Bu sayfada · 10 bölüm
Bu sayfada Richards, Elms ve Budhu’nun statik ve deprem yüklemesi altındaki sürekli temel için önerdiği taşıma gücü kuramı adım adım türetilmektedir: Coulomb aktif ve pasif kamaları, Nq, Nγ ve Nc katsayıları, Mononobe–Okabe katsayılarıyla psödo-statik deprem etkisi ve depremin taşıma gücünde yol açtığı azalma. Şekiller denklemlerden ölçekli olarak çizilmiştir.
1Kapsam ve kabullerİki Coulomb kaması; statik ve deprem yüklemesi.
Richards, Elms ve Budhu (1993), deprem yüklemesi altında da uygulanabilen, sürekli temel için bir taşıma gücü kuramı önermiştir. Kuram, Terzaghi ya da Meyerhof’un logaritmik spiral mekanizması yerine iki Coulomb kamasından oluşan basitleştirilmiş bir göçme yüzeyi kullanmakta ve böylece tüm taşıma gücü katsayılarını kapalı ifadelerle vermektedir: statik durum için doğrudan, depremli durum için ise Mononobe–Okabe katsayılarıyla. Bu sayfada kaynaktaki anlatım izlenmektedir. Modülde aşağıdaki kabuller yapılmaktadır:
- Df derinliğinde, B genişliğinde sürekli (şerit) bir temel; taban üstündeki zemin yalnızca q = γDf sürşarjı olarak etkimektedir.
- φ > 0 olan homojen bir c–φ zemini; göçme bölgesinde yeraltı suyu bulunmamaktadır.
- Deprem, psödo-statik bir kütle kuvveti olarak ele alınmaktadır: yatay ve düşey deprem katsayıları kh, kv zemin kamalarına ve yüklere etkimektedir.
- İki kama arasındaki düşey yüzde duvar sürtünme açısı, yazarların önerdiği gibi δ = φ/2 alınmaktadır.
2Statik göçme yüzeyiCoulomb’un aktif ve pasif kamaları ve açıları.
Temel altında zemin, Coulomb aktif kaması ABC olarak göçmektedir: temel bu kamayı aşağı doğru iter, kama da yanındaki zemini yana doğru iter. Bu zemin ise Coulomb pasif kaması BCD olarak göçer. İki kama, H yüksekliğindeki düşey BC yüzünde birleşir; duvar sürtünmesi δ bu yüzde etkimektedir. AC ve CD kayma düzlemleri yatayla αA ve αP açılarını yapmaktadır; bunlar kritik Coulomb kamalarının açılarıdır:
Temelin birim uzunluğu başına kamalara etkiyen kuvvetler (Şekil 1 b), BC üzerindeki Coulomb aktif ve pasif kuvvetleri PA, PP, kayma düzlemleri üzerindeki bileşkeler RA, RP ve WI, WIII ağırlıklarıdır. Coulomb kuvvetlerinin yatay bileşenlerinde aşağıdaki katsayılar kullanılmaktadır:
3Sürşarj terimi — NqYalnız sürşarj bulunduğunda BC üzerindeki yatay denge.
Yalnızca sürşarj göz önüne alındığında (φ ≠ 0, γ = 0, q ≠ 0) temel basıncı q′u ile gösterilmektedir. BC üzerindeki yatay kuvvetler dengededir:
ve düzgün yayılı sürşarj altında her biri, basınç katsayısı, sürşarj ve H yüksekliğinin çarpımına eşittir: aktif tarafta q′u, pasif tarafta q:
böylece
4Öz ağırlık terimi — NγKamaların ağırlığı dahil aynı denge.
Bu kez yalnızca ağırlık göz önüne alındığında (φ ≠ 0, γ ≠ 0, q = 0) temel basıncı q″u olmaktadır. Aktif tarafta bu basınç kamanın ağırlığına ek olarak bir sürşarj gibi etkir; pasif tarafta ise yalnızca ağırlık etkimektedir:
İki ifade birbirine eşitlendiğinde:
BC yüzünün yüksekliği aktif kamadan H = B tan αA olarak elde edilir ve
5Statik taşıma gücüSüperpozisyon, Nc ve statik katsayılar.
Sürşarj ve ağırlık birlikte etkidiğinde iki kısım toplanmaktadır (süperpozisyon):
Kohezyon için φ = 0 durumunda yapılan Coulomb kama analizi Nc = 6 sonucunu vermektedir; yazarlar kısalık amacıyla bilinen bağıntıyı kullanmıştır:
ve c–φ zemini üzerindeki sürekli temelin nihai taşıma gücü aşağıdaki gibi elde edilir:
| φ (°) | δ (°) | αA (°) | Nq | Nγ | Nc |
|---|---|---|---|---|---|
| 5 | 2.5 | 42.22 | 1.53 | 0.49 | 6.11 |
| 10 | 5.0 | 45.19 | 2.37 | 1.38 | 7.77 |
| 15 | 7.5 | 48.13 | 3.70 | 3.02 | 10.09 |
| 20 | 10.0 | 51.06 | 5.90 | 6.06 | 13.46 |
| 25 | 12.5 | 53.97 | 9.67 | 11.92 | 18.59 |
| 30 | 15.0 | 56.86 | 16.51 | 23.76 | 26.86 |
| 35 | 17.5 | 59.74 | 29.89 | 49.52 | 41.26 |
| 40 | 20.0 | 62.60 | 59.03 | 111.96 | 69.16 |
| 45 | 22.5 | 65.45 | 133.87 | 290.89 | 132.87 |
6Deprem yüklemesiPsödo-statik kamalar, θ ve Mononobe–Okabe katsayıları.
Deprem etkisinde aynı iki kama psödo-statik atalet kuvvetleriyle analiz edilmektedir (Şekil 2). Yerçekimi ve atalet kuvvetlerinin bileşkesi düşeyden aşağıdaki açı kadar sapmaktadır:
Kritik kamalar bu durumda aşağıdaki açıları yapmaktadır:
ve yatay toprak basıncı katsayıları Mononobe–Okabe katsayılarına dönüşmektedir:
Denge, statik durumdakiyle aynı olduğundan katsayılar biçimlerini korumaktadır:
θ = 0 için tüm depremli ifadeler statik biçimlerine dönmektedir.
7Depremin neden olduğu taşıma gücü kaybıDepremli katsayıların statik katsayıların oranları olarak ifadesi.
Kaynak bu azalmaları Richards vd. (1993) çalışmasına dayanan grafikler olarak vermektedir; Şekil 3 ise bunları kapalı ifadelerden çizmektedir. Deprem en çok öz ağırlık terimini azaltmaktadır: tan θ = 0.2 için NγE, Nγ değerinin yaklaşık üçte biri kadarken NqE ve NcE statik değerlerinin yaklaşık yarısını korumaktadır.
θ = φ sınırı
θ, φ değerine yaklaştıkça aktif kama yatıklaşmakta (α = φ − θ → 0) ve üç depremli katsayının tümü sıfıra doğru azalmaktadır: sürtünmeli zeminin yatay ivmeye karşı hiçbir direnç payı kalmamaktadır. Bu nedenle kuram yalnızca kh/(1 − kv) < tan φ olduğu sürece geçerlidir ve θ ≥ φ olduğunda modül analizi sürdürmemektedir. Kuram, temelin deprem kaynaklı oturmasının da aynı kh/(1 − kv) kritik oranında başlayacağını öngörmektedir.
8Emniyetli gerilme ve kontrolquE depremli durum taşıma gücünden.
Modül emniyetli gerilmeleri, brüt ve net gerilmeleri ayrı tutarak depremli taşıma gücü quE üzerinden belirlemekte ve statik qu değerini de yanında vermektedir:
Uygulanan gerilme qapplied, deprem yükleme durumunda taban seviyesindeki düşey brüt gerilmedir (birim uzunluk için V/A, yani V/B). Temel, qapplied ≤ qall,g (FSactual = quE/qapplied) ve qapplied − q ≤ qall,n koşulları sağlandığında yeterli kabul edilmektedir. Birim uzunluk başına emniyetli yük Qall = qall,g·B olarak elde edilir.
9Çözümlü örnekModülün açılış modeli; değerler anlık olarak hesaplanmaktadır.
B = 1.5 m genişliğinde, Df = 1 m derinlikte sürekli bir temel; γ = 17 kN/m³, φ = 25°, c = 30 kPa; kh = 0.25, kv = 0 (modülün açılış modeli).
Deprem, nihai taşıma gücünü 874.14 kPa değerinden 335.28 kPa değerine, yani statik değerin %38 düzeyine düşürmektedir.
10KaynaklarTeorinin kaynakları.
- Richards, R., Elms, D.G. and Budhu, M. (1993). Seismic bearing capacity and settlements of foundations. Journal of Geotechnical Engineering, ASCE, 119(4), 662–674.
- Das, B.M. (2017). Shallow Foundations: Bearing Capacity and Settlement, 3rd ed. CRC Press — Bölüm 6.3.1; bu sayfa, oradaki çıkarımın sırasını izlemektedir.
- Mononobe, N. and Matsuo, H. (1929). On the determination of earth pressures during earthquakes. Proc. World Engineering Congress, Tokyo, 9, 177–185.
- Okabe, S. (1926). General theory of earth pressure. Journal of the Japanese Society of Civil Engineers, 12(1).
Şekiller bu sayfadaki denklemlerden ölçekli olarak çizilmiştir.
Teoriden kendi tasarımınıza
Kendi temelinizin depremli durum taşıma gücünü dakikalar içinde bulun
- Statik ve depremli durum taşıma gücü, katsayılarıyla yan yana
- Depremin neden olduğu taşıma gücü kaybı
- Kesit üzerinde çizilmiş kama geometrisi
- PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

PDF