Bu sayfada · 24 bölüm
- 1Şev stabilitesi ve bu modül
- 2Kesit
- 3Zeminin dayanımı
- 4Güvenlik sayısı
- 5Dilim
- 6Zemindeki su
- 7Yüzey yükleri
- 8Sıradan dilim yöntemi
- 9Basitleştirilmiş Bishop yöntemi
- 10Spencer yöntemi
- 11Hangi yöntem
- 12Psödo-statik deprem
- 13Çekme çatlağı
- 14Kritik dairenin aranması
- 15Dairesel olmayan yüzeyler
- 16Donatı
- 17Zemin çivileri
- 18Zemin ankrajları
- 19Geogridler
- 20Kaya: Hoek–Brown kriteri
- 21DXF çiziminden kesit
- 22Çözümlü model: modülle
- 23Modülün neyi kabul ettiği ve neleri yapmadığı
- 24Kaynaklar
Bir şev, zemin kütlesinin içindeki bir yüzey boyunca aşağı kaymasıyla göçer. Bu sayfada, modülün böyle bir yüzeyin güvenlik sayısını dilimler yöntemiyle nasıl belirlediği bölüm bölüm açıklanmaktadır: kesit ve zeminleri, dayanım, su, yükler, basit dilimler yöntemi, Bishop ve Spencer yöntemleri, deprem, çekme çatlağı, kritik yüzeyin aranması, zemin çivileri, zemin ankrajları ve geogridler ile kaya ölçütü. Sayfa, modülün kendi koduyla çözülmüş bir modelle sona ermektedir; böylece son bölümdeki her sayı programın ürettiği bir değerdir.
1Şev stabilitesi ve bu modülanalizin yanıtladığı soru ve yöntem
Bir şev, zemin kütlesinin içindeki bir yüzey boyunca aşağı kaymasıyla göçer. Göçmenin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği bir denge sorunudur: kütlenin ağırlığı, içindeki su ve üzerindeki yükler kütleyi bu yüzey boyunca aşağı doğru iterken, yüzey boyunca zeminin dayanımı kütleyi tutmaktadır. Şev stabilitesi analizi bu dengeyi bir sayıyla ifade etmektedir: zeminin karşılayabileceği direncin kütleyi hareketsiz tutmak için gerekene oranı olan güvenlik sayısı FS. FS'nin 1 değerini aşması bir rezervin bulunduğunu gösterir; FS = 1 sınır durumdur; FS 1 değerinin altında kaldığında kütle hareket eder (Şekil 1).
Kullanılan yöntem dilimlere dayalı limit denge yöntemidir. Deneme yüzeyinin üzerindeki kütle, kaymanın eşiğindeki rijit bir cisim olarak kabul edilmektedir; yüzey boyunca dayanımın her noktada aynı oranda kullanıldığı varsayılmakta ve FS bu oranın ölçüsü olmaktadır. Şevin deformasyonu ya da göçmenin nasıl başlayacağı hesaplanmamaktadır: sonuç bir yüzeye ait bir sayıdır ve belirleyici olan, en düşük sayıyı veren yüzey, yani kritik yüzeydir.
- Kesit, sınır çizgileri arasındaki tabakalar olarak çizilmekte ya da bir DXF çiziminden okunmaktadır; her tabakaya bir zemin atanmaktadır. Bir zemin drenajlı (c′, φ′), drenajsız (cu, φ = 0; dayanım derinlikle artabilir) ya da kaya kütlesi (Hoek–Brown) olarak tanımlanmaktadır.
- Su: herhangi bir biçimde yeraltı su çizgisi, şev üzerindeki su, boşluk suyu basıncı oranı ru, ani su düşümü. Yüzeydeki yükler: herhangi bir doğrultuda şerit ve tekil yükler. Psödo-statik deprem. Şev tepesinde çekme çatlağı.
- Güçlendirme: zemin çivileri, zemin ankrajları ve geogridler.
- Dilimlere dayalı üç yöntem: basit dilimler yöntemi, basitleştirilmiş Bishop yöntemi ve Spencer yöntemi. Arama: her merkezde bir yarıçap takımının denendiği bir merkez ızgarası; arama en düşük sonucun çevresinde hassaslaştırılır; dairesel olmayan yüzeyler için de arama yapılır.
- Sonuçlar: statik ve psödo-statik güvenlik sayısı, kritik yüzey, kuvvetleriyle birlikte her dilim, adım adım hesap ve rapor.
Hesap iki boyutludur (düzlem şekil değiştirme): kesit, sonsuz uzunluktaki bir şevin bir metrelik kısmını temsil etmekte ve tüm kuvvetler metre başına verilmektedir. Modül, bir yüzeyin güvenlik sayısının belirlenmesine yönelik bir tasarım aracıdır; hangi yüzeylerin, hangi dayanımların ve hangi su koşullarının esas alınacağına ilişkin değerlendirme mühendise aittir. Son bölümde yapılan kabuller ve kapsam dışında kalan hususlar belirtilmektedir.
2Kesitprofiller, tabakalar ve zeminler
Modül kesiti profillerle tanımlamaktadır: zemin yüzeyi, tabakalar arasındaki sınırlar, yeraltı su çizgisi ve model tabanının her biri soldan sağa çizilen doğru parçalarından oluşan bir çizgi, yani x'in bir fonksiyonudur, z = g(x) (Şekil 2). Düşey bir basamağa izin verilmekte, çıkıntıya (ters eğimli yüzeye) ise izin verilmemektedir; çünkü bu durumda zeminin her x için tek bir yüksekliği olmaz.
- Koordinatlar: x sağa, z yukarı doğru, metre cinsinden; kuvvetler kesitin metresi başınadır. Şev sola ya da sağa doğru eğimli olabilir: kayma yönü ağırlıklardan belirlenmekte, dilimler ise çizimde, tablolarda ve raporda soldan başlayan numaralarını korumaktadır.
- Tabakalar, yüzeyden aşağıya doğru sınır çizgileri arasında yer almaktadır: sınır k, k numaralı tabakanın tabanıdır ve en alttaki tabaka model tabanına oturmaktadır. Üstündeki sınırın ya da zemin yüzeyinin üzerine çıkan bir sınır o kesimde kırpılmaktadır; bu durumun oluştuğu yerde tabakanın kalınlığı sıfırdır.
- Model tabanı aşılamaz: hiçbir kayma yüzeyi bu tabanın altına inmez. Dairelerin üzerinde son bulması için sert bir tabaka ya da kaya tabakası modüle taban olarak verilebilir.
- Zeminler bir kez tanımlanıp tabakalara atanmaktadır: nemli ve doygun birim hacim ağırlık (sırasıyla yeraltı su çizgisinin üstünde ve altında kullanılır) ile bir dayanım (bir sonraki bölüm). Renkler ve adlar yalnızca çizim içindir.
- Gösterilen değerler, görüntülenen basamak sayısına yuvarlanmıştır; hesap tam duyarlılıkla yürütülmektedir.
3Zeminin dayanımıdrenajlı, drenajsız, derinlikle artan drenajsız dayanım
Bir zeminin bir yüzey üzerindeki kayma dayanımı, bu yüzeyin ne ölçüde sıkıştırıldığına, yani yüzeye etkiyen normal gerilmeye bağlıdır. Danelerin taşıdığı gerilme olan efektif gerilme σ′ = σ − u cinsinden, drenajlı bir zeminin dayanımı Mohr–Coulomb zarfıyla verilmektedir (Şekil 3):
Drenajın gerçekleşebileceğinden daha hızlı yüklenen doygun bir kil — bir kazı ya da yumuşak kil üzerinde bir dolgu — yükün bir bölümünü boşluk suyuyla taşımaktadır; bu zeminin dayanımı, normal gerilmeden bağımsız olan drenajsız dayanım cu olup φ = 0 alınmaktadır. Zemin toplam gerilmeler cinsinden tanımlandığından, böyle bir zemindeki dilim tabanında boşluk suyu basıncı düşülmemektedir (orada sıfır kabul edilmektedir). Birçok doğal kilin dayanımı derinlikle artmaktadır; modül cu değerinin doğrusal olarak artmasına olanak tanımaktadır:
Bir dilimin dayanımı, her tabanın tek bir zemin içinde kaldığı taban ortası seviyesinde okunmaktadır; tüm yöntemler ve tüm yüzey türleri bu değeri kullanmaktadır. Kaya kütlesinin bu düzlemde eğrisel olan kendine özgü bir ölçütü vardır (Bölüm 20). Bir zemine bu üç tanımdan biri verilmektedir; drenajlı ya da drenajsız seçimi mühendise aittir ve analizin ilk kabulünü oluşturmaktadır: yumuşak kildeki bir kazının kısa dönem stabilitesi drenajsız, uzun dönem stabilitesi ise drenajlı bir problemdir.
4Güvenlik sayısımevcut dayanımın gereken dayanıma oranı ve merkeze göre moment dengesi
Güvenlik sayısı, zeminin sahip olduğu kayma dayanımının denge için gerekli kayma gerilmesine oranıdır ve kayma yüzeyi boyunca her noktada aynı değerde kabul edilmektedir:
FS, kütle dengeye gelinceye kadar c′ ve tan φ′ değerlerinin aynı katsayıyla azaltılmasıyla bulunmaktadır; bu modüldeki tüm yöntemlerin dayandığı düşünce budur. Dairesel bir yüzeyde belirleyici olan denge, O merkezi etrafındaki momentlerin dengesidir (Şekil 4): her dilimin ağırlığı kütleyi x − xc koluyla O etrafında döndürmekte, dilim tabanındaki kayma kuvveti S ise teğet doğrultusunda etkidiğinden yarıçapa eşit r koluyla karşı koymaktadır.
Momentlerin yarıçapa bölünmesi kolay okunan kuvvetler verdiğinden oran ΣR / ΣD biçiminde yazılmaktadır; her iki toplam da kN/m cinsindendir. Bu modüldeki üç yöntem, dayanımın hesabı için gerekli olan ve her tabana etkiyen efektif normal kuvvetin (N′) bulunuş biçiminde birbirinden ayrılmaktadır: basit dilimler yöntemi bu kuvveti yalnızca ağırlıktan, Bishop yöntemi her dilimin düşey dengesinden, Spencer yöntemi ise hem kuvvet hem de moment dengesinden elde etmektedir.
5Dilimgeometri, ağırlık, taban ve kuvvetler
Kayma yüzeyi ile zemin yüzeyi arasındaki kütle, dilim sayısına ya da en büyük dilim genişliğine göre düşey çizgilerle dilimlere ayrılmaktadır. Kütle içindeki geometrinin her önemli kesişim noktası zorunlu bir dilim kenarıdır: zemin yüzeyinin ve tabaka sınırlarının köşe noktaları, sınırların zemin yüzeyini ve kayma yüzeyini kestiği noktalar, su çizgisinin köşe noktaları ve bu çizginin zemin yüzeyini, sınırları ve kayma yüzeyini kestiği noktalar ile şerit yüklerin uçları. Böylece her taban tek bir zemin içinden geçmekte ve her dilim tek bir tür yük taşımaktadır (bu kenarları devre dışı bırakan ayar yalnızca el hesabıyla kontrol amacıyla bulunmaktadır).
Bir dilime ait her büyüklük, el hesabında olduğu gibi dilimin orta düşeyinde alınmaktadır. Taban eğimi, yayın o noktadaki teğetinin eğimidir; α, merkezin şev tepesi tarafında — tabanın şev topuğuna doğru alçaldığı kesimde — pozitif, şev topuğu tarafında ise negatiftir:
Tabana, yayın içinden geçtiği zeminin dayanımı (c′ ve φ′ ya da cu) atanmaktadır. Efektif normal kuvvet, daneleri birbirine bastıran kuvvettir: N′ = N − U; burada U, suyun tabana uyguladığı boşluk suyu kuvvetidir. Negatif bir N′ tabanın çekme altında olduğu anlamına gelir; bu durumda taban sürtünme taşıyamaz. Basit dilimler ve Bishop yöntemlerinde N′ sıfırda tutulmakta, Spencer yönteminde ise o tabanın sürtünmesi hesaba katılmayıp kohezyonu korunmaktadır; bu kayıp sonuçlarda belirtilmekte ve çizimde işaretlenmektedir.
6Zemindeki suboşluk suyu basıncı, durgun su, ru ve ani su seviyesi düşmesi
Su analize üç yolla girmektedir: doygun zemin daha ağır olduğundan ağırlık olarak; her dilimin tabanında dayanımı azaltan boşluk suyu basıncı olarak; şev üzerinde bulunduğu yerde ise kendi başına bir yük olarak (Şekil 6).
Yeraltı su çizgisi
Yeraltı su seviyesi, modelin diğer çizgileri gibi çizilen, herhangi bir biçimde bir çizgidir; uç noktalarının ötesinde yatay olarak devam ettiği kabul edilmektedir. Bu çizginin altında boşluk suyu basıncı hidrostatiktir:
Sızma ayrıca analiz edilmediğinden eğimli bir yeraltı su seviyesi, akım ağına bir yaklaşım niteliğindedir. Dilim ağırlığında çizginin altında doygun, üstünde nemli birim hacim ağırlık kullanılmakta, boşluk suyu basıncı ise tabandaki normal kuvvetten düşülmektedir; bununla birlikte hiçbir zaman batık birim hacim ağırlık kullanılmadığından su yalnızca bir kez hesaba katılmaktadır. Çizginin zemin yüzeyinin üzerinde kaldığı yerde iki seçenek bulunmaktadır: çizgi zemin yüzeyinde tutulur (varsayılan: şev üzerinde su yoktur) ya da şev üzerinde su bulunur — bir baraj gölü, bir kanal, bir nehir.
Şev üzerindeki su
Şev üzerindeki su, zemine yüzeye dik doğrultuda basınç uygulamaktadır. Basıncın düşey bileşeni dilimin üzerindeki suyun ağırlığıdır; yatay bileşeni ise şeve doğru bir itki olup dilim içindeki zemin yüzeyi yükselimi boyunca basınç dağılımının ağırlık merkezinde etkimektedir:
Boşluk suyu basıncı oranı
Boşluk suyu basıncının bir çizgiden değil de örtü yükünün bir oranı olarak bilindiği durumlarda — inşa aşamasındaki bir dolgu, yumuşak kil üzerindeki bir dolgu — zemine bir ru oranı verilmektedir. Bu zemindeki bir tabanda:
Ani su seviyesi düşümü
Şevin önündeki su, zeminin drene olabileceğinden daha hızlı alçaldığında — boşaltılan bir baraj gölü, boşaltılan bir kanal — suyun sağladığı destek ortadan kalkmakta, boşluk suyu basıncı ise korunmaktadır. Modeldeki su çizgisi, su düşümünden önceki durumu temsil etmektedir; su düşümü bu seviyeyi zdd kotuna indirmektedir. Şev üzerinde zdd kotunun üstünde kalan su, ağırlığı ve itkisiyle birlikte ortadan kalkmaktadır. Drene olmayan bir zemin eski çizgiye kadar doygun kalmakta; böyle bir zemindeki tabanda boşluk suyu basıncı ise eski değerden, noktanın üzerindeki zemin yüzeyinden kaldırılan suyun ağırlığı düşülerek bulunmaktadır:
Güvenlik sayısı, su düşümünün hemen sonrasındaki duruma aittir; bu, şevin maruz kaldığı en düşük değerdir. Dolu hazne durumu, su düşümü kapatılarak analiz edilmektedir.
7Yüzey yüklerişerit ve tekil yükler; düşey, yüzeye dik ya da eğik
Bir şerit yük q (kPa), zemin yüzeyi boyunca, yüzeyin sol ucundan yüzey boyunca ölçülen s1 ve s2 konumları arasında yer almaktadır; böylece zemin düzenlendiğinde yük yerini korumaktadır. Bir tekil yük P (kesitin metresi başına kN) tek bir konumda bulunmaktadır. Her yükün bir doğrultusu vardır (Şekil 7): düşey, yüzeye dik ya da düşeyle θ açısı yapan.
Düşey ya da eğik etkiyen bir şerit yük yatay izdüşüm üzerinde alınmaktadır: yatay genişliği b olan bir parça üzerindeki kuvvet, yük doğrultusunda q b değerindedir. Yüzeye dik etkiyen yük ise yüzey uzunluğu üzerinde alınmaktadır: ℓ uzunluğundaki bir parça üzerindeki kuvvet zemine doğru q ℓ olup düşey bileşeni q b, yatay bileşeni ise q h değerindedir. Düşey bir yüzde, yatay izdüşüm üzerinde alınan bir yükün genişliği ve dolayısıyla etkisi yoktur; yüzeye dik bir yük ise yataydır. Her dilim, bir yükün kenarları arasına düşen bölümünü yatay genişliğe göre paylaştırılmış olarak taşımaktadır; tekil yük, uygulama noktasını içeren dilime aittir. Düşey yükler dilimin ağırlığına, yatay yükler ise merkez etrafındaki momenti kaydırıcı toplama giren yatay kuvvetlere eklenmektedir.
8Sıradan dilim yöntemiFellenius: dilimler arasında kuvvet yok
Basit dilimler yönteminde (Fellenius yöntemi, İsveç yöntemi) dilimler arası kuvvetler tamamen ihmal edilmektedir. Bu durumda her dilim yalnızca tabanına dik doğrultuda dengededir; bu denge normal kuvveti ağırlık ve yüklerden vermekte, güvenlik sayısı ise Denklem (4) ile verilen moment oranı olmaktadır:
Su ve yük bulunmayan homojen bir zeminde bu ifade, klasik FS = Σ [c b / cos α + W cos α tan φ] / Σ W sin α bağıntısına dönüşmektedir. Yöntem basit ve kararlıdır, aynı zamanda güvenli taraftadır: dilimlerin birbirine uyguladığı kuvvetleri hesaba katmamakta ve hatası dairenin derinliği ve boşluk suyu basıncıyla artmaktadır; boşluk suyu basıncı yüksek bir zemindeki derin bir dairede diğer iki yöntemin oldukça altında sonuç verebilmektedir (Bölüm 11). Bu modüldeki tüm yöntemlerde olduğu gibi negatif bir N′ sıfırda tutulmaktadır.
9Basitleştirilmiş Bishop yöntemiher dilimin düşey dengesi, iterasyonla çözülür
Basitleştirilmiş Bishop yönteminde dilimler arası kayma kuvvetleri yine ihmal edilmekte, ancak her dilim düşey doğrultuda dengeye getirilmektedir; tabandaki kayma kuvveti mobilize olan dayanıma, (c L + N′ tan φ) / FS, eşit alınmaktadır. Bir dilime etkiyen düşey kuvvetler — aşağı doğru ağırlık ve yükler ile tabandaki normal kuvvetin, kayma kuvvetinin ve boşluk suyu kuvvetinin düşey bileşenleri — yazılıp N′ için çözüldüğünde:
N′, mα ve kohezyon terimi aracılığıyla FS'ye bağlı olduğundan FS denklemin her iki tarafında yer almaktadır; denklem, basit dilimler yönteminin değerinden başlanarak iterasyonla çözülmektedir (Şekil 8). Birkaç adım yeterli olmakta ve bu adımlar Hesaplar sekmesinde listelenmektedir. Bishop yöntemi dairesel yöntemler arasında en yaygın kullanılanıdır: moment dengesini ve her dilimin düşey dengesini sağlamakta, dairesel bir yüzeyde dengenin tamamını sağlayan yöntemlerden çok az farklı sonuç vermektedir.
Yöntemin olağan iki sınırlaması uygulanmaktadır. Negatif bir N′ sıfırda tutulmakta ve mα değerinin 0.2 değerinin altına düşmesine izin verilmemektedir; ikincisi yalnızca derin dairelerin topuk kesiminde, kayma yönüne karşı dik eğimli tabanlarda önem taşımaktadır. Her iki durum da oluştuğunda belirtilmektedir.
10Spencer yöntemikuvvet ve moment dengesi; dilimler arası kuvvetler birbirine paralel
Spencer yöntemi hem kuvvet dengesini hem de moment dengesini sağlamaktadır. Dilimler arası kuvvetler hesaba katılmakta ve birbirine paralel kabul edilmektedir: her düşey yan yüzde kayma kuvveti normal kuvvetin sabit bir oranıdır,
Şev tepesinden bakıldığında, kütle şev topuğuna doğru kayarken ve α, taban şev topuğuna doğru alçaldığında pozitif alınırken bir dilime şu kuvvetler etkimektedir: düşey kuvvet V (ağırlık, düşey atalet kuvveti, düşey yük, güçlendirme elemanının düşey bileşeni), şev topuğuna doğru yatay kuvvet A (yatay yük, şev üzerindeki suyun itkisi, yatay atalet kuvveti, çekme çatlağındaki su, güçlendirme elemanının yatay bileşeni), tabanında normal kuvvet N ve kayma kuvveti S = (c L + N′ tan φ) / FS, iki yan yüzünde ise E ve X. Dilimin iki denge denklemi, normal kuvvetin dilim boyunca değişimini, ΔE = Ecrest − Etoe, vermektedir:
Kütlenin iki ucundaki yan yüzler serbest olduğundan kuvvetlerin toplamı sıfırdır, ΣΔE = 0: bu, kuvvet dengesidir ve her θ açısı için bir FSf güvenlik sayısı vermektedir. Daire merkezi etrafındaki momentler — N merkezden geçmekte ve dilimler arası kuvvetler birbirini yok etmektedir — diğer yöntemlerdeki kaydırıcı toplamla ikinci bir değer vermektedir: FSm = Σ [c L + N′ tan φ] / Σ D. FSf(θ) ve FSm(θ) eğrileri tek bir açıda kesişmektedir: bu açı ve bu güvenlik sayısı çözümü oluşturmaktadır (Şekil 9).
Pasif bir güçlendirme elemanı — zemin çivisi, geogrid — direncin bir parçasıdır ve moment denklemlerinde olduğu gibi kuvvet denklemlerinde de FS'ye bölünmektedir; aktif bir eleman olan ankraj ise verilmiş bir kuvvettir. Güçlendirme elemanının kuvveti ve çekme çatlağındaki su, kayma yüzeyini kestikleri noktayı içeren dilime etkimektedir. Efektif normal kuvveti negatif çıkan bir dilim kohezyonunu korumakta ancak sürtünmesini yitirmektedir; ΔE ifadesinin paydasının 0.2 FS / cos θ değerinin altına düşmesine izin verilmemektedir.
Çözümün kabul edilebilir olmadığı durumlar
Çözüm kabul edilemez olabilir — dilimler arasında çekme ya da olağan aralığın dışında bir açı — ve bu durum belirtilmektedir. Dilimler arası en büyük kuvvetin %2 oranını aşmayan hafif bir çekme sayısal kaynaklı kabul edilmektedir; bu, yöntemin bir kuralı değil, programın benimsediği bir toleranstır: durum not edilmekte ve çözüm geçerli sayılmaktadır. Daha büyük bir çekme çözümü kabul edilemez kılmaktadır; bu durumda daire aramanın dışında bırakılmakta ve daha düşük bir dairenin gizli kalmaması için dışarıda bırakılan dairelerde Bishop yönteminin verdiği en düşük güvenlik sayısı sonucun yanına yazılmaktadır. Bazı dairelerde iki eğri hiçbir açıda kesişmemektedir; arama bu daireleri atlamakta ve sayılarını vermektedir. Dilimlerden geçen itki çizgisi incelenmemektedir.
11Hangi yöntemher yöntemin sağladığı denge koşulları ve karşılaştırılması
Üç yöntem, sağladıkları ve ihmal ettikleri koşullar bakımından birbirinden ayrılmaktadır:
| Basit (Fellenius) | Basitleştirilmiş Bishop | Spencer | |
|---|---|---|---|
| Merkez etrafında momentler | evet | evet | evet |
| Her dilimde kuvvetler | yalnız tabana dik | düşey | her iki doğrultuda |
| Dilimler arası kuvvetler | ihmal edilir | yalnız normal (X = 0) | E ve X = E tan θ |
| Bilinmeyenler | yok: açık çözüm | FS, iterasyonla | FS ve θ |
| Yüzeyler | daireler | daireler | daireler ve poligonal yüzeyler |
| Eğilim | en düşük, güvenli tarafta | dairesel yüzeyde Spencer'a yakın | en kapsamlı |
Sayfanın son bölümlerindeki çözümlü modelde, aynı kritik daire üzerinde üç yöntem 1.569 (basit), 1.740 (Bishop) ve 1.717 (Spencer) değerlerini vermektedir: hemen her zaman olduğu gibi en düşük değer basit dilimler yöntemine aittir, diğer iki değer ise birbirine yakındır.
- Basit dilimler yöntemi el hesabıyla kontrol edilebilen ve ihtiyatlı olan yöntemdir; varsayılan yöntem budur. Sonucu üç yöntemin en düşüğüdür; dilimler arası kuvvetlerin ihmal edilmesinin en çok etkili olduğu, boşluk suyu basıncı yüksek derin dairelerde bu fark belirgindir.
- Bishop yöntemi dairesel yüzeyler için olağan seçimdir; sonucu dairesel bir yüzeyde Spencer yönteminin sonucundan yalnızca yüzde birkaç farklıdır.
- Spencer yöntemi dengenin tamamını sağlamaktadır ve dairesel olmayan yüzeyler için kullanılan yöntemdir. Hesap yükü en ağır olan yöntem de budur ve bazı dairelerde çözümü bulunmamaktadır.
Model sekmesinde seçilen yöntem, dairelerin aranmasında kullanılan yöntemdir; diğer iki yöntemin kritik dairedeki güvenlik sayıları karşılaştırma amacıyla yanında verilmektedir.
12Psödo-statik depremher dilimin ağırlık merkezinde atalet kuvvetleri
Psödo-statik yaklaşımda deprem sarsıntısı, kayan kütleye uygulanan ve g'nin bir oranı olarak ifade edilen sabit bir ivmeyle temsil edilmektedir (Şekil 10). Her dilimde zemin kütlesinin (Wsoil) atalet kuvvetleri — dilim üzerinde biriken su atalet kuvveti taşımaz — dilim içindeki her zeminin nemli ve doygun bölümlerinden bulunan ağırlık merkezinde, zg, uygulanmaktadır:
Düşey kuvvet her terimde ağırlığa eklenmektedir. Fh kuvvetinin daire merkezi etrafındaki momenti yarıçapa bölünerek kaydırıcı toplama eklenmektedir; basit dilimler yönteminde bu kuvvetin tabana dik bileşeni normal kuvveti de değiştirmektedir:
Kritik durum seçeneğinde her iki yatay ve her iki düşey yön denenmekte ve en düşük güvenlik sayısı esas alınmaktadır; yukarı doğru düşey kuvvet hem kütleyi hem de normal kuvveti hafiflettiğinden daha kritik olabilir. Statik ve psödo-statik güvenlik sayılarının her ikisi de raporlanmaktadır. Katsayılar kullanıcı tarafından verilmektedir: modül bu katsayıları uygulamakta, herhangi bir yönetmelikten türetmemektedir; güçlendirme elemanının kuvveti statik ve psödo-statik durumda aynı alınmaktadır.
13Çekme çatlağıderinliği ve içindeki su
Kohezyonlu bir zemin ya da kaya şev tepesinde çekme taşıyamamakta ve orada bir çekme çatlağı açılmaktadır. Çatlağın derinliği, Rankine aktif durum teorisinde olduğu gibi zeminin çekme altında kaldığı derinliktir:
Çatlak etkin olduğunda her dairenin kayma yüzeyi, şev tepesi tarafında, kayan kütlenin derinliğinin çatlak derinliğine eşit olduğu noktada son bulmakta; buradan zemin yüzeyine kadar düşey bir çatlak yükselmektedir (Şekil 11). Çatlağın gerisindeki zemin kayan kütleye dahil değildir ve yayın çatlak içinde kalan bölümü dayanım taşımamaktadır. Kütlesi hiçbir yerde bu derinliğe ulaşmayan bir daire olduğu gibi bırakılmaktadır.
Çatlakta hw yüksekliğine kadar duran su kütleye hidrostatik kuvvetle basınç uygulamaktadır; bu kuvvetin daire merkezi etrafındaki momenti, yarıçapa bölünerek üç yöntemin tümünde kaydırıcı toplama eklenmektedir:
Kuru bir çatlak güvenlik sayısını genellikle az miktarda ve her iki yönde de değiştirebilmektedir: kaydırıcı etki yapan kütle üst kısmını ve karşı koyan, çatlağın gerisindeki yayı devre dışı bırakmaktadır. Suyla dolu bir çatlak ise güvenlik sayısını düşürmektedir; çatlaktaki su da daha sık gözden kaçan durumdur.
14Kritik dairenin aranmasımerkez ızgarası, yarıçap kümesi ve arama inceltmesi
Modül tek bir daireyi değil, bütün bir daire ailesini analiz etmektedir. Merkezler, şevin üzerine yerleştirilen nx × nz noktalı bir dikdörtgenin noktalarıdır; her merkezde, zemini kesmeye yeni başlayan daireden model tabanına teğet olan daireye kadar eşit aralıklı bir yarıçap takımı denenmektedir. Her daire dilimlere ayrılıp çözülmekte ve her merkez için bulunan en düşük güvenlik sayısı ilgili yarıçapla birlikte saklanmaktadır:
Çözümlü modelde ızgara 15 × 15 merkezden oluşmakta ve her merkezde 12 yarıçap denenmektedir: toplam 4650 daire denenmiş, bunların 3487 adedi kabul edilebilir bulunmuştur. Izgaranın en düşük merkezi FS = 1.583 vermekte, hassaslaştırma bu değeri 1.569 değerine düşürmektedir (Şekil 12).
Izgarayı iki adım izlemektedir. Izgaranın en düşük merkezi dikdörtgenin bir kenarında bulunduğunda minimum dikdörtgenin dışında olabileceğinden ızgara o tarafta aynı aralıkla, her seferinde nokta sayısının dörtte biri kadar genişletilmekte; bu işlem en düşük merkez ızgaranın içinde kalana (ya da ızgaranın bir doğrultudaki nokta sayısı 81 değerine ulaşana) kadar sürdürülmektedir; analizden sonra gösterilen dikdörtgen, analiz edilen dikdörtgendir. Ardından arama hassaslaştırılmaktadır: en düşük dört merkezin her birinden başlanarak merkez ve yarıçap, yarım aralık kadar komşu dairelerin en düşüğüne — x, z ve r doğrultularındaki 26 komşu — kaydırılmakta; hiçbir komşu daha düşük olmadığında adımlar yarıya indirilmekte ve bu işlem bir santimetreye kadar sürmektedir.
15Dairesel olmayan yüzeylerçoklu doğrusal yüzey, O noktasına göre Spencer yöntemi ve aranması
Kayma yüzeyinin daire olması gerekmez: şev tepesinden aşağı inen ve şev topuğuna doğru yükselen birer kamayla zayıf bir tabakayı izleyebilir. Böyle bir yüzey, zemin yüzeyi gibi soldan sağa tanımlanan ve iki ucu zemin yüzeyinde bulunan poligonal bir yüzeydir (Şekil 13); yüzey, ilk ve son parçası doğrultusunda zemin yüzeyiyle kesiştiği noktaya kadar doğrusal olarak uzatılmakta, kütle ise zemin yüzeyinin bu yüzeyin üzerinde kaldığı bölüm olarak alınmaktadır. Yüzeyin zemin yüzeyini tam olarak iki kez kesmesi ve model tabanının üzerinde kalması gerekmektedir. Yüzeyin köşe noktaları dilim kenarlarıdır; bir tabanın eğimi, dilimin orta düşeyinin altındaki yüzey parçasının eğimidir.
Sıradan dilim yöntemi ile Bishop yöntemi momentleri dairenin merkezine göre almaktadır; bu noktaya göre dilim tabanlarındaki normal kuvvetlerin kolu yoktur. Çoklu doğrusal bir yüzey için bu yöntemler tanımlı değildir ve kullanılan yöntem Spencer yöntemidir. Kuvvet denge denklemleri daire için yazılanlarla aynıdır. Moment denklemi bir O noktasına göre yazılır — çoklu doğrusal yüzeyde bu nokta kütlenin topuk ucunun üzerinde seçilir —; bu noktaya göre bir tabandaki normal kuvvet N'nin kolu a, kesme kuvveti S'nin kolu b'dir, verilen kuvvetlerin ise kendi kolları vardır:
Çözümde kuvvet denge denklemleri sağlandığından, herhangi bir noktaya göre alınan moment aynı denkleme karşılık gelir: çözüm O noktasının seçimine bağlı değildir ve doğrulama da bu yolla yapılmıştır. O noktası merkezde olan bir dairede N'nin kolu sıfır, S'nin kolu yarıçaptır ve denklem daire için yazılan denkleme dönüşür; tablolardaki R ve D toplamları, momentlerin eşdeğer bir yarıçapa, yani taban kesme kuvvetlerinin ortalama koluna bölünmesiyle elde edilen değerlerdir.
En düşük güvenlik sayılı çoklu doğrusal yüzeyin aranması
En düşük güvenlik sayılı yüzey, n parçalı bir çoklu doğru olarak aranır. Arama birkaç başlangıç yüzeyinden başlar — çizilen yüzey, kritik daire boyunca uzanan bir çoklu doğru ve her tabaka sınırı için şev tepesinden 60° ile inen, sınırı izleyen ve şev topuğunun ötesinde 25° ile zemin yüzeyine çıkan bir yüzey —; her başlangıç yüzeyi köşe noktası köşe noktası x ve z doğrultularında, ayrıca gruplar hâlinde (tüm iç köşe noktaları yukarı ya da aşağı, kiriş altındaki derinlikleri ölçeklenerek) kaydırılır; hiçbir hareket güvenlik sayısını düşürmediğinde adım yarıya indirilir. Bir hareket yalnızca yüzey kabul edilebilir kaldığında korunur: bunun için yüzeyin zemin yüzeyinin altında ve model tabanının üstünde, model genişliği içinde kalması, hiçbir parçasının eğiminin 85° değerini aşmaması ve — kutucuk işaretlendiğinde — kütleden bakıldığında dışbükey olması, yani şev tepesinden topuğa doğru inen parçaların açısının hiçbir yerde yeniden büyümemesi gerekir; bu koşul, aramanın yalnızca kinematik olarak mümkün olmadıkları için düşük değer veren zikzaklı yüzeylere yönelmesini önler. Zayıf bir tabaka, onu izleyen bir yüzey olarak kendini gösterir; zayıf tabaka bulunmadığında çoklu doğru daireye yaklaşır ve onun biraz altında kalır.
16Donatıyüzeyi kesen kuvvet; pasif ve aktif
Donatı elemanı, kesitte kayma yüzeyini keserek çekme kuvveti aktaran bir çizgidir. Her daire için elemanın yayı kestiği nokta belirlenir; baştan kesişme noktasına kadar olan ve kayma yüzeyinin önünde kalan uzunluk Lf, bu noktanın ötesinde kayma yüzeyinin gerisinde kalan bağlı uzunluk ise Lb ile gösterilir. İç ucu kayan kütlenin içinde kalan ya da başı kütlenin dışında bulunan bir eleman, o daire için kuvvet taşımaz. Kesitin metresi başına Tm kuvveti kayan kütleye kesişme noktasında, eleman doğrultusunda ve iç ucuna doğru etkir (Şekil 14).
Kuvvetin daire merkezine göre momenti, yarıçapa bölünerek ve kaymaya karşı yönde pozitif alınarak şu şekilde ifade edilir:
Pasif bir eleman — çivi, geogrid — kütle hareket ettikçe devreye girer ve momenti karşı koyan tarafa eklenir. Aktif bir eleman — ankraj — yükünü kütle hareket etmeden önce taşır ve momenti itici taraftan düşülür:
Bu nedenle aynı kuvvet için aktif bir eleman güvenlik sayısını pasif bir elemandan daha fazla artırır. Kuvvetin dilim tabanlarındaki normal kuvvete etkisi ihmal edilmiştir; bu kabul güvenli taraftadır. Kuvvet statik ve psödo-statik durumda aynı alınmıştır. Izgaradaki daireler serbest olduğundan, donatılı durumdaki kritik daire, elemanları kesen daireler ile elemanların uçlarının ötesinden geçen daireler arasında en düşük güvenlik sayısını veren dairedir; kritik daire genellikle daha derine kayar ve merkezler dikdörtgeninin büyütülmesi gerekebilir.
17Zemin çivileriçubuğun çekme kuvveti, yüzeyin iki yanında sıyrılma
Zemin çivisi, bir delgi deliğine enjeksiyonla yerleştirilmiş, başı zemin yüzeyinde bulunan ve yatayın altında şevin içine doğru eğimli bir çubuktur (Şekil 15). Çivi; L uzunluğu, çubuğun Tt çekme kapasitesi, Dh çaplı delgi deliğinde enjeksiyon ile zemin arasındaki qu nihai bağ gerilmesi, varsa başının — cephe kaplamasının — Th kapasitesi ve şev boyunca, kesit düzleminin dışındaki Sh aralığı ile tanımlanır. Çivinin kayma yüzeyini keserek aktardığı kuvvet üç değerin en küçüğüdür:
Çivi pasif bir elemandır: kütle hareket ettikçe devreye girer. Kesit şevin bir metrelik dilimini temsil ettiğinden ve çiviler Sh aralıkla yerleştirildiğinden çivi kuvveti bu aralığa bölünür. Çubuğun kesme ve eğilme etkisi ile çivinin ağırlığı hesaba katılmamıştır. Başı dairenin dışında kalan ya da ucu kütlenin içinde bulunan bir çivi o daire için kuvvet taşımaz.
18Zemin ankrajlarıkilitleme yükü, serbest boy ve kök boyu
Zemin ankrajı, başından itibaren Lfree serbest boyuna ve bunun gerisinde enjeksiyonlu bir köke sahip, P yüküyle gerilip kilitlenmiş bir tendondur. Serbest boyda bağ oluşmaz; ankrajı kök tutar. Ankrajın bir kayma dairesini keserek aktardığı kuvvet üç değerin en küçüğüdür:
Daire serbest boyu kestiğinde Lb kökün tamamıdır; daire kökü kestiğinde ise kökün kesişme noktasının gerisinde kalan kısmıdır. Ankraj aktif bir elemandır: yük, kütle hareket etmeden önce tendonda bulunur; bu nedenle momenti Denklem (27) içindeki itici taraftan düşülür. Spencer yönteminin denklemlerinde ankraj verilen bir kuvvettir; orada FS değerine bölünmez.
19Geogridlertasarım dayanımı, sıyrılma ve bağlantı
Geogrid, zemin içine zemin yüzeyinden içeri doğru serilen ve şev boyunca sürekli olan yatay bir levhadır (Şekil 16). Geogrid; L uzunluğu, kesitin metresi başına uzun süreli tasarım dayanımı Td — sünme, hasar ve dayanıklılık için yapılan azaltmalardan sonra kalan dayanım —, zemin ile geogrid arasındaki etkileşim katsayısı Ci ve bir cephe kaplamasına bağlandığında bu bağlantının dayanımı Tc ile tanımlanır. Uzunluğun metresi başına sıyrılma direnci, efektif örtü yükü σ′v altında iki yüzündeki sürtünmeden kaynaklanır:
σ′v, levhanın üzerindeki zeminin ağırlığından — yeraltı su seviyesinin altında doygun birim hacim ağırlıkla — boşluk suyu basıncının çıkarılmasıyla elde edilir; yüzey yükleri güvenli tarafta kalınarak hesaba katılmamıştır. Geogrid pasif bir elemandır ve levha doğrultusunda etkir. Geogridler tabakalar hâlinde serildiğinden modül, belirli bir aralıkla bütün bir geogrid dizisini tek seferde yerleştirebilmektedir.
20Kaya: Hoek–Brown kriterieğrisel zarf ve her dilim tabanındaki teğeti
Kaya kütlesi; sağlam kayanın tek eksenli basınç dayanımı σci, Jeolojik Dayanım İndeksi GSI, sağlam kaya sabiti mi ve örselenme faktörü D (örselenmemiş kütle için 0, yoğun patlatmaya maruz kalmış ya da gevşemiş kütle için 1) ile tanımlanır. Genelleştirilmiş Hoek–Brown ölçütü asal gerilmeler cinsinden şu şekilde yazılır:
Dilim yöntemi, dilim tabanındaki kayma dayanımını tabana etkiyen normal gerilmeye bağlı olarak gerektirdiğinden ölçüt, τ–σ′n düzlemindeki zarfına dönüştürülür (Balmer bağıntıları). d = dσ′1 / dσ′3 olmak üzere zarfın bir noktası şu şekilde elde edilir:
ve zarfın bu noktadaki teğeti anlık içsel sürtünme açısını ve kohezyonu verir (Şekil 17):
Bu kütle için ölçütten mb = 0.6567, s = 0.00042 ve a = 0.5223 elde edilmektedir; σ′n = 200 kPa altındaki dayanım τ = 207.6 kPa olarak bulunmaktadır.
Kaya içindeki bir tabanda efektif normal gerilme σ′n = N′ / L olarak alınır; buna karşılık gelen σ′3 belirlenir ve tabanın direnci R = τ L = ci L + N′ tan φi olarak hesaplanır. Her tabanın kendi c ve φ değerleri vardır; bu değerler dilim tablosunda listelenmiştir. Sıradan dilim yönteminde N′ dayanımdan önce bilinmektedir; Bishop yönteminde ise N′, c ve φ değerlerine bağlıdır ve bu üç büyüklük her adımda her tabanda birlikte belirlenir. Bir tabanın normal kuvveti negatif çıktığında tabanın taşıyacağı bir normal gerilme yoktur: sıradan dilim yönteminde ve Bishop yönteminde bu kuvvet sıfırda tutulur; Spencer yönteminde ise kısıtsız çözümden sonra tabanın sürtünme bileşeni hesaba katılmaz ve dayanımı, zarfın sıfır normal gerilmedeki değeri olan τ = c olarak alınır. Kütlenin çekme dayanımının, σt = −s σci / mb, altında dayanım yoktur.
21DXF çiziminden kesitkatmanlar ve her birinin dönüştüğü öğe
Bir CAD programında çizilen kesit katmanlarına göre okunur; katman adları büyük-küçük harf, boşluk, kısa çizgi ve alt çizgi farkı gözetilmeden okunur (Şekil 18).
- EXTERNAL — kesitin tek bir kapalı çizgi olarak dış sınırı: zemin yüzeyi, iki yan ve taban. Bu çizginin üst kısmı zemin yüzeyi, en düşük kotu ise model tabanı olur.
- MATERIAL — zeminler arasındaki çizgiler. Kesitin içinde sona eren bir çizgi zemin yüzeyi boyunca uzatılır; böylece o kesimde çizginin üstündeki zemin bulunmaz. İki sınır arasındaki her bölgeye ayrı bir zemin atanır.
- WATER TABLE — yeraltı suyu çizgisi.
- NAIL, ANCHOR, GEOGRID — donatılar; her eleman için bir çizgi. Zemin yüzeyine yakın olan uç baş kabul edilir ve kendi x konumunda zemin yüzeyine yerleştirilir; doğrultu, eğim ve uzunluk çizgiden alınır. Üç noktayla — baş, serbest boyun sonu, uç — ya da uç uca iki çizgi olarak çizilen bir ankraj serbest boyunu ve kökünü verir; tek bir çizgi olarak çizildiğinde uzunluğunun % 45 kadarı serbest boy olarak alınır. Geogrid, çizgisinin yatay uzunluğuyla yatay kabul edilir.
Kesitin dışında kalan bir çizgi okunmaz; elemanlar yukarıdan aşağıya doğru adlandırılır. Çizimde yer almayan bilgiler — zeminlerin birim hacim ağırlıkları ve dayanımları, elemanların kapasiteleri, yükler ve deprem — Model sekmesinde girilir. Bu sekmede DXF içe aktar… düğmesinin yanındaki DXF biçimi ve örnekler… düğmesi, bu notları her katman için okunan diğer adlarla birlikte verir ve indirilebilecek üç örnek çizim sunar — yeraltı su seviyesi bulunan bir şev, zemin çivileri ve bir zemin ankrajıyla desteklenen bir kazı, geogridli bir dolgu —; bunların her biri DXF içe aktar… ile olduğu gibi okunabilir.
22Çözümlü model: modülleher sayı modülün kendi koduyla hesaplanmıştır
Model sekmesinin açılıştaki modeli, sağa doğru yükselen, 10 m yüksekliğinde ve 2 yatay / 1 düşey eğimli bir şevdir: zemin yüzeyi (0, 0), (10, 0), (30, 10) ve (50, 10) noktalarından geçmekte, model tabanı z = −6 m kotunda bulunmaktadır; tabakalar, z = 4 m kotunun üzerinde dolgu (γ = 18.0 kN/m³, c′ = 5 kPa, φ′ = 30°) ve altında kil (γ = 17.5 kN/m³, c′ = 20 kPa, φ′ = 18°) olarak tanımlanmıştır. Yeraltı suyu, yük ve deprem bulunmamaktadır; yöntem sıradan dilim yöntemidir. Aşağıdaki tüm sayılar, bu sayfa açılırken modülün kendi koduyla hesaplanmaktadır.
Izgara üzerinde yapılan arama (Şekil 12), merkezi (16.52, 16.08) noktasında ve yarıçapı 17.35 m olan bir kritik daire vermektedir. Daire zemin yüzeyini şev topuğunda x = 10.00 m noktasında, şev tepesinde ise x = 32.77 m noktasında keser; aradaki kütle 33 dilime ayrılmıştır — Şekil 19.
Bir dilimin elle çözümü
Dilim 22 en ağır dilimdir. Genişliği b = 0.759 m, orta noktası xm = 24.800 m konumundadır; yay burada kil içinden geçmektedir, c′ = 20 kPa, φ′ = 18°. Denklem (5) ve Denklem (6) ile:
Tüm dilimler ve toplamlar
| Dilim | b (m) | α (°) | W (kN/m) | L (m) | Zemin | c′ (kPa) | φ′ (°) | N′ (kN/m) | R (kN/m) | D (kN/m) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 0.00 | −22.1 | 0.0 | 0.00 | kil | 20 | 18 | 0.0 | 0.0 | −0.0 |
| 5 | 0.76 | −12.9 | 28.7 | 0.78 | kil | 20 | 18 | 28.0 | 24.7 | −6.4 |
| 9 | 0.76 | −2.7 | 54.4 | 0.76 | kil | 20 | 18 | 54.4 | 32.9 | −2.6 |
| 13 | 0.35 | 5.5 | 32.2 | 0.35 | kil | 20 | 18 | 32.0 | 17.4 | 3.1 |
| 17 | 0.76 | 15.0 | 82.7 | 0.79 | kil | 20 | 18 | 79.9 | 41.7 | 21.4 |
| 21 | 0.76 | 25.7 | 88.5 | 0.84 | kil | 20 | 18 | 79.7 | 42.8 | 38.4 |
| 22 | 0.76 | 28.5 | 88.5 | 0.86 | kil | 20 | 18 | 77.8 | 42.5 | 42.2 |
| 25 | 0.76 | 37.5 | 84.4 | 0.96 | kil | 20 | 18 | 67.0 | 40.9 | 51.4 |
| 29 | 0.27 | 50.3 | 23.7 | 0.42 | dolgu | 5 | 30 | 15.2 | 10.8 | 18.2 |
| 33 | 0.76 | 66.2 | 12.7 | 1.88 | dolgu | 5 | 30 | 5.1 | 12.4 | 11.6 |
| Σ | 1841.1 | 1613.8 | 1006.3 | 641.3 |
Aynı dairenin diğer iki yöntemle çözümü
Bishop yöntemi bu değerden başlar ve Denklem (14) ile iterasyon yapar: 1.5690 → 1.7232 → 1.7385 → 1.7399 → 1.7401 → 1.7401 → 1.7401 → 1.7401; çözüm 7 adımda yakınsamıştır (Şekil 8). Spencer yöntemi, Şekil 9 içindeki iki eğrinin kesiştiği açıyı bulur:
| Yöntem | FS | Σ karşı koyan (kN/m) | Σ itici (kN/m) | Not |
|---|---|---|---|---|
| Basit (Fellenius) | 1.569 | 1006.3 | 641.3 | açık çözüm |
| Basitleştirilmiş Bishop | 1.740 | 1116.0 | 641.3 | 7 iterasyon |
| Spencer | 1.717 | 1101.2 | 641.3 | θ = 18.54° |
Her eklemenin etkisi
Aşağıdakilerin her biri modele tek başına eklenmiş, kritik daire yeniden aranmış ve üç yöntemin sonuçları bu daire üzerinde verilmiştir (deprem, kritik doğrultuyla psödo-statik durum olarak ele alınmıştır). Sayılar modülün kendi sonuçlarıdır:
| Model | Sıradan | Bishop | Spencer |
|---|---|---|---|
| Açılıştaki model (statik) | 1.569 | 1.740 | 1.717 |
| + şevin içine doğru yükselen yeraltı su seviyesi | 1.255 | 1.568 | 1.564 |
| + 20 kPa şerit yük, x = 25 – 32 m | 1.400 | 1.585 | 1.556 |
| + deprem, kh 0.15, kv 0.05 (kritik) | 1.138 | 1.265 | 1.250 |
| + dört zemin çivisi, 14 m uzunluğunda | 1.753 | 2.018 | 2.031 |
23Modülün neyi kabul ettiği ve neleri yapmadığıkabuller ve sınırlar tek bir yerde
Her hesap belirli kabullere dayanır. Modül bu kabulleri sonuçlara nasıl yansıdıklarına göre sınıflandırmaktadır:
- Model — düzlem şekil değiştirme; sonsuz uzunluktaki bir şevin bir metresi; her zeminin dayanımı girilen değerdir ve her doğrultuda aynıdır (izotrop olan kaya ölçütü hariç); zemin, yüzey boyunca hareket başlayana kadar rijit kabul edilmiştir; zemin yüzeyi, sınırlar ve su seviyesi x'in fonksiyonu olan profillerdir.
- Su — bir çizginin altında hidrostatik ya da örtü yükünün ru oranı kadar; sızma analizi yapılmamaktadır. Ani su seviyesi düşümünde boşluk suyu basıncının yük değişiminin tamamını izlediği (B̄ = 1) ve düşümün anlık gerçekleştiği kabul edilmiştir; ikisi arasındaki kısmen drenajlı durum analiz edilmemektedir.
- Dilimler — tüm büyüklükler dilimin orta düşeyinde alınmıştır; negatif efektif normal kuvvet sıfırda tutulmaktadır (Spencer yönteminde o tabanın sürtünmesi hesaba katılmaz); deprem, kullanıcının girdiği katsayılarla psödo-statik olarak ele alınmış, yüzeyde biriken suyun ataleti ihmal edilmiştir.
- Yöntemler — sıradan dilim yöntemi dilimler arası kuvvetlerin tümünü, Bishop yöntemi dilimler arası kesme kuvvetlerini ihmal eder; Spencer yöntemi ise dilimler arası kuvvetleri tüm kütle için tek bir açıyla birbirine paralel kabul eder. Moment dengesi üç yöntemde de, kuvvet dengesi yalnızca Spencer yönteminde sağlanmaktadır. Morgenstern–Price ve Janbu yöntemleri sunulmamaktadır. Dilimlerden geçen itki çizgisi incelenmemektedir.
- Çekme çatlağı tüm daireler için tek bir derinliğe sahiptir ve düşeydir; çatlaktaki suyun kuvveti tabanlardaki normal kuvveti değiştirmez.
- Donatı — kesişme noktasında, eleman doğrultusunda etkiyen bir kuvvettir; tabandaki normal kuvveti değiştirmez ve depremle değişmez; çivinin kesme ve eğilme etkisi hesaba katılmamıştır; geogridi tutan örtü yüküne yüzey yükleri dâhil edilmemiştir.
- Arama, başlangıç yüzeylerinin yakınında en düşük güvenlik sayılı yüzeyi bulur; bunun tüm yüzeyler arasında en düşük olduğu kanıtlanmış değildir: daireler bir ızgara ve ardından yapılan iyileştirmeyle aranır; daire olmayan yüzey, birkaç başlangıç yüzeyinden bulunan, sabit sayıda parçalı dışbükey bir çoklu doğrudur ve sıradan dilim yöntemi ile Bishop yöntemi bu yüzeye uygulanmaz.
- Hoek–Brown ölçütüyle tanımlanan kaya her doğrultuda aynı özelliklere sahiptir; tek bir eklem takımı boyunca düzlemsel ya da kama tipi kayma analiz edilmemektedir; örselenme faktörü kayanın tamamı için tek bir değerdir.
Bazı daireler değerlendirme dışı bırakılabilir: zemin yüzeyini ikiden fazla noktada kesen (bir bermeden geçen), model tabanının altından geçen ya da kütlesinin hiçbir yerde yarım metre derinliğe ulaşmadığı daireler. Bir ileti oluştuğunda sonuçlarda neyin kabul edildiği ve ne bulunduğu belirtilir; ekran bir sonraki adım için öneride bulunabilir, rapor ise yalnızca durumu bildirir.
Modülün kapsamı dışında kalanlar
- Üç boyutlu etkiler — kaymanın uç bölgeleri, şevin genişliği, kazı köşeleri.
- Deformasyon — şevin ne kadar yer değiştirdiği ve göçmenin nasıl başlayacağı (aşamalı göçme, birim deformasyon yumuşaması).
- Sızma ve konsolidasyon — boşluk suyu basıncı hesaplanmaz, girdi olarak verilir; zamanla sönümlenmesi izlenmez.
- Dinamik analiz — Newmark yerdeğiştirmeleri ve sarsıntının zaman tanım alanında incelenmesi; psödo-statik durum bir kontroldür, bir tahmin değildir.
- Yeterlilik kararı — güvenlik sayısı verilir; hangi değerin yeterli olduğu mühendisin ve ilgili yönetmeliğin belirleyeceği bir husustur.
24Kaynaklaryöntemler, kriter ve donatı
- Fellenius, W. (1936). Calculation of the stability of earth dams. Transactions of the 2nd Congress on Large Dams, Washington, 4, 445–463.
- Bishop, A.W. (1955). The use of the slip circle in the stability analysis of slopes. Géotechnique, 5(1), 7–17.
- Spencer, E. (1967). A method of analysis of the stability of embankments assuming parallel inter-slice forces. Géotechnique, 17(1), 11–26.
- Morgenstern, N.R. and Price, V.E. (1965). The analysis of the stability of general slip surfaces. Géotechnique, 15(1), 79–93.
- Duncan, J.M., Wright, S.G. and Brandon, T.L. (2014). Soil Strength and Slope Stability, 2nd ed. Wiley.
- Terzaghi, K. (1950). Mechanism of landslides. In Application of Geology to Engineering Practice (Berkey Volume), Geological Society of America, 83–123.
- Rankine, W.J.M. (1857). On the stability of loose earth. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, 147, 9–27.
- Hoek, E., Carranza-Torres, C. and Corkum, B. (2002). Hoek–Brown failure criterion — 2002 edition. Proceedings of the 5th North American Rock Mechanics Symposium, Toronto, 1, 267–273.
- Balmer, G. (1952). A general analytical solution for Mohr's envelope. Proceedings ASTM, 52, 1260–1271.
- Lazarte, C.A., Robinson, H., Gómez, J.E., Baxter, A., Cadden, A. and Berg, R. (2015). Soil Nail Walls — Reference Manual. Geotechnical Engineering Circular No. 7, FHWA-NHI-14-007.
- Sabatini, P.J., Pass, D.G. and Bachus, R.C. (1999). Ground Anchors and Anchored Systems. Geotechnical Engineering Circular No. 4, FHWA-IF-99-015.
- Berg, R.R., Christopher, B.R. and Samtani, N.C. (2009). Design and Construction of Mechanically Stabilized Earth Walls and Reinforced Soil Slopes. Geotechnical Engineering Circular No. 11, FHWA-NHI-10-024.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi şevinizin güvenlik sayısını dakikalar içinde bulun
- Kritik daire ve güvenlik sayısı, her dilimdeki kuvvetlerle birlikte
- Yeraltı suyu, yüzey yükleri, deprem, zemin çivileri, zemin ankrajları ve geogridler
- Statik ve psödo-statik durumlar
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF