GeoTerva Modülü açın

Teori · Taşıma gücü

Depremli durum taşıma gücü: iki Coulomb kaması, statik ve deprem yüklemesi

Şerit temelin taşıma gücünün depremde nasıl değiştiği: iki Coulomb kaması, statik katsayılar, psödo-statik yükleme ve statik katsayıların oranları olarak depremli katsayılar; modülün sayılarıyla.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Depremli durum taşıma gücü · Sonuçlar
Depremli durum taşıma gücü modülü, Analiz et sonrasında: çizim ve yanında sonuçlar
Bu sayfada · 10 bölüm
  1. 1Kapsam ve kabuller
  2. 2Statik göçme yüzeyi
  3. 3Sürşarj terimi — Nq
  4. 4Öz ağırlık terimi — Nγ
  5. 5Statik taşıma gücü
  6. 6Deprem yüklemesi
  7. 7Depremin neden olduğu taşıma gücü kaybı
  8. 8Emniyetli gerilme ve kontrol
  9. 9Çözümlü örnek
  10. 10Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-186 dk okumaFree, no sign-up

Bu sayfada Richards, Elms ve Budhu’nun statik ve deprem yüklemesi altındaki sürekli temel için önerdiği taşıma gücü kuramı adım adım türetilmektedir: Coulomb aktif ve pasif kamaları, Nq, Nγ ve Nc katsayıları, Mononobe–Okabe katsayılarıyla psödo-statik deprem etkisi ve depremin taşıma gücünde yol açtığı azalma. Şekiller denklemlerden ölçekli olarak çizilmiştir.

First slide of the lecture slides: Seismic bearing capacityPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

35 slides · PDF · 1.4 MB

1Kapsam ve kabullerİki Coulomb kaması; statik ve deprem yüklemesi.

Richards, Elms ve Budhu (1993), deprem yüklemesi altında da uygulanabilen, sürekli temel için bir taşıma gücü kuramı önermiştir. Kuram, Terzaghi ya da Meyerhof’un logaritmik spiral mekanizması yerine iki Coulomb kamasından oluşan basitleştirilmiş bir göçme yüzeyi kullanmakta ve böylece tüm taşıma gücü katsayılarını kapalı ifadelerle vermektedir: statik durum için doğrudan, depremli durum için ise Mononobe–Okabe katsayılarıyla. Bu sayfada kaynaktaki anlatım izlenmektedir. Modülde aşağıdaki kabuller yapılmaktadır:

  • Df derinliğinde, B genişliğinde sürekli (şerit) bir temel; taban üstündeki zemin yalnızca q = γDf sürşarjı olarak etkimektedir.
  • φ > 0 olan homojen bir c–φ zemini; göçme bölgesinde yeraltı suyu bulunmamaktadır.
  • Deprem, psödo-statik bir kütle kuvveti olarak ele alınmaktadır: yatay ve düşey deprem katsayıları kh, kv zemin kamalarına ve yüklere etkimektedir.
  • İki kama arasındaki düşey yüzde duvar sürtünme açısı, yazarların önerdiği gibi δ = φ/2 alınmaktadır.

2Statik göçme yüzeyiCoulomb’un aktif ve pasif kamaları ve açıları.

quq = γDfαAαPHABCDIIIIZemin: γ, φ(a)quqWIWIIIPAPPδRARPACCDBB(b)
Şekil 1. Aşağıdaki denklemlerden ölçekli olarak çizilmiş statik göçme yüzeyi (φ = 30°, δ = 15°). (a) Temel altındaki aktif kama I = ABC ve yanındaki pasif kama III = BCD; C noktası, B kenarının altında H derinliğinde yer almaktadır. (b) Birbirinden ayrılmış iki kama: ağırlıkları WI, WIII; AC ve CD üzerindeki normal ve kayma kuvvetlerinin bileşkeleri RA, RP (normalle φ açısı yapan) ve BC üzerindeki Coulomb kuvvetleri PA, PP (normalle δ açısı yapan).

Temel altında zemin, Coulomb aktif kaması ABC olarak göçmektedir: temel bu kamayı aşağı doğru iter, kama da yanındaki zemini yana doğru iter. Bu zemin ise Coulomb pasif kaması BCD olarak göçer. İki kama, H yüksekliğindeki düşey BC yüzünde birleşir; duvar sürtünmesi δ bu yüzde etkimektedir. AC ve CD kayma düzlemleri yatayla αA ve αP açılarını yapmaktadır; bunlar kritik Coulomb kamalarının açılarıdır:

αA=φ+tan−1{[tanφ(tanφ+cotφ)(1+tanδcotφ)]0.5−tanφ1+tanδ(tanφ+cotφ)}(1)
αP=−φ+tan−1{[tanφ(tanφ+cotφ)(1+tanδcotφ)]0.5+tanφ1+tanδ(tanφ+cotφ)}(2)

Temelin birim uzunluğu başına kamalara etkiyen kuvvetler (Şekil 1 b), BC üzerindeki Coulomb aktif ve pasif kuvvetleri PA, PP, kayma düzlemleri üzerindeki bileşkeler RA, RP ve WI, WIII ağırlıklarıdır. Coulomb kuvvetlerinin yatay bileşenlerinde aşağıdaki katsayılar kullanılmaktadır:

KA=cos2φcosδ[1+sin(φ+δ)sinφcosδ]2(3)
KP=cos2φcosδ[1−sin(φ+δ)sinφcosδ]2(4)

3Sürşarj terimi — NqYalnız sürşarj bulunduğunda BC üzerindeki yatay denge.

Yalnızca sürşarj göz önüne alındığında (φ ≠ 0, γ = 0, q ≠ 0) temel basıncı q′u ile gösterilmektedir. BC üzerindeki yatay kuvvetler dengededir:

PAcosδ=PPcosδ(5)

ve düzgün yayılı sürşarj altında her biri, basınç katsayısı, sürşarj ve H yüksekliğinin çarpımına eşittir: aktif tarafta q′u, pasif tarafta q:

PAcosδ=q′uKAH,PPcosδ=qKPH(6)

böylece

q′u=qKPKA=qNq,Nq=KPKA(7)

4Öz ağırlık terimi — NγKamaların ağırlığı dahil aynı denge.

Bu kez yalnızca ağırlık göz önüne alındığında (φ ≠ 0, γ ≠ 0, q = 0) temel basıncı q″u olmaktadır. Aktif tarafta bu basınç kamanın ağırlığına ek olarak bir sürşarj gibi etkir; pasif tarafta ise yalnızca ağırlık etkimektedir:

PAcosδ=q′′uHKA+12γH2KA,PPcosδ=12γH2KP(8)

İki ifade birbirine eşitlendiğinde:

q′′u=[12γH2(KP−KA)]1HKA=12γH(KPKA−1)(9)

BC yüzünün yüksekliği aktif kamadan H = B tan αA olarak elde edilir ve

q′′u=12γBtanαA(KPKA−1)=12γBNγ,Nγ=tanαA(KPKA−1)(10)

5Statik taşıma gücüSüperpozisyon, Nc ve statik katsayılar.

Sürşarj ve ağırlık birlikte etkidiğinde iki kısım toplanmaktadır (süperpozisyon):

qu=q′u+q′′u=qNq+12γBNγ(11)

Kohezyon için φ = 0 durumunda yapılan Coulomb kama analizi Nc = 6 sonucunu vermektedir; yazarlar kısalık amacıyla bilinen bağıntıyı kullanmıştır:

Nc=(Nq−1)cotφ(12)

ve c–φ zemini üzerindeki sürekli temelin nihai taşıma gücü aşağıdaki gibi elde edilir:

qu=cNc+qNq+12γBNγ(13)
Tablo 1. Coulomb kamalarının statik katsayıları, δ = φ/2
φ (°)δ (°)αA (°)NqNγNc
52.542.221.530.496.11
105.045.192.371.387.77
157.548.133.703.0210.09
2010.051.065.906.0613.46
2512.553.979.6711.9218.59
3015.056.8616.5123.7626.86
3517.559.7429.8949.5241.26
4020.062.6059.03111.9669.16
4522.565.45133.87290.89132.87
Denklem (7), Denklem (10) ve Denklem (12) ile hesaplanmıştır.

6Deprem yüklemesiPsödo-statik kamalar, θ ve Mononobe–Okabe katsayıları.

quEkhquEkhq(1 − kv)WIkhWI(1 − kv)WIIIkhWIIIαAEαPEACDkesikli: statik kamalar
Şekil 2. Deprem yüklemesi altındaki kamalar (φ = 30°, δ = 15°, kh = 0.1, kv = 0): her W ağırlığı düşeyde aşağı doğru (1 − kv)W, yatayda khW bileşenlerine dönüşmekte; zemin üzerindeki yükler de khquE ve khq yatay kuvvetlerini taşımaktadır. Kayma düzlemleri αAE ve αPE açılarına yatıklaşmaktadır; statik kamalar kesikli çizgiyle gösterilmiştir.

Deprem etkisinde aynı iki kama psödo-statik atalet kuvvetleriyle analiz edilmektedir (Şekil 2). Yerçekimi ve atalet kuvvetlerinin bileşkesi düşeyden aşağıdaki açı kadar sapmaktadır:

θ=tan−1kh1−kv,α=φ−θ(14)

Kritik kamalar bu durumda aşağıdaki açıları yapmaktadır:

αAE=α+tan−1{(1+tan2α)[1+tan(δ+θ)cotα]−tanα1+tan(δ+θ)(tanα+cotα)}(15)
αPE=−α+tan−1{(1+tan2α)[1+tan(δ−θ)cotα]+tanα1+tan(δ+θ)(tanα+cotα)}(16)

ve yatay toprak basıncı katsayıları Mononobe–Okabe katsayılarına dönüşmektedir:

KAE=cos2(φ−θ)cosθcos(δ+θ)[1+sin(φ+δ)sin(φ−θ)cos(δ+θ)]2(17)
KPE=cos2(φ−θ)cosθcos(δ+θ)[1−sin(φ+δ)sin(φ−θ)cos(δ+θ)]2(18)

Denge, statik durumdakiyle aynı olduğundan katsayılar biçimlerini korumaktadır:

NqE=KPEKAE,NγE=tanαAE(KPEKAE−1)(19)
NcE≈(NqE−1)cotφ(20)
quE=cNcE+qNqE+12γBNγE(21)

θ = 0 için tüm depremli ifadeler statik biçimlerine dönmektedir.

Denklem (20) içindeki yaklaşıklık işareti yazarların kendisine aittir. Richards, Elms & Budhu (1993) kuramı esas olarak granüler zeminler için geliştirmiştir: NqE ve NγE kamaların dengesinden elde edilirken NcE, statik (Nq − 1)cot φ bağıntısını bir kabul olarak depremli duruma taşımaktadır; yazarlar kohezyon katkısının, özellikle yüksek ivmelerde, daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğini belirtmektedir. Kohezyonlu bir zeminde cNcE terimi quE değerinin büyük bölümünü oluşturabilir — aşağıdaki çözümlü örnekte yaklaşık üçte ikisini oluşturmaktadır —; bu nedenle modül c > 0 olduğunda uyarı vermektedir. c = 0 alınarak yapılan bir analiz, duyarlılık kontrolü açısından anlamlı bir karşılaştırma sağlamaktadır.

7Depremin neden olduğu taşıma gücü kaybıDepremli katsayıların statik katsayıların oranları olarak ifadesi.

0.00.20.40.60.81.00.00.20.40.60.8tan θ = kh/(1 − kv)NγE/Nγ10°20°30°40°0.00.20.40.60.81.00.00.20.40.60.8tan θ = kh/(1 − kv)NqE/Nq10°20°30°40°0.00.20.40.60.81.00.00.20.40.60.8tan θ = kh/(1 − kv)NcE/Nc10°20°30°40°
Şekil 3. φ = 10°–40° ve δ = φ/2 için Denklem (19) ile hesaplanan depremli katsayıların statik katsayılara oranının tan θ ile değişimi. Her eğri, θ değerinin φ değerine ulaştığı noktada sona ermektedir.

Kaynak bu azalmaları Richards vd. (1993) çalışmasına dayanan grafikler olarak vermektedir; Şekil 3 ise bunları kapalı ifadelerden çizmektedir. Deprem en çok öz ağırlık terimini azaltmaktadır: tan θ = 0.2 için NγE, Nγ değerinin yaklaşık üçte biri kadarken NqE ve NcE statik değerlerinin yaklaşık yarısını korumaktadır.

θ = φ sınırı

θ, φ değerine yaklaştıkça aktif kama yatıklaşmakta (α = φ − θ → 0) ve üç depremli katsayının tümü sıfıra doğru azalmaktadır: sürtünmeli zeminin yatay ivmeye karşı hiçbir direnç payı kalmamaktadır. Bu nedenle kuram yalnızca kh/(1 − kv) < tan φ olduğu sürece geçerlidir ve θ ≥ φ olduğunda modül analizi sürdürmemektedir. Kuram, temelin deprem kaynaklı oturmasının da aynı kh/(1 − kv) kritik oranında başlayacağını öngörmektedir.

8Emniyetli gerilme ve kontrolquE depremli durum taşıma gücünden.

Modül emniyetli gerilmeleri, brüt ve net gerilmeleri ayrı tutarak depremli taşıma gücü quE üzerinden belirlemekte ve statik qu değerini de yanında vermektedir:

qu,net=quE−q,qall,g=quEFS,qall,n=qu,netFS(22)
VWsWsWfqappliedq = γDfDfB
Şekil 4. Taban basıncının taşıdığı yükler: kolon yükü ile temelin ve temel üzerindeki zeminin ağırlıkları; temelin yanında q = γDf örtü yükü.

Uygulanan gerilme qapplied, deprem yükleme durumunda taban seviyesindeki düşey brüt gerilmedir (birim uzunluk için V/A, yani V/B). Temel, qapplied ≤ qall,g (FSactual = quE/qapplied) ve qapplied − q ≤ qall,n koşulları sağlandığında yeterli kabul edilmektedir. Birim uzunluk başına emniyetli yük Qall = qall,g·B olarak elde edilir.

9Çözümlü örnekModülün açılış modeli; değerler anlık olarak hesaplanmaktadır.

B = 1.5 m genişliğinde, Df = 1 m derinlikte sürekli bir temel; γ = 17 kN/m³, φ = 25°, c = 30 kPa; kh = 0.25, kv = 0 (modülün açılış modeli).

δ=12.5°,KA=0.3674,KP=3.5524,αA=53.97°
Nq=9.67,Nγ=11.92,Nc=18.59,qu=874.14kPa
θ=tan−10.25=14.04°
KAE=0.6006,KPE=2.7089,αAE=36.21°
NqE=4.51,NγE=2.57,NcE=7.53
quE=(30)(7.53)+(17)(4.51)+12(17)(1.5)(2.57)=335.28kPa

Deprem, nihai taşıma gücünü 874.14 kPa değerinden 335.28 kPa değerine, yani statik değerin %38 düzeyine düşürmektedir.

10KaynaklarTeorinin kaynakları.

  • Richards, R., Elms, D.G. and Budhu, M. (1993). Seismic bearing capacity and settlements of foundations. Journal of Geotechnical Engineering, ASCE, 119(4), 662–674.
  • Das, B.M. (2017). Shallow Foundations: Bearing Capacity and Settlement, 3rd ed. CRC Press — Bölüm 6.3.1; bu sayfa, oradaki çıkarımın sırasını izlemektedir.
  • Mononobe, N. and Matsuo, H. (1929). On the determination of earth pressures during earthquakes. Proc. World Engineering Congress, Tokyo, 9, 177–185.
  • Okabe, S. (1926). General theory of earth pressure. Journal of the Japanese Society of Civil Engineers, 12(1).

Şekiller bu sayfadaki denklemlerden ölçekli olarak çizilmiştir.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi temelinizin depremli durum taşıma gücünü dakikalar içinde bulun

  • Statik ve depremli durum taşıma gücü, katsayılarıyla yan yana
  • Depremin neden olduğu taşıma gücü kaybı
  • Kesit üzerinde çizilmiş kama geometrisi
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

Taşıma gücü hakkında daha fazlası