1Steinbrenner'in çözdüğü problemBir köşenin oturması, kapalı formda.
Bir temel, yüklendiği anda, herhangi bir suyun kilden ayrılmaya zamanı olmadan oturur. Bu ani (elastik) oturma için zemin lineer elastik bir cisim olarak ele alınır ve yüklü seviyedeki bir noktanın oturması, altındaki düşey birim deformasyonun integralidir:
Gerilme artışları Boussinesq elastik yarı uzayınınkilerdir (bkz. Boussinesq nokta yükü ve dikdörtgen temel altında gerilme). Steinbrenner (1934), bu birim deformasyonu, düzgün q basıncı taşıyan esnek bir B′ × L′ dikdörtgeninin köşesi altında, yüzeyden rijit bir tabanın birim deformasyonu durdurduğu H derinliğine kadar kapalı formda integre etmiştir:
E ve ν, tabakanın modülü ve Poisson oranıdır. Sonuç, zeminle birlikte hareket eden tamamen esnek bir alanın oturmasıdır; rijit bir temel bunu eşitler, aşağıda gösterildiği gibi. F1 ve F2 boyutsuzdur ve yalnızca dikdörtgenin şekline ve tabakanın kalınlığına bağlıdır.
2F1 ve F2m′ = L′/B′ ve n′ = H/B′'nin fonksiyonları.
B′ köşe dikdörtgeninin kısa kenarı olmak üzere, m′ = L′/B′ ≥ 1 ve n′ = H/B′:
Bir şerit için (m′ → ∞) faktörler limit değerleri alır
Tabaka kalınlaştıkça F1 büyür, oysa bir dikdörtgenin F2 değeri bir maksimumdan geçer ve söner (bir şerit için 1/(2π) = 0.159'e yaklaşır). Kare bir köşe için F1 elastik yarı uzayda (n′ → ∞) 0.561'e yaklaşır, derin zeminde esnek bir karenin değeri; bir şerit için sınırsız büyür (n′ = 0.735'de 10, n′ = 0.954'de 20), çünkü sonsuz derinlikteki elastik bir cisim üzerindeki sonsuz uzunluktaki bir yükün sonlu oturması yoktur. Bu nedenle bir şerit temel her zaman seçilen bir derinliğe kadar hesaplanır.
3F1 ve F2 tabloların′ = 0.25–20, m′ = 1 ila şerit.
| n′ \ m′ | 1 | 1.2 | 1.5 | 2 | 2.5 | 3 | 4 | 5 | 10 | şerit |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.25 | 0.014 | 0.013 | 0.012 | 0.011 | 0.010 | 0.010 | 0.010 | 0.010 | 0.010 | 0.010 |
| 0.5 | 0.049 | 0.046 | 0.043 | 0.040 | 0.038 | 0.038 | 0.037 | 0.036 | 0.036 | 0.036 |
| 0.75 | 0.095 | 0.090 | 0.085 | 0.080 | 0.077 | 0.076 | 0.074 | 0.073 | 0.071 | 0.071 |
| 1 | 0.142 | 0.138 | 0.132 | 0.125 | 0.121 | 0.118 | 0.115 | 0.113 | 0.111 | 0.110 |
| 1.5 | 0.224 | 0.224 | 0.220 | 0.213 | 0.207 | 0.203 | 0.197 | 0.194 | 0.189 | 0.188 |
| 2 | 0.285 | 0.290 | 0.292 | 0.289 | 0.284 | 0.279 | 0.271 | 0.267 | 0.259 | 0.256 |
| 2.5 | 0.330 | 0.341 | 0.349 | 0.351 | 0.348 | 0.344 | 0.336 | 0.331 | 0.320 | 0.315 |
| 3 | 0.363 | 0.379 | 0.393 | 0.402 | 0.402 | 0.400 | 0.392 | 0.386 | 0.373 | 0.366 |
| 4 | 0.408 | 0.431 | 0.455 | 0.476 | 0.484 | 0.487 | 0.484 | 0.479 | 0.462 | 0.451 |
| 5 | 0.437 | 0.465 | 0.496 | 0.526 | 0.543 | 0.551 | 0.554 | 0.552 | 0.534 | 0.519 |
| 6 | 0.457 | 0.489 | 0.524 | 0.563 | 0.585 | 0.598 | 0.609 | 0.610 | 0.595 | 0.575 |
| 7 | 0.471 | 0.506 | 0.545 | 0.590 | 0.618 | 0.635 | 0.653 | 0.658 | 0.647 | 0.623 |
| 8 | 0.482 | 0.519 | 0.561 | 0.611 | 0.643 | 0.664 | 0.688 | 0.697 | 0.692 | 0.664 |
| 10 | 0.498 | 0.537 | 0.584 | 0.641 | 0.679 | 0.707 | 0.740 | 0.758 | 0.768 | 0.735 |
| 15 | 0.519 | 0.562 | 0.615 | 0.682 | 0.730 | 0.766 | 0.816 | 0.848 | 0.897 | 0.863 |
| 20 | 0.529 | 0.575 | 0.631 | 0.702 | 0.756 | 0.797 | 0.856 | 0.896 | 0.977 | 0.954 |
| n′ \ m′ | 1 | 1.2 | 1.5 | 2 | 2.5 | 3 | 4 | 5 | 10 | şerit |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.25 | 0.049 | 0.050 | 0.051 | 0.052 | 0.052 | 0.052 | 0.052 | 0.053 | 0.053 | 0.053 |
| 0.5 | 0.074 | 0.077 | 0.081 | 0.084 | 0.085 | 0.086 | 0.087 | 0.087 | 0.088 | 0.088 |
| 0.75 | 0.083 | 0.089 | 0.095 | 0.101 | 0.104 | 0.106 | 0.108 | 0.109 | 0.110 | 0.111 |
| 1 | 0.083 | 0.091 | 0.100 | 0.109 | 0.114 | 0.117 | 0.120 | 0.122 | 0.124 | 0.125 |
| 1.5 | 0.075 | 0.084 | 0.096 | 0.110 | 0.118 | 0.124 | 0.130 | 0.134 | 0.139 | 0.140 |
| 2 | 0.064 | 0.074 | 0.086 | 0.102 | 0.114 | 0.121 | 0.131 | 0.136 | 0.145 | 0.148 |
| 2.5 | 0.055 | 0.064 | 0.076 | 0.093 | 0.106 | 0.115 | 0.127 | 0.135 | 0.147 | 0.151 |
| 3 | 0.048 | 0.056 | 0.068 | 0.084 | 0.097 | 0.108 | 0.122 | 0.131 | 0.147 | 0.154 |
| 4 | 0.037 | 0.044 | 0.054 | 0.069 | 0.082 | 0.093 | 0.110 | 0.121 | 0.145 | 0.156 |
| 5 | 0.031 | 0.036 | 0.045 | 0.058 | 0.070 | 0.080 | 0.098 | 0.111 | 0.140 | 0.157 |
| 6 | 0.026 | 0.031 | 0.038 | 0.050 | 0.060 | 0.070 | 0.087 | 0.101 | 0.135 | 0.158 |
| 7 | 0.022 | 0.027 | 0.033 | 0.043 | 0.053 | 0.062 | 0.078 | 0.092 | 0.129 | 0.158 |
| 8 | 0.020 | 0.023 | 0.029 | 0.038 | 0.047 | 0.055 | 0.071 | 0.084 | 0.124 | 0.158 |
| 10 | 0.016 | 0.019 | 0.023 | 0.031 | 0.038 | 0.046 | 0.059 | 0.071 | 0.112 | 0.159 |
| 15 | 0.011 | 0.013 | 0.016 | 0.021 | 0.026 | 0.031 | 0.041 | 0.050 | 0.088 | 0.159 |
| 20 | 0.008 | 0.010 | 0.012 | 0.016 | 0.020 | 0.024 | 0.031 | 0.039 | 0.071 | 0.159 |
B′, yüklü köşe dikdörtgeninin kısa kenarı ve H, altındaki elastik tabakanın kalınlığıdır. Değerler, GeoTerva tarafından elastik oturma modüllerinin kullandığı fonksiyonlarla hesaplanmıştır.
Tablodaki değerler arasında F1 ve F2 doğrusal olarak enterpole edilebilir; GeoTerva modülleri enterpolasyon yapmaz, yukarıdaki formülleri tam m′ ve n′ için değerlendirir.
4Poisson oranı ve IsF2 drenajsız kilde sıfırlanır.
Poisson oranı iki kez girer: öndeki (1 − ν²) faktörü aracılığıyla ve Is içindeki F2'nin ağırlığı aracılığıyla, (1 − 2ν)/(1 − ν), bu ν = 0.750 için 0.2, ν = 0.571 için 0.3 ve ν = 0.333 için 0.4'dir. Drenajına izin verilenden daha hızlı yüklenen doygun bir kil sabit hacimde deforme olur, ν = 0.5: ağırlık sıfırdır, F2 düşer ve Is = F1 olur (Tablo 1). Yüklendikçe drenaj yapan kum ve çakıl için ν′ genellikle 0.25 ile 0.35 arasında alınır.
| n′ | m′ = 1, ν = 0.2 | m′ = 1, ν = 0.3 | m′ = 1, ν = 0.4 | m′ = 2, ν = 0.2 | m′ = 2, ν = 0.3 | m′ = 2, ν = 0.4 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.25 | 0.050 | 0.041 | 0.030 | 0.049 | 0.040 | 0.028 |
| 0.5 | 0.104 | 0.091 | 0.073 | 0.103 | 0.088 | 0.068 |
| 0.75 | 0.157 | 0.142 | 0.122 | 0.156 | 0.138 | 0.114 |
| 1 | 0.204 | 0.190 | 0.170 | 0.207 | 0.187 | 0.161 |
| 1.5 | 0.280 | 0.267 | 0.249 | 0.295 | 0.276 | 0.250 |
| 2 | 0.333 | 0.322 | 0.306 | 0.366 | 0.348 | 0.323 |
| 2.5 | 0.371 | 0.361 | 0.348 | 0.421 | 0.405 | 0.382 |
| 3 | 0.399 | 0.390 | 0.379 | 0.465 | 0.450 | 0.430 |
| 4 | 0.436 | 0.430 | 0.421 | 0.528 | 0.515 | 0.499 |
| 5 | 0.460 | 0.455 | 0.447 | 0.570 | 0.560 | 0.546 |
| 6 | 0.476 | 0.472 | 0.466 | 0.600 | 0.591 | 0.579 |
| 7 | 0.488 | 0.484 | 0.479 | 0.622 | 0.615 | 0.604 |
| 8 | 0.497 | 0.494 | 0.489 | 0.639 | 0.633 | 0.623 |
| 10 | 0.510 | 0.507 | 0.503 | 0.664 | 0.658 | 0.651 |
| 15 | 0.527 | 0.525 | 0.522 | 0.697 | 0.694 | 0.689 |
| 20 | 0.535 | 0.534 | 0.532 | 0.714 | 0.712 | 0.708 |
ν = 0.5 için, Is = Tablo 1'deki F1. Değerler GeoTerva tarafından hesaplanmıştır.
5Merkez, köşe ve rijit temelKöşe dikdörtgenlerinin süperpozisyonu.
Steinbrenner'in faktörleri bir köşenin oturmasını verir. Yüzeydeki herhangi bir nokta dört dikdörtgenin köşesidir ve bunların oturmaları toplanır (veya yüklü alanın dışındaki bir nokta için çıkarılır). Esnek bir B × L temeli için:
- Merkez: dört adet B/2 × L/2 boyutunda dikdörtgen, böylece B′ = B/2, m′ = L/B ve n′ = 2H/B olur: S = 4·q·(B/2)·(1 − ν²)/E·Is.
- Köşe: dikdörtgenin tamamı, B′ = B, m′ = L/B ve n′ = H/B: S = q·B·(1 − ν²)/E·Is.
- Şerit kenarı: iki yarı sonsuz şerit, şerit faktörleri ile birlikte S = 2·q·B·(1 − ν²)/E·Is.
S = qB(1 − ν²)/E · Ic şeklinde yazıldığında, merkez faktörü Ic = 2Is(L/B, 2H/B) şöyledir:
| H/B | L/B = 1, ν = 0.3 | L/B = 1, ν = 0.5 | L/B = 2, ν = 0.3 | L/B = 2, ν = 0.5 | L/B = 5, ν = 0.3 | L/B = 5, ν = 0.5 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.5 | 0.379 | 0.284 | 0.375 | 0.250 | 0.366 | 0.227 |
| 1 | 0.643 | 0.570 | 0.695 | 0.578 | 0.689 | 0.534 |
| 1.5 | 0.781 | 0.726 | 0.899 | 0.803 | 0.922 | 0.773 |
| 2 | 0.859 | 0.816 | 1.031 | 0.952 | 1.096 | 0.958 |
| 3 | 0.943 | 0.914 | 1.182 | 1.126 | 1.336 | 1.221 |
| 5 | 1.014 | 0.996 | 1.317 | 1.281 | 1.596 | 1.515 |
| 10 | 1.068 | 1.059 | 1.423 | 1.405 | 1.837 | 1.793 |
| yarı uzay | 1.122 | 1.122 | 1.532 | 1.532 | 2.105 | 2.105 |
Yarı uzay: H/B = 106 ile hesaplanmıştır. Köşe faktörü, Tablo 1–3'den okunan Is(L/B, H/B)'dir. Değerler, GeoTerva tarafından elastik oturma modüllerinin kullandığı fonksiyonlarla hesaplanmıştır.
Derin zeminde esnek bir karenin merkezi Ic = 1.122 ve köşesi 0.561 kadar oturur; bu yarı uzay değerleri ilk kez Schleicher (1926) tarafından verilmiştir: merkez, köşenin iki katı kadar oturur. Sonlu kalınlıktaki bir tabaka daha az oturur, tabaka ne kadar inceyse oturma o kadar azalır.
Rijit bir temel bu çanak şeklindeki oturmayı takip edemez ve düzenli olarak oturur. GeoTerva modülleri, rijit temelin oturmasını esnek merkezin oturmasının 0.93 katı olarak alır. Temel derinliği için herhangi bir azaltma uygulanmaz: gömülü bir temelin oturmasını düşüren Fox (1948) derinlik faktörü, güvenli tarafta kalmak adına 1 olarak alınmıştır. Tabakalı bir profil, her tabakaya kendi E ve ν değerlerinin ve alt yüzeyi ile üst yüzeyi arasındaki Is farkının verilmesiyle yönetilir (bkz. bir temelin elastik oturması).
6Çözümlü örnekKaya üzerindeki kum tabakasında bulunan bir temel.
B × L = 2.5 m × 4.0 m boyutlarında esnek bir temel, zemin yüzeyinde q = 150 kPa net basınç taşımaktadır. Altında kaya üzerinde 30 m kalınlığında, E′ = 0.3 MPa ve ν′ = 7.5 olan orta sıkı bir kum bulunmaktadır. Öndeki faktör q(1 − ν²)/E = 150 × 0.91 / 30000 = 4.550 × 10−3 ve (1 − 2ν)/(1 − ν) = 0.5714 şeklindedir.
- Merkez: B′ = 1.25 m, m′ = 2.00/1.25 = 1.60, n′ = 7.5/1.25 = 6.00: F1 = 0.5337, F2 = 0.0405, Is = 0.5337 + 0.5714 × 0.0405 = 0.5568. S = 4 × 1.25 × 4.550 × 10−3 × 0.5568 = 12.7 mm.
- Köşe: B′ = 2.5 m, m′ = 1.60, n′ = 3.00: F1 = 0.3955, F2 = 0.0713, Is = 0.4363. S = 2.5 × 4.550 × 10−3 × 0.4363 = 5.0 mm.
- Rijit temel: 0.93 × 12.67 = 11.8 mm.
Esnek temel, merkezinde köşelerine göre 7.7 mm daha fazla otururdu. Elastik oturma modülü, profilin altını hesap derinliği alarak bu temel için aynı üç değeri verir. Eğer tabaka, aynı modüle sahip drenajsız yüklenen doygun bir kil olsaydı (Eu = 30 MPa ve ν = 0.5), merkez Is = F1 = 0.5337 değerini ve 1 − ν² = 0.75 faktörünü alırdı: S = 10.0 mm.
7SorularKısa cevaplar.
F1 ve F2 nedir?
Rijit bir taban üzerindeki H kalınlığındaki elastik bir tabaka üzerinde, düzenli yüklü esnek bir dikdörtgenin köşesinin oturması için Steinbrenner (1934) tarafından geliştirilen kapalı form çözümündeki m′ = L′/B′ ve n′ = H/B′'nin iki boyutsuz fonksiyonudur. Bunlar Is = F1 + (1 − 2ν)/(1 − ν)·F2 ve S = qB′(1 − ν²)Is/E şeklinde birleşir.
Kil için neden Is = F1'dir?
Drenaj yapabileceğinden daha hızlı yüklenen doygun bir kil sabit hacimde deforme olur, dolayısıyla ν = 0.5. Bu durumda F1'nin (2 − 1ν)/(2 − ν) çarpanı sıfır olur ve köşe oturması q·B′·0.75·F1/Eu haline gelir.
Bir temelin merkezindeki oturma nasıl bulunur?
Temeli merkezde kesişen dört adet B/2 × L/2 boyutundaki dikdörtgene bölün ve bunların köşe oturmalarını toplayın: S = 4q(B/2)(1 − ν²)Is(L/B, 2H/B)/E. Derin zeminde esnek bir karenin merkezi 1.122·qB(1 − ν²)/E kadar oturur, bu da köşesinin iki katıdır.