 15.1 Dişli tabanda kayma direnci: tüm taban boyunca taban sürtünmesi, tabanın ön yüzünde burun direnci ve diş yüzünde karma yamuk basınç (taban alt yüzü → diş ucu). Kayma yüzeyi taban alt yüzünde kalır.

15.1 Diş direnci

Kmob=w·Kp+(1−w)·K0Kp = tan²(45° + φ′/2), K0 = 1 − sin φ′, c′ = 0
Df=hp+tf
ztop=max(Df−hignore,0)
zbottom=max(Df+dk−hignore,0)
ptop,pbottom=Kmob·σ′v(ztop),Kmob·σ′v(zbottom)ön taraftaki su seviyesinin altında γ′
deff=zbottom−ztopdiş yüzünün yüklü yüksekliği; hignore > Df olmadıkça dk değerine eşittir
Pkey=ptop+pbottom2·defftamamı hesaba katılır

15.2 Kayma

FSslide=μb·Neff+Ptoe+PkeyHdrive

Pasif direnç yalnızca kayma kontrolünde kullanılmaktadır. Deprem etkisinde her iki pasif terim bunun yerine ηp,E ile çarpılmaktadır (varsayılan 0, pasif katkı yok; Bölüm 11.2). ΔFS = Pkey/Hdrive her durum için raporlanmaktadır; diş ağırlığı her iki durumda da Neff içinde tutulmaktadır.

15.3 Kontrol örneği

γ = 18 kN/m³, φ′ = 30°, Df = 1.0 m, dk = 0.6 m, hignore = 0, kuru zemin, 1/3 Pasif + 2/3 Sükûnet (w = 1/3):

Kp=tan2(60°)=3.00,K0=1−sin30°=0.50
Kmob=13·3.00+23·0.50=1.333
ptop=1.333·18·1.0=24.0 kPa
pbottom=1.333·18·1.6=38.4 kPa
Pkey=24.0+38.42·0.6=18.72 kN/mtamamı hesaba katılır

15.4 Diş kesit tesirleri

Diş, taban alt yüzünden uzanan bir konsoldur; kesme kuvveti ve eğilme momenti brüt tam pasif diyagramdan (Kp, w = 1 — hesaba katılan karma değer değil) hesaplanmakta, bu diyagram ptop·deff dikdörtgenine ve ½·(pbottom − ptop)·deff üçgenine ayrılmaktadır:

Vkey=Pp,key,gross
Mkey=Prect·(dk−deff/2)+Ptri·(dk−deff/3)diş köküne göre; üçgen uca doğru büyüdüğünden deff = dk için Prect·dk/2 + Ptri·2dk/3 olur

Kontrol örneği (Kp = 3.00: ptop = 54.0, pbottom = 86.4 kPa, Pp,gross = 42.12 kN/m): Prect = 54.0·0.6 = 32.40, Ptri = ½·32.4·0.6 = 9.72 kN/m; Vkey = 42.12 kN/m, Mkey = 32.40·0.30 + 9.72·0.40 = 13.61 kN·m/m.

Burun ucundaki diş: devrilme noktası

zP=0or−dk

Varsayılan: taban plağının ön alt köşesine göre devrilme. İsteğe bağlı: kayma dişinin ön alt köşesine göre devrilme; bu durumda her yatay kuvvetin kolu dk kadar artar ve FSo daha düşük çıkar (Bölüm 16.2).

Topuk ucundaki diş: aktif basınç

horh+dk

Varsayılan: aktif basınç, topuk ucunun üzerindeki zemin yüzeyinden taban alt yüzüne kadar olan düzleme, h = zground(B) yüksekliği boyunca etkir (basitleştirilmiş yöntem). İsteğe bağlı: “Topuk kayma dişinin arka yüzüne aktif toprak basıncı uygula” seçeneği, toprak basıncını ve sürşarjı diş ucuna kadar, h + dk boyunca uzatır; tutulan zemin tarafındaki su taban alt yüzünde sona erer.

(a) Burun ucundaki diş: devrilme noktasıHzzz + dkz + dktaban köşesi (varsayılan)diş köşesi (seçenek)her yatay kuvvetin kolu dk kadar artar, FSo düşer(b) Topuk ucundaki diş: basınçvarsayılan: hvarsayılan: h(taban alt yüzüne kadar)(taban alt yüzüne kadar)seçenek: diş ucuna kadar, h + dkseçenek: diş ucuna kadar, h + dktoprak basıncı ve sürşarj uca kadaruzatılır; tutulan su uzatılmaz
Şekil 15.2 Dişin getirdiği iki seçenek. (a) Burun ucundaki bir diş devrilme noktası olarak kullanılabilir: devrilme noktası kayma dişinin ön alt köşesine iner, her yatay kuvvetin kolu dk kadar artar ve FSo daha düşük çıkar; dişin pasif direnci ise yine yalnızca kaymada hesaba katılır. (b) Arka yüzü topuk ucunda olan bir diş, aktif basıncı ucuna kadar taşıyabilir: toprak basıncı ve sürşarj h yerine h + dk boyunca etkir (kesikli), tutulan zemin tarafındaki su ise yine taban alt yüzünde sona erer. Her iki seçenek de varsayılan olarak kapalıdır.
Kabuller. c′ = 0, Rankine Kp (duvar sürtünmesi yok) ve Jaky K0. Üstteki hignore tabakası hesaba katılmamaktadır. Varsayılan pasif durum 1/3 Pasif + 2/3 Sükûnet (w = 1/3) şeklindedir. Diş konumu xk pasif direnci değiştirmez; diş ağırlığının etki yerini (kuvvet kolunu ve ağırlığı taşıyan burun ya da topuk plağını, Bölüm 17), kaldırma basıncının diş altında kademelendiği yeri (Bölüm 10) ve çizimi belirler. Dişin kesit tesirlerinde brüt diyagram kullanılmaktadır. Temel derinliği Df diş nedeniyle değişmez. Dişin örselenmemiş zemine karşı dökülmüş olduğu kabul edilmiştir; dişin altında zayıf bir tabakada oluşabilecek göçme yüzeyi bu yöntemin kapsamı dışındadır. Taban altındaki kaldırma basıncı gerçek taban profilini izler ve diş izdüşümü boyunca kademelenir (Bölüm 10).

17Kayma, devrilme ve taşıma gücüKısmi taban temasını da içeren türetimler.

16.1 Kayma

Taban alt yüzünde duvar sürtünmeyle tutulmaktadır. Serbest cisme etkiyen yatay kuvvetler toplandığında, tabanın sağlaması gereken kesme kuvveti T = ΣHdrive − ΣPresist, mevcut kesme dayanımı ise μb·N olarak bulunur (adezyon kullanılmamaktadır). Tüm dirençler paya yazıldığında

FSs=μb·N+ΣPresistΣHdrive
N=Σ(−Fz)ağırlıklar − kaldırma ± düşey atalet + toprak itkisinin düşey bileşenleri
kayma yüzeyiΣHdriveμb·NPperde ucuPkeyN = Σ(−Fz)ağırlıklar − kaldırma ± kv·WFSs = (μb·N + Ptoe + Pkey) / ΣHdrive — ön direnç yalnızca kaymada kullanılır
Şekil 16.1 Taban alt yüzü boyunca kesilen serbest cisim. Toprak basıncı, su ve atalet cismi öne doğru iter; taban sürtünmesi μb·N, burun direnci ve diş direnci onu geri tutar. N efektif normal kuvvettir; bu nedenle kaldırma sürtünmeyi azaltır.

μb = tan δb taban sürtünme katsayısıdır; temel zemini üzerine dökülen beton için δb genellikle bu zeminin 2/3·φ′ ile φ′ değerleri arasında alınır. Kaldırma kuvveti N'nin bir parçası olduğundan N efektif bir normal kuvvettir. Pasif direncin paya yazılmasının, kaydırıcı kuvvetten çıkarılmasından farklı bir sayı verdiği belirtilmelidir; tanımın, gerekli güvenlik sayısının kalibre edildiği tanımla uyumlu olması gerekir.

16.2 Devrilme

FSo=ΣMresistingΣMoverturningburuna göre momentler

Devrilme noktası. Varsayılan olarak duvar taban plağının ön alt köşesi (x = 0, z = 0) etrafında devrilir. Burun ucundaki bir kayma dişi için “Kayma dişi devrilme noktası” seçeneği, devrilme noktasını kayma dişinin ön alt köşesine (x = 0, z = −dk) taşıyabilir: bu durumda her yatay kuvvetin kolu dk kadar artar, düşey kuvvetler ise x kollarını korur. Varsayılan, taban plağı köşesidir; diş köşesi seçeneği daha düşük FSo verir, çünkü dişin pasif direnci devrilmede hiçbir zaman kullanılmaz. Seçeneğin burun ucundan uzaktaki bir diş için etkisi yoktur. Taban basıncı her zaman taban alt yüzünde hesaplanır.

Kuvvet çizelgesindeki her kalem iki moment bileşeniyle, −z·Fx ve x·Fz ile katkıda bulunur; pozitif bileşenler ΣMoverturning toplamına, negatif bileşenler (mutlak değerce) ΣMresisting toplamına eklenir. Ağırlıklar ve eğik bir itkinin düşey bileşeni karşı koyar; yatay itkiler, kaldırma, yatay atalet ve yukarı yönlü düşey atalet devirir. Ön direnç hesaba katılmaz. Bir kuvvet her iki tarafta da sayılabildiğinden FSo tek anlamlı bir güvenlik ölçüsü değildir; taşıma gücü hesabındaki eksantrisite kontrolü aynı mekanizmanın daha sağlam bir göstergesidir.

16.3 Taban basıncı

Düşey yük V = Σ(−Fz) ve buruna göre toplam moment ΣM, bileşkenin taban üzerindeki yerini belirler. Bileşkenin burundan uzaklığı V·xR = −ΣM bağıntısını sağlar:

xR=−ΣMV
e=B/2−xRe > 0: bileşke buruna doğru yer alır

Tam temas. Temas basıncı doğrusal olan rijit bir taban için q(x) = V/B + (V·e)·(B/2 − x)/I olup metre başına I = B³/12 alındığında

q(x)=VB[1+12e(B/2−x)B2]
qtoe=VB(1+6eB),qheel=VB(1−6eB)

|e| ≤ B/6 olduğu sürece topuktaki basınç bası olarak kalır; bileşke tabanın orta üçte birlik bölgesindedir.

VxRxReeqmax = V/B·(1 + 6e/B)qmax = V/B·(1 + 6e/B)qmin = V/B·(1 − 6e/B)qmin = V/B·(1 − 6e/B)(a) |e| ≤ B/6: yamukB/2VxR = a/3xR = a/3a = 3·xRa = 3·xRtopuk ayrılır (çekme yok)topuk ayrılır (çekme yok)qmax = 2V/(3·xR)qmax = 2V/(3·xR)(b) |e| > B/6: kısmi temas
Şekil 16.2 Temas basıncı. (a) Bileşke orta üçte birlik bölgenin içinde: yamuk basınç. (b) Bileşke bu bölgenin dışında: topuk zeminden ayrılır ve V yükü a = 3·xR uzunluğundaki üçgen basınçla taşınır.

Kısmi temas. Zemin çekme alamadığından, orta üçte birlik bölgenin ötesinde tabanın yalnızca bir kısmı temastadır. a uzunluğundaki üçgen basıncın bileşkesi burundan a/3 uzaklıktadır ve bu nokta xR ile çakışmalıdır; üçgenin alanı da V yüküne eşit olmalıdır:

a/3=xR⇒a=3xR
12qmaxa=V⇒qmax=2V3xRe < 0 olduğunda (bileşke topuğa doğru) xR yerine B − xR kullanılır
Kontrol edilirKoşulNot
TAŞIMA GÜCÜqmax ≤ qallqall kullanıcı tarafından girilen emniyetli gerilmedir
EKSANTRİSİTE|e| ≤ B/6tam taban teması
QMINV/B·(1 − 6|e|/B) ≥ 0kırpılmamış doğrusal değer; negatif değer tabanın zeminden ayrıldığını gösterir. |e| ≤ B/6 ile aynı koşul olduğundan ayrı bir kontrol değil, yalnızca bilgi amaçlıdır
Bileşke taban dışındaxR ≤ 0 veya xR ≥ Bduvar devrilir; taşıma gücü değerlendirilmez
qall hakkında. Duvar tabanı eksantrik ve eğik bir yük taşır. qall bir taşıma gücü formülünden elde edildiğinde, geçerli yönetmeliğin güvenlik sayısıyla birlikte etkin genişlik B′ = B − 2|e| ve yük eğimi katsayıları (GeoTerva'nın Taşıma gücü modülleri bunları vermektedir) kullanılmalıdır.

18Yapısal kesit tesirleri: gövde, burun, topuk, konsol ve dişGövde, burun, topuk, konsol ve diş kesme kuvvetleri ve momentleri.

Duvarın stabilitesi sağlandıktan sonra her betonarme elemanın kendi iç kuvvetlerini taşıması gerekir. GeoTerva, statik durum ve her depremli durum için kritik kesitlerdeki kesme kuvveti V ve eğilme momenti M değerlerini ve bunların zarfını vermektedir; donatı tasarımı modülün kapsamı dışındadır.

(a) Konsol olarak gövdekritik kesit: taban üstü (kesikli)V(z)M(z)VtabanMtaban(b) Burun ve topuk konsollarızemin kolonu + q + plak (aşağı)zemin kolonu + q + plak (aşağı)temas basıncı + kaldırma (yukarı)temas basıncı + kaldırma (yukarı)burun kesititopuk kesiti
Şekil 17.1 (a) Gövde, taban üstünde ankastre bir konsoldur; kesme kuvveti basıncın integraliyle, moment ise basıncın birinci momentiyle artar. (b) Burun ve topuk, gövde yüzlerinden çıkan konsollardır; ağırlıklarla aşağı, temas basıncı ve kaldırma ile yukarı doğru yüklenir.

Gövde

Gövde, dış basınç düzlemi olmayan kendi arka yüzünde yüklenir: Coulomb yönteminde gövdenin kendi duvar açısına ait kendi katsayısı vardır ve itki yüze, normalle δ = β açısı yaparak etkir (beton duvar sürtünmesi girdisi yoktur). Yatay bileşen gövdeyi eğer; yüz boyunca olan bileşen ise gövdeye aşağı doğru bastırır. Eğimli geri dolguda Rankine gerilmesi de zemin yüzeyine paralel olduğundan aynı etkiyi yapar.

ph(z)=Ka,stem·σ′v(z)·cos(δ+αstem−90°)
pv(z)=ph(z)·tan(δ+αstem−90°)Rankine yönteminde: ph = Kaβ·cos β·σ′v ve pv = ph·tan β

Bir gövde kesitinin eksenel kuvveti; kesitin üzerindeki bu düşey bileşen, kesitin üzerindeki gövde ağırlığı ve bir hafifletme konsolunun aktardığı net yükün toplamıdır (depremli durumda tümü 1 ± kv ile ölçeklenir). Sonraki bir N–M etkileşim tasarımında kullanılabilmesi için V ve M ile birlikte N olarak raporlanmaktadır; eğilme kontrolünün kendisinde N kullanılmamaktadır.

N(z)=∫ztoppvds+Wstem,above·(1±kv)
+(Wsoil+Wself)·(1±kv)−Ushelf
V(z0)=∫z0ztopph(z)dz
M(z0)=∫z0ztopph(z)·(z−z0)dz+Minertiavarsa, artı Bölüm 14.4 kapsamındaki net konsol istemi

ph, gövde arka yüzündeki yatay basınçtır: toprak basıncı (hafifletme konsolu varsa Bölüm 14.3 kapsamındaki azaltılmış basınç), hidrostatik su ve depremli durumlarda hidrodinamik su (stabilite durumundakiyle aynı kolon) ile ΔPE,0 = PAE,stem,0 − PA,stem,0 artışı; bu artış Bölüm 11.3 kapsamındaki gibi dağıtılmaktadır (konsolsuz duvarın gövde arka yüzündeki deneme kaması, yatay bileşen; bileşke 0.6·H yüksekliğinde). Kesitin üzerindeki gövde ataleti kh·γc·t(z) ile Bölüm 14.5 kapsamındaki konsol ataleti kh·(Wsoil,m + Wself) eklenmektedir. Sürşarjlı, konsolsuz, homojen ve kuru bir Rankine geri dolgusu için gövde tabanındaki değerler aşağıdaki gibidir:

Vbase=Ka·(12·γ·H2+q·H)
Mbase=Ka·(γH36+qH22)

Çekme gövdenin arka yüzünde oluştuğundan ana donatı bu yüze yerleştirilir. Kesit taban üstünde kontrol edilir; yüksek duvarlarda moment yükseklikle hızla (H³ ile) azaldığından gövde kalınlığı yukarı doğru azaltılır ya da donatı kademeli olarak kesilir.

Burun

Vtoe=∫0Lt[σc(x)+u(x)−γctf−wfill]dx−Wkey,toe
Mtoe=∫0Lt[σc(x)+u(x)−γctf−wfill]·(Lt−x)dx
−Wkey,toe·(Lt−x¯key)

σc(x), Bölüm 16 kapsamındaki temas basıncı (yalnızca bası), u(x) ise kaldırma basıncıdır (diş izdüşümü üzerinde γw·dk terimini de içerir). Burun plağı üzerindeki ön dolgu aşağı yönlü bir yük olarak hesaba katılmaktadır: wfill = γ·hdry + γsat·hsat (ön taraftaki su seviyesinin üstünde γ, altında γsat). Wkey,toe = γc·dk·b, kayma dişinin burun altında kalan kısmının ağırlığıdır (b = x = 0 ile Lt arasındaki diş genişliği) ve x̄key ağırlık merkezinde etkir. Depremli durumlarda γc·tf, wfill ve Wkey,toe değerleri (1 ± kv) ile çarpılır. Çekme burnun alt yüzünde oluşur.

Topuk

Vheel=∫xBBB[wsoil+wu+qs+γctf−σc(x)−u(x)]dx
+Pv+Wkey,heel
Mheel=∫xBBB[…]·(x−xBB)dx+Pv·Lh+Wkey,heel·(x¯key−xBB)
(a) Burun serbest cismiγc·tf + wfill (aşağı)σc(x) + u(x) (yukarı)gövde yüzündekikesitVperde ucu, Mperde ucuLtLt(b) Topuk serbest cismiwsoil + qs + γc·tf (+ wu) (aşağı)σc(x) + u(x) (yukarı)Pvx = B konumundagövde arkayüzündeki kesitVheel, MheelLhLh
Şekil 17.2 Gövde yüzlerinden kesilen iki taban plağının serbest cisimleri. Burun, temas basıncı ve kaldırma ile yukarı itilir, kendi ağırlığı ve üzerindeki dolgu ile aşağı çekilir; bu nedenle çekme alt yüzünde oluşur. Topuk, temas basıncına karşı zemin kolonunu, sürşarjı ve kendi ağırlığını ve ayrıca topuk ucundaki toprak itkisinin düşey bileşeni olan Pv kuvvetini aşağı doğru taşır; bu nedenle çekme üst yüzünde oluşur. V ve M, kesikli çizgiyle gösterilen kesitlerde alınır.

wsoil = γ·hdry + γsat·hsat, topuk üzerindeki zemin kolonudur; konsol bulunan kesimde bu kolon yalnızca konsol alt yüzüne kadar uzanır, alt yüzdeki boşluk suyu basıncı ayrı bir su yükü wu = γw·(zw,rear − zL) olarak eklenir (diğer kesimlerde sıfırdır) ve sürşarj qs, konsolun ötesinde q, konsolun altında ise 0 alınır. σc(x) temas basıncını, u(x) ise kaldırma basıncını göstermektedir. Pv, x = B konumundaki sanal sırta etkiyen toprak itkisinin düşey bileşenidir (statik durumda Pa,v, depremli durumda toplam itkinin PAE,v bileşeni; zemin + sürşarj; yükselen şevde aşağı yönlü, yatay dolguda sıfır): bu kuvvet topuk serbest cismine topuk kenarında etkir ve N içindeki kuvvetle aynıdır. Wkey,heel, kayma dişinin topuk altında kalan kısmının ağırlığıdır. Depremli durumlarda wsoil, qs, γc·tf ve Wkey,heel (1 ± kv) ile çarpılır; su (wu, u), Pv ve temas basıncı çarpılmaz. Topuk kenarı yakınında zemin yükü temas basıncını aştığından topukta çekme genellikle üst yüzde oluşur.

Konsol ve kayma dişi

Konsol, kökünden ankastre bir konsol olarak ele alınmaktadır: V = Wsoil + Wself − U ve Mroot = Wsoil·(x̄soil − xU) + Wself·(x̄self − xU) − U·(x̄U − xU) (Bölüm 14.1). Kayma dişi, taban alt yüzünden ankastre ve brüt pasif diyagramla yüklenmiş bir konsoldur: V = Pp,key,gross, M = Prect·(dk − deff/2) + Ptri·(dk − deff/3); deff = dk olduğunda bu ifade Prect·dk/2 + Ptri·2dk/3 biçimini alır (Bölüm 15.4).

Tasarım etkileri. Değerler, stabilite kontrolleriyle aynı yük durumlarından elde edilen karakteristik (katsayılarla çarpılmamış) etkilerdir. Donatı tasarımında geçerli betonarme yönetmeliğinin kısmi katsayılarının uygulanması gerekmektedir; kesme kontrolü, yönetmeliğin izin verdiği durumlarda mesnet yüzünden faydalı yükseklik uzaklığındaki kesitte yapılabilir.

19Çözümlü örnek: adım adım hesaplanan bir duvarHesap motorunun sayılarıyla adım adım hesaplanan bir duvar.

Aşağıdaki örnek, bu sayfa her açıldığında modülü çalıştıran hesap motorunun kendisi tarafından çözülmektedir. Her satırda elle hesap formülü, yerine konan girdi değerleri ve hesap motorunun verdiği sonuç gösterilmektedir; yeşil onay işareti, sayfa içinde bağımsız olarak değerlendirilen elle hesap formülünün aynı sayıyı verdiğini doğrulamaktadır. Her adımın elle izlenebilmesi için duvar basit tutulmuştur: su, konsol ve kayma dişi yoktur, dolgu yüzeyi yataydır. Örnek, seçilen gösterim birimlerinden bağımsız olarak SI birimlerinde (kN, m, kPa) verilmiştir.

GirdiDeğerGirdiDeğer
Tutulan yükseklik H4.00 mNemli birim hacim ağırlık γ18.00 kN/m³
Gövde üst / alt kalınlığı tt / tb0.30 / 0.50 m (arka yüz düşey)İçsel sürtünme açısı φ′30.0°
Burun Lt, topuk Lh1.00, 2.00 mYayılı sürşarj q10.00 kPa
Taban kalınlığı tf0.60 mTaban sürtünme katsayısı μb0.55
Ön dolgu hp; w, ηp,E, hignore0.80 m; 1/3, 0.00, 0.00 mBeton γc24.00 kN/m³
Statik yöntemRankine (topuktan geçen düşey düzlem)DepremMononobe–Okabe, kh = 0.15, kv = 0
Gerekli FS (statik)kayma 1.50, devrilme 2.00Gerekli FS (depremli)kayma 1.10, devrilme 1.10
q = 10.00 kPaq = 10.00 kPaPA = 63.48 kN/m, z = 1.533PA = 63.48 kN/m, z = 1.533Pq = 15.33 kN/m, z = 2.300Pq = 15.33 kN/m, z = 2.300Kₐ(γh + q) = 30.93 kPaKₐ(γh + q) = 30.93 kPaKₐq = 3.33Kₐq = 3.33Wc = 88.80Wc = 88.80Wsoil = 144.00Wsoil = 144.00Pperde ucu = 23.52Pperde ucu = 23.52(Kmob = 1.3333)(Kmob = 1.3333)qperde ucu = 100.22 kPaqperde ucu = 100.22 kPaqheel = 41.20 kPaqheel = 41.20 kPaLₜLₜtbtbLₕLₕH = 4.00H = 4.00Statik durum (SI birimleri)
Şekil 18.1 Örnek duvarın ölçekli çizimi, statik yükler ve taban basıncı; tüm değerler hesap motorundan alınmıştır.

Statik durum

1
Geometri

Taban genişliği ve yükseklikler (başlangıç noktası burunda, taban alt yüzünde).

B = Lt + tb + Lh = 1.00 + 0.50 + 2.00 = 3.500 m ✓
ztop = tf + H = 0.60 + 4.00 = 4.600 m ✓ (x = B konumundaki düşey düzlemde düzlem yüksekliği h)
2
Beton parçaları (Bölüm 3)

Taban dikdörtgeni, sabit kalınlıklı gövde dikdörtgeni ve ön taraftaki değişken kalınlıklı üçgen.

A₁ = B·tf = 3.500·0.60 = 2.100 m² ✓; W₁ = γc·A₁ = 24.00·2.100 = 50.40 kN/m ✓; x̄₁ = B/2 = 1.750 m ✓
A₂ = tt·H = 0.30·4.00 = 1.200 m² ✓; W₂ = 28.80 kN/m ✓; x̄₂ = Lt + (tb − tt) + tt/2 = 1.00 + 0.20 + 0.150 = 1.350 m ✓
A₃ = ½(tb − tt)·H = ½·0.20·4.00 = 0.400 m² ✓; W₃ = 9.60 kN/m ✓; x̄₃ = Lt + 2(tb − tt)/3 = 1.133 m ✓; z̄₃ = tf + H/3 = 1.933 m ✓
Wc = ΣWi = 50.40 + 28.80 + 9.60 = 88.80 kN/m ✓; ΣWix̄i = 137.96 kN·m/m ✓; x̄c = 1.554 m ✓; z̄c = 1.223 m ✓
ElemanA (m²)W (kN/m)x̄ (m)z̄ (m)W·x̄ (kN·m/m)
Taban plağı2.10050.401.7500.30088.20
Gövde — sabit kalınlıklı kısım tₜ (arka yüz düşey)1.20028.801.3502.60038.88
Gövde — ön taraftaki değişken kalınlıklı kısım0.4009.601.1331.93310.88
Toplam3.70088.801.5541.223137.96
Tüm dış hattın tek bir çokgen olarak kontrolü: ΔA = 0.000000000000 m² ✓
3
Duvarla birlikte hareket eden zemin (Bölüm 4)

Yatay zemin yüzeyi ve düşey arka yüz: topuk üzerindeki zemin bloğu Lh × H boyutlarında bir dikdörtgendir ve tamamı nemlidir.

Asoil = Lh·H = 2.00·4.00 = 8.000 m²; Wsoil = γ·A = 18.00·8.000 = 144.00 kN/m ✓
x̄ = Lt + tb + Lh/2 = 2.500 m ✓; z̄ = tf + H/2 = 2.600 m ✓
Burun üzerindeki ön dolgu (burun plağına oturur ve duvarla birlikte hareket eder): Wtoe = γ·½(Lt + xfront(zf))·hp = 18.00·½(1.00 + 1.040)·0.80 = 14.69 kN/m ✓; etki noktası x̄toe = (Lt² + Lt·xfront + xfront²)/(3(Lt + xfront)) = 0.510 m ✓, z̄ = 1.003 m ✓
Hesaba katılmayan: Qheel = q·Lh = 20.00 kN/m ✓ (kaldırılabilir yük — çizelgede listelenmiş, hiçbir kontrolde kullanılmamıştır)
4
Toprak basıncı katsayıları (Bölüm 6 ve 8)

φ′ = 30.0°, sin φ′ = 0.5000.

Ka = (1 − sin φ′)/(1 + sin φ′) = 0.5000/1.5000 = 0.3333 ✓
Kp = tan²(45° + φ′/2) = tan²(60.0°) = 3.0000 ✓
K0 = 1 − sin φ′ = 0.5000 ✓; Kmob = w·Kp + (1 − w)·K0 = 1/3·3.0000 + 2/3·0.5000 = 1.3333 ✓
5
Düzlem üzerindeki basınç ordinatları

σ′v topuktaki zemin yüzeyinden itibaren alınmıştır; dolgu kurudur.

üst (z = 4.60): psoil = 0, pq = Ka·q = 0.3333·10.00 = 3.33 kPa
taban üst yüzü (derinlik 4.00): σ′v = 18.00·4.00 = 72.00 kPa; psoil = Ka·σ′v = 24.00 kPa
taban alt yüzü (derinlik 4.60): σ′v = 18.00·4.60 = 82.80 kPa; psoil = 27.60 kPa
6
Statik itkiler

Zemin için üçgen, sürşarj için dikdörtgen dağılım; kuvvet kolları taban alt yüzünden itibaren ölçülmüştür.

PA = ½·Ka·γ·h² = ½·0.3333·18.00·4.60² = 63.48 kN/m ✓, etki yüksekliği z = h/3 = 1.533 m ✓; M = 97.34 kN·m/m ✓
Pq = Ka·q·h = 0.3333·10.00·4.60 = 15.33 kN/m ✓, etki yüksekliği z = h/2 = 2.300 m ✓; M = 35.27 kN·m/m ✓
7
Burun pasif direnci (Bölüm 8)

Kmob, c′ = 0, hignore = 0: ön zemin yüzeyinden taban alt yüzüne uzanan üçgen dağılım; tamamı hesaba katılmıştır.

Df = hp + tf = 0.80 + 0.60 = 1.40 m = ztop; p(taban alt yüzü) = Kmob·γ·ztop = 33.60 kPa
Ptoe = ½·Kmob·γ·ztop² = ½·1.3333·18.00·1.40² = 23.52 kN/m ✓; hesaba katılan = 23.52 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄ = ztop/3 = 0.467 m ✓
8
Kuvvet çizelgesi — statik

Her kuvvet, bileşenleri, etki noktası ve buruna göre momentiyle birlikte verilmiştir.

KuvvetFx (kN/m)Fz (kN/m)x (m)z (m)M (kN·m/m)Kullanım
W_CONCRETEBeton öz ağırlığı (gövde, taban)0.00−88.801.5541.223−137.96SOB
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin (topuk tarafı, topuktaki düşey düzleme kadar)0.00−144.002.5002.600−360.00SOB
Q_HEELTopuk üzerindeki zemine etkiyen sürşarj (hesaba katılmaz: değişken yük)0.00−20.002.5004.600−50.00–
W_SOIL_TOEBurun üzerindeki ön dolgu (burun plağına oturur, duvarla birlikte hareket eder)0.00−14.690.5101.003−7.49SOB
PA_STATICStatik aktif toprak basıncı — zemin (Rankine)−63.480.003.5001.53397.34SOB
PA_QSürşarjdan gelen yanal basınç−15.330.003.5002.30035.27SOB
PP_FRONTBurun pasif direnci Ptoe (Kmob = 1.3333, w = 0.333)23.520.000.0000.467−10.98S
S = kayma, O = devrilme, B = taşıma gücü, – = listelenmiş ancak hiçbir kontrolde kullanılmamıştır. M = x·Fz − z·Fx, buruna göre; pozitif = devirici.
9
Kayma (Bölüm 16.1)
N = Wc + Wsoil + Wperde ucu = 88.80 + 144.00 + 14.69 = 247.49 kN/m ✓; μb·N = 0.55·247.49 = 136.12 kN/m ✓
Hdrive = PA + Pq = 63.48 + 15.33 = 78.81 kN/m ✓; Pperde ucu = 23.52 kN/m ✓
FSs = (136.12 + 23.52) / 78.81 = 2.026 ✓ ≥ 1.50
10
Devrilme (Bölüm 16.2)

Momentler taban plağının ön alt köşesine göre alınmıştır; pasif direnç kullanılmamıştır.

ΣMoverturning = PA·zA + Pq·zq = 97.34 + 35.27 = 132.60 kN·m/m ✓
ΣMresisting = Wc·x̄c + Wsoil·x̄soil + Wperde ucu·x̄perde ucu = 137.96 + 360.00 + 7.49 = 505.45 kN·m/m ✓
FSo = 505.45 / 132.60 = 3.812 ✓ ≥ 2.00
11
Taşıma gücü (Bölüm 16.3)
V = 247.49 kN/m ✓; ΣM = 132.60 − 505.45 = −372.85 kN·m/m ✓
xR = −ΣM/V = 372.85/247.49 = 1.507 m ✓; e = B/2 − xR = 1.750 − 1.507 = 0.243 m ✓ ≤ B/6 = 0.583 m
qmax = V/B·(1 + 6e/B) = 247.49/3.500·(1 + 6·0.243/3.500) = 100.22 kPa ✓ ≤ qall = 200.00 kPa; qmin = 41.20 kPa ✓
q = 10.00 kPaq = 10.00 kPaPAE = 102.36 kN/m, z = 1.930PAE = 102.36 kN/m, z = 1.9301.6·ΔP/h = 8.19 kPa1.6·ΔP/h = 8.19 kPa0.4·ΔP/h = 2.05 kPa0.4·ΔP/h = 2.05 kPakₕWc = 13.32kₕWc = 13.32kₕWsoil = 21.60kₕWsoil = 21.60qmax = 175.10 kPaqmax = 175.10 kPatemas a = 3·xR = 2.827 mtemas a = 3·xR = 2.827 mtopuk zeminden ayrılırtopuk zeminden ayrılırDepremli durum, kₕ = 0.15, kᵥ = 0 (SI birimleri)
Şekil 18.2 Depremli durum: artışıyla birlikte Mononobe–Okabe itkisi (ters yamuk, Bölüm 11.3), duvarın ve topuk zemininin atalet kuvvetleri, depremli durum pasif katkısı (ηp,E; varsayılan olarak yoktur) ve bunların sonucunda oluşan kısmi temaslı taban basıncı.

Depremli durum

1
Deprem açısı ve KAE (Bölüm 11.1)

Düşey düzlem, δ = β = ψ = 0, kv = 0; dolayısıyla cos θ·cos(δ + ψ + θ) = cos²θ olur.

θ = tan⁻¹(kh/(1 − kv)) = tan⁻¹(0.15) = 8.531° ✓
cos²(φ′ − θ) = cos²(21.469°) = 0.8660; cos²θ = 0.9780; √(sin φ′·sin(φ′ − θ)/cos θ) = √(0.5000·0.3660/0.9889) = 0.4302
KAE = 0.8660 / (0.9780·(1 + 0.4302)²) = 0.4329
PAE = (½·γ·h² + q·h)·KAE = (190.44 + 46.00)·0.4329 = 102.36 kN/m ✓ (deneme kaması: ρcrit = 52.59°, statik ρ = 60.00° = 45° + φ′/2)
2
Artış ve etki yüksekliği (Bölüm 11.3)

Statik kısım biçimini korumaktadır (zemin üçgeni h/3, sürşarj dikdörtgeni h/2 yüksekliğinde); artış 0.6·h yüksekliğinde etkimektedir.

statik referans = aynı düzlemdeki statik durum itkisi: PA + Pq = 63.48 + 15.33 = 78.81 kN/m ✓
ΔPAE = PAE − (PA + Pq) = 102.36 − 78.81 = 23.55 kN/m ✓
zAE = (PA·h/3 + Pq·h/2 + ΔPAE·0.6h)/PAE = (97.34 + 35.27 + 23.55·2.760)/102.36 = 1.930 m ✓
3
Atalet (Bölüm 13)

Yatay atalet kuvvetleri ağırlık merkezlerinde etkimektedir; düşey atalet yoktur (kv = 0).

kh·Wc = 0.15·88.80 = 13.32 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄c = 1.223 m → M = 16.28 kN·m/m ✓
kh·Wsoil = 0.15·144.00 = 21.60 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄ = 2.600 m → M = 56.16 kN·m/m ✓
kh·Wtoe = 0.15·14.69 = 2.20 kN/m ✓, etki yüksekliği z̄toe = 1.003 m → M = 2.21 kN·m/m ✓
4
Depremli durum pasif katkısı (Bölüm 11.2)

Depremli durum pasif katsayısı kullanılmamıştır.

katkıE = ηp,E·Ptoe = 0.00·23.52 = 0.00 kN/m ✓ (depremli durumda pasif katkı yoktur)
5
Kuvvet çizelgesi — depremli
KuvvetFx (kN/m)Fz (kN/m)x (m)z (m)M (kN·m/m)Kullanım
W_CONCRETEBeton öz ağırlığı (gövde, taban)0.00−88.801.5541.223−137.96SOB
W_SOIL_HEELDuvarla birlikte hareket eden zemin (topuk tarafı, topuktaki düşey düzleme kadar)0.00−144.002.5002.600−360.00SOB
Q_HEELTopuk üzerindeki zemine etkiyen sürşarj (hesaba katılmaz: değişken yük)0.00−20.002.5004.600−50.00–
W_SOIL_TOEBurun üzerindeki ön dolgu (burun plağına oturur, duvarla birlikte hareket eder)0.00−14.690.5101.003−7.49SOB
PAE_TOTALSürşarj dahil toplam depremli aktif toprak basıncı (Mononobe–Okabe)−102.360.003.5001.930197.60SOB
IH_W_CONCRETEYatay atalet kₕ·W — beton−13.320.001.5541.22316.28SOB
IH_W_SOIL_HEELYatay atalet kₕ·W — topuk zemini−21.600.002.5002.60056.16SOB
IH_W_SOIL_TOEYatay atalet kₕ·W — burun üzerindeki ön dolgu−2.200.000.5101.0032.21SOB
S = kayma, O = devrilme, B = taşıma gücü, – = listelenmiş ancak hiçbir kontrolde kullanılmamıştır. M = x·Fz − z·Fx, buruna göre; pozitif = devirici.
6
Kayma ve devrilme
Hdrive = 102.36 + 13.32 + 21.60 + 2.20 = 139.49 kN/m ✓; FSs = (136.12 + 0.00)/139.49 = 0.976 ✓ < 1.10
ΣMoverturning = 197.60 + 16.28 + 56.16 + 2.21 = 272.26 kN·m/m ✓; FSo = 505.45/272.26 = 1.857 ✓ ≥ 1.10
7
Kısmi temaslı taşıma gücü (Bölüm 16.3)

Bileşke buruna doğru kaymakta ve orta üçte birlik bölgenin dışına çıkmaktadır.

ΣM = 272.26 − 505.45 = −233.20 kN·m/m ✓; xR = 233.20/247.49 = 0.942 m ✓; e = 0.808 m ✓ > B/6 = 0.583 m
a = 3·xR = 2.827 m ✓; qmax = 2V/a = 2·247.49/2.827 = 175.10 kPa ✓ (≤ qall; ancak EKSANTRİSİTE kontrolü sağlanmamaktadır; doğrusal dağılımdan elde edilen negatif qmin aynı koşulu ifade etmektedir)

Gövde tabanında, burunda ve topukta yapısal etkiler

1
Gövde tabanı, statik (Bölüm 17)

Basınç duvar tepesinden itibaren alınmıştır; su yoktur.

V = Ka·(½γH² + qH) = 0.3333·(144.00 + 40.00) = 61.33 kN/m ✓
M = Ka·(γH³/6 + qH²/2) = 0.3333·(192.00 + 80.00) = 90.67 kN·m/m ✓
2
Gövde tabanı, depremli

Statik gövde basıncı + deprem kaynaklı artış (Bölüm 11.3) + gövde ataleti.

Gövde arka yüzünde deneme kaması (düşey, δ = β = 0; dolayısıyla yatay bileşen çarpanı cos(δ + αstem − 90°) = 1): PAE,stem,0 = KAE·(½γH² + qH) = 0.4329·(144.00 + 40.00) = 79.66 kN/m ✓; PA,stem,0 = Ka·(½γH² + qH) = 61.33 kN/m ✓
ΔPE,0 = PAE,stem,0 − PA,stem,0 = 79.66 − 61.33 = 18.33 kN/m ✓, etki yüksekliği 0.6·H = 2.40 m
gövde ataleti: Vi = kh·γc·(ttH + ½(tb − tt)H) = 5.76 kN/m; Mi = khγc(ttH·H/2 + ½(tb − tt)H·H/3) = 10.56 kN·m/m
V = 61.33 + 18.33 + 5.76 = 85.42 kN/m ✓; M = 90.67 + 43.99 + 10.56 = 145.21 kN·m/m ✓
3
Burun, statik

Doğrusal temas basıncı qtoe = 100.22 kPa değerinden q(Lt) = 83.36 kPa değerine değişmektedir; plak ağırlığı γc·tf = 14.40 kPa.

V = Lt(qtoe + q(Lt))/2 − (γctf + γhp)Lt = 91.79 − 28.80 = 62.99 kN/m ✓ (plak ağırlığı ve üzerine oturan dolgu)
M = Lt²(2qperde ucu + q(Lt))/6 − (γctf + γhp)Lt²/2 = 47.30 − 14.40 = 32.90 kN·m/m ✓
4
Topuk, statik

Aşağı yönlü γH + q + γctf = 96.40 kPa; yukarı yönlü temas basıncı gövde arka yüzünde 74.93 kPa, topuk kenarında 41.20 kPa.

x = B konumunda Pa,v = (PA + Pq)·tan β = 0.00 kN/m ✓ (yatay dolgu, δ = β = 0: topuk kenarında düşey yük yoktur)
V = 96.40·2.00 − 2.00·(74.93 + 41.20)/2 = 76.67 kN/m ✓
M = 96.40·2.00²/2 − 2.00²·(74.93 + 2·41.20)/6 = 87.92 kN·m/m ✓
Kontrol edilirStatikGerekliDepremGerekli
Kayma FS2.0261.500.9761.10
Devrilme FS3.8122.001.8571.10
qmax (kPa)100.22200.00175.10200.00
|e| (m)0.2430.5830.8080.583
Pasif katkı olmaksızın (ηp,E = 0) depremli durumda kayma kontrolü sağlanmamakta, devrilme kontrolü sağlanmakta ve bileşke orta üçte birlik bölgenin dışına çıkmaktadır. Daha uzun bir topuk (daha geride daha fazla zemin ağırlığı) ya da daha geniş bir taban, bileşkeyi yeniden bu bölgeye getirebilir. Kayma dişi ise bu sonucu sağlamaz: ηp,E = 0 iken dişin pasif yüzü depremli durumda katkı vermez, dişin öz ağırlığı N değerine çok az eklenir ve pasif direnç devrilme ya da eksantrisite hesabına hiçbir zaman girmez. Model sekmesinde Lh değiştirilip Analiz et düğmesine basılarak aynı adımların Hesaplar sekmesinde izlenmesi yararlı bir alıştırmadır.

20DeğişkenlerModülde kullanılan her simge.

HTaban üst yüzünden itibaren tutulan (gövde) yükseklik
t, tₜ, tᵦGövde kalınlığı: sabit, üstte, altta
Lₜ, LₕGövde yüzlerinden itibaren burun ve topuk çıkıntıları
tfTaban plağı kalınlığı
BTaban genişliği, Lₜ + tᵦ + Lₕ
x, zTaban alt yüzünde burun kenarından itibaren koordinatlar; x dolguya doğru, z yukarı doğru
xBT, xBBGövde arka yüzünün tepedeki ve taban üst yüzündeki konumu
hₛ, Lₛ, tₛKonsol ekseninin taban üst yüzünden yüksekliği, konsol çıkıntısı, konsol kalınlığı
zU, zLKonsol üst ve alt yüz kotları
bkr, RKritik konsol genişliği (H − z₁)(cot α − tan βw) ve hafifletme oranı min(Lₛ/bkr, 1)
z₁, βwKonsol alt yüzünün duvar tepesinden derinliği; gövde arka yüzünün düşeyle yaptığı açı (üst ucu dolguya doğru yatıksa +)
bₖ, dₖ, xₖKayma dişi genişliği, derinliği ve ön yüz konumu
hₚ, zfÖn dolgunun taban üst yüzünden yüksekliği; ön zemin yüzeyi kotu
βDolgu yüzeyinin eğimi
γ, γsat, γ′Zeminin nemli, doygun ve batık birim hacim ağırlığı
γw, γcSuyun ve betonun birim hacim ağırlığı
n, γdDolgunun porozitesi ve kuru (iskelet) birim hacim ağırlığı; γsat değerinden Gs = 2.65 (iç sabit) ile hesaplanır
φ′Dolgunun efektif içsel sürtünme açısı
δİtkinin düzlem normaliyle yaptığı açı (düşey düzlemde δ = β)
αSırtın yatayla yaptığı açı, duvar tarafında ölçülür
ρDeneme göçme düzleminin yatayla yaptığı açı
σ′v, uEfektif düşey gerilme ve boşluk suyu basıncı
Kₐ, KₐβRankine aktif katsayıları: yatay ve eğimli zemin yüzeyi
Kₚ, K₀Pasif ve sükûnetteki toprak basıncı katsayıları
w, K₀, Kmob, ηₚ,EPasif durum ağırlığı (varsayılan 1/3), Jaky K₀ = 1 − sin φ′, Kmob = w·Kₚ + (1 − w)·K₀, depremli durum pasif katkı katsayısı (0)
hignore, DfÖn zeminin güvenilmeyen üst tabakası; ön zemin yüzeyi → taban alt yüzü, hₚ + tf
qYayılı sürşarj
Pₐ, PqZeminin ve sürşarjın statik aktif itkisi
PₚÖn zemin direnci (burun yüzü ve diş yüzü)
kₕ, kᵥYatay ve düşey psödo-statik katsayılar
θDeprem açısı tan⁻¹(kₕ/(1 ± kᵥ))
KAEMononobe–Okabe aktif katsayısı
PAE, ΔPAEToplam depremli aktif itki ve bunun aynı düzlemdeki statik durum itkisi PA üzerindeki artışı
hBasınç düzleminin yüksekliği, zground(B) (topuk dişi seçeneğinde h + dₖ)
Pa,v, PAE,vx = B konumundaki düzleme etkiyen statik ve depremli toprak itkisinin düşey bileşeni
Wsoil,mKonsol üzerindeki zeminin atalet kütlesine esas ağırlığı (YASS altında γsat, sürşarj yok)
hₑDeprem kaynaklı artışın dağıtıldığı yükseklik (düzlem ya da gövde)
zw, zw,rear, hwYeraltı suyunun duvar tepesinden derinliği (girdi); tutulan zemin tarafındaki yeraltı su seviyesi kotu tf + H − zw; düzlem üzerindeki su kolonu yüksekliği
hwf, zwfÖn taraftaki suyun taban üst yüzünden yüksekliği; ön su kotu
utoe, uheel, UKaldırma basınçları ve bileşkesi
PhdHidrodinamik itki
Wc, WsoilBeton ve topuk zemini ağırlığı
ΔPE,0, PAE,stem,0, PA,stem,0Gövdedeki deprem kaynaklı artış, PAE,stem,0 − PA,stem,0: rafsız duvarın gövde arka yüzüne etkiyen, atalet kuvvetli ve ataletsiz deneme kaması itkileri (yatay bileşen)
μb, NTaban sürtünme katsayısı; efektif normal kuvvet
FSs, FSoKaymaya ve devrilmeye karşı güvenlik sayıları
xR, eBileşkenin burundan uzaklığı; eksantrisite B/2 − xR
qmax, qmin, qallTemas basınçları ve emniyetli gerilme
aKısmi temasta temas uzunluğu, 3·xR
V, M, NBir kesitin kesme kuvveti, eğilme momenti ve eksenel kuvveti (metre başına)

21KaynaklarÜç kuram ve kullanılan kaynak.

Modülün dayandığı üç teori ve bu teorilerin kapalı ifadelerinin (Ka, Kp, KAE) sunumunda kılavuzun izlediği kaynak. Bunlardan türetilmeyen her şey bu modülün bir kabulüdür ve metinde bu şekilde belirtilmiştir.

  1. Coulomb C.A. (1776) Essai sur une application des règles de maximis et minimis à quelques problèmes de statique relatifs à l'architecture. Mémoires de l'Académie Royale des Sciences 7, Paris.
  2. Das B.M. (2016) Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning, Boston.
  3. Mononobe N., Matsuo H. (1929) On the determination of earth pressures during earthquakes. Proceedings of the World Engineering Congress, Tokyo, 9:177–185.
  4. Okabe S. (1926) General theory of earth pressure. Journal of the Japanese Society of Civil Engineers 12(1).
  5. Rankine W.J.M. (1857) On the stability of loose earth. Philosophical Transactions of the Royal Society of London 147:9–27.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi konsol duvarınızı dakikalar içinde kontrol edin

  • Kayma ve devrilme güvenlik sayıları, taban basıncı ve eksantrisite
  • Su, sürşarj, konsol ya da kayma dişi içeren statik ve depremli durumlar
  • Gövdede ve plaklarda kesme kuvveti ve moment
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

İstinat duvarları hakkında daha fazlası