Op deze pagina · 17 hoofdstukken
- 1De gestempelde bouwput en de onderdelen
- 2Waarom de gronddruk afwijkt van Rankine
- 3Schijnbare gronddruk uit gemeten stempelkrachten
- 4De omhullende diagrammen voor klei
- 5Zand en klei in één bouwput
- 6Bovenbelasting en water in klei
- 7Stempels: van de omhullende naar de stempelkrachten
- 8Damwanden
- 9Gordingen
- 10De constructie-elementen volgens invoer
- 11Toetsing van het staal volgens EN 1993-1-1
- 12Toetsing van het staal volgens AISC 360-22
- 13De omhullenden vergeleken met echte bouwputten
- 14De bouwputbodem in klei: opbolling
- 15Aannames van de methode en beperkingen
- 16Rekenvoorbeeld
- 17Literatuur
Een gestempelde bouwput wordt opengehouden door stempels die van beide kanten op de beplanking drukken, niet door inbedding onder de bodem. Deze pagina volgt de bron paragraaf per paragraaf — de schijnbare gronddrukdiagrammen, de omzetting van een gelaagd profiel naar één equivalente klei, het ontwerp van de stempels, de damwanden en de gordingen, de praktijkvoorbeelden en het opbollen van de bodem — en vervolgens de toetsing van de stalen onderdelen, waarbij elke afbeelding is getekend op basis van dezelfde getallen die de module gebruikt.
1De gestempelde bouwput en de onderdelenStalen profielen of damwanden, gordingen en stempels.
Diepe ontgravingen met verticale wanden — zoals de kelder van een gebouw in stedelijk gebied of een tunnelinrit — worden opengehouden door een tijdelijke stempelconstructie. Deze voorkomt dat de grond achter de wand bezwijkt en beschermt zo nabijgelegen funderingen tegen zettingen of verlies van draagvermogen. Twee constructiemethoden komen veel voor. Bij de eerste worden voorafgaand aan de ontgraving verticale stalen profielen (Berlijnse wand) of houten palen ingebracht, waartussen tijdens het ontgraven horizontale houten beschoeiing wordt aangebracht. Bij de tweede methode worden vooraf in elkaar grijpende damwanden gedreven die een gesloten wand vormen. In beide gevallen worden op elk stempelniveau horizontale gordingen langs de wand aangebracht zodra de ontgraving dat niveau bereikt, waarna stempels — horizontale stalen drukelementen — van gording tot gording over de bouwput worden geplaatst.
Om de stempels, gordingen en de damwand te dimensioneren, heeft de ingenieur de dwarsdruk op de gestempelde bouwput nodig. De theorie geeft de totale gronddruk op de wand, maar niet de verdeling daarvan over de hoogte: die hangt af van de grond, het werkplan, de werksnelheid, het personeel en het materieel. De ontwerpdrukken zijn daarom empirische omhullenden, getrokken om de drukdiagrammen die zijn terugberekend uit gemeten stempelkrachten bij echte bouwputten.
Deze module is voor een bouwput met verticale wanden die worden gestempeld door horizontale stempels op een willekeurig aantal niveaus, in zand op klei — elke stapeling van zand- en kleilagen binnen de bouwput, samengevoegd tot één equivalente klei — met of zonder bovenbelasting naast de bouwput. Verankerde en schuine ondersteuningen, de wandverplaatsing en de zetting van het achterliggende terrein zijn afzonderlijke onderwerpen en maken geen deel uit van deze berekening.
2Waarom de gronddruk afwijkt van RankineDe wand roteert om de bovenzijde.
Een hoekkeermuur bewijkt door te rotatie om de voet, en de actieve gronddruk volgens Rankine — nul aan de bovenzijde, het grootst aan de onderzijde — beschrijft dit goed. Een gestempelde wand beweegt precies andersom. De eerste stempel wordt aangebracht als de ontgraving nog ondiep is, waardoor de bovenzijde van de wand nauwelijks nog beweegt. Elke diepere slag wordt afgegraven voordat de bijbehorende stempel wordt geplaatst, en de tijd tussen beide neemt toe met de diepte, zodat de wand steeds dieper doorbuigt: aan het einde van de ontgraving is de wand geroteerd om de bovenzijde.
Drie dingen volgen voor de druk. Nabij de bovenzijde blijft deze dicht bij de neutrale waarde, omdat de grond daar nauwelijks is verplaatst. Nabij de onderzijde kan deze dalen tot onder de actieve waarde volgens Rankine, omdat de grond daar ruim voorbij de staat van plastisch evenwicht is verplaatst. En de resultante Pa grijpt hoger aan op de wand dan het derdepunt van een driehoek — op naH boven de basis, waarbij na groter is dan 1/3.
De grootte van die gronddruk kan worden bepaald met de algemene spie-theorie. Een proefglijvlak achter de wand wordt aangenomen als een boog van een logaritmische spiraal, en de glijwig die hierdoor wordt afgesneden is in evenwicht door momenten om de pool van de spiraal:
Elke straal van deze spiraal snijdt de kromme onder een hoek φ′ met de normaal, zodat de resultante van de normaal- en wrijvingskrachten op het glijvlak door de pool gaat en wegvalt uit de momentenvergelijking. Wat overblijft is het gewicht W van de spie, de adhesie Ca = c′aH op de wand, het moment MC van de cohesie langs de spiraal, en de gronddruk P zelf, die een hoek δ′ maakt met de normaal op de wand:
Het herhalen van de berekening voor verschillende glijvlakken levert de grootste P op, de actieve gronddruk Pa. Voor niet-samenhangende grond valt deze zo'n 15 tot 20 procent hoger uit dan de waarde volgens Coulomb voor een vergelijkbare wand. De analyse zegt echter nog steeds niets over de verdeling van de druk over de hoogte, en na hangt af van factoren die gebonden zijn aan de grond en de uitvoering. Daarom worden gestempelde bouwputten ontworpen op basis van omhullende diagrammen.
3Schijnbare gronddruk uit gemeten stempelkrachtenHoe de omhullenden zijn tot stand gekomen.
De gronddruk in een gestempelde bouwput varieert van plek tot plek, en elke stempel moet worden gedimensioneerd op de maximale belasting die kan optreden. De omhullenden zijn precies daarvoor ontwikkeld. Bij een gemeten bouwput wordt de kracht in elke stempel bepaald. Door deze kracht te delen door het wandoppervlak dat door de stempel wordt gedragen — de horizontale h.o.h.-afstand s maal de helft van de afstand tot de bovenliggende stempel plus de helft van de afstand tot de onderliggende stempel — ontstaat een schijnbare gronddruk over die strook:
met d1 de diepte van de eerste stempel en di de afstanden tussen de opeenvolgende stempels. Een omhullende die rond al deze diagrammen van verschillende bouwputten wordt getrokken, vormt het schijnbare gronddrukdiagram.
Peck heeft op deze manier omhullenden opgesteld op basis van gemeten stempelkrachten bij metrostelsels in Berlijn, München en New York voor zand, en op vergelijkbare wijze voor zachte tot matig stijve en voor stijve klei. Een omhullende representeert dus niet de werkelijke gronddruk op de wand op één specifiek moment; het is zo getekend dat de stempelkracht die eruit volgt aan de veilige zijde ligt van de gemeten waarden.
4De omhullende diagrammen voor kleiZacht tot matig of stijf, op basis van γH/c.
Voor klei hangt de vorm van de omhullende af van het stabiliteitsgetal γH/c, waarin c de ongedraineerde cohesie is (φ = 0). Een zachte tot matig stijve klei, met γH/c groter dan 4, wordt door de ontgraving zwaar overbelast:
De omhullende is nul aan het maaiveld, neemt lineair toe over het bovenste kwart van de hoogte en behoudt de plateauwaarde σa tot aan de onderzijde. De grootste van de twee formules is maatgevend: wanneer 4c/γH dicht bij 1 komt, wordt de eerste klein en neemt 0.3γH het over. Een stijve klei blijft dichter bij het elastische gebied:
De omhullende neemt toe over het bovenste kwart, behoudt de plateauwaarde over de middelste helft en loopt over het onderste kwart weer terug naar nul.
Toepassingsvoorwaarden van de omhullenden
Het handboek vermeldt vier randvoorwaarden voor het toepassen van de omhullenden:
- ze zijn van toepassing op ontgravingen die dieper zijn dan circa 6 m (20 ft);
- er wordt van uitgegaan dat de grondwaterstand zich onder de bouwputbodem bevindt;
- zand wordt beschouwd als gedraineerd, met een poriënwaterspanning van nul;
- klei wordt beschouwd als ongedraineerd, waarbij de poriënwaterspanning niet afzonderlijk in aanmerking wordt genomen.
5Zand en klei in één bouwputPecks equivalente cohesie.
Wanneer zowel zand als klei in de bouwput worden aangetroffen, verving Peck het profiel door één klei met een equivalente cohesie, waarbij de sterkte die de grond kan mobiliseren over de volledige hoogte wordt gemiddeld: het zand draagt bij met de wrijving van zijn eigen gewicht, en de klei met zijn ongedraineerde sterkte, gereduceerd voor voortschrijdend bezwijken.
- Hs, γs, φ′s — de hoogte, het volumiek gewicht en de effectieve wrijvingshoek van het zand;
- Ks — een neutrale gronddrukcoëfficiënt voor het zand, circa 1;
- qu = 2c — de ongeconsolideerde ongedraineerde druksterkte van de klei, en γc het verzadigd volumiek gewicht;
- n′ — een coëfficiënt voor progressieve breuk, van 0.5 tot 1.0, gemiddeld 0.75.
Met cav en γa gelden de kleidiagrammen voor de gehele hoogte, gekozen op basis van γaH/cav. Wanneer er meerdere kleilagen onder het zand liggen, worden deze in de bron eerst op basis van laagdikte gemiddeld,
en vervolgens wordt die equivalente kleilaag gecombineerd met het zand, zoals in het rekenvoorbeeld op deze pagina.
6Bovenbelasting en water in kleiΔp = q naast de omhullende.
De omhullenden zijn afgeleid van bouwputten zonder bovenbelasting. Een bovenbelasting q naast de bouwput wordt daarom niet direct verwerkt in de omhullende — dat zou immers ook de empirische coëfficiënten op de bovenbelasting toepassen. De belasting wordt meegenomen als een afzonderlijke gelijkmatige druk over de volle hoogte van de wand, met Ka = 1 voor de ongedraineerde klei:
De omhullenden voor klei zijn gebaseerd op een ongedraineerde analyse in totale spanningen: het water in de klei is al verwerkt in het volumiek gewicht en de ongedraineerde sterkte. Een grondwaterstand boven het ontgravingsniveau wordt daarom wel getekend en vermeld, maar niet als een afzonderlijke hydrostatische belasting toegevoegd. De waterstand verandert wel het gewicht van de grond — onder de grondwaterstand geldt voor elke laag het verzadigde volumiek gewicht, zodat voor een laag die door de waterstand wordt gesneden het gewogen gemiddelde geldt:
7Stempels: van de omhullende naar de stempelkrachtenDe rekenstappen; P = R s.
Stempels zijn horizontale kolommen: ze dragen de druk van de wand langs hun as en worden gebogen door hun eigen gewicht. Hun capaciteit hangt af van hun slankheid, die door tussenliggende verticale en horizontale steunpunten wordt verminderd, en in brede bouwputten moeten ze mogelijk worden gesplitst. Bij uitvoering moeten de stempels in verticale richting ten minste circa 2.75 m (9 ft) uit elkaar staan.
Voor het bepalen van de krachten geeft het handboek een vereenvoudigde en conservatieve procedure, die door ontwerpers in detail varieert:
- Teken de omhullende van de gronddruk en de stempelniveaus. De keering wordt beschouwd als gescharneerd op elk stempelniveau behalve het bovenste en onderste niveau; veel ontwerpers nemen de wand echter aan als gescharneerd op elk niveau behalve het bovenste.
- Verdeel de wand ter plaatse van de scharnieren in statisch bepaalde delen: uitkragende delen aan de uiteinden en statisch bepaalde leggers daartussen. Bepaal de reactiekrachten van elk deel met behulp van de statica — A, B1, B2, C1, C2 en D bij een bouwput met vier stempels.
- De belasting op elke stempel is de som van de reactiekrachten die de stempel ontvangt, vermenigvuldigd met de horizontale h.o.h.-afstand s.
- Dimensioneer de profielen zodra de belasting op elk niveau en de randvoorwaarden van de gestempelde bouwput bekend zijn.
Elk onderdeel is statisch bepaald: twee steunpunten dragen het, en de momentenvergelijking rond een van de steunpunten samen met het evenwicht van horizontale krachten levert beide reacties op. Een stempel op de plaats van een scharnier behoort tot de onderdelen aan weerszijden, waardoor er twee reacties samenkomen. De reacties zijn krachten per lengte-eenheid van de wand; de stempelafstand zet deze om in stempelkrachten. In het rekenvoorbeeld aan het einde van deze pagina komen deze uit op A = 758.75, B1 = 233.86, B2 = 386.73, C1 = 386.74, C2 = 408.22, D1 = 408.22, D2 = 408.22, E1 = 408.22, E2 = −62.18, F = 1927.12 kN/m.
8DamwandenHet maximale moment en het vereiste weerstandsmoment.
De damwandprofielen worden ontworpen op basis van dezelfde onderdelen. Voor elk onderdeel wordt het grootste buigend moment bepaald — waar de dwarskracht van teken veranderd, binnen een veld of bij een stempel waar een uitkraging aansluit — en het grootste hiervan is het maatgevende moment, per eenheid lengte van de wand. Het vereiste weerstandsmoment volgt uit de toelaatbare buigspanning van het damwandstaal, en uit een tabel met damwandprofielen wordt een profiel gekozen met ten minste dat weerstandsmoment:
9GordingenEen eenvoudige overspanning s tussen stempels: R s²/8.
Gordingen die op de juiste wijze zijn gesplitst, mogen als doorgaand langs de wand worden beschouwd. Conservatief worden ze genomen als scharnierend ondersteund ter plaatse van de stempels: een eenvoudige balk op twee steunpunten met overspanning s, belast door de reactie van het betreffende niveau per eenheid van lengte van de wand, zodat op elk niveau
en het vereiste weerstandsmoment volgt als S = Mmax/σall. Het niveau met de grootste reactie is maatgevend. Gordingen worden soms aan de damwand bevestigd op punten die gekozen zijn om de nodige zijdelingse steun te bieden.
10De constructie-elementen volgens invoerEen staalkwaliteit en profiel, via eigenschappen of uit de catalogus.
Het handboek dimensioneert de onderdelen met een toelaatbare spanning en een tabel met profielen. De module gaat een stap verder en controleert elk onderdeel zoals het wordt gebouwd. Elk onderdeel — de wand, de gording en de stempel — heeft zijn eigen staalsoort, en de staalsoort levert alleen de vloeigrens:
| Kwaliteit | fy (MPa), t ≤ 40 mm | fy (MPa), 40 < t ≤ 80 mm | ε = √(235/fy) |
|---|---|---|---|
| S235 | 235 | 215 | 1.00 |
| S275 | 275 | 255 | 0.92 |
| S355 | 355 | 335 | 0.81 |
Het profiel wordt opgegeven zoals in een profieltabel. De wand wordt opgegeven via het weerstandsmoment per meter wand, aangezien damwanden worden gekozen uit tabellen van de fabrikant. De gording wordt opgegeven via het weerstandsmoment om de buigingsas, of als een IPE, HEA, HEB, HEM of UPN uit de catalogus, of als een stalen kokerprofiel. De stempel wordt opgegeven via de doorsnede en het traagheidsmoment om de zwakke as — de twee getallen die de controles vereisen — of als een ronde, vierkante of rechthoekige buis of een gewalst profiel uit de catalogus.
Een tabel geeft twee weerstandsmomenten weer; bij een opgegeven getal moet worden aangegeven om welke van de twee het gaat:
Ongeacht de wijze waarop een onderdeel is opgegeven, geeft de berekening ook aan wat de belasting vereist — de waarde waarmee een tabel kan worden geraadpleegd:
11Toetsing van het staal volgens EN 1993-1-1Rekenwaarden, doorsnedeklassen, buiging, dwarskracht en knik.
EN 1993-1-1 — een van de twee ontwerpnormen in de module — toetst elk onderdeel aan een weerstand opgebouwd uit de vloeigrens en partiële factoren. De belastingen uit het omhullende diagram zijn representatieve waarden — het omhullende diagram van Peck is een bovengrens van gemeten belastingen — en worden verhoogd tot rekenwaarden:
| Belasting | Factor | Set A1 | Set A2 | |
|---|---|---|---|---|
| Permanent | ongunstig | γG | 1.35 | 1.0 |
| gunstig | γG | 1.0 | 1.0 | |
| Variabele | ongunstig | γQ | 1.5 | 1.3 |
| gunstig | γQ | 0 | 0 |
| Factor | weerstand van | EN 1993-1-1 | EN 1993-5 (damwanden) |
|---|---|---|---|
| γM0 | een doorsnede, alle klasses | 1.00 | 1.00 |
| γM1 | een onderdeel tegen instabiliteit (knik) | 1.00 | 1.10 |
| γM2 | een doorsnede op trek, tegen breuk | 1.25 | 1.25 |
De klasse van de doorsnede
Of een doorsnede het plastisch moment kan bereiken dan wel eerst lokaal plooit, wordt bepaald door de slankheid van de wanden — c/t vergeleken met grenzen in ε:
| Onderdeel | klasse 1 | klasse 2 | klasse 3 |
|---|---|---|---|
| inwendig deel, onder druk | 33ε | 38ε | 42ε |
| inwendig deel, op buiging | 72ε | 83ε | 124ε |
| uitstekend flensdeel, onder druk | 9ε | 10ε | 14ε |
| buis, d/t | 50ε² | 70ε² | 90ε² |
Buiging: de wand en de gording
Voor de wand past EN 1993-5 dezelfde weerstand toe per eenheid van wandbreedte, en vermindert het weerstandsmoment van een wand van enkele of dubbele U-planken met een factor βB waar de sloten op de neutrale as kunnen glijden; de waarde hiervan wordt bepaald door de Nationale Bijlage en bedraagt 1.0 voor Z-planken.
Dwarskracht in de gording
Av is de afschuifdoorsnede: voor een gewalst I-profiel A − 2btf + (tw + 2r)tf, nooit minder dan het lijf zelf; voor een rechthoekige koker Ah/(b + h). Boven de helft van de plastische dwarskrachtcapaciteit kan het lijf niet het volledige aandeel van het moment dragen, en wordt het plastisch weerstandsmoment gereduceerd:
De reductie wordt toegepast op het plastisch weerstandsmoment en geldt dus voor een doorsnede van klasse 1 of 2; boven Vpl,Rd is de doorsnede reeds bezweken op dwarskracht en wordt geen reductie meer toegepast. De gedrukte flens van een gording rust over de gehele lengte tegen de damwand, waardoor kip niet de maatgevende bezwijkvorm is.
De stempel: bezwijken door vloeien en knik
Een stempel knikt om de zwakke as, dus I is het kleinste traagheidsmoment en Lcr = K Lb de kniklengte — de vrije breedte van de bouwput, tenzij een tussensteunpunt of kruisschoring de stempel tussentijds vasthoudt. De imperfectiefactor α volgt uit de knikkromme van het profiel:
| Doorsnede | Kromme | α |
|---|---|---|
| warmvervaardigde buis (EN 10210), tot S420 | a | 0.21 |
| warmvervaardigde buis, S460 | a0 | 0.13 |
| koudgevormde buis (EN 10219) | c | 0.49 |
| gewalste I of H, h/b > 1.2, tf ≤ 40 mm | b | 0.34 |
| gewalste I of H, h/b > 1.2, 40 < tf ≤ 100 mm | c | 0.49 |
| gewalste I of H, h/b ≤ 1.2, tf ≤ 100 mm | c | 0.49 |
| gewalste I of H, tf > 100 mm | d | 0.76 |
| U-profiel (UPN) | c | 0.49 |
Voor de bouwput waarmee de module opent, is de grootste stempelkracht P = 277.47 kN, dus NEd = 1.35 × 277.47 = 374.58 kN. Met de stempel waarmee de stap Profielen start — A = 65.7 cm², I = 3598 cm⁴, fy = 275 MPa, kromme c — over Lcr = 6.00 m volgt Ncr = 2071.5 kN, λ̄ = 0.9339, Φ = 1.1159, χ = 0.5791, Nc,Rd = 1806.8 kN en Nb,Rd = 1046.4 kN: knik is maatgevend, en NEd/NRd = 0.358.
12Toetsing van het staal volgens AISC 360-22LRFD of ASD; klassen, buiging, dwarskracht en de kolomknikkromme.
AISC 360-22, de tweede ontwerpnorm van de module, toetst elk onderdeel aan een nominale sterkte Rn volgens de bepalingen voor druk, buiging en dwarskracht. De methode wordt gekozen bij de stap Rekeninstellingen: bij LRFD wordt de belasting vermenigvuldigd met belastingsfactoren en de sterkte gereduceerd met φ; bij ASD wordt de representatieve belasting vergeleken met de sterkte gedeeld door de veiligheidsfactor Ω.
De belastingen uit het omhullende diagram worden genomen als de zijdelingse gronddruk H volgens ASCE 7-22. Deze gaat de LRFD-combinaties in met een belastingfactor van 1.6 wanneer deze bijdraagt aan het belastingseffect — zoals altijd het geval is bij de stempels van een ontgraving — en in de ASD-combinaties met 1.0:
| Grenstoestand | doorsnede | φ (LRFD) | Ω (ASD) |
|---|---|---|---|
| druk | elke doorsnede | 0.90 | 1.67 |
| buiging | elke doorsnede | 0.90 | 1.67 |
| dwarskracht | gewalst I-profiel, h/tw ≤ 2.24√(E/Fy) | 1.00 | 1.50 |
| dwarskracht | U-profielen, koker- en buisprofielen | 0.90 | 1.67 |
De elementen van de doorsnede
Voordat een sterkte wordt berekend, worden de flens en het lijf geclassificeerd op basis van de slankheid van hun wanden, b/t of h/tw, vergeleken met grenzen in √(E/Fy) — Tabel B4.1a bij druk (niet-slank of slank), Tabel B4.1b bij buiging (compact, niet-compact of slank):
| Onderdeel | verhouding | druk λr | buiging λp | buiging λr |
|---|---|---|---|---|
| flens van een gewalst I-profiel | bf/2tf | 0.56√(E/Fy) | 0.38√(E/Fy) | 1.0√(E/Fy) |
| flens van een U-profiel | bf/tf | 0.56√(E/Fy) | 0.38√(E/Fy) | 1.0√(E/Fy) |
| lijf van een I- of U-profiel | h/tw | 1.49√(E/Fy) | 3.76√(E/Fy) | 5.70√(E/Fy) |
| wand van een rechthoekig kokerprofiel | b/t | 1.40√(E/Fy) | 1.12√(E/Fy) flens, 2.42√(E/Fy) lijf | 1.40√(E/Fy) flens, 5.70√(E/Fy) lijf |
| ronde buis | D/t | 0.11 E/Fy | 0.07 E/Fy | 0.31 E/Fy |
Buiging: de wand en de gording
De gording wordt over de gehele lengte zijdelings gesteund door de damwand waartegen de gedrukte flens rust, zodat Lb = 0 en kip geen grenstoestand is. Een compacte doorsnede bereikt het plastisch moment:
Een niet-compacte flens van een I-profiel neemt lineair af van Mp tot 0.7FySx wanneer λ verandert van λp naar λr:
Een rechthoekig kokerprofiel met een niet-compacte flens of lijf en een ronde buis volgen hun eigen bepalingen. De wand en een gording die via hun weerstandsmoment zijn opgegeven, worden genomen op de capaciteit die het weerstandsmoment claimt — Fy Z voor een compacte doorsnede, Fy S bij het eerste vloeien.
Dwarskracht in de gording
Voor een gewalst I-profiel met h/tw ≤ 2.24√(E/Fy) — elk gewalst profiel uit de catalogus — is Cv1 = 1.0 en φv = 1.00. In tegenstelling tot EN 1993-1-1 reduceert AISC 360-22 de buigcapaciteit van een legger niet voor de aanwezige dwarskracht.
De stempel: knik door buiging
Één knikcurve geldt voor alle profielen — er zijn geen knikcurves waaruit gekozen moet worden, zoals in EN 1993-1-1. r is de kleinste traagheidsstraal en Lc = K Lb de kniklengte, de vrije breedte van de bouwput tenzij een tussenkolom of dwarsstempel de stempel halverwege ondersteunt. De norm adviseert Lc/r ≤ 200.
Voor de bouwput waarmee de module opent, is de grootste stempelkracht P = 277.47 kN. Volgens LRFD is Pu = 1.6 × 277.47 = 443.95 kN. Met de stempel waarmee de stap Profielen begint — Ag = 65.7 cm², r = 7.40 cm, Fy = 275 MPa — geldt over Lc = 6.00 m de reeks Lc/r = 81.1, Fe = 300.3 MPa, Fcr = 187.4 MPa, Pn = 1231.5 kN en φcPn = 1108.3 kN: Pu/φcPn = 0.401. Volgens ASD heeft dezelfde stempel Pn/Ωc = 737.4 kN tegenover Pa = 277.47 kN, een verhouding van 0.376.
13De omhullenden vergeleken met echte bouwputtenBoston en Chicago, uit de praktijkcasussen.
De berekeningsprocedure is rechttoe rechtaan zodra een omhullende is gekozen, maar de keuze daarvan is het lastigst. Twee geïnstrumenteerde bouwputten tonen aan hoeveel ingenieursoordeel daarbij komt kijken.
Boston: de metro-uitbreiding
Drie proefvakken van een metro-uitbreiding in Boston werden geïnstrumenteerd. Bij proefvak B was de bouwput 58 ft (17.7 m) diep, door circa 26 ft grind, zand, leem en klei-ophoging, een organische leem en een laag zand en grind met wat klei boven rots, gestempeld op vijf niveaus met stempels op 12 ft (3.66 m) afstand. De omhullenden bestaan alleen voor zand en voor klei, dus het profiel werd met beide ingekaderd. Als zand, met γ = 114 lb/ft³ en Ka = 0.26, geldt σa = 0.65γHKa = 1117 lb/ft² (53.5 kPa); als zachte tot matig stijve klei met c = 890 lb/ft², geldt σa = γH[1 − 4c/γH] = 3052 lb/ft² (146.1 kPa).
De gemeten krachten weken sterk af van beide voorspellingen, hoofdzakelijk doordat de grondparameters onzeker waren, en de krachten waarop de stempels daadwerkelijk waren ontworpen lagen ruim boven de gemeten waarden.
Chicago: de National Plaza
Voor de zuidelijke helft van de National Plaza in Chicago was een ontgraving van 70 ft (21.3 m) diep nodig, gestempeld op zes niveaus, door 13 ft zandophoging boven kleilagen met toenemende sterkte. Om het omhullende diagram van Peck te vergelijken met de gemeten gordingbelastingen, wordt het profiel omgezet naar één equivalente kleilaag: de kleilagen eerst op basis van dikte, en vervolgens die klei samen met het zand. Deze omzetting wordt stap voor stap uitgewerkt in het rekenvoorbeeld op deze pagina.
De omhullende van Peck bleek ongeveer 1.8 maal de daadwerkelijk waargenomen druk te geven. Dat is niet verrassend: een omhullende die is afgeleid uit vele bouwputten op verschillende locaties is conservatief voor elke individuele bouwput, en ervaring met vergelijkbare gronden op een specifieke locatie kan een overdimensionering aanzienlijk beperken.
14De bouwputbodem in klei: opbollingDe kolom van Terzaghi, herzien.
Een gestempelde bouwput in klei kan bezwijken zonder dat de stempels zelf bezwijken: het gewicht van de grond naast de bouwput, samen met eventuele bovenbelasting, drukt de klei onder de bouwputbodem naar binnen en omhoog. De grondkolom met breedte B′ naast de bouwput werkt als een belasting op de klei ter hoogte van het ontgravingsniveau, met een uiterst draagvermogen cNc (Nc = 5.7 voor een volkomen ruwe funderingszool), ontlast door de schuifspanning cH langs de zijkant:
Hierin is B de breedte van de bouwput, H de diepte, T de dikte van de klei onder het ontgravingsniveau en q een bovenbelasting naast de bouwput. De vergelijking is op drie punten herzien: de schuifspanning langs de zijde van de grondkolom is als extra weerstand opgenomen in plaats van als reductie van de belasting; de strook met breedte B″ ter hoogte van de bodem werkt als een opwaarts belaste fundering; en aangezien de bouwputbodem vrij is van verhindering, geldt Nc = 5.14, de waarde voor een gladde funderingszool:
Toetsing aan verzamelde praktijkgevallen van opbolling laat zien dat de herziene vergelijking veiligheidsfactoren oplevert van nabij 1 voor bouwputten die volledig bezweken en iets boven 1 voor bouwputten die gedeeltelijk of bijna bezweken. Een veiligheidsfactor van circa 1.5 wordt aanbevolen.
In homogene klei worden de damwanden dieper ingeheid wanneer de factor onder 1.5 daalt, meestal niet meer dan B/2 onder het ontgravingsniveau. De ingebedde lengte neemt dan een kracht per lengte-eenheid op, die de bron ontleent aan gepubliceerde ontwerpgrafieken:
15Aannames en beperkingen van de methodeDe grenzen van de omhullenden; wandverplaatsing en zetting.
De uitgangspunten van de berekening op een rij:
- De omhullenden zijn samengesteld op basis van bouwputten die dieper zijn dan circa 6 m; een minder diepe bouwput valt buiten het bereik van deze gegevens, hetgeen door de module wordt opgemerkt.
- Er wordt van uitgegaan dat de grondwaterstand zich onder de bouwputbodem bevindt. De omhullenden voor klei zijn opgesteld op basis van totale spanningen, waardoor een grondwaterstand boven de bodem als opmerking wordt getoond en niet wordt opgeteld.
- Een omhullende geeft niet de werkelijke gronddruk op de wand op een specifiek tijdstip weer. Deze levert veilige stempelkrachten, maar geeft geen wandverplaatsing.
- De damwand wordt geïdealiseerd als een keten van statisch meebepaalde balken met scharnieren op de gekozen stempelniveaus; de eigen stijfheid en de inbedding onder het ontgravingsniveau worden niet meegenomen.
- De gordingen worden beschouwd als statisch bepaalde balken op twee steunpunten tussen de stempels, wat aan de veilige zijde is voor een gording die doorloopt over meerdere stempels.
- Het staal wordt getoetst volgens EN 1993-1-1; profielen van klasse -4 worden niet ontworpen en kiptorsie van de gordingen wordt niet gecontroleerd.
Horizontale vervorming van de wand en zetting
Enige horizontale verplaatsing van de damwand is te verwachten. De grootte hiervan hangt vooral af van de tijd tussen het uitgraven van een slag en het aanbrengen van de bijbehorende gordingen en stempels. Damwanden worden vaak tot onder het ontgravingsniveau ingeheid om de deformatie in de laatste ontgravingsfasen te beperken: bij diepe klei onder de bouwput helpt dit aanzienlijk zolang γH/c onder circa 6 blijft, maar nauwelijks wanneer deze waarde rond de 8 ligt, waarbij grote deformaties of zelfs het bezwijken van de gestempelde bouwput kunnen optreden; wanneer zich een harde laag onder de klei bevindt, dienen de damplanken hierin te worden ingebed.
De deformatie van de wand veroorzaakt zetting van de omringende grond — het grondverlies. Gepubliceerde grafieken geven een indicatie van de te verwachten zetting in verschillende grondsoorten. Uit circa 150 praktijkgevallen, hoofdzakelijk in zachte klei, blijkt dat de maximale zetting in zachte klei gemiddeld circa 1.1 procent van de ontgravingsdiepte bedraagt, 0.2 procent in stijve klei en 0.3 procent in niet-samenhangende gronden, meestal binnen een afstand van de halve ontgravingsdiepte vanaf de wand; de maximale horizontale verplaatsing van de wand in zachte klei bedroeg gemiddeld circa 0.9 procent van de diepte.
16RekenvoorbeeldDe bouwput National Plaza; elk getal berekend door de eigen rekenkern van de module.
De gelaagde ontgraving die hier wordt uitgewerkt, betreft de praktijkcasus van de National Plaza in Chicago: 70 ft (21.3 m) diep, gestempeld op zes niveaus, door 13 ft zandophoging boven vier kleilagen. De onderstaande waarden zijn in SI-eenheden, met de US-eenheden van het profiel tussen haakjes.
| Laag | Dikte (m) | γ (kN/m³) | φ′ of c |
|---|---|---|---|
| zandophoging | 3.96 [13 ft] | 17.28 | φ′ = 30° |
| klei 1 | 10.06 [33 ft] | 19.95 | c = 19.15 kPa [400 lb/ft²] |
| klei 2 | 3.35 [11 ft] | 20.42 | c = 33.52 kPa [700 lb/ft²] |
| klei 3 | 1.83 [6 ft] | 21.21 | c = 95.76 kPa [2000 lb/ft²] |
| klei 4 | 2.13 [7 ft] | 21.21 | c = 191.52 kPa [4000 lb/ft²] |
De kleilagen, gewogen naar dikte
Het zand en de kleilagen samen
Het rekenvoorbeeld stopt bij het gronddrukdiagram; de vergelijking daarvan met de op de bouwplaats gemeten gordingbelastingen bevindt zich in de paragraaf over uitgevoerde bouwputten. Vanaf dit punt volgen de stempels, de damwand en de gordingen exact de stappen uit de bovenstaande paragrafen.
De bouwput waarmee de module opent, getoetst volgens EN 1993-1-1
De module opent met een bouwput van 7.00 m diep en 6.00 m breed, stempels op 1.00, 3.50, 6.00 m, 3.00 m h.o.h., met γF = 1.35, S275 voor elk onderdeel, en de onderdelen waarmee het tabblad Profielen start: de damwand met Wel = 600 cm³/m, de gording met Wel,y = 1000 cm³, en de stempel met A = 65.7 cm² en I = 3598 cm⁴ op knikkromme c. Klikken op Berekenen geeft:
Alle drie de waarden liggen onder 1, dus elk onderdeel voldoet aan de gestelde eisen; het Overzicht van het rapport toont dezelfde drie uitkomsten, met de bodemtoets daarnaast.
17LiteratuurBronnen.
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8e druk. Cengage Learning — Hoofdstuk 15, “Braced Cuts”; deze pagina volgt deze tekst.
- Peck, R.B. (1943). Earth pressure measurements in open cuts, Chicago (Ill.) subway. Transactions, ASCE, 108, 1008–1058.
- Peck, R.B. (1969). Deep excavation and tunneling in soft ground. Proceedings, 7th International Conference on Soil Mechanics and Foundation Engineering, Mexico City, State-of-the-Art Volume, 225–290.
- Terzaghi, K. (1943). Theoretical Soil Mechanics. Wiley, New York.
- Lambe, T.W. (1970). Braced excavations. Proceedings, Specialty Conference on Lateral Stresses in the Ground and Design of Earth-Retaining Structures, ASCE, 149–218.
- Swatek, E.P., Asrow, S.P. and Seitz, A. (1972). Performance of bracing for deep Chicago excavation. Proceedings, Specialty Conference on Performance of Earth and Earth-Supported Structures, ASCE, Vol. 1, Part 2, 1303–1322.
- Bjerrum, L. and Eide, O. (1956). Stability of strutted excavations in clay. Géotechnique, 6(1), 32–47.
- Chang, M.F. (2000). Basal stability analysis of braced cuts in clay. Journal of Geotechnical and Geoenvironmental Engineering, ASCE, 126(3), 276–279.
- U.S. Department of the Navy (1971). Design Manual — Soil Mechanics, Foundations, and Earth Structures, NAVFAC DM-7, Washington, D.C.
- Moormann, C. (2004). Analysis of wall and ground movements due to deep excavations in soft soil based on a new worldwide database. Soils and Foundations, 44(1), 87–98.
- EN 1990:2002, Eurocode — Basis of structural design. CEN.
- EN 1993-1-1:2005, Eurocode 3: Design of steel structures — Part 1-1: General rules and rules for buildings. CEN.
- EN 1993-5:2007, Eurocode 3: Design of steel structures — Part 5: Piling. CEN.
- ANSI/AISC 360-22, Specification for Structural Steel Buildings. American Institute of Steel Construction, Chicago, 2022.
- ASCE/SEI 7-22, Minimum Design Loads and Associated Criteria for Buildings and Other Structures. American Society of Civil Engineers, Reston, 2022.
Van theorie naar uw eigen ontwerp
Ontwerp uw eigen gestempelde bouwput in zand op klei binnen enkele minuten
- De equivalente kleilaag, het omhullende diagram en elke stempelkracht
- Damwand- en gordingprofielen, met staaltoetsing volgens EN 1993-1-1 of AISC 360-22
- De veiligheidsfactor tegen bodemopbolling
- Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Online: niets te installeren, geen dongle, op smartphone, tablet of pc

PDF