Bu sayfada · 10 bölüm
Bir kazık nadiren tek bir zemin içinden geçer. Bu sayfa, bunun gerektirdiği hesap düzenini ele almaktadır: gövdenin hangi bölümünde hangi kuralın geçerli olduğu, üstteki tabakalar hesaba katıldığında efektif gerilmenin ne olduğu ve ucun hangi tabakaya ait olduğu.
1Birkaç tabakadan geçen kazıkHer tabaka kendi kuralıyla yanıt verir.
Bir kazık nadiren tek bir zemin içinden geçer. Bu modül profili olduğu gibi ele alır: her biri kum ya da kil olarak tanımlanan en fazla dört tabaka ve her tabakaya kendi malzemesine ait kural uygulanır. Taşıma gücü yine bilinen iki bileşenden oluşur; ancak her bileşen artık tek bir formülden okunmak yerine parçalardan birleştirilerek elde edilir.
Burada yeni bir kuram bulunmamaktadır. Kum kuralları kum modülündekilerle, kil kuralları ise kil modülündekilerle aynıdır; bu modülün getirdiği, hesap düzenidir — gövdenin hangi bölümünde hangi kuralın geçerli olduğu ve üstteki tabakalar hesaba katıldığında her derinlikte efektif gerilmenin ne olduğu.
2Tabakalar boyunca efektif gerilmeSürekli gerilme, kademeli sürtünme.
Tabakaları birbirine bağlayan, efektif düşey gerilmedir. Bu gerilme, söz konusu derinliğin üstündeki her tabaka boyunca, yeraltı su seviyesinin üstünde nemli, altında ise batık birim hacim ağırlık kullanılarak aşağıya doğru birikir — bu nedenle kendi dayanımıyla bir kum tabakasına hiçbir katkı sağlamayan bir kil tabakası, eklediği ağırlık aracılığıyla o kum tabakasının sağladığı direnci yine de değiştirir:
Buna karşılık sürtünme sürekli değildir. Kum–kil sınırında kuralın kendisi değişir ve birim sürtünme önemli ölçüde artabilir ya da azalabilir — bu kademe gerçektir, hesabın yapay bir sonucu değildir ve tabakalı bir profilin en belirgin göstergesidir.
3Kazık ucunun kendi tabakasına göre ele alınmasıKazık ucunun kendi zemini için seçilen yöntem.
Uç direnci yalnızca tek bir tabakaya aittir: kazık ucunun gömülü olduğu tabakaya. Modül bu tabakayı belirler, tabakanın malzemesi için seçilen yöntemi uygular ve hangi yöntemi kullandığını bildirir.
Kumda uç
Kum için c′ = 0 olduğundan yalnızca sürşarj terimi kalır ve birim uç direnci, uç seviyesindeki efektif düşey gerilme ile bir kazık katsayısının çarpımına eşittir. Kum modülünde olduğu gibi üç yol sunulmaktadır. Meyerhof, N*q değerini uç tabakasının içsel sürtünme açısından okur ve sonucu bir üst sınırla kısıtlar:
burada pa atmosfer basıncıdır (100 kN/m²). N*q, uç tabakasının içsel sürtünme açısına bağlı olarak Meyerhof abağından okunmaktadır:
Vesic, uç seviyesindeki ortalama efektif gerilmeyi ve o tabakanın rijitlik indisinden oluşturulan bir katsayıyı kullanır; böylece kumun dayanımının yanı sıra rijitliği de hesaba girer; bu yöntem m = Es/pa değerini gerektirir. Coyle & Castello, N*q değerini gömülme oranı L/D ve içsel sürtünme açısına göre kendi saha abaklarından herhangi bir üst sınır olmaksızın okur — modül bu kutuyu uç tabakasının φ′ değerinde abaktan doldurur ve değer elle değiştirilebilir:
Kilde uç
Drenajsız koşullardaki doygun bir kilde içsel sürtünme açısı sıfırdır ve uç direnci yalnızca uç tabakasının drenajsız dayanımının bir katıdır. Meyerhof klasik dokuz katsayısını alır; Vesic ise katsayıyı kilin rijitlik indisinden oluşturur; bu katsayı drenajsız yüklemede cu cinsinden kapalı bir ifadeye indirgenir:
Ucu kil içinde bulunan fore kazık için üçüncü bir yol sunulur: Reese ve O’Neill’in fore kazık ifadesi; bu ifade yalnızca uçtaki dayanımdan değil, tabanın altındaki kilden hareket eder. Aynı yöntem gövdeye atfedilen direnci de değiştirdiğinden aşağıda ayrı bir bölümde ele alınmaktadır.
Coyle & Castello bir kum korelasyonudur ve kildeki bir uç için anlam taşımaz; bu durumda seçilmesi hâlinde kil kuralı geçerliliğini korur ve modül bunu uyarılarda belirtir.
Uçtaki efektif gerilme ucun üstündeki tüm tabakalardan oluşur; bu nedenle tabakalar kumdaki uç için q′ aracılığıyla etkili olmaya devam eder, kildeki uç için ise hiç etkili değildir.
4Kum tabakasında uygulanan kurallarTabaka başına K–δ ya da Coyle & Castello.
Kum tabakası boyunca gövde, yatay efektif gerilmeye bağlı sürtünmeyle direnç gösterir ve tabaka kendi değerlerini taşır: modül her kum tabakası için bir yöntem, bir K ve bir δ′ değeri ister.
K–δ yöntemi
Birim sürtünme; toprak basıncı katsayısı K, düşey efektif gerilme ve kazık–zemin arayüzündeki sürtünmenin çarpımıdır:
Gerçekte K derinlikle değişir — kazığın üst kısmında yaklaşık olarak Rankine pasif katsayısına eşittir, daha derinde ise olasılıkla sükûnetteki katsayının altına düşer — bu nedenle her kazık türü için imalat yöntemine bağlı bir ortalama değer önerilmektedir:
| Kazık türü | K |
|---|---|
| Fore veya jetle yerleştirilen | ≈ Ko = 1 − sin φ′ |
| Düşük deplasmanlı çakma | ≈ Ko – 1.4Ko |
| Yüksek deplasmanlı çakma | ≈ Ko – 1.8Ko |
Kritik derinlik her kum tabakasına ayrı ayrı değil, kazığın tamamına uygulanır: L′ = 15D derinliğinin altında sürtünme için kullanılan efektif gerilme, tabaka sınırları nerede olursa olsun L′ derinliğindeki değerinde sabit tutulur. Bu nedenle profilin derinlerindeki bir kum tabakası, tüm kalınlığı boyunca sabit bir birim sürtünme katkısı sağlar.
Coyle & Castello
Kum tabakası için sunulan alternatif yöntem, abaktan okunan K değerini δ′ = 0.8φ′ ve o tabakanın ortalama efektif gerilmesiyle birlikte kullanır; kritik derinlik hiç uygulanmaz — bu işlevi ortalama alma üstlenir:
5Kil tabakasında uygulanan kurallarTabaka başına α, λ ya da β.
Kil tabakası boyunca gövde, adezyonla ya da efektif gerilmeye bağlı olarak direnç gösterir ve tabaka yine kendi seçimini ve kendi değerlerini taşır. Kil modülündeki üç yolun tümü sunulmaktadır.
α yöntemi
Birim sürtünme, o tabakanın drenajsız dayanımının α oranıdır; α, kil dayanımı arttıkça azalan, yayımlanmış bir korelasyondan okunmaktadır:
| cu/pa | α |
|---|---|
| ≤ 0.1 | 1.00 |
| 0.2 | 0.92 |
| 0.3 | 0.82 |
| 0.4 | 0.74 |
| 0.6 | 0.62 |
| 0.8 | 0.54 |
| 1.0 | 0.48 |
| 1.2 | 0.42 |
| 1.4 | 0.40 |
| 1.6 | 0.38 |
| 1.8 | 0.36 |
| 2.0 | 0.35 |
| 2.4 | 0.34 |
| 2.8 | 0.34 |
λ yöntemi
Efektif gerilme ile drenajsız dayanımın bir bileşimine uygulanan tek bir katsayı; λ, tablodan kazığın gömülü boyuna göre okunur:
Vijayvergiya ve Focht, λ katsayısını kildeki bir kazığın tüm gömülü boyu için tek bir ortalama olarak tanımlamıştır. Bu katsayının karma bir profilin tek bir tabakasına uygulanması — kazığın kendi boyuna karşılık gelen λ ile o tabakanın ortalama efektif gerilmesi ve kendi dayanımı kullanılarak — yöntemin bir parçası değil, bu program tarafından yapılmış bir genişletmesidir; modül, bu değerin göründüğü her yerde bunu belirtir.
β yöntemi
Burland’ın efektif gerilme yaklaşımı, aşırı konsolidasyon düzeltmesi Meyerhof’a göre yapılarak kullanılır. Drenajsız dayanım tamamen devre dışı kalır ve sürtünme, o tabakanın yoğrulmuş drenajlı içsel sürtünme açısı aracılığıyla düşey efektif gerilmeyi izler (c′ = 0). Böyle bir tabakanın herhangi bir derinliğinde,
burada K, güvenli tarafta kalınarak sükûnetteki değer olarak alınır ve aşırı konsolide bir tabaka için √OCR ile artırılır. İkisi birleşerek tek bir ifade oluşturur; bu ifade OCR = 1 için kendiliğinden normal konsolide biçime indirgenir — iki ayrı kural yoktur:
φ′R ve OCR korelasyonla belirlenmez, girilir: kaynakta yoğrulmuş drenajlı içsel sürtünme açısı tanımlanmakla birlikte bu açının okunabileceği bir bağıntı verilmemektedir; bu nedenle zemin verilerinden herhangi bir değer doldurulmaz. Her φ′R kutusu 30°, her OCR kutusu 1 değeriyle açılır; bu değerler, söz konusu killere ait değerlerle değiştirilmek üzere verilmiştir.
f, σ′(z) değerini izlediğinden birim sürtünme β tabakası içinde derinlikle artar ve bir sınırda β değiştiği yerde kademe yapar. Tabakanın Qs içindeki payını veren, tabaka ortalaması f̄ = βσ̄′ değeridir; çünkü βσ̄′ΔL, βσ′(z) ifadesinin tabaka boyunca integralidir — ortalama, tabakanın iki ucundaki değerlerin ortalaması değil, tabaka boyunca alınan gerçek integraldir; bu ayrım, yeraltı su seviyesi tabakayı kestiği anda önem kazanır.
Bir α tabakasının birim sürtünmesi derinliğe hiç bağlı değildir: tabaka için tek bir değerdir; karma bir kazığın sürtünme profilinin her α bölümünde düz, her kum bölümünde eğimli olmasının nedeni budur. λ ve β yolları efektif gerilmeyi yeniden hesaba kattığından, bu bölümler üstlerindeki profile bağlı olarak kademelenir.
6Fore kazık: delme kazık yöntemiİki boy boyunca α* = 0 ve ayrı bir uç direnci.
Kazık fore kazık olduğunda delik açılır ve beton bu deliğe dökülür: zemin ötelenmez, delik çeperindeki kil su alarak yumuşar, uç altında döküntü birikebilir ve uç, direncini geliştirebilmek için daha büyük bir oturmaya gereksinim duyar. Kaynak bu kazık türü için ayrı bir yöntem vermektedir ve modül karma bir profilde bu yöntemin her iki yarısını ait olduğu yerde uygular — gövde kuralını α yöntemiyle hesaplanan kil tabakalarında, uç kuralını ise yalnızca kazık ucu kil içinde bulunduğunda.
Kil tabakaları boyunca: α ve yük taşımayan iki boy
Adezyon katsayısı artık çakma kazıklara uydurulmuş eğriden okunmaz. O’Neill ve Reese’in fore kazık kuralı α = 0.55 değerini verir (cu/pa = 1.5 değerine kadar); α daha sonra azalarak 0.45 değerine iner (2.5 için). Aynı derecede önemli olarak, bu kural gövdenin iki bölümünde α değerini sıfır alır:
Üstteki 1.5 m, imalattan en çok örselenen ve gövdeden ayrılarak büzülme olasılığı en yüksek olan zemindir; en alttaki bir çap uzunluğu ise ucun zemini zaten mobilize etmekte olduğu boydur. Modül her ikisini de integrasyon üzerinde bir pencere olarak uygular; böylece tabaka kalınlıkları hiçbir zaman değiştirilmez — bu kalınlıklar derinliği ve efektif gerilmeyi de belirler — ve yalnızca sürtünme taşıyan boy değişir. Bir kum tabakası kendi K–δ ya da Coyle & Castello kuralını korur; pencere yalnızca α yöntemine aittir ve başka kaynaklardan gelen λ ya da β yöntemlerine taşınmaz.
Kildeki uçta: kendine özgü taban direnci
Uç direnci yalnızca uçtaki dayanımdan değil, tabanın altındaki kilden hesaplanır: direnç, gövdenin kendi taban çapına göre derinliğiyle artar ve ardından iki üst sınırla sınırlandırılır.
cub, tabanın altındaki 2Db boyunca ortalama drenajsız dayanımdır; bu bölge birden fazla tabakayı kapsadığında — karma bir profilde bu sık görülür — kalınlıkla ağırlıklandırılır. Modülün zeminin bu derinliğe kadar tanımlanmasını istemesi, taşıma gücü tablosunda ucu uç tabakasına göre değil kendi bölgesine göre listelemesi ve en derin tabakanın devam ettiğini kabul etmek zorunda kaldığında bunu raporda belirtmesi bu nedenledir.
Geniş bir tabanın qp değerine ulaşması kabul edilemeyecek bir oturma gerektireceğinden, Db > 1.91 m olduğunda bu değer azaltılmaktadır:
Burada c1 = 2.78×10−4 + 8.26×10−5(L/Db) ≤ 5.9×10−4 ve c2 = 0.065√cub olup 0.5 ile 1.5 arasında sınırlandırılır; Db milimetre cinsindendir.
7Gövde direncinin toplanmasıKazık boyunca tek bir integral.
Gövde direnci, sürtünmenin kazık boyunca integre edilip çevre uzunluğuyla çarpılmasıyla elde edilir. Modül integrali sayısal olarak hesapladığından, kazık boyunca herhangi bir yerdeki sınır — ve bir tabakanın ortasında sona eren kazık — özel bir durum gerektirmeden ele alınır:
Bu açıdan bakıldığında tabakalanma bir güçlük olmaktan çıkar ve tasarımın asıl sorusu hâline gelir: kazığı profilin hangi bölümünün gerçekte taşıdığı ve kazık bir sonraki sınırın ötesine uzatılır ya da kısaltılırsa taşıma gücünün nasıl değişeceği. Modül, tabakalar her değiştiğinde bu diyagramı yeniden çizer.
8Emniyetli taşıma gücüToplam için tek bir güvenlik sayısı.
Nihai kapasite iki bileşenin toplamıdır; emniyetli kapasite ise bu toplamın tamamına tek bir güvenlik sayısı uygulanarak elde edilmektedir:
Tekil bir kazık için 2.5 ile 4 arasında bir güvenlik sayısı olağandır; profilin az sayıda sondaj kuyusundan bilindiği durumda üst değer kullanılır — tabakalı bir profil ise sondaj kuyuları arasındaki sınırların en belirsiz olduğu durumdur. Çalışma yükü girildiğinde modül bu yükü Qall ile karşılaştırır.
9Çözümlü örnekModülün açıldığı 14 m uzunluğundaki kazık.
Kum, kil ve kum zeminden geçen, 0.4 m çaplı dairesel, 14 m boyunda bir kazık — 6 m kalınlığında φ′ = 32° kum, 6 m kalınlığında cu = 40 kPa kil ve altında bir kum; yeraltı su seviyesi 3 m'de, K = 1.0, δ′ = 24°, α = 0.5 ve güvenlik sayısı 3. Modülün açıldığı profil budur.
Uç — uç, kum olan üçüncü tabakadadır
Gövde — tabaka tabaka
böylece Qu = 702 kN ve FS = 3 için Qall = 234 kN elde edilmektedir. Aynı değerler, Model sekmesinde Analiz et düğmesine basıldığında tüm adımlarıyla birlikte görüntülenir.
10KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Meyerhof, G.G. (1976). Bearing capacity and settlement of pile foundations. Journal of the Geotechnical Engineering Division, ASCE, 102(GT3), 197–228.
- Vesic, A.S. (1977). Design of Pile Foundations. NCHRP Synthesis of Highway Practice 42, Transportation Research Board.
- Terzaghi, K., Peck, R.B. and Mesri, G. (1996). Soil Mechanics in Engineering Practice, 3rd ed. Wiley — Tablo 2 içindeki α değerleri.
- Coyle, H.M. and Castello, R.R. (1981). New design correlations for piles in sand. Journal of the Geotechnical Engineering Division, ASCE, 107(GT7), 965–986.
- Vijayvergiya, V.N. and Focht, J.A. (1972). A new way to predict capacity of piles in clay. Offshore Technology Conference Paper 1718, Houston.
- O’Neill, M.W. and Reese, L.C. (1999). Drilled Shafts: Construction Procedures and Design Methods. FHWA-IF-99-025 — fore kazık için α değeri.
- Reese, L.C. and O’Neill, M.W. (1989). Drilled Shafts: Construction Procedures and Design Methods. FHWA — kildeki fore kazığın taban ifadesi.
- Burland, J.B. (1973). Shaft friction of piles in clay — a simple fundamental approach. Ground Engineering, 6(3), 30–42.
- Mansur, C.I. and Hunter, A.H. (1970). Pile tests, Arkansas River project. Journal of the Soil Mechanics and Foundations Division, ASCE, 96(SM5), 1545–1582.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning; bu yöntemleri bu sayfanın izlediği biçimde bir araya getirmektedir.
Teoriden kendi tasarımınıza
Tabakalardan geçen kendi kazığınızın taşıma gücünü dakikalar içinde bulun
- Nihai ve emniyetli taşıma gücü; her tabakanın payıyla birlikte
- En fazla sekiz tabaka; her biri kum ya da kil olarak, kendi yöntemiyle tanımlanır
- Gövde ve uç direnci diyagramları ile tabakaların ve kazığın 3B görünümü
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF