GeoTerva Modülü açın

Teori · Oturma

Kum ve çakılın elastik oturması: drenajlı tabakalar ve Steinbrenner etki faktörleri

Drenajlı koşulda oturan kum ve çakıl tabakaları üzerindeki bir temelin oturmasının nasıl bulunduğu: elastisite kuramı, tabaka tabaka uygulanan Steinbrenner etki faktörleri, net gerilme ile merkez, köşe ve rijit temel değerleri; modülün formülleriyle birlikte.

Modül çevrimiçi olarak tarayıcınızda; telefonda, tablette ya da bilgisayarda çalışır. Kurulum gerekmez, donanım kilidi yoktur.

Elastik oturma — granüler zemin · Sonuçlar
Elastik oturma — granüler zemin modülü, Analiz et düğmesinden sonra: çizim ve yanındaki sonuçlar
Bu sayfada · 13 bölüm
  1. 1Kapsam
  2. 2Elastisite teorisi
  3. 3Steinbrenner etki faktörleri
  4. 4Tabakalı profil
  5. 5Granüler tabakalar
  6. 6Net gerilme
  7. 7Oturma hesabının derinliği
  8. 8Esnek ve rijit temeller
  9. 9Temel gömülmesi
  10. 10Renk bandı alanları
  11. 11İşaret düzeni ve kabuller
  12. 12Kapsam dışında kalanlar
  13. 13Kaynaklar
GeoTerva mühendislik ekibi tarafındanUpdated 2026-10-185 dk okumaFree, no sign-up

Modül, granüler zeminlerden (kum, çakıl) oluşan tabakalı bir profil üzerindeki temelin ani (elastik) oturmasını elastisite kuramıyla hesaplamaktadır. Granüler tabakalar drenajlı koşulda oturur: su, yükün uygulanma hızıyla ortamı terk ettiğinden oturma yalnızca elastik oturmadan ibarettir ve eklenecek bir konsolidasyon oturması bulunmamaktadır. Hesap, kapalı biçimli analitik bir çözümdür; sonlu elemanlar kullanılmamaktadır.

First slide of the lecture slides: Elastic settlement — granularPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

36 slides · PDF · 1005 KB

1Kapsam

Kil tabakaları için ayrı bir modül, Elastik oturma — kohezyonlu zemin modülü bulunmakta, bu tabakaların konsolidasyonu ise Konsolidasyon oturması modülünde hesaplanmaktadır; 2B oturma modülü, her iki tür tabakayı içeren tek bir profilde bu üç hesabı birleştirmektedir.

2Elastisite teorisi

Net gerilme qnet taşıyan tam esnek bir temel altında düşey birim şekil değiştirme Hooke yasasından, oturma ise bunun integralinden elde edilir (kaynak):

S = ∫ εz dz = ∫ [Δσz − ν(Δσx + Δσy)] / E dz

Gerilme artışları homojen elastik yarı sonsuz ortama aittir (Boussinesq). Yanal gerilmeler ν değerine bağlı olduğundan birim şekil değiştirme — ve dolayısıyla oturma — hem E hem de ν değerine bağlıdır.

3Steinbrenner etki faktörleri

Üniform yüklü bir dikdörtgenin köşesi için integralin kapalı formda bir çözümü bulunmaktadır (Steinbrenner; kaynak):

S = qnet · α · B′ · (1 − ν²)/E · Is    Is = F1 + (1 − 2ν)/(1 − ν) · F2
F1 = (A0 + A1)/π    F2 = (n′/2π) · tan−1A2
A0 = m′ ln[(1 + √(m′² + 1))·√(m′² + n′²) / (m′(1 + √(m′² + n′² + 1)))]
A1 = ln[(m′ + √(m′² + 1))·√(1 + n′²) / (m′ + √(m′² + n′² + 1))]    A2 = m′ / (n′ √(m′² + n′² + 1))

burada m′ = L′/B′ ve n′ = z/B′ olup B′ köşe dikdörtgeninin kısa kenarıdır. B × L boyutlu bir temelin merkezi, B/2 × L/2 boyutlu dört dikdörtgenin ortak köşesidir: α = 4, B′ = B/2; temelin köşesi ise dikdörtgenin tamamının köşesidir: α = 1, B′ = B. Diğer herhangi bir nokta için, köşesi o noktada bulunan dört dikdörtgenin işaretli toplamı alınır. Şerit temel için (m′ → ∞): F1 = ln(1 + n′²)/2π, F2 = (n′/2π)·tan−1(1/n′); kenarda α = 2, B′ = B. Hesap motoru formülleri doğrudan hesaplar.

4Tabakalı profil

Temel seviyesinin altında ztop ve zbottom derinlikleri arasında kalan bir tabakanın katkısı, kendi E ve ν değerleriyle, yarı sonsuz ortam çözümünün bu iki derinlik arasındaki farkıdır:

ΔS = qnet · α · B′ · (1 − ν²)/E · [Is(zbottom) − Is(ztop)]

Bu ifade, homojen yarı sonsuz ortam gerilmeleriyle Hooke birim şekil değiştirmesinin tabaka boyunca integralidir; söz konusu kabul için kesin olduğundan sonuç dilim kalınlığına (Δz) bağlı değildir (dilimler yalnızca tablolar ve alanlar için kullanılır). Bu yaklaşım, tek tabakalı bir formüldeki ağırlıklı ortalama elastisite modülünün yerini alır. Rijitliği derinlikle artan bir tabaka birkaç tabakaya ayrılarak tanımlanır.

5Granüler tabakalar

TabakaDavranışEν
Granüler (kum, çakıl)drenajlıE′, örn. E′/pa = α · N60ν′ ≈ 0.25 – 0.35

Kumlar için kaynakta E′/pa = α·N60 bağıntısı verilmektedir; burada α = 5 (ince dane içeren kum), 10 (temiz, normal konsolide kum) ve 15 (temiz, aşırı konsolide kum), pa ≈ 100 kPa alınmaktadır. Kumun modülü derinlikle artmaktadır; bu nedenle kalın bir tabakanın, E′ değeri derinlikle artan birkaç tabakaya bölünmesi uygundur.

6Net gerilme

qnet = qgross − σ′v0(Dexc)

Kazı, tabanındaki efektif örtü yükünü kaldırır (yeraltı su seviyesi değişmez). Boşaltma ve yeniden yükleme için tek bir elastisite modülü kullanıldığından kazının elastik geri şişmesi yeniden yüklemede geri alınır; dolayısıyla ani oturmayı net gerilme belirler. Sıfır ya da sıfırdan küçük bir net gerilme oturma oluşturmaz (negatif değer elastik geri şişmeyi ifade eder).

7Oturma hesabının derinliği

Birim şekil değiştirme hesap derinliği zlim seviyesine kadar toplanır. Bu derinlik ya merkez altındaki Boussinesq gerilme artışının p · q değerine düştüğü etki derinliği (yaygın olarak %10 alınır; z′ ≈ 2.09 B (kare), 2.55 B (L = 1.5 B), 2.92 B (L = 2 B), 6.34 B (şerit)) ya da Steinbrenner’in rijit taban üzerindeki tabakasını modelleyen profil tabanı olarak alınır. Profil etki derinliğinin üzerinde sona erdiğinde, son tabakanın bu derinliğe kadar devam ettiği kabul edilir.

8Esnek ve rijit temeller

Formüller tam esnek bir temelin oturmasını verir: oturma merkezde en büyük, köşede en küçüktür; bu ikisi arasındaki fark esnek temelin farklı oturmasıdır. Rijit bir temel üniform olarak oturur; bu oturma, esnek temelin merkezindeki oturmanın yaklaşık 0.93 katıdır (kaynak).

9Temel gömülmesi

Fox derinlik düzeltmesi, gömülü bir temelin oturmasını Df/B, B/L ve ν değerlerine bağlı bir derinlik faktörü If ile azaltır (kaynak). Modülde If = 1 alınmıştır; azaltma uygulanmaz, bu yaklaşım güvenli taraftadır.

10Renk bandı alanları

Kontürler ve Oturma görünümleri, merkezden geçen kesit üzerinde bir büyüklüğü renk bantlarıyla gösterir (lejantta her üç sınırdan birinin değeri verilir): net gerilmenin oluşturduğu Boussinesq gerilme artışı, tabakaların elastisite modülü, düşey birim şekil değiştirme ve o derinlikteki bir noktanın oturması S(z) — nokta ile zlim arasındaki zeminin sıkışması. Birim şekil değiştirme ve oturma, sonuçlarla aynı dilimler, E ve ν değerleri ile söz konusu noktadaki Steinbrenner faktörleri kullanılarak hesaplanır; bu nedenle orta eksen üzerinde temel seviyesindeki değer, sonuçlarda verilen oturmaya eşittir.

Deformasyon alanları için sınıflar. Oturma, kabarma ve birim şekil değiştirme yükün altında en büyük, derinlerde ise küçüktür. Eşit bantlar kullanılsaydı kesitin alt kısmının tamamı ilk banda düşer ve görüntü, hareket temelin hemen altında duruyormuş gibi okunurdu. Bu nedenle söz konusu alanlar, en büyük değerin 1/1.5 katından başlayarak 2 · 3 · 5 · 7 · 10 · 1 × 300n sınırlarına sahip sınıflarla ve renkler sınıflara dağıtılarak gösterilir; her sınır lejantta yazılır. Gerilmeler, elastisite modülü ve işaret değiştiren net deformasyon otuz altı eşit bantla gösterilmeye devam eder.

11İşaret düzeni ve kabuller

  • Oturma pozitiftir. Üst bilgi çubuğunda birimlerin yanındaki seçici, gösterimi düşey yerdeğiştirmenin yukarı doğru pozitif olduğu kurala (oturma negatif) çevirir; bu değişiklik sonuçlarda, tablolarda, çizimlerde ve raporda uygulanır. Hesap motoru, Hesaplar sekmesindeki türetim ile birim şekil değiştirmeler ve gerilmeler (basınç pozitif) klasik kurala bağlı kalır.
  • Temel seviyesi = kazı tabanı (kazı yoksa zemin yüzeyi); tam esnek temel üzerinde üniform gerilme.
  • Her tabakada homojen elastik yarı sonsuz ortam gerilmeleri (o tabakanın ν değeriyle).
  • Tüm tabakalar granülerdir ve drenajlı koşulda oturur (E′, ν′).
  • Gömülme düzeltmesi uygulanmaz; rijit temel ≈ 0.93 × esnek temel merkezi.

Bir modele uygulanan tüm kabuller, sonuçlarıyla birlikte listelenir (Uyarılar ve kabuller).

12Kapsam dışında kalanlar

  • Kil tabakaları: ani oturmaları Elastik oturma — kohezyonlu zemin modülünde, konsolidasyonları Konsolidasyon oturması modülünde, toplamları ise 2B oturma modülünde hesaplanmaktadır.
  • Kum için ampirik yöntemler (Schmertmann birim şekil değiştirme etki faktörü, SPT ya da CPT verilerine dayalı abaklar) ve Mayne & Poulos’un derinlikle artan elastisite modülü.
  • Esnek ile rijit arasındaki temel rijitliği, zemin–yapı etkileşimi, sonlu elemanlar.

13Kaynaklar

  • Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage.
  • Steinbrenner, W. (1934). Tafeln zur Setzungsberechnung. Die Strasse, 1, 121–124.
  • Fox, E.N. (1948). The mean elastic settlement of a uniformly loaded area at a depth below the ground surface. Proc. 2nd ICSMFE, Rotterdam, 1, 129–132.
  • Bowles, J.E. (1996). Foundation Analysis and Design, 5th ed. McGraw-Hill.
  • Duncan, J.M. & Buchignani, A.L. (1976). An engineering manual for settlement studies. University of California, Berkeley.
  • Kulhawy, F.H. & Mayne, P.W. (1990). Manual on Estimating Soil Properties for Foundation Design. EPRI EL-6800.

Teoriden kendi tasarımınıza

Kendi temelinizin elastik oturmasını dakikalar içinde bulun

  • Merkezdeki, köşedeki ve rijit temel için oturma
  • Her tabakanın payı
  • Gerilme, birim şekil değiştirme ve oturma renk bantları
  • PDF olarak kaydedilen, derli toplu bir hesap raporu. Çevrimiçi: kurulum yok, donanım kilidi yok; telefonda, tablette ya da bilgisayarda

Oturma hakkında daha fazlası