GeoTerva Module openen

Theorie · Gestempelde bouwputten

Gestempelde bouwput in zand op klei: Pecks equivalent kleimodel, stempels, gordingen en opbolling

Hoe een bouwput in zand op klei wordt gereduceerd tot één equivalente kleilaag, en hoe de omhullende, de stempels, de gordingen en de damwand daaruit volgen, inclusief de toetsing tegen opbolling en alle figuren berekend vanuit de module.

De module werkt online in uw browser, op smartphone, tablet of pc. Niets te installeren, geen dongle nodig.

Zand op klei · Resultaten
De module Zand op klei na Berekenen: de tekening met daarnaast de resultaten
Op deze pagina · 17 hoofdstukken
  1. 1De gestempelde bouwput en de onderdelen
  2. 2Waarom de gronddruk afwijkt van Rankine
  3. 3Schijnbare gronddruk uit gemeten stempelkrachten
  4. 4De omhullende diagrammen voor klei
  5. 5Zand en klei in één bouwput
  6. 6Bovenbelasting en water in klei
  7. 7Stempels: van de omhullende naar de stempelkrachten
  8. 8Damwanden
  9. 9Gordingen
  10. 10De constructie-elementen volgens invoer
  11. 11Toetsing van het staal volgens EN 1993-1-1
  12. 12Toetsing van het staal volgens AISC 360-22
  13. 13De omhullenden vergeleken met echte bouwputten
  14. 14De bouwputbodem in klei: opbolling
  15. 15Aannames van de methode en beperkingen
  16. 16Rekenvoorbeeld
  17. 17Literatuur
Door het ingenieursteam van GeoTervaUpdated 2026-10-1831 min leestijdFree, no sign-up

Een gestempelde bouwput wordt opengehouden door stempels die van beide kanten op de beplanking drukken, niet door inbedding onder de bodem. Deze pagina volgt de bron paragraaf per paragraaf — de schijnbare gronddrukdiagrammen, de omzetting van een gelaagd profiel naar één equivalente klei, het ontwerp van de stempels, de damwanden en de gordingen, de praktijkvoorbeelden en het opbollen van de bodem — en vervolgens de toetsing van de stalen onderdelen, waarbij elke afbeelding is getekend op basis van dezelfde getallen die de module gebruikt.

First slide of the lecture slides: Sand over clayPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

41 slides · PDF · 1.7 MB

1De gestempelde bouwput en de onderdelenStalen profielen of damwanden, gordingen en stempels.

Diepe ontgravingen met verticale wanden — zoals de kelder van een gebouw in stedelijk gebied of een tunnelinrit — worden opengehouden door een tijdelijke stempelconstructie. Deze voorkomt dat de grond achter de wand bezwijkt en beschermt zo nabijgelegen funderingen tegen zettingen of verlies van draagvermogen. Twee constructiemethoden komen veel voor. Bij de eerste worden voorafgaand aan de ontgraving verticale stalen profielen (Berlijnse wand) of houten palen ingebracht, waartussen tijdens het ontgraven horizontale houten beschoeiing wordt aangebracht. Bij de tweede methode worden vooraf in elkaar grijpende damwanden gedreven die een gesloten wand vormen. In beide gevallen worden op elk stempelniveau horizontale gordingen langs de wand aangebracht zodra de ontgraving dat niveau bereikt, waarna stempels — horizontale stalen drukelementen — van gording tot gording over de bouwput worden geplaatst.

ABCdoorsnedewandgordingstempel(a) Berlijnse wand en beschoeiing — plattegrondbeschoeiing · gording · stempels(b) damwand — plattegronds
Figuur 1. De twee meest voorkomende typen. In beide gevallen wordt de gronddruk op elk niveau opgevangen door de gordingen en via de stempels (met een h.o.h.-afstand s langs de wand) over de bouwput overgebracht.

Om de stempels, gordingen en de damwand te dimensioneren, heeft de ingenieur de dwarsdruk op de gestempelde bouwput nodig. De theorie geeft de totale gronddruk op de wand, maar niet de verdeling daarvan over de hoogte: die hangt af van de grond, het werkplan, de werksnelheid, het personeel en het materieel. De ontwerpdrukken zijn daarom empirische omhullenden, getrokken om de drukdiagrammen die zijn terugberekend uit gemeten stempelkrachten bij echte bouwputten.

Deze module is voor een bouwput met verticale wanden die worden gestempeld door horizontale stempels op een willekeurig aantal niveaus, in zand op klei — elke stapeling van zand- en kleilagen binnen de bouwput, samengevoegd tot één equivalente klei — met of zonder bovenbelasting naast de bouwput. Verankerde en schuine ondersteuningen, de wandverplaatsing en de zetting van het achterliggende terrein zijn afzonderlijke onderwerpen en maken geen deel uit van deze berekening.

De module tekent de kering als een stalen damwand. Voor een Berlijnse wand (stalen profielen met hout- of betonvulling) zijn de stempelkrachten en gordingmomenten hetzelfde; een stalen profiel neemt dan het moment per meter wand maal zijn h.o.h.-afstand op, zodat het weerstandsmoment gedeeld door die afstand in de module wordt ingevoerd.

2Waarom de gronddruk afwijkt van RankineDe wand roteert om de bovenzijde.

Een hoekkeermuur bewijkt door te rotatie om de voet, en de actieve gronddruk volgens Rankine — nul aan de bovenzijde, het grootst aan de onderzijde — beschrijft dit goed. Een gestempelde wand beweegt precies andersom. De eerste stempel wordt aangebracht als de ontgraving nog ondiep is, waardoor de bovenzijde van de wand nauwelijks nog beweegt. Elke diepere slag wordt afgegraven voordat de bijbehorende stempel wordt geplaatst, en de tijd tussen beide neemt toe met de diepte, zodat de wand steeds dieper doorbuigt: aan het einde van de ontgraving is de wand geroteerd om de bovenzijde.

ABCschijnbaargronddruk σaRankine actiefvanaf het begin gefixeerdgeeft toe bij toenemende ontgravingsdieptebouwputdamwand · stempels A–C · gordingen bij elke stempel
Figuur 2. De wand is vanaf het begin bovenaan gefixeerd en geeft onderaan toe. De gronddruk (ingekleurd) is daardoor breed en vrijwel gelijkmatig in plaats van de gestreepte driehoek volgens Rankine.

Drie dingen volgen voor de druk. Nabij de bovenzijde blijft deze dicht bij de neutrale waarde, omdat de grond daar nauwelijks is verplaatst. Nabij de onderzijde kan deze dalen tot onder de actieve waarde volgens Rankine, omdat de grond daar ruim voorbij de staat van plastisch evenwicht is verplaatst. En de resultante Pa grijpt hoger aan op de wand dan het derdepunt van een driehoek — op naH boven de basis, waarbij na groter is dan 1/3.

De grootte van die gronddruk kan worden bepaald met de algemene spie-theorie. Een proefglijvlak achter de wand wordt aangenomen als een boog van een logaritmische spiraal, en de glijwig die hierdoor wordt afgesneden is in evenwicht door momenten om de pool van de spiraal:

r=roeθtanφ′(1)

Elke straal van deze spiraal snijdt de kromme onder een hoek φ′ met de normaal, zodat de resultante van de normaal- en wrijvingskrachten op het glijvlak door de pool gaat en wegvalt uit de momentenvergelijking. Wat overblijft is het gewicht W van de spie, de adhesie Ca = c′aH op de wand, het moment MC van de cohesie langs de spiraal, en de gronddruk P zelf, die een hoek δ′ maakt met de normaal op de wand:

P=WlW−Cala−MClP,MC=c′2tanφ′(r2−ro2)(2)

Het herhalen van de berekening voor verschillende glijvlakken levert de grootste P op, de actieve gronddruk Pa. Voor niet-samenhangende grond valt deze zo'n 15 tot 20 procent hoger uit dan de waarde volgens Coulomb voor een vergelijkbare wand. De analyse zegt echter nog steeds niets over de verdeling van de druk over de hoogte, en na hangt af van factoren die gebonden zijn aan de grond en de uitvoering. Daarom worden gestempelde bouwputten ontworpen op basis van omhullende diagrammen.

De module berekent de gronddruk niet via de spietheorie. Zoals het handboek adviseert, wordt de gestempelde bouwput gedimensioneerd aan de hand van de empirische omhullenden uit de volgende paragrafen.

3Schijnbare gronddruk uit gemeten stempelkrachtenHoe de omhullenden zijn tot stand gekomen.

De gronddruk in een gestempelde bouwput varieert van plek tot plek, en elke stempel moet worden gedimensioneerd op de maximale belasting die kan optreden. De omhullenden zijn precies daarvoor ontwikkeld. Bij een gemeten bouwput wordt de kracht in elke stempel bepaald. Door deze kracht te delen door het wandoppervlak dat door de stempel wordt gedragen — de horizontale h.o.h.-afstand s maal de helft van de afstand tot de bovenliggende stempel plus de helft van de afstand tot de onderliggende stempel — ontstaat een schijnbare gronddruk over die strook:

σ1=P1s(d1+d22),σi=Pis(di2+di+12)(3)

met d1 de diepte van de eerste stempel en di de afstanden tussen de opeenvolgende stempels. Een omhullende die rond al deze diagrammen van verschillende bouwputten wordt getrokken, vormt het schijnbare gronddrukdiagram.

σ1​P1​ gemetenσ2​P2​ gemetenσ3​P3​ gemetenσ4​P4​ gemetend2​/2 + d3​/2schijnbare gronddrukelke stempelkracht verdeeld over de bijbehorende wandstrook: s × (halve afstand tot elke naburige stempel)
Figuur 3. Gemeten stempelkrachten omgezet in schijnbare gronddrukken: elke belasting verdeeld over de wandstrook die door de stempel wordt gedragen. Het ontwerpmoment/diagram is de omhullende van vele van zulke metingen.

Peck heeft op deze manier omhullenden opgesteld op basis van gemeten stempelkrachten bij metrostelsels in Berlijn, München en New York voor zand, en op vergelijkbare wijze voor zachte tot matig stijve en voor stijve klei. Een omhullende representeert dus niet de werkelijke gronddruk op de wand op één specifiek moment; het is zo getekend dat de stempelkracht die eruit volgt aan de veilige zijde ligt van de gemeten waarden.

Andersom geredeneerd komt deze methode overeen met de optie Elke stempel (scharnierconventie) in de module: bij een gelijkmatige druk neemt elke stempel de strook tussen de middens naar de buurstempels op. De standaardconventie uit het handboek verdeelt de wandkrachten op een andere manier — zie de paragraaf over stempelkrachten.

4De omhullende diagrammen voor kleiZacht tot matig of stijf, op basis van γH/c.

Voor klei hangt de vorm van de omhullende af van het stabiliteitsgetal γH/c, waarin c de ongedraineerde cohesie is (φ = 0). Een zachte tot matig stijve klei, met γH/c groter dan 4, wordt door de ontgraving zwaar overbelast:

γHc>4:σa=max(γH[1−4cγH],0.3γH)(4)

De omhullende is nul aan het maaiveld, neemt lineair toe over het bovenste kwart van de hoogte en behoudt de plateauwaarde σa tot aan de onderzijde. De grootste van de twee formules is maatgevend: wanneer 4c/γH dicht bij 1 komt, wordt de eerste klein en neemt 0.3γH het over. Een stijve klei blijft dichter bij het elastische gebied:

γHc≤4:σa=0.2γH to 0.4γH(0.3γH on average)(5)

De omhullende neemt toe over het bovenste kwart, behoudt de plateauwaarde over de middelste helft en loopt over het onderste kwart weer terug naar nul.

H/4H/4HσaZandσa = 0.65 γ H KaH/4H/4HσaZachte tot matig stijve klei (γH/c > 4)σa = max{ γH[1 − 4c/γH], 0.3 γH }H/4H/4HσaStijve klei (γH/c ≤ 4)σa = 0.2 tot 0.4 γH (0.3 γH gebruikt)De plateauwaarde σa is de waarde die de software rapporteert; de vorm bepaalt hoe de belasting over de stempels wordt verdeeld.
Figuur 4. De drie omhullenden volgens Peck. Zachte tot matig stijve klei: nul aan het maaiveld, een plateau vanaf H/4 naar beneden. Stijve klei: schuine zijden over de buitenste kwarten en een plateau over de middelste helft. De rechthoek voor zand is ter vergelijking weergegeven.

Toepassingsvoorwaarden van de omhullenden

Het handboek vermeldt vier randvoorwaarden voor het toepassen van de omhullenden:

  1. ze zijn van toepassing op ontgravingen die dieper zijn dan circa 6 m (20 ft);
  2. er wordt van uitgegaan dat de grondwaterstand zich onder de bouwputbodem bevindt;
  3. zand wordt beschouwd als gedraineerd, met een poriënwaterspanning van nul;
  4. klei wordt beschouwd als ongedraineerd, waarbij de poriënwaterspanning niet afzonderlijk in aanmerking wordt genomen.
De module kiest de omhullende op basis van γH/c. De coëfficiënt voor stijve klei is een invoerparameter bij de instellingen, standaard 0.3 — het gemiddelde waar de auteur van uitgaat; 0.2 en 0.4 vormen de grenzen van het bereik, zodat 0.3 een centrale schatting is en geen bovengrens. Een bouwput die minder diep is dan 6 m wordt wel berekend, maar voorzien van een opmerking.

5Zand en klei in één bouwputPecks equivalente cohesie.

Wanneer zowel zand als klei in de bouwput worden aangetroffen, verving Peck het profiel door één klei met een equivalente cohesie, waarbij de sterkte die de grond kan mobiliseren over de volledige hoogte wordt gemiddeld: het zand draagt bij met de wrijving van zijn eigen gewicht, en de klei met zijn ongedraineerde sterkte, gereduceerd voor voortschrijdend bezwijken.

cav=12H[γsKsHs2tanφ′s+(H−Hs)n′qu](6)
γa=1H[γsHs+(H−Hs)γc](7)
  • Hs, γs, φ′s — de hoogte, het volumiek gewicht en de effectieve wrijvingshoek van het zand;
  • Ks — een neutrale gronddrukcoëfficiënt voor het zand, circa 1;
  • qu = 2c — de ongeconsolideerde ongedraineerde druksterkte van de klei, en γc het verzadigd volumiek gewicht;
  • n′ — een coëfficiënt voor progressieve breuk, van 0.5 tot 1.0, gemiddeld 0.75.
zand γs, φ′, Hsklei 1 c1, γ1, H1klei 2 c2, γ2, H2ontgravingHgemiddelde over Héén equivalente kleilaagcav, γavzand: wrijving door eigen gewicht γ Ks Hs² tan φ′ · klei: n′ qu H · beide gesommeerd over de hoogte, waarna de kleiregel geldt
Afbeelding 5. Zand boven twee kleilagen in de ontgraving, vervangen door één equivalente kleilaag met cav en γav; de kleidiagrammen gelden vervolgens voor de gehele hoogte.

Met cav en γa gelden de kleidiagrammen voor de gehele hoogte, gekozen op basis van γaH/cav. Wanneer er meerdere kleilagen onder het zand liggen, worden deze in de bron eerst op basis van laagdikte gemiddeld,

cav=1H(c1H1+…+cnHn),γav=1H(γ1H1+…+γnHn)(8)

en vervolgens wordt die equivalente kleilaag gecombineerd met het zand, zoals in het rekenvoorbeeld op deze pagina.

De module sommeert dezelfde termen voor alle lagen binnen de ontgraving in één keer, wat exact herleid kan worden tot de formule uit de bron voor één laag zand boven klei. Een zandlaag die zich niet aan het maaiveld bevindt, krijgt zowel de wrijving van de bovenliggende grondmassa toegekend als die van het eigen gewicht, 2Ks tan φ′ (σ′v0Hs + γHs²/2); dit wordt vermeld in de berekening. Ks en n′ zijn invoerparameters bij het instellen van de berekening (1.0 en 0.75). Bij uitsluitend kleilagen wordt n′ niet toegepast: het gewogen gemiddelde op basis van dikte wordt rechtstreeks gebruikt.

6Bovenbelasting en water in kleiΔp = q naast de omhullende.

De omhullenden zijn afgeleid van bouwputten zonder bovenbelasting. Een bovenbelasting q naast de bouwput wordt daarom niet direct verwerkt in de omhullende — dat zou immers ook de empirische coëfficiënten op de bovenbelasting toepassen. De belasting wordt meegenomen als een afzonderlijke gelijkmatige druk over de volle hoogte van de wand, met Ka = 1 voor de ongedraineerde klei:

Δpq=Kaq=q(φ=0⇒Ka=1)(9)

De omhullenden voor klei zijn gebaseerd op een ongedraineerde analyse in totale spanningen: het water in de klei is al verwerkt in het volumiek gewicht en de ongedraineerde sterkte. Een grondwaterstand boven het ontgravingsniveau wordt daarom wel getekend en vermeld, maar niet als een afzonderlijke hydrostatische belasting toegevoegd. De waterstand verandert wel het gewicht van de grond — onder de grondwaterstand geldt voor elke laag het verzadigde volumiek gewicht, zodat voor een laag die door de waterstand wordt gesneden het gewogen gemiddelde geldt:

γ=γzw+γsat(H−zw)H(10)één kleilaag met de grondwaterstand op zw; bij meerdere lagen neemt elke rij in het gemiddelde zijn eigen deel van de ontgraving mee
De bovenbelasting werkt eveneens door op het stichtingsvlak: het verhoogt de belasting op de klei naast de ontgraving bij de controle op opbolling.

7Stempels: van de omhullende naar de stempelkrachtenDe rekenstappen; P = R s.

Stempels zijn horizontale kolommen: ze dragen de druk van de wand langs hun as en worden gebogen door hun eigen gewicht. Hun capaciteit hangt af van hun slankheid, die door tussenliggende verticale en horizontale steunpunten wordt verminderd, en in brede bouwputten moeten ze mogelijk worden gesplitst. Bij uitvoering moeten de stempels in verticale richting ten minste circa 2.75 m (9 ft) uit elkaar staan.

Voor het bepalen van de krachten geeft het handboek een vereenvoudigde en conservatieve procedure, die door ontwerpers in detail varieert:

  1. Teken de omhullende van de gronddruk en de stempelniveaus. De keering wordt beschouwd als gescharneerd op elk stempelniveau behalve het bovenste en onderste niveau; veel ontwerpers nemen de wand echter aan als gescharneerd op elk niveau behalve het bovenste.
  2. Verdeel de wand ter plaatse van de scharnieren in statisch bepaalde delen: uitkragende delen aan de uiteinden en statisch bepaalde leggers daartussen. Bepaal de reactiekrachten van elk deel met behulp van de statica — A, B1, B2, C1, C2 en D bij een bouwput met vier stempels.
  3. De belasting op elke stempel is de som van de reactiekrachten die de stempel ontvangt, vermenigvuldigd met de horizontale h.o.h.-afstand s.
  4. Dimensioneer de profielen zodra de belasting op elk niveau en de randvoorwaarden van de gestempelde bouwput bekend zijn.
PA=As,PB=(B1+B2)s,PC=(C1+C2)s,PD=Ds(11)
ABCDA–BB–CC–DTussenstempelshandboek — Auto start hierABCDA–BB–CC–DDAlle behalve bovenste"veel ontwerpers"ABCDAA–BB–CC–DDElke stempelAuto, indien een stempel op trek wordt belast= scharnier (nulmoment)
Figuur 6. Dezelfde wand op drie manieren verdeeld in statisch bepaalde delen. Links: de conventie volgens het handboek (scharnieren bij de tussenstempels). Midden: het alternatief dat veel ontwerpers hanteren. Rechts: een scharnier bij elke stempel (een uitkraging boven de eerste stempel, statisch bepaalde leggers daartussen en een uitkraging onder de onderste stempel).

Elk onderdeel is statisch bepaald: twee steunpunten dragen het, en de momentenvergelijking rond een van de steunpunten samen met het evenwicht van horizontale krachten levert beide reacties op. Een stempel op de plaats van een scharnier behoort tot de onderdelen aan weerszijden, waardoor er twee reacties samenkomen. De reacties zijn krachten per lengte-eenheid van de wand; de stempelafstand zet deze om in stempelkrachten. In het rekenvoorbeeld aan het einde van deze pagina komen deze uit op A = 758.75, B1 = 233.86, B2 = 386.73, C1 = 386.74, C2 = 408.22, D1 = 408.22, D2 = 408.22, E1 = 408.22, E2 = −62.18, F = 1927.12 kN/m.

De module past deze stappen toe op elk aantal stempels op willekeurige niveaus, en biedt vier conventies op het niveau van de Berekeningsinstellingen: Tussenstempels (volgens de bron), Alle behalve de bovenste, Elke stempel en Auto, de standaardoptie, die de conventie van de bron behoudt tenzij een stempel op trek zou belasten en dan op elke stempel een scharnier plaatst. Een stempel kan alleen drukken: een stempel die toch op trek uitkomt is vrij van spanning, vervalt, waarna de wand opnieuw wordt berekend voor de overige stempels. De som van de reacties wordt in de berekening gecontroleerd ten opzichte van de resultante van de belasting.

8DamwandenHet maximale moment en het vereiste weerstandsmoment.

De damwandprofielen worden ontworpen op basis van dezelfde onderdelen. Voor elk onderdeel wordt het grootste buigend moment bepaald — waar de dwarskracht van teken veranderd, binnen een veld of bij een stempel waar een uitkraging aansluit — en het grootste hiervan is het maatgevende moment, per eenheid lengte van de wand. Het vereiste weerstandsmoment volgt uit de toelaatbare buigspanning van het damwandstaal, en uit een tabel met damwandprofielen wordt een profiel gekozen met ten minste dat weerstandsmoment:

Mmax=maxpieces|M|,S=Mmaxσall(12)
ABCDEFMmax​ = 1642.99 kN·m/mM (per meter wand)momentenlijn van elk onderdeel, uit de statica van het rekenvoorbeeld
Figuur 7. Het moment langs de wand van het rekenvoorbeeld aan het einde van deze pagina, onderdeel voor onderdeel; de grootste waarde over de gehele wand is het maatgevende moment.
De module bouwt de momentenlijn op voor elk onderdeel en neemt de uiterste waarde over de gehele lengte van de wand. De damwand wordt vervolgens gekarakteriseerd door de staalkwaliteit en het weerstandsmoment per meter wand — de elastische of plastische waarde zoals vermeld in een damwandtabel — en wordt getoetst volgens EN 1993-1-1 in de volgende paragrafen, waar de toelaatbare spanning van de bron plaatsmaakt voor de weerstand W fy / γM0 tegen het rekenkundig moment γF M. Het door dit moment vereiste weerstandsmoment wordt erbij vermeld als de waarde om de tabel mee te raadplegen.

9GordingenEen eenvoudige overspanning s tussen stempels: R s²/8.

Gordingen die op de juiste wijze zijn gesplitst, mogen als doorgaand langs de wand worden beschouwd. Conservatief worden ze genomen als scharnierend ondersteund ter plaatse van de stempels: een eenvoudige balk op twee steunpunten met overspanning s, belast door de reactie van het betreffende niveau per eenheid van lengte van de wand, zodat op elk niveau

Mmax=As28,(B1+B2)s28,(C1+C2)s28,Ds28(13)
R — de reactie op dit niveau, per meter wandstempelstempelM = R s² / 8 in het midden van de overspannings
Figuur 8. Een gording beschouwd als scharnierend ondersteund bij twee stempels: een eenvoudige balk met overspanning s onder de reactie van het niveau; het moment bedraagt R s²/8 in het midden van de overspanning.

en het vereiste weerstandsmoment volgt als S = Mmax/σall. Het niveau met de grootste reactie is maatgevend. Gordingen worden soms aan de damwand bevestigd op punten die gekozen zijn om de nodige zijdelingse steun te bieden.

De module neemt de eenvoudige overspanning, zoals het handboek doet, met de bijbehorende dwarskracht R s/2. De gording wordt ingevoerd via het weerstandsmoment of als een profiel uit de catalogus. De gedrukte flens rust over de gehele lengte tegen de wand, zodat kip (zijdelingse torsieknik) niet wordt gecontroleerd.

10De constructie-elementen volgens invoerEen staalkwaliteit en profiel, via eigenschappen of uit de catalogus.

Het handboek dimensioneert de onderdelen met een toelaatbare spanning en een tabel met profielen. De module gaat een stap verder en controleert elk onderdeel zoals het wordt gebouwd. Elk onderdeel — de wand, de gording en de stempel — heeft zijn eigen staalsoort, en de staalsoort levert alleen de vloeigrens:

Tabel 1. De aangeboden staalsoorten: fy volgens EN 1993-1-1 (warmgewalst staal, EN 10025-2), en ε
Kwaliteitfy (MPa), t ≤ 40 mmfy (MPa), 40 < t ≤ 80 mmε = √(235/fy)
S2352352151.00
S2752752550.92
S3553553350.81
De staalsoort vult fy in voor elementen tot 40 mm dik. De optie "Handmatig" geeft de invoer vrij aan de ingenieur voor een dikker element of een staalsoort die niet in de lijst staat — een damwandkwaliteit zoals S270GP of S355GP volgens EN 10248, of S420 en S460.

Het profiel wordt opgegeven zoals in een profieltabel. De wand wordt opgegeven via het weerstandsmoment per meter wand, aangezien damwanden worden gekozen uit tabellen van de fabrikant. De gording wordt opgegeven via het weerstandsmoment om de buigingsas, of als een IPE, HEA, HEB, HEM of UPN uit de catalogus, of als een stalen kokerprofiel. De stempel wordt opgegeven via de doorsnede en het traagheidsmoment om de zwakke as — de twee getallen die de controles vereisen — of als een ronde, vierkante of rechthoekige buis of een gewalst profiel uit de catalogus.

Een tabel geeft twee weerstandsmomenten weer; bij een opgegeven getal moet worden aangegeven om welke van de twee het gaat:

doorsnedefy​fy​eerste vloeienM = Wel​ fy​fy​fy​volledig plastischM = Wpl​ fy​Wpl​ / Wel​ ≈ 1.10–1.25 voor een gewalst profiel, 1.5 voor een massieve rechthoek
Figuur 9. Het spanningsverloop over een doorsnede bij het elastisch moment, wanneer de uiterste vezel als eerste fy bereikt, en bij het plastisch moment, wanneer de gehele doorsnede is gevloeid.
Mel=Welfy,Mpl=Wplfy(14)

Ongeacht de wijze waarop een onderdeel is opgegeven, geeft de berekening ook aan wat de belasting vereist — de waarde waarmee een tabel kan worden geraadpleegd:

Wreq=MEdγM0fy,Areq=NEdγM0fy(15)
Een weerstandsmoment geeft niet aan hoe dik de wanden van de doorsnede zijn, en een oppervlakte en traagheidsmoment doen dat evenmin. Voor een onderdeel dat met getallen is opgegeven, kan de doorsnede-klasse niet worden berekend en is de afschuifdoorsnede onbekend; in het rapport wordt vermeld van welke waarden is uitgegaan — klasse 1 of 2 bij een plastisch weerstandsmoment, de klasse--3-weerstand bij een elastisch weerstandsmoment, klasse 3 of beter voor een stempel opgegeven met A en I — en dat de dwarskrachtweerstand niet is gecontroleerd.

11Toetsing van het staal volgens EN 1993-1-1Rekenwaarden, doorsnedeklassen, buiging, dwarskracht en knik.

EN 1993-1-1 — een van de twee ontwerpnormen in de module — toetst elk onderdeel aan een weerstand opgebouwd uit de vloeigrens en partiële factoren. De belastingen uit het omhullende diagram zijn representatieve waarden — het omhullende diagram van Peck is een bovengrens van gemeten belastingen — en worden verhoogd tot rekenwaarden:

Ed=γFEk(16)de drie factoren bevinden zich op de stap Rekeninstellingen, met de waarden uit onderstaande tabellen
Tabel 2. Partiële belastingfactoren — EN 1997-1 (dezelfde waarden als EN 1990, STR/GEO)
BelastingFactorSet A1Set A2
PermanentongunstigγG1.351.0
gunstigγG1.01.0
VariabeleongunstigγQ1.51.3
gunstigγQ00
De gronddruk op de gestempelde bouwput is een permanente ongunstige belasting. Het omhullende diagram van Peck is opgesteld op basis van de actuele grondsterkte, waardoor de factor op de belasting wordt toegepast — set A1, zoals in Ontwerpbenaderingen 1 (combinatie 1) en 2: γF = 1.35. Een bovenbelasting is een veranderlijke belasting, 1.5 in dezelfde set; de module past één factor toe op alle belastingen op de stempels.
Tabel 3. Partiële materiaalfactoren op weerstanden — EN 1993-1-1 en EN 1993-5, aanbevolen waarden
Factorweerstand vanEN 1993-1-1EN 1993-5 (damwanden)
γM0een doorsnede, alle klasses1.001.00
γM1een onderdeel tegen instabiliteit (knik)1.001.10
γM2een doorsnede op trek, tegen breuk1.251.25
Een Nationale Bijlage kan andere waarden vastleggen. γM2 wordt niet gebruikt: geen enkel onderdeel van een gestempelde bouwput wordt op trek gecontroleerd.

De klasse van de doorsnede

Of een doorsnede het plastisch moment kan bereiken dan wel eerst lokaal plooit, wordt bepaald door de slankheid van de wanden — c/t vergeleken met grenzen in ε:

ε=235fy(fy in MPa)(17)
Tabel 4. Grenzen van c/t voor de onderdelen die de module classificeert
Onderdeelklasse 1klasse 2klasse 3
inwendig deel, onder druk33ε38ε42ε
inwendig deel, op buiging72ε83ε124ε
uitstekend flensdeel, onder druk9ε10ε14ε
buis, d/t50ε²70ε²90ε²
Een gewalst profiel wordt gecategoriseerd op basis van het lijf tussen de afrondingen en op de uitstekende flens; een vierkante of rechthoekige koker op de vlakke breedte van elke wand. Een doorsnede van klasse -4 plooit lokaal voordat deze vloeit: dit wordt gerapporteerd en niet gedimensioneerd.

Buiging: de wand en de gording

Mc,Rd=WfyγM0,W=Wpl for class 1 or 2,W=Wel for class 3,MEdMc,Rd≤1(18)

Voor de wand past EN 1993-5 dezelfde weerstand toe per eenheid van wandbreedte, en vermindert het weerstandsmoment van een wand van enkele of dubbele U-planken met een factor βB waar de sloten op de neutrale as kunnen glijden; de waarde hiervan wordt bepaald door de Nationale Bijlage en bedraagt 1.0 voor Z-planken.

Dwarskracht in de gording

Vpl,Rd=Avfy3γM0,VEdVpl,Rd≤1(19)

Av is de afschuifdoorsnede: voor een gewalst I-profiel A − 2btf + (tw + 2r)tf, nooit minder dan het lijf zelf; voor een rechthoekige koker Ah/(b + h). Boven de helft van de plastische dwarskrachtcapaciteit kan het lijf niet het volledige aandeel van het moment dragen, en wordt het plastisch weerstandsmoment gereduceerd:

ρ=(2VEdVpl,Rd−1)2,MV,Rd=(Wpl−ρAw24tw)fyγM0≤Mc,Rd(20)

De reductie wordt toegepast op het plastisch weerstandsmoment en geldt dus voor een doorsnede van klasse 1 of 2; boven Vpl,Rd is de doorsnede reeds bezweken op dwarskracht en wordt geen reductie meer toegepast. De gedrukte flens van een gording rust over de gehele lengte tegen de damwand, waardoor kip niet de maatgevende bezwijkvorm is.

De stempel: bezwijken door vloeien en knik

Nc,Rd=AfyγM0,Ncr=π2EILcr2,λ‾=AfyNcr(21)
Φ=0.5[1+α(λ‾−0.2)+λ‾2],χ=1Φ+Φ2−λ‾2≤1,Nb,Rd=χAfyγM1(22)

Een stempel knikt om de zwakke as, dus I is het kleinste traagheidsmoment en Lcr = K Lb de kniklengte — de vrije breedte van de bouwput, tenzij een tussensteunpunt of kruisschoring de stempel tussentijds vasthoudt. De imperfectiefactor α volgt uit de knikkromme van het profiel:

Tabel 5. De knikkromme om de zwakke as, zoals gehanteerd door de module
DoorsnedeKrommeα
warmvervaardigde buis (EN 10210), tot S420a0.21
warmvervaardigde buis, S460a00.13
koudgevormde buis (EN 10219)c0.49
gewalste I of H, h/b > 1.2, tf ≤ 40 mmb0.34
gewalste I of H, h/b > 1.2, 40 < tf ≤ 100 mmc0.49
gewalste I of H, h/b ≤ 1.2, tf ≤ 100 mmc0.49
gewalste I of H, tf > 100 mmd0.76
U-profiel (UPN)c0.49
Voor een stempel die is opgegeven met oppervlakte en traagheidsmoment wordt de kromme op basis daarvan gekozen; kromme c is de standaardwaarde en aan de veilige zijde voor elk gebruikelijk stempelprofiel.
00.511.520.00.20.40.60.81.0relatieve slankheid λ̄χ1/λ̄² (Euler)kromme a0 α = 0.13kromme a α = 0.21kromme b α = 0.34kromme c α = 0.49kromme d α = 0.76de stempel van de bouwputde module opent met:λ̄ = 0.934, χ = 0.579
Figuur 10. De vijf knikkrommen: χ neemt af met de slankheid, sneller bij krommen met een grotere imperfectiefactor. Onder λ̄ = 0.2 mag knik worden verwaarloosd en is de doorsnede maatgevend. Gemarkeerd: de stempel van de bouwput waarmee de module opent.

Voor de bouwput waarmee de module opent, is de grootste stempelkracht P = 277.47 kN, dus NEd = 1.35 × 277.47 = 374.58 kN. Met de stempel waarmee de stap Profielen start — A = 65.7 cm², I = 3598 cm⁴, fy = 275 MPa, kromme c — over Lcr = 6.00 m volgt Ncr = 2071.5 kN, λ̄ = 0.9339, Φ = 1.1159, χ = 0.5791, Nc,Rd = 1806.8 kN en Nb,Rd = 1046.4 kN: knik is maatgevend, en NEd/NRd = 0.358.

De stempel wordt getoetst op de kleinste van Nc,Rd en Nb,Rd, en de berekening vermeldt beide met de aanduiding welke maatgevend is. De rekenwaarde van de belasting is de grootste stempelkracht van de bouwput vermenigvuldigd met γF.

12Toetsing van het staal volgens AISC 360-22LRFD of ASD; klassen, buiging, dwarskracht en de kolomknikkromme.

AISC 360-22, de tweede ontwerpnorm van de module, toetst elk onderdeel aan een nominale sterkte Rn volgens de bepalingen voor druk, buiging en dwarskracht. De methode wordt gekozen bij de stap Rekeninstellingen: bij LRFD wordt de belasting vermenigvuldigd met belastingsfactoren en de sterkte gereduceerd met φ; bij ASD wordt de representatieve belasting vergeleken met de sterkte gedeeld door de veiligheidsfactor Ω.

Ru≤φRn(LRFD),Ra≤RnΩ(ASD)(23)

De belastingen uit het omhullende diagram worden genomen als de zijdelingse gronddruk H volgens ASCE 7-22. Deze gaat de LRFD-combinaties in met een belastingfactor van 1.6 wanneer deze bijdraagt aan het belastingseffect — zoals altijd het geval is bij de stempels van een ontgraving — en in de ASD-combinaties met 1.0:

Pu=γHP,Mu=γHM,γH=1.6Pa=P,Ma=M(24)γH bevindt zich op de stap Rekeninstellingen voor LRFD; ASD heeft geen te kiezen factor
Tabel 6. Weerstands- en veiligheidsfactoren — AISC 360-22
Grenstoestanddoorsnedeφ (LRFD)Ω (ASD)
drukelke doorsnede0.901.67
buigingelke doorsnede0.901.67
dwarskrachtgewalst I-profiel, h/tw ≤ 2.24√(E/Fy)1.001.50
dwarskrachtU-profielen, koker- en buisprofielen0.901.67
De factoren zijn vastgelegd door de norm, dus de stap vraagt er niet om. Staal wordt genomen met E = 200 GPa (29,000 ksi).

De elementen van de doorsnede

Voordat een sterkte wordt berekend, worden de flens en het lijf geclassificeerd op basis van de slankheid van hun wanden, b/t of h/tw, vergeleken met grenzen in √(E/Fy) — Tabel B4.1a bij druk (niet-slank of slank), Tabel B4.1b bij buiging (compact, niet-compact of slank):

Tabel 7. Grenzen voor de verhouding breedte/dikte voor de onderdelen die de module classificeert
Onderdeelverhoudingdruk λrbuiging λpbuiging λr
flens van een gewalst I-profielbf/2tf0.56√(E/Fy)0.38√(E/Fy)1.0√(E/Fy)
flens van een U-profielbf/tf0.56√(E/Fy)0.38√(E/Fy)1.0√(E/Fy)
lijf van een I- of U-profielh/tw1.49√(E/Fy)3.76√(E/Fy)5.70√(E/Fy)
wand van een rechthoekig kokerprofielb/t1.40√(E/Fy)1.12√(E/Fy) flens, 2.42√(E/Fy) lijf1.40√(E/Fy) flens, 5.70√(E/Fy) lijf
ronde buisD/t0.11 E/Fy0.07 E/Fy0.31 E/Fy
h = d − 2(tf + r) voor een gewalst profiel; de vlakke breedte van een kokerprofiel wordt genomen als de buitenmaat minus 3t. Een stempel met een slank element vereist de effectieve doorsnede, en een gording met een slank element het effectieve weerstandsmoment: beide worden gerapporteerd en niet gedimensioneerd.

Buiging: de wand en de gording

De gording wordt over de gehele lengte zijdelings gesteund door de damwand waartegen de gedrukte flens rust, zodat Lb = 0 en kip geen grenstoestand is. Een compacte doorsnede bereikt het plastisch moment:

Mn=Mp=FyZx(compact),φbMn≥MuorMnΩb≥Ma(25)

Een niet-compacte flens van een I-profiel neemt lineair af van Mp tot 0.7FySx wanneer λ verandert van λp naar λr:

Mn=Mp−(Mp−0.7FySx)λ−λpfλrf−λpf(noncompact)(26)

Een rechthoekig kokerprofiel met een niet-compacte flens of lijf en een ronde buis volgen hun eigen bepalingen. De wand en een gording die via hun weerstandsmoment zijn opgegeven, worden genomen op de capaciteit die het weerstandsmoment claimt — Fy Z voor een compacte doorsnede, Fy S bij het eerste vloeien.

Dwarskracht in de gording

Vn=0.6FyAwCv,Aw=dtw(I-shape),Aw=2ht(hollow section)(27)

Voor een gewalst I-profiel met h/tw ≤ 2.24√(E/Fy) — elk gewalst profiel uit de catalogus — is Cv1 = 1.0 en φv = 1.00. In tegenstelling tot EN 1993-1-1 reduceert AISC 360-22 de buigcapaciteit van een legger niet voor de aanwezige dwarskracht.

De stempel: knik door buiging

Fe=π2E(Lc/r)2,Fcr=0.658Fy/FeFyifLcr≤4.71EFy,elseFcr=0.877Fe(28)
Pn=FcrAg,φcPn≥PuorPnΩc≥Pa(29)

Één knikcurve geldt voor alle profielen — er zijn geen knikcurves waaruit gekozen moet worden, zoals in EN 1993-1-1. r is de kleinste traagheidsstraal en Lc = K Lb de kniklengte, de vrije breedte van de bouwput tenzij een tussenkolom of dwarsstempel de stempel halverwege ondersteunt. De norm adviseert Lc/r ≤ 200.

0501001502002500.00.20.40.60.81.0slankheid Lc​/rFcr​/Fy​Fe​/Fy​ (Euler)4.71√(E/Fy​) = 127inelastisch:Fcr​ = 0.658Fy​/Fe​​ Fy​elastisch:Fcr​ = 0.877 Fe​Fy​ = 275 MPa, E = 200 GPade stempel van de bouwputde module opent met:Lc​/r = 81.1, Fcr​/Fy​ = 0.682
Figuur 11. De knikcurve van AISC 360-22: inelastische knik tot Lc/r = 4.71√(E/Fy), daarboven elastisch op 0.877 van de Euler-spanning. Aangegeven: de stempel van de bouwput waarmee de module opent.

Voor de bouwput waarmee de module opent, is de grootste stempelkracht P = 277.47 kN. Volgens LRFD is Pu = 1.6 × 277.47 = 443.95 kN. Met de stempel waarmee de stap Profielen begint — Ag = 65.7 cm², r = 7.40 cm, Fy = 275 MPa — geldt over Lc = 6.00 m de reeks Lc/r = 81.1, Fe = 300.3 MPa, Fcr = 187.4 MPa, Pn = 1231.5 kN en φcPn = 1108.3 kN: Pu/φcPn = 0.401. Volgens ASD heeft dezelfde stempel Pn/Ωc = 737.4 kN tegenover Pa = 277.47 kN, een verhouding van 0.376.

LRFD en ASD delen de nominale sterktes — dezelfde classificatie, dezelfde knikcurve, dezelfde uiterste grenstoestanden voor buiging; alleen de veiligheidsmarge wordt anders toegepast. Met γH/φ = 1.6/0.90 = 1.78 tegenover Ω = 1.67, eist LRFD iets meer van de gestempelde bouwput dan ASD.

13De omhullenden vergeleken met echte bouwputtenBoston en Chicago, uit de praktijkcasussen.

De berekeningsprocedure is rechttoe rechtaan zodra een omhullende is gekozen, maar de keuze daarvan is het lastigst. Twee geïnstrumenteerde bouwputten tonen aan hoeveel ingenieursoordeel daarbij komt kijken.

Boston: de metro-uitbreiding

Drie proefvakken van een metro-uitbreiding in Boston werden geïnstrumenteerd. Bij proefvak B was de bouwput 58 ft (17.7 m) diep, door circa 26 ft grind, zand, leem en klei-ophoging, een organische leem en een laag zand en grind met wat klei boven rots, gestempeld op vijf niveaus met stempels op 12 ft (3.66 m) afstand. De omhullenden bestaan alleen voor zand en voor klei, dus het profiel werd met beide ingekaderd. Als zand, met γ = 114 lb/ft³ en Ka = 0.26, geldt σa = 0.65γHKa = 1117 lb/ft² (53.5 kPa); als zachte tot matig stijve klei met c = 890 lb/ft², geldt σa = γH[1 − 4c/γH] = 3052 lb/ft² (146.1 kPa).

0200400600kipS-1S-2S-3S-4S-5berekend, omhullende voor zandberekend, omhullende voor kleigemeten
Figuur 12. De stempelkrachten van proefvak B: berekend op basis van de omhullende voor zand en de omhullende voor klei, en gemeten op de bouwplaats.

De gemeten krachten weken sterk af van beide voorspellingen, hoofdzakelijk doordat de grondparameters onzeker waren, en de krachten waarop de stempels daadwerkelijk waren ontworpen lagen ruim boven de gemeten waarden.

Chicago: de National Plaza

Voor de zuidelijke helft van de National Plaza in Chicago was een ontgraving van 70 ft (21.3 m) diep nodig, gestempeld op zes niveaus, door 13 ft zandophoging boven kleilagen met toenemende sterkte. Om het omhullende diagram van Peck te vergelijken met de gemeten gordingbelastingen, wordt het profiel omgezet naar één equivalente kleilaag: de kleilagen eerst op basis van dikte, en vervolgens die klei samen met het zand. Deze omzetting wordt stap voor stap uitgewerkt in het rekenvoorbeeld op deze pagina.

De omhullende van Peck bleek ongeveer 1.8 maal de daadwerkelijk waargenomen druk te geven. Dat is niet verrassend: een omhullende die is afgeleid uit vele bouwputten op verschillende locaties is conservatief voor elke individuele bouwput, en ervaring met vergelijkbare gronden op een specifieke locatie kan een overdimensionering aanzienlijk beperken.

De module neemt de omhullende over zoals de bron deze geeft en schaalt deze niet naar lokale ervaring; de omhullende, de coëfficiënt voor stijve klei en de omrekeningscoëfficiënten worden allemaal in de berekening weergegeven, zodat de ingenieur het resultaat kan beoordelen aan de hand van de bekende terreinomstandigheden.

14De bouwputbodem in klei: opbollingDe kolom van Terzaghi, herzien.

Een gestempelde bouwput in klei kan bezwijken zonder dat de stempels zelf bezwijken: het gewicht van de grond naast de bouwput, samen met eventuele bovenbelasting, drukt de klei onder de bouwputbodem naar binnen en omhoog. De grondkolom met breedte B′ naast de bouwput werkt als een belasting op de klei ter hoogte van het ontgravingsniveau, met een uiterst draagvermogen cNc (Nc = 5.7 voor een volkomen ruwe funderingszool), ontlast door de schuifspanning cH langs de zijkant:

FS=cNcγH+q−cHB′(30)
FS=cNc(1+0.2B′L)γH+q−cHB′,B′=T or B2, the smaller(31)voor een bouwput met beperkte lengte L

Hierin is B de breedte van de bouwput, H de diepte, T de dikte van de klei onder het ontgravingsniveau en q een bovenbelasting naast de bouwput. De vergelijking is op drie punten herzien: de schuifspanning langs de zijde van de grondkolom is als extra weerstand opgenomen in plaats van als reductie van de belasting; de strook met breedte B″ ter hoogte van de bodem werkt als een opwaarts belaste fundering; en aangezien de bouwputbodem vrij is van verhindering, geldt Nc = 5.14, de waarde voor een gladde funderingszool:

FS=5.14c(1+0.2B′′L)+cHB′γH+q,B′=T(T≤B2),B′=B2(T>B2),B′′=2B′(32)
harde laagqγH + qbodem bolt opB′B″ = √2 B′HTBB′ = T wanneer de harde laag ondiep bevindt, anders B/√2 — de breedte van de grond die onder de wand naar binnen kan worden getrokken
Figuur 13. Bodemopbolling: de deklaagdruk γH + q naast de bouwput drukt de klei onder het ontgravingsniveau omhoog de bouwput in langs een vlak met breedte B′, begrensd door de harde laag (T) of door de breedte van de bouwput (B/√2).

Toetsing aan verzamelde praktijkgevallen van opbolling laat zien dat de herziene vergelijking veiligheidsfactoren oplevert van nabij 1 voor bouwputten die volledig bezweken en iets boven 1 voor bouwputten die gedeeltelijk of bijna bezweken. Een veiligheidsfactor van circa 1.5 wordt aanbevolen.

In homogene klei worden de damwanden dieper ingeheid wanneer de factor onder 1.5 daalt, meestal niet meer dan B/2 onder het ontgravingsniveau. De ingebedde lengte neemt dan een kracht per lengte-eenheid op, die de bron ontleent aan gepubliceerde ontwerpgrafieken:

P=0.7(γHB−1.4cH−πcB)(d>0.47B),P=1.5d(γH−1.4cHB−πc)(d<0.47B)(33)
De module maakt gebruik van de herziene vergelijking, met de vereiste veiligheidsfactor op de stap Opbolling (1.5 als standaardwaarde) en L blanco voor een lange bouwput. De inbedding van de damwand wordt getekend maar niet meegerekend — er wordt aangenomen dat de wand op de bodem eindigt, hetgeen aan de veilige zijde is — en de kracht op de ingebedde lengte wordt niet berekend. In een gelaagd profiel neemt de term 5.14c de klei waarin de bodem zich bevindt, en de zijterm de gemiddelde sterkte over de hoogte naast de bouwput. De toets zelf kan op dezelfde stap worden weggelaten; het rapport vermeldt dan dat de bodem niet is getoetst op opbolling.

15Aannames en beperkingen van de methodeDe grenzen van de omhullenden; wandverplaatsing en zetting.

De uitgangspunten van de berekening op een rij:

  • De omhullenden zijn samengesteld op basis van bouwputten die dieper zijn dan circa 6 m; een minder diepe bouwput valt buiten het bereik van deze gegevens, hetgeen door de module wordt opgemerkt.
  • Er wordt van uitgegaan dat de grondwaterstand zich onder de bouwputbodem bevindt. De omhullenden voor klei zijn opgesteld op basis van totale spanningen, waardoor een grondwaterstand boven de bodem als opmerking wordt getoond en niet wordt opgeteld.
  • Een omhullende geeft niet de werkelijke gronddruk op de wand op een specifiek tijdstip weer. Deze levert veilige stempelkrachten, maar geeft geen wandverplaatsing.
  • De damwand wordt geïdealiseerd als een keten van statisch meebepaalde balken met scharnieren op de gekozen stempelniveaus; de eigen stijfheid en de inbedding onder het ontgravingsniveau worden niet meegenomen.
  • De gordingen worden beschouwd als statisch bepaalde balken op twee steunpunten tussen de stempels, wat aan de veilige zijde is voor een gording die doorloopt over meerdere stempels.
  • Het staal wordt getoetst volgens EN 1993-1-1; profielen van klasse -4 worden niet ontworpen en kiptorsie van de gordingen wordt niet gecontroleerd.

Horizontale vervorming van de wand en zetting

Enige horizontale verplaatsing van de damwand is te verwachten. De grootte hiervan hangt vooral af van de tijd tussen het uitgraven van een slag en het aanbrengen van de bijbehorende gordingen en stempels. Damwanden worden vaak tot onder het ontgravingsniveau ingeheid om de deformatie in de laatste ontgravingsfasen te beperken: bij diepe klei onder de bouwput helpt dit aanzienlijk zolang γH/c onder circa 6 blijft, maar nauwelijks wanneer deze waarde rond de 8 ligt, waarbij grote deformaties of zelfs het bezwijken van de gestempelde bouwput kunnen optreden; wanneer zich een harde laag onder de klei bevindt, dienen de damplanken hierin te worden ingebed.

De deformatie van de wand veroorzaakt zetting van de omringende grond — het grondverlies. Gepubliceerde grafieken geven een indicatie van de te verwachten zetting in verschillende grondsoorten. Uit circa 150 praktijkgevallen, hoofdzakelijk in zachte klei, blijkt dat de maximale zetting in zachte klei gemiddeld circa 1.1 procent van de ontgravingsdiepte bedraagt, 0.2 procent in stijve klei en 0.3 procent in niet-samenhangende gronden, meestal binnen een afstand van de halve ontgravingsdiepte vanaf de wand; de maximale horizontale verplaatsing van de wand in zachte klei bedroeg gemiddeld circa 0.9 procent van de diepte.

De module berekent de wandverplaatsing en de zetting achter de wand niet. Deze waarden dienen ter oriëntatie; indien deze kritisch zijn, dient een geavanceerde bodem-structuur-analyse van de bouwfasen te worden uitgevoerd.

16RekenvoorbeeldDe bouwput National Plaza; elk getal berekend door de eigen rekenkern van de module.

De gelaagde ontgraving die hier wordt uitgewerkt, betreft de praktijkcasus van de National Plaza in Chicago: 70 ft (21.3 m) diep, gestempeld op zes niveaus, door 13 ft zandophoging boven vier kleilagen. De onderstaande waarden zijn in SI-eenheden, met de US-eenheden van het profiel tussen haakjes.

Tabel 8. Het profiel in de ontgraving (omgerekend vanuit US-eenheden)
LaagDikte (m)γ (kN/m³)φ′ of c
zandophoging3.96 [13 ft]17.28φ′ = 30°
klei 110.06 [33 ft]19.95c = 19.15 kPa [400 lb/ft²]
klei 23.35 [11 ft]20.42c = 33.52 kPa [700 lb/ft²]
klei 31.83 [6 ft]21.21c = 95.76 kPa [2000 lb/ft²]
klei 42.13 [7 ft]21.21c = 191.52 kPa [4000 lb/ft²]

De kleilagen, gewogen naar dikte

cav,clay=ΣciHiΣHi=51.16kPa

Het zand en de kleilagen samen

cav=12H[γsKsHs2tanφ′s+(H−Hs)n′qu]=34.91kPaKs = 1, n′ = 0.75, qu = 2cav,clay
γav=19.76kN/m3,γavHcav=12.08>4
σa=γavH[1−4cavγavH]=282.0kPahet diagram voor zachte tot matig stijve klei

Het rekenvoorbeeld stopt bij het gronddrukdiagram; de vergelijking daarvan met de op de bouwplaats gemeten gordingbelastingen bevindt zich in de paragraaf over uitgevoerde bouwputten. Vanaf dit punt volgen de stempels, de damwand en de gordingen exact de stappen uit de bovenstaande paragrafen.

De module sommeert de zandterm en elke kleiterm in één rekenstap in plaats van eerst de kleilagen te middelen; beide methoden leveren dezelfde cav op binnen 0.2 procent. Er wordt gestart met een eenvoudigere ontgraving — 3 m zand boven klei, 7 m diep.

De bouwput waarmee de module opent, getoetst volgens EN 1993-1-1

De module opent met een bouwput van 7.00 m diep en 6.00 m breed, stempels op 1.00, 3.50, 6.00 m, 3.00 m h.o.h., met γF = 1.35, S275 voor elk onderdeel, en de onderdelen waarmee het tabblad Profielen start: de damwand met Wel = 600 cm³/m, de gording met Wel,y = 1000 cm³, en de stempel met A = 65.7 cm² en I = 3598 cm⁴ op knikkromme c. Klikken op Berekenen geeft:

ηsp=MEdMc,Rd=1.35×26.99600×10−6×275000=0.221de damwand; deze vereist Wreq = 133 cm³/m
ηwale=1.35×104.051000×10−6×275000=0.511de maatgevende gording; deze vereist Wreq = 511 cm³
NEd=1.35×277.47=374.58kN,λ‾=0.9339,χ=0.5791
ηstrut=NEdNb,Rd=374.581046.36=0.358de zwaarst belaste stempel, over Lcr = 6.00 m, de vrije breedte van de bouwput

Alle drie de waarden liggen onder 1, dus elk onderdeel voldoet aan de gestelde eisen; het Overzicht van het rapport toont dezelfde drie uitkomsten, met de bodemtoets daarnaast.

17LiteratuurBronnen.

  • Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8e druk. Cengage Learning — Hoofdstuk 15, “Braced Cuts”; deze pagina volgt deze tekst.
  • Peck, R.B. (1943). Earth pressure measurements in open cuts, Chicago (Ill.) subway. Transactions, ASCE, 108, 1008–1058.
  • Peck, R.B. (1969). Deep excavation and tunneling in soft ground. Proceedings, 7th International Conference on Soil Mechanics and Foundation Engineering, Mexico City, State-of-the-Art Volume, 225–290.
  • Terzaghi, K. (1943). Theoretical Soil Mechanics. Wiley, New York.
  • Lambe, T.W. (1970). Braced excavations. Proceedings, Specialty Conference on Lateral Stresses in the Ground and Design of Earth-Retaining Structures, ASCE, 149–218.
  • Swatek, E.P., Asrow, S.P. and Seitz, A. (1972). Performance of bracing for deep Chicago excavation. Proceedings, Specialty Conference on Performance of Earth and Earth-Supported Structures, ASCE, Vol. 1, Part 2, 1303–1322.
  • Bjerrum, L. and Eide, O. (1956). Stability of strutted excavations in clay. Géotechnique, 6(1), 32–47.
  • Chang, M.F. (2000). Basal stability analysis of braced cuts in clay. Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering, ASCE, 126(3), 276–279.
  • U.S. Department of the Navy (1971). Design Manual — Soil Mechanics, Foundations, and Earth Structures, NAVFAC DM-7, Washington, D.C.
  • Moormann, C. (2004). Analysis of wall and ground movements due to deep excavations in soft soil based on a new worldwide database. Soils and Foundations, 44(1), 87–98.
  • EN 1990:2002, Eurocode — Basis of structural design. CEN.
  • EN 1993-1-1:2005, Eurocode 3: Design of steel structures — Part 1-1: General rules and rules for buildings. CEN.
  • EN 1993-5:2007, Eurocode 3: Design of steel structures — Part 5: Piling. CEN.
  • ANSI/AISC 360-22, Specification for Structural Steel Buildings. American Institute of Steel Construction, Chicago, 2022.
  • ASCE/SEI 7-22, Minimum Design Loads and Associated Criteria for Buildings and Other Structures. American Society of Civil Engineers, Reston, 2022.

Van theorie naar uw eigen ontwerp

Ontwerp uw eigen gestempelde bouwput in zand op klei binnen enkele minuten

  • De equivalente kleilaag, het omhullende diagram en elke stempelkracht
  • Damwand- en gordingprofielen, met staaltoetsing volgens EN 1993-1-1 of AISC 360-22
  • De veiligheidsfactor tegen bodemopbolling
  • Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Online: niets te installeren, geen dongle, op smartphone, tablet of pc

Meer over gestempelde bouwputten