GeoTerva Module openen

Formules en tabellen · Keerwanden

Stabiliteitscontroles van keerwanden: glijden, kantelen, excentriciteit, draagvermogen

De vier controles van de externe stabiliteit van een zwaartekracht- of kantelkeerwand, de veiligheidsfactoren waaraan ze meestal worden getoetst, en twee wanden stap voor stap gecontroleerd met elke kracht en elk moment in een tabel.

  • Gratis te lezen
  • 4 controles
  • Zwaartekracht en uitkragend
  • Uitgewerkt voorbeeld

1Het vrije lichaamDe muur, de grond die deze draagt en de krachten daarop.

Een zwaartekracht- of uitkragende muur houdt de terugvulling vast door eigen gewicht en door het gewicht van de grond die op de zool staat. Het vrije lichaam voor de stabiliteitscontroles is de muur samen met die grond, afgesneden langs de onderzijde van de zool en langs een verticaal vlak door de achterrand van de zool (de hiel). Het vlak ligt in de grond, dus er werkt geen muurwrijving op: de stuwkracht wordt genomen parallel aan het oppervlak van de terugvulling, hellend volgens de taludhoek β van de terugvulling. Per meter muur zijn de krachten:

  • de gewichten W van de muur en van de grond tussen de achterzijde en het vlak, in hun zwaartepunten;
  • de actieve stuwkracht Pa op het vlak (Rankine met een hellende terugvulling, zie Rankine hellende terugvulling; of Coulomb, wat bij δ′ = β op dit vlak dezelfde coëfficiënt geeft), en de stuwkracht van een toeslagbelasting;
  • waterdrukken en opwaartse druk waar water aanwezig is, de traagheidskrachten en de seismische stuwkracht tijdens een aardbeving (zie de Mononobe–Okabe coëfficiënt);
  • de reactie van de fundering: een normaalkracht N en een afschuifkracht langs de zool, en de passieve weerstand van de grond vóór de teen.

Momenten worden genomen ten opzichte van de teen, de voorste onderste hoek van de zool. Een toeslagbelasting op de grond achter de muur drukt op het vlak, maar het gewicht ervan is een gunstige last die mogelijk afwezig is wanneer de stuwkracht werkt, dus deze wordt gewoonlijk weggelaten bij de stabiliserende krachten.

2GlijdenZoolwrijving tegen de horizontale stuwkracht.

De zool biedt weerstand tegen glijden door wrijving op de fundering, μN met μ = tan δb, plus eventuele passieve weerstand Pp van de grond vóór de teen:

FSs=μN+PpΣHd,N=ΣV

N is de som van de verticale krachten, inclusief de verticale component van een hellende stuwkracht minus eventuele opwaartse druk; ΣHd is de som van de horizontale drijvende krachten. Voor beton of metselwerk dat direct op de funderingsgrond is gestort, wordt δb gewoonlijk genomen tussen ongeveer ⅔φ′ en φ′ van die grond, en lager voor een gladde of prefab zool. Op een kleifundering wordt op korte termijn een adhesieterm caB toegevoegd. Passieve weerstand vereist een beweging die de muur mogelijk niet maakt en grond die mogelijk is weggegraven: deze wordt vaak verwaarloosd of slechts gedeeltelijk meegeteld.

3KantelenMomenten ten opzichte van de teen.

FSo=ΣMRΣMO

ΣMR verzamelt de momenten die de muur tegenhouden — de gewichten, de verticale component van de stuwkracht — en ΣMO die welke de muur over de teen doen kantelen: de horizontale stuwkrachten, opwaartse druk, horizontale traagheid. De passieve weerstand aan de voorzijde wordt niet meegeteld. Omdat sommige ontwerpers het moment van de verticale stuwkrachtcomponent aftrekken van ΣMO in plaats van het toe te voegen aan ΣMR, is FSo geen uniek getal; de controle op excentriciteit hieronder, die gebruikmaakt van het nettoment, is de robuustere maatstaf voor hetzelfde mechanisme.

4Excentriciteit en steundrukDe resultante in het middelste derde deel.

De resultante van alle krachten snijdt de zool op xR vanaf de teen, met een excentriciteit e vanaf het midden van een zool met breedte B:

xR=ΣMR−ΣMOΣV,e=B2−xR

Voor een starre zool met een lineaire contactdruk zijn de drukken onder de teen en de hiel

qmax,min=ΣVB(1±6eB)

De hiel blijft in compressie zolang e ≤ B/6, waarbij de resultante zich binnen het middelste derde deel van de zool bevindt. Daarbuiten komt de hiel los en draagt een driehoekige druk over een lengte 3xR de belasting:

qmax=2ΣV3xR

qmax wordt vergeleken met de toelaatbare steundruk. Voor een excentrische, hellende belasting wordt het ultiem draagvermogen bepaald op de effectieve breedte B′ = B − 2e (Meyerhof, 1953) met belastingshellingsfactoren (zie vorm-, diepte- en hellingsfactoren) en gedeeld door de veiligheidsfactor. Een diepliggend glijvlak dat onder de muur doorloopt, is een aparte controle die wordt uitgevoerd via een taludstabiliteitsanalyse.

5VeiligheidsfactorenDe gewoonlijk vereiste waarden.

Tabel 1. De vier controles en de gewoonlijk vereiste waarden bij ontwerp op basis van toelaatbare spanningen
ControleVoorwaardeGebruikelijke eis (statisch)
GlijdenFSs = (μN + Pp)/ΣHdFSs ≥ 1.5
KantelenFSo = ΣMR/ΣMO, ten opzichte van de teenFSo ≥ 2.0
Excentriciteite = B/2 − xR|e| ≤ B/6 op de bodem (geen trekspanning onder de fundering)
Draagvermogenqmax = ΣV/B·(1 + 6e/B)qmax ≤ qtoeg, met een veiligheidsfactor van ongeveer 3 op het ultieme draagvermogen

Bij een aardbeving worden dezelfde controles uitgevoerd met de seismische grondkracht en de traagheid van de wand, meestal tegen lagere factoren; de GeoTerva-wandmodules starten met 1.5 (glijden) en 2.0 (kantelen) statisch, 1.1 en 1.1 seismisch, en elke waarde kan worden gewijzigd. De bepalende code bepaalt: grenstoestandscodes passen partiële factoren toe op de belastingen en de weerstanden in plaats van één globale factor.

6Werkvoorbeeld: een zwaartekrachtswandOnbewapend beton, hellende achtervulling.

Een zwaartekrachtswand van onbewapend beton (γc = 24 kN/m³) is 4.0 m hoog vanaf de onderkant van de fundering. Het lichaam is 0.6 m breed aan de bovenkant, heeft een schuine voorkant van 0.4 m en een schuine achterkant van 0.8 m, en staat op een fundering van 0.6 m dik die 0.4 m uitsteekt aan de teen en de hiel: B = 2.60 m, dwarsdoorsnede 5.640 m². De granulaire achtervulling (φ′ = 34°, γ = 19 kN/m³, droog) stijgt met β = 10° vanaf de bovenkant van de wand; de fundering rust op een bodem met μ = 0.50 en een toegestane grondzettingsdruk van 250 kPa. De grond aan de voorkant ligt op gelijke hoogte met de bovenkant van de fundering, en de passieve weerstand wordt verwaarloosd.

  • Grondkracht: het verticale vlak door de hiel is h = 4.212 m hoog (de wand plus de stijging van de helling boven de hiel). De coëfficiënt van Rankine voor φ′ = 34° en β = 10° is Ka = 0.294, dus Pa = ½ × 0.294 × 19 × 4.212² = 49.60 kN/m, evenwijdig aan de helling op h/3 = 1.404 m: Ph = 48.85, Pv = 8.61 kN/m.
Tabel 2. Zwaartekrachtswand: krachten en momenten ten opzichte van de teen, per meter wand
KrachtHorizontaal (kN/m)Verticaal (kN/m)Arm x vanaf de teen (m)Hoogte z boven de fundering (m)Stabiliserend moment (kN·m/m)Kantelend moment (kN·m/m)
Wand, eigen gewicht135.361.240167.81
Grond die met de wand meebeweegt (achter het lichaam, tot het vlak bij de hiel)54.092.168117.28
Actieve grondkracht, verticale component8.612.60022.40
Actieve grondkracht, horizontale component48.851.40468.58
Totaal48.85198.07307.4868.58

Momenten: stabiliserend = gewicht × arm, kantelend = horizontale kracht × hoogte. Berekend door de engine van de GeoTerva-module voor zwaartekrachtswanden.

  • Glijden: FSg = 0.50 × 198.07 / 48.85 = 2.03 ≥ 1.5 — OK.
  • Kantelen: FSk = 307.48 / 68.58 = 4.48 ≥ 2.0 — OK.
  • Excentriciteit: xR = (307.48 − 68.58) / 198.07 = 1.206 m, e = 1.30 − 1.206 = 0.094 m ≤ B/6 = 0.433 m — OK.
  • Draagvermogen: qmax = 198.07 / 2.60 × (1 + 6 × 0.094 / 2.60) = 92.7 kPa onder de teen, qmin = 59.7 kPa onder de hiel; 92.7 ≤ 250 kPa — OK.

De wand is ver van kantelen; glijden is de bepalende controle. De GeoTerva-module voor zwaartekrachtswanden voegt water aan beide zijden, opwaartse waterdruk, een overslag, een deel van de passieve weerstand aan de voorkant en de aardbeving toe, en drukt dezelfde tabel af voor elke belastingcombinatie.

7Een freewandVlakke achtervulling met overslag.

Een gewapend-betonnen freewand heeft een schacht van 5.0 m hoog, 0.30 m dik aan de bovenkant en 0.50 m aan de onderkant (verticale achterkant), op een funderingsplaat van 0.60 m dik met een teen van 1.0 m en een hiel van 2.6 m: B = 4.10 m, totale hoogte 5.60 m. De vlakke achtervulling (φ′ = 32°, γ = 18.5 kN/m³, droog) draagt een overslag q = 10 kPa; 0.6 m vulling ligt boven de teen; μ = 0.50, qtoeg = 250 kPa; passieve weerstand verwaarloosd.

Met Ka = 0.307 op het vlak door de hiel (h = 5.60 m), geeft de grond ½ × 0.307 × 18.5 × 5.60² op h/3 en de overslag Kaqh = 0.307 × 10 × 5.60 op h/2. Het gewicht van de overslag boven de hiel (26.00 kN/m) wordt weggelaten uit de stabiliserende krachten.

Tabel 3. Freewand: krachten en momenten ten opzichte van de teen, per meter wand
KrachtHorizontaal (kN/m)Verticaal (kN/m)Arm x vanaf de teen (m)Hoogte z boven de fundering (m)Stabiliserend moment (kN·m/m)Kantelend moment (kN·m/m)
Wand, eigen gewicht107.041.712183.23
Grond die met de wand meebeweegt (achter het lichaam, tot het vlak bij de hiel)240.502.800673.40
Vulling boven de teen11.230.5065.68
Actieve grondkracht89.131.867166.38
Actieve grondkracht door overslag17.212.80048.18
Totaal106.34358.77862.32214.55

Berekend door de engine van de GeoTerva-module voor freewanden.

  • Glijden: FSg = 0.50 × 358.77 / 106.34 = 1.69 ≥ 1.5 — OK.
  • Kantelen: FSk = 862.32 / 214.55 = 4.02 ≥ 2.0 — OK.
  • Excentriciteit: xR = 1.805 m, e = 0.245 m ≤ B/6 = 0.683 m — OK.
  • Draagvermogen: qmax = 118.8 kPa, qmin = 56.2 kPa — OK.

De lange hiel plaatst het grootste deel van het stabiliserende gewicht in de grond die het draagt. Glijden is opnieuw de beperkende controle: een schuifsleutel onder de fundering, een langere hiel, of het in rekening brengen van een deel van de passieve weerstand aan de voorkant zijn de gebruikelijke oplossingen. De freewandmodule ontwerpt ook de schacht, de teen en de hiel als gewapend-betonnen elementen.

8VragenKorte antwoorden.

Waarom wordt de grondkracht genomen op een verticaal vlak door de hiel?

Omdat de grond op de hiel met de wand meebeweegt. Het bezwijken in de achtervulling begint aan de achterrand van de funderingsplaat, dus het vrij lichaam is de wand plus die grond, en de druk werkt op het verticale vlak door de hiel — grond tegen grond, zonder wandwrijving, evenwijdig aan het oppervlak van de achtervulling.

Moet de passieve weerstand voor de teen worden meegenomen bij de schuifstabiliteit?

Alleen met voorzichtigheid. Het vereist een verplaatsing die groter is dan de wand mag maken, en de grond voor de wand kan worden uitgegraven, geërodeerd of verzacht. Vaak wordt deze verwaarloosd, of slechts een deel ervan meegenomen; bij kantelstabiliteit of draagkracht wordt deze nooit meegenomen.

Wat als de resultante buiten het middelste derde van de funderingsplaat valt?

De hiel komt los van de fundering en de contactdruk wordt een driehoek met lengte 3xR, met qmax = 2ΣV/(3xR). Op grond wordt dit meestal niet geaccepteerd voor permanente belastingen: de funderingsplaat wordt verbreed, of de hiel verlengd, totdat e ≤ B/6.

De theorie erachter