Bu sayfada · 14 bölüm
- 1Kazığın taşıdığı yük
- 2Kilin neden drenajsız ele alındığı
- 3Uç direnci
- 4Meyerhof — sabit değer: dokuz
- 5Vesic — rijitliğin devreye girmesi
- 6Çevre sürtünmesi — üç yaklaşım
- 7α yöntemi
- 8λ yöntemi
- 9β yöntemi
- 10Fore kazık: delme kazık yöntemi
- 11Üç yaklaşımın karşılaştırılması
- 12Emniyetli taşıma gücü
- 13Çözümlü örnek
- 14Kaynaklar
Kildeki bir kazık, yükünü kumdaki bir kazıkla aynı iki mekanizmayla taşır; ancak gövdeye temas eden kil hiçbir zaman sondaj kuyusundan örneklenen kilin tam aynısı değildir. Çevre sürtünmesi için yaygın olarak üç farklı yaklaşımın kullanılmasının ve bu sayfanın büyük bölümünün bu yaklaşımlara ayrılmasının nedeni budur.
1Kazığın taşıdığı yükQᵤ = Qₚ + Qₛ ve emniyetli yük.
Kazık yükünü aynı anda iki yolla taşır: uç altındaki kil derin bir temel gibi direnç gösterir, gövde boyunca uzanan kil ise adezyon yoluyla direnç sağlar. Nihai taşıma gücü bu iki bileşenin toplamıdır; emniyetli taşıma gücü ise bu toplama tek bir güvenlik sayısı uygulanarak elde edilir.
Bu modül, kil içinde çakma ya da fore olarak imal edilmiş, sabit kesitli (kare veya dairesel) tekil kazık içindir. Her biri kendi drenajsız dayanımına sahip en fazla sekiz kil tabakası tanımlanabilir. Grup etkisi, konsolide olan bir tabakadan kaynaklanan negatif çevre sürtünmesi ve oturma ayrı konulardır ve her birinin kendi hesabı bulunmaktadır.
2Kilin neden drenajsız ele alındığıφ = 0 ve σ′ gerilmesinin yine de etkili olduğu yer.
Doygun bir kilde yapı yükü, suyun zeminden uzaklaşabileceğinden çok daha hızlı uygulanır; bu nedenle kil hacim değiştirmeden kesilir. Bu durumda dayanım tek bir büyüklükle — drenajsız kayma dayanımı cu ile — ifade edilir ve içsel sürtünme açısı sıfırdır. Kumdaki kazıktan temel farkı budur: direnç artık efektif gerilmeyle orantılı olarak artmaz; dolayısıyla kildeki kazık, yalnızca farklı parametrelerle hesaplanan kumdaki bir kazık değildir.
Bununla birlikte, aşağıdaki yaklaşımlardan ikisi efektif düşey gerilmeye gereksinim duyar: λ yöntemi bu gerilmenin gömülü boy boyunca ortalamasını kullanır; β yöntemi ise tümüyle bu gerilme üzerine kuruludur, çünkü kilin çakmadan uzun süre sonra, drenaj gerçekleştikten sonraki durumunu tanımlar. Bu nedenle yeraltı su seviyesi, uç direnci ve α yöntemi için değil, ancak bu iki yöntem için önem taşımaya devam eder.
3Uç direnciuç altında qₚ = N*c·cᵤ.
Kil (φ = 0)
Drenajsız koşullardaki doygun kilde içsel sürtünme açısı sıfırdır ve kazığın net nihai uç taşıma gücü, uç altındaki kilin drenajsız kohezyonu ile bir katsayının çarpımına eşittir:
Gövdenin geçtiği kilin dayanımı burada rol oynamaz: bu dayanım uca değil gövdeye aittir. Tipik bir profilde uç direnci iki bileşenden çok daha küçük olanıdır — aşağıdaki çözümlü örnekteki kazıkta toplamın yaklaşık dokuzda biri kadardır.
4Meyerhof — sabit değer: dokuzN*c = 9, kilin cinsi ne olursa olsun.
Drenajsız koşullarda doygun kil içindeki kazıklar için net nihai uç yükü, Meyerhof’un önerdiği biçimde, klasik dokuz katsayısıyla verilmektedir:
Burada cu, kazık ucunun altındaki zeminin drenajsız kohezyonudur. Bu yaklaşım başka bir girdi gerektirmez ve kazığın yeterince derin olması koşuluyla — birkaç çap yeterlidir — kazık derinliğine bağlı değildir.
Örnek kazıkta uçta cu = 90 kPa alındığında qp = 810 kPa ve Qp = 132.9 kN elde edilmektedir.
5Vesic — rijitliğin devreye girmesiN*c, rijitlik indisinden.
Vesic (1977) tarafından geliştirilen boşluk genişlemesi kuramına göre φ = 0 koşulundaki katsayı, kilin indirgenmiş rijitlik indisinden elde edilmektedir:
| Irr | N*c |
|---|---|
| 10 | 6.97 |
| 20 | 7.90 |
| 40 | 8.82 |
| 60 | 9.36 |
| 80 | 9.75 |
| 100 | 10.04 |
| 200 | 10.97 |
| 300 | 11.51 |
| 400 | 11.89 |
| 500 | 12.19 |
Hacim değişimi olmadan kesilen doygun kilde plastik bölgedeki ortalama hacimsel birim şekil değiştirme sıfırdır; bu nedenle azaltma ortadan kalkar ve Irr = Ir olur. φ = 0 için rijitlik indisi ise şöyle ifade edilir:
O’Neill ve Reese (1999), Ir değerini doğrudan dayanıma bağlamıştır: Ir ≈ 50 (cu/pa = 0.24 için), 150 (0.48 için) ve 250 ile 300 arası (cu/pa ≥ 0.96 için). Bu değerlere aşağıdaki bağıntı ile yaklaşılmaktadır:
Bu modülde kullanılan biçim budur; dolayısıyla Vesic katsayısı için gereken tek büyüklük, kazık ucundaki drenajsız dayanımdır. cu = 90 kPa için bu bağıntı Irr = 279.3 ve N*c = 11.41 vermektedir; bu değer sabit dokuz değerinden yaklaşık dörtte bir daha büyüktür.
6Çevre sürtünmesi — üç yaklaşımTaşıma gücünün gerçekte belirlendiği yer.
Kildeki bir kazığın sürtünme direncinin tahmini, kumdakinin tahmini kadar güçtür: bu direnci belirleyen değişkenlerin birçoğu kolayca nicelendirilemez. Literatürde çeşitli yöntemler tanımlanmıştır; bu modülde sunulan üç yöntem, kaynakta incelenen yöntemlerdir.
- α yöntemi sürtünmeyi yalnızca drenajsız kayma dayanımından elde etmektedir — toplam gerilme, kısa dönem;
- λ yöntemi ortalama efektif gerilmeyi ortalama dayanımla birleştirmekte ve kazığın tamamı için tek bir katsayı kullanmaktadır;
- β yöntemi sürtünmeyi efektif gerilmeden ve yoğrulmuş zemine ait içsel sürtünme açısından elde etmektedir — drenajlı, uzun dönem.
Kildeki bir kazığın taşıma gücü gövdede belirlenir: çözümlü örnekteki kazıkta gövde direnci toplamın onda dokuzuna yakındır. Belirsizlik de bu bileşendedir.
7α yöntemiDrenajsız dayanımın bir oranı.
Kildeki birim çevre sürtünmesi, ampirik adezyon katsayısı α ile drenajsız kayma dayanımının bir oranı olarak ifade edilmektedir:
| cu/pa | α |
|---|---|
| ≤ 0.1 | 1.00 |
| 0.2 | 0.92 |
| 0.3 | 0.82 |
| 0.4 | 0.74 |
| 0.6 | 0.62 |
| 0.8 | 0.54 |
| 1.0 | 0.48 |
| 1.2 | 0.42 |
| 1.4 | 0.40 |
| 1.6 | 0.38 |
| 1.8 | 0.36 |
| 2.0 | 0.35 |
| 2.4 | 0.34 |
| 2.8 | 0.34 |
α değerleri bir ölçüde değişkenlik gösterir; çünkü α gerçekte drenajsız kohezyonun yanı sıra düşey efektif gerilmenin de bir fonksiyonudur. Kaynakta bu gözlemden doğan öneriler sıralanmaktadır: Sladen (1992) α = C(σ̄′o/cu)0.45 ifadesini önermiştir; burada C, fore kazıklar için ≈ 0.4–0.5, çakma kazıklar için ≥ 0.5 değerini almaktadır. API yönetmeliğine alınmış olan Randolph ve Murphy (1987) korelasyonu α = 0.5(cu/σ′o)−0.5 bağıntısını vermektedir (cu/σ′o ≤ 1 için); bu sınırın üzerinde aynı biçim −0.25 üssüyle kullanılmaktadır. NGI-99 yöntemi (Karlsrud vd., 2005) ise plastisite indisini de hesaba katmaktadır.
Bu modülde yukarıdaki enterpolasyon tablosu kullanılmaktadır. Örnek kazıkta üç tabaka için α = 0.87, 0.74, 0.51 ve Qs = 1050 kN elde edilmektedir.
8λ yöntemiTüm boy boyunca tek bir ortalama.
Vijayvergiya ve Focht (1972) yöntemi, kazık çakılırken yerinden edilen zeminin her derinlikte bir pasif yanal basınç oluşturduğu ve ortalama birim çevre direncinin bu basınçtan elde edilebileceği varsayımına dayanır:
Burada σ̄′o tüm gömülü boy boyunca ortalama efektif düşey gerilme, cu ise ortalama drenajsız kayma dayanımıdır. λ katsayısı kazığın penetrasyon derinliğine göre değişir:
| L (m) | λ |
|---|---|
| 0 | 0.500 |
| 5 | 0.336 |
| 10 | 0.245 |
| 15 | 0.200 |
| 20 | 0.173 |
| 25 | 0.150 |
| 30 | 0.136 |
| 35 | 0.132 |
| 40 | 0.127 |
| 50 | 0.118 |
| 60 | 0.113 |
| 70 | 0.110 |
| 80 | 0.110 |
| 90 | 0.110 |
Tabakalı zeminde iki ortalamanın belirlenmesi özen gerektirir. Ortalama dayanım, her tabakanın kalınlığı ile ağırlıklandırılarak — (cu(1)L1 + cu(2)L2 + …)/L — elde edilir; ortalama efektif gerilme ise efektif gerilme diyagramının alanının boya bölünmesiyle bulunur, σ̄′o = (A1 + A2 + A3 + …)/L:
Çözümlü örnekteki kazık için σ̄′o = 98.85 kPa, c̄u = 62.75 kPa, λ = 0.173, fav = 38.81 kPa ve Qs = 1114 kN bulunmaktadır; modül her iki ortalamayı da şekilde gösterildiği gibi hesaplamaktadır.
9β yöntemiEfektif gerilme ve yoğrulmuş kazık çevresi.
β yöntemi, Burland’ın efektif gerilme yaklaşımı olup aşırı konsolidasyon düzeltmesi Meyerhof’a göre yapılmaktadır. Yöntem drenajsız dayanımı tümüyle bir yana bırakır; düşey efektif gerilme ile kilin yoğrulmuş durumdaki drenajlı içsel sürtünme açısını (c′ = 0) kullanır. Herhangi bir derinlikte,
Burada K toprak basıncı katsayısıdır; güvenli tarafta kalınarak sükûnetteki değer alınır ve aşırı konsolide kil için √OCR ile artırılır. İki ifade tek bir bağıntıda birleşir; bu bağıntı OCR = 1 için kendiliğinden normal konsolide biçime indirgenir — iki ayrı kural yoktur:
Modülün tahmin etmediği iki husus
φ′R ve OCR korelasyonla belirlenmez, girilir. Kaynakta yoğrulmuş drenajlı içsel sürtünme açısı tanımlanmakla birlikte bu açının okunabileceği bir bağıntı verilmemektedir; bu nedenle zemin verilerinden herhangi bir değer doldurulamaz: her φ′R kutusu 30°, her OCR kutusu 1 değeriyle açılır. Bu değerler, ilgili killere ait değerlerle değiştirilinceye kadar geçerli kalır — φ′R, varsa yoğrulmuş ya da rezidüel kesme deneyinden alınır.
Profilin görünümü
f, σ′(z) ile değiştiğinden birim sürtünme tabaka içinde derinlikle artar ve β değerinin değiştiği tabaka sınırlarında sıçrama yapar; α yönteminde olduğu gibi tabaka boyunca sabit değildir. βσ̄′ΔL, βσ′(z) ifadesinin tabaka boyunca integrali olduğundan, tabakanın Qs içindeki payını tabaka ortalaması f̄ = βσ̄′ verir; modül gerçek f(z) dağılımını çizer ve ortalamayı yanında raporlar.
Ortalama, tabakanın iki ucundaki değerlerin ortalaması değil, tabaka boyunca alınan gerçek integraldir; bu ayrım, yeraltı su seviyesinin bir tabakayı kestiği durumda önem kazanır, çünkü bu durumda iki değer arasındaki fark yüzde onu aşar.
Örnek kazıkta φ′R = 30° ve en alttaki tabaka için OCR = 2 alındığında Qs = 1058 kN elde edilmektedir.
10Fore kazık: delme kazık yöntemiİki boy boyunca α* = 0 ve ayrı bir uç direnci.
Fore kazık, daha küçük değerlerle hesaplanan bir çakma kazık değildir. Kuyu delinir ve beton içine dökülür: zemin yerinden edilmez, kuyu çeperindeki kil su alarak yumuşar, taban altında döküntü birikir ve tabanın direncini geliştirebilmesi için daha büyük bir oturma gerekir. Kaynakta fore kazık için kendine özgü bir yöntem verilmektedir; kazık fore olduğunda modül bu yöntemi taşıma gücünün her iki bileşenine uygular.
Gövde
Adezyon katsayısı artık çakma kazıklara uydurulmuş eğriden okunmaz. O’Neill ve Reese’in fore kazık kuralı α = 0.55 değerini verir (cu/pa = 1.5 değerine kadar); α daha sonra azalarak 0.45 değerine iner (2.5 için). Aynı derecede önemli olarak, bu kural gövdenin iki bölümünde α değerini sıfır alır:
Gövdenin üst 1.5 m uzunluğu, imalattan en çok örselenen ve gövdeden büzülerek ayrılma olasılığı en yüksek olan zemindir; alttaki bir çap uzunluğu ise tabanın zemini zaten mobilize ettiği boydur. Modül her ikisini de integrasyon üzerinde bir pencere olarak uygular: tabaka kalınlıkları hiçbir zaman değiştirilmez, böylece derinlik ve efektif gerilme profilde tanımlandığı gibi kalır ve yalnızca sürtünme taşıyan boy değişir.
Taban
Taban direnci yalnızca bir taşıma gücü katsayısından değil, altındaki kilden hesaplanır: direnç, kazık derinliğinin kendi taban çapına oranıyla artar ve iki üst sınırla sınırlandırılır.
cub, tabanın altındaki 2Db derinlik boyunca ortalama drenajsız dayanımdır — yalnızca kazık ucundaki değer değildir; modülün zeminin bu derinliğe kadar tanımlanmasını istemesinin ve en derin tabakanın devam ettiğini kabul etmek zorunda kaldığında bunu raporda belirtmesinin nedeni budur. Bu bölge birden fazla tabakayı kapsıyorsa cub, tabakaların kalınlıkla ağırlıklandırılmış ortalamasıdır.
Geniş bir tabanın qp değerine ulaşması kabul edilemeyecek bir oturma gerektireceğinden, Db > 1.91 m olduğunda bu değer azaltılmaktadır:
Burada c1 = 2.78×10−4 + 8.26×10−5(L/Db) ≤ 5.9×10−4 ve c2 = 0.065√cub olup 0.5 ile 1.5 arasında sınırlandırılır; Db milimetre cinsindendir.
11Üç yaklaşımın karşılaştırılmasıBirbirinden ne kadar farklı sonuç verirler?
Çözümlü örnekteki kazıkta üç gövde direnci yaklaşımı birbirinden yalnızca yüzde birkaç farklı sonuç vermektedir. Bu durumun açıkça değerlendirilmesi gerekir: yaklaşımlar burada uyuşmakla birlikte ilke olarak uyuşmaz; bu uyum genel bir sonuç değil, bu profile özgü bir durumdur.
Profil değiştiğinde sonuçlar birbirinden ayrılır: çok uzun bir kazıkta λ yöntemi katsayısı nedeniyle düşük sonuç verir, yüksek derecede aşırı konsolide bir kilde β yöntemi √OCR nedeniyle yüksek sonuç verir, yumuşak normal konsolide bir kilde ise α yöntemi zeminin tam dayanımına yaklaşan değerler verir. Böyle bir dağılımın nesnel yorumu, kildeki kazığın gövde direncinin yalnızca hesapla belki ancak beşte bir doğrulukla bilinebileceğidir; büyük projelerde yükleme deneyinin maliyetine değmesinin nedeni budur.
12Emniyetli taşıma gücüToplam için tek bir güvenlik sayısı.
Nihai kapasite iki bileşenin toplamıdır; emniyetli kapasite ise bu toplamın tamamına tek bir güvenlik sayısı uygulanarak elde edilmektedir:
Tekil kazık için 2.5 ile 4 arasında bir güvenlik sayısı olağandır; üst değer, zeminin yalnızca birkaç sondaj kuyusundan bilindiği, kilin katı ve fisürlü olduğu ya da yükleme deneyinin planlanmadığı durumlarda kullanılır. Çalışma yükü girildiğinde modül bu yükü Qall ile karşılaştırır.
13Çözümlü örnekÜç kil tabakasında 20 m uzunluğundaki kazık.
Üç kil tabakası içinden çakılmış, 457 mm çaplı, 20 m uzunluğunda boru kazık — 3 m kalınlığında cu = 25 kPa, 7 m kalınlığında 40 kPa ve 10 m kalınlığında 90 kPa; yeraltı su seviyesi 3 m derinliktedir. Modül bu kazıkla açılır.
Uç
Gövde, α yöntemiyle
Meyerhof uç direnci ve α yöntemiyle gövde direnci kullanıldığında Qu = 1183 kN, FS = 4 için ise Qall = 296 kN bulunmaktadır. Bu sayfadaki tüm sayılar Model sekmesinde Analiz et düğmesine basılarak yeniden elde edilebilir.
14KaynaklarBaşvurulan kaynaklar.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning; bu sayfa bu kaynağı izlemektedir.
- Terzaghi, K., Peck, R.B. and Mesri, G. (1996). Soil Mechanics in Engineering Practice, 3rd ed. Wiley — Tablo 2 içindeki α değerleri.
- O’Neill, M.W. and Reese, L.C. (1999). Drilled Shafts: Construction Procedures and Design Methods. FHWA-IF-99-025 — fore kazık için α ve kilin rijitlik indisi.
- Reese, L.C. and O’Neill, M.W. (1989). Drilled Shafts: Construction Procedures and Design Methods. FHWA — kildeki fore kazığın taban ifadesi.
- Burland, J.B. (1973). Shaft friction of piles in clay — a simple fundamental approach. Ground Engineering, 6(3), 30–42.
- Meyerhof, G.G. (1976). Bearing capacity and settlement of pile foundations. Journal of the Geotechnical Engineering Division, ASCE, 102(GT3), 197–228 — β yönteminin √OCR düzeltmesi.
- Vijayvergiya, V.N. and Focht, J.A. (1972). A new way to predict the capacity of piles in clay. Offshore Technology Conference, Paper 1718, Houston.
- Vesic, A.S. (1977). Design of Pile Foundations. NCHRP Synthesis of Highway Practice 42, Transportation Research Board.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kildeki kendi kazığınızın taşıma gücünü dakikalar içinde bulun
- Uç direnci ve çevre sürtünmesi, nihai ve emniyetli taşıma gücü
- α, λ ya da β katsayısı sayısal değerleriyle, tabaka tabaka
- Kazık boyunca direnç diyagramları
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF