1FormülElastik zemin üzerinde esnek bir temel.
Üniform bir qnet net basıncı taşıyan B × L boyutlarındaki bir temelin ani oturması şu şekilde yazılır:
E ve ν zeminin modülü ve Poisson oranıdır; I ise temelin şekline, altındaki sıkışabilir zeminin H kalınlığına ve dikkate alınan noktaya bağlı olan boyutsuz bir etki faktörüdür. Bu, elastisite teorisinden gelir: Steinbrenner (1934), üniform yüklü bir dikdörtgenin köşesinin altındaki düşey birim şekil değiştirmeyi rijit bir tabana kadar entegre etmiş olup, temelin diğer noktaları köşe dikdörtgenlerinin toplamıdır (bkz. Steinbrenner etki faktörleri):
Temel tamamen esnek kabul edilir: zemini takip ederek merkezinde en çok, köşelerinde ise en az oturmayı yapar. Derin zeminlerde esnek bir karenin merkezi için I = 1.122, bir köşesi için 0.561 ve alanı üzerinden ortalaması 0.946'dir (Schleicher'in yarı uzay değerleri (1926)). Rijit bir temel üniform olarak oturur; GeoTerva modülleri bunun oturmasını esnek merkezin 0.93 katı olarak alır ki bu çoğu durumda esnek temelin ortalama oturmasının üzerinde yer alır (aşağıdaki çözümlü örnekte 14.2 mm'ye karşı 12.3 mm) ve böylece güvenli tarafta kalır.
2Drenajsız kil, drenajlı kumHangi modül ve hangi Poisson oranı.
- Kil ve silt. Doygun bir kil, suyun onu terk edebileceğinden çok daha hızlı yüklenir, bu nedenle önce sabit hacimde deforme olur: ani oturma bir distorsiyondur ve drenajsız Eu modülü ve ν = 0.5 ile hesaplanır. Ardından 1 − ν² = 0.75 olur ve Steinbrenner’in Is değeri F1 değerine indirgenir. Eu genellikle drenajsız kayma dayanımı ile ilişkilendirilir, Eu = β·cu, burada β birkaç yüz ile yaklaşık 1500 arasında değişir; plastik ve aşırı konsolide killer için daha düşüktür (Duncan ve Buchignani, 1976). Hacim değişimi daha sonra, su drene oldukça meydana gelir: bu, ayrı bir bileşen olan konsolidasyon oturmasıdır.
- Kum ve çakıl. Granüler bir zemin yüklendikçe drene olur, dolayısıyla oturması E′ ve ν′ ≈ 0.25–0.35 ile drenajlı, elastik oturmadır; eklenecek bir konsolidasyon yoktur. SPT darbe sayısından, E′/pa = α·N60 olarak bulunur; burada α, ince malzemeli kumlar için 5, temiz normal konsolide kumlar için 10 ve temiz aşırı konsolide kumlar için 15'dir, pa ≈ 100 kPa (Kulhawy ve Mayne, 1990). Bir kumun modülü derinlikle artar: kalın bir tabakanın, artan E′ değerlerine sahip birkaç tabaka olarak girilmesi daha uygundur.
3Net basınç ve hesap derinliğiZemini neyin yüklediği ve ne kadar derine kadar hesaba katıldığı.
Bir kazıya yerleştirilen temel, öncelikle çıkarılan toprağın ağırlığı kadar zemini boşaltır. Boşalma ve yeniden yükleme için tek bir modül kullanıldığında, temel yüklendikçe geri sıçrama telafi edilir, böylece oturma net basınç tarafından belirlenir:
σ′v0(D), temel seviyesindeki efektif overburden basıncıdır. Gömülmenin kendisi tepkiyi biraz sertleştirir; Fox'un derinlik faktörü (1948) bunu ifade eder ve GeoTerva modülleri, güvenli tarafta kalmak adına bunu 1 olarak alır.
Bir temel altındaki gerilme derinlikle birlikte azalır ancak asla sıfıra inmez, bu nedenle birim şekil değiştirme bir hesaplama derinliğine kadar toplanır: ya Steinbrenner çözümünde olduğu gibi rijit bir tabakanın (kaya, yoğun çakıl) deformasyonu durdurduğu sıkışabilir profilin altına veya merkez altındaki gerilme artışının basıncın p oranına düştüğü etki derinliğine kadar; yaygın seçim 10 %'dir:
| L/B | p = 10 % | p = 20 % |
|---|---|---|
| 1 | 2.09 | 1.40 |
| 1.5 | 2.55 | 1.70 |
| 2 | 2.92 | 1.94 |
| 3 | 3.51 | 2.28 |
| 5 | 4.33 | 2.68 |
| 10 | 5.44 | 3.03 |
| şerit | 6.34 | 3.13 |
Düzgün yüklü bir dikdörtgen veya şeridin merkezi altındaki Boussinesq gerilmesi. Değerler, GeoTerva tarafından oturma modüllerinin kullandığı fonksiyon ile hesaplanmıştır.
Etki derinliği temel ile birlikte büyür: p = 10 % için bir şerit temel, aynı genişlikteki bir kare temelden 3.0 kat daha derine ulaşır. Profil etki derinliğinin üzerinde sona erdiğinde, modüller son tabakayı buraya kadar uzatır.
4Tabakalı zeminHer tabakanın kendi E ve ν değerleri vardır.
Zemin nadiren tek bir malzemeden oluşur. Temel seviyesinin zt ve zb derinlikleri arasındaki bir tabaka, kendi modülü ve Poisson oranıyla, Steinbrenner çözümünün alt ve üst sınırları arasındaki farkı katkıda bulundurur:
merkezde α = 4, B′ = B/2 ve köşede α = 1, B′ = B olmak üzere. Tabakalar üzerindeki toplam, tek tabakalı formülün ağırlıklı ortalama modülünün yerini alır ve bir tabaka içinde sonuç, tabakanın ne kadar ince dilimlendiğine bağlı değildir. Tablo 2, derinlikle artan bir modülün etkisini göstermektedir: D = 1.0 m'de, tamamı qnet = 150 kPa olan, 15 m'ye kadar E′ = 4 MPa, 30 m'ye kadar 9 MPa ve daha aşağıda 60 MPa olan bir kumda (ν′ = 0.3) artan genişlikteki kare temeller ile aynı temellerin E′ = 30 MPa olan homojen bir kumdaki durumu karşılaştırılmıştır.
| B (m) | zlim (m) | S merkez (mm) | S köşe (mm) | S rijit (mm) | S/B (mm/m) | Homojen E′ = 30 MPa: S merkez (mm) | Homojen: S/B (mm/m) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 3.09 | 7.9 | 3.0 | 7.4 | 7.91 | 4.0 | 3.96 |
| 1.5 | 4.13 | 11.8 | 4.4 | 11.0 | 7.87 | 5.9 | 3.96 |
| 2 | 5.17 | 15.0 | 5.4 | 14.0 | 7.51 | 7.9 | 3.96 |
| 3 | 7.26 | 20.7 | 7.1 | 19.2 | 6.88 | 11.9 | 3.96 |
| 4 | 9.35 | 25.4 | 8.5 | 23.7 | 6.36 | 15.8 | 3.96 |
| 6 | 13.52 | 32.4 | 10.3 | 30.1 | 5.39 | 23.7 | 3.96 |
| 8 | 17.70 | 37.9 | 11.8 | 35.2 | 4.73 | 31.6 | 3.96 |
zlim zemin yüzeyinden ölçülür. Değerler, GeoTerva tarafından elastik oturma modüllerinin motoru ile hesaplanmıştır.
Homojen zeminde oturma genişlik ile orantılı olarak artar (S/B değeri 3.96 mm/m olarak kalır). Tabakalı kumda 1 m'lik temel çoğunlukla yumuşak üst kuma gerilme uygular ve genişlik başına 7.91 mm oturur; 8 m'lik temel ise yoğun kuma ulaşır ve sadece genişlik başına 4.73 mm oturur. Aynı basınç altında, geniş bir temel hala dar bir temelden daha fazla oturur.
5Çözümlü örnekİki kil tabakası üzerindeki bir temel.
B × L = 3.0 m × 4.5 m boyutlarındaki bir temel D = 1.0 m derinliğe kurulmuştur ve 200 kPa toplam basınç taşımaktadır. Zemin, 40 m derinliğe kadar Eu = 19 MPa ve γ = 4 kN/m³ olan sert bir kil, onun altında ise Eu = 18 MPa olan orta sert bir kildir; yeraltı su seviyesi 2.0 m'dedir. Her iki kil de drenajsız yüklenmiştir, ν = 0.5.
- Net basınç: qnet = 200 − 19 × 1.0 = 181.0 kPa.
- Hesaplama derinliği: L/B = 1.5 için merkez altındaki gerilme, temel seviyesinin z′ = 10 m altında 7.64 %'ye düşer (Tablo 1: 2.55B), dolayısıyla killer 8.64 m derinliğe kadar hesaba katılır.
- Merkez (α = 4, B′ = 1.50 m, m′ = 1.50, Is = F1): Sert kil z′ = 0–3.00 m arasını kapsar, n′ = 2.000, Is = 0.2925, böylece S = 181.0 × 0.75 / 40000 × 4 × 1.50 × 0.2925 = 5.96 mm olur. Orta sert kil z′ = 3.00–7.64 m arasını kapsar, n′ = 2.000'den 5.094'e, Is = 0.2925'den 0.4986'e: S = 181.0 × 0.75 / 18000 × 4 × 1.50 × (0.4986 − 0.2925) = 9.33 mm. Toplam 15.3 mm.
- Köşe (α = 1, B′ = 3.0 m): z′ = 0.1319 m'de Is = 3.00 ve 0.3534 m'de 7.64 olup, S = 1.34 + 5.01 = 6.4 mm.
- Rijit temel: 0.93 × 15.3 = 14.2 mm; alanı üzerinden ortalandığında, esnek temel 12.3 mm oturur.
| Tabaka | Sıkışan derinlik (m) | Eu (MPa) | S merkez (mm) | S köşe (mm) | S ortalama (mm) |
|---|---|---|---|---|---|
| Sert kil | 1.0–4.0 | 40 | 6.0 | 1.3 | 4.7 |
| Sert kil | 4.0–8.64 | 18 | 9.3 | 5.0 | 7.6 |
| Toplam | 15.3 | 6.4 | 12.3 |
Ortalama: Steinbrenner nokta faktörünün temel alanı üzerinden entegrasyonu. Değerler, GeoTerva tarafından elastik oturma modüllerinin motoru ile hesaplanmıştır.
Daha yumuşak olan ve sert kilin altında bulunan orta sert kil, gerilme ona ulaşana kadar yayılmış olmasına rağmen merkezdeki oturmanın 61 %'sini oluşturur. Üstteki kil alttaki kadar yumuşak olsaydı (her yerde Eu = 18 MPa), merkez 22.6 mm otururdu. İki kilin konsolidasyonu bu değerlerin üzerine eklenir (bkz. bir temelin toplam oturması).
6SorularKısa cevaplar.
Kilin ani oturması gerçekten elastik midir?
Bu, kilin drenaj yapabileceğinden daha hızlı uygulanan bir yük altındaki sabit hacimli şekil değiştirmesidir. Boşaltma sırasında bir kısmı geri kazanılmasa da, drenajsız modül Eu ve ν = 0.5 kullanılarak elastik bir modelle hesaplanır. Hacim değişimi daha sonra konsolidasyon olarak gerçekleşir.
Esnek ve rijit oturma arasındaki fark nedir?
Esnek bir temel zemini takip eder: derin zeminlerde esnek kare bir temel merkezinde 1.122·qB(1 − ν²)/E kadar, köşelerinde ise bunun yarısı kadar oturur. Rijit bir temel üniform olarak oturur; GeoTerva modülleri esnek merkezin 0.93 katını esas alır. Merkez ve köşe arasındaki fark, esnek bir temelin farklı oturmasıdır.
Oturma ne kadar derinliğe kadar toplanmalıdır?
Varsa rijit bir tabakaya kadar, aksi takdirde merkez altındaki gerilme artışının basıncın %10'una düştüğü etki derinliğine kadar: kare bir temelin altında yaklaşık 2.09B, L = 2B olan bir temelin altında 2.92B ve bir şerit temel altında 6.34B.