1Yatak reaksiyon katsayısıDerinlikle artan veya sabit kalan yaylar.
Yatak reaksiyon modelinde, yanal yüklü bir kazığın yanındaki zemin, bağımsız elastik yaylardan oluşan bir sıradır (Winkler). z derinliğinde, kazığın birim uzunluğu başına düşen toprak reaksiyonu p, oradaki yatay yer değiştirme y ile orantılıdır:
k (kN/m²), kazığın birim uzunluğu başına yay rijitliğidir. Bunun iki formu kullanılmaktadır. Rijitliği hapsedici gerilme ile artan kumda, k'nın derinlikle orantılı olarak arttığı kabul edilir (Terzaghi, 1955; Reese ve Matlock, 1956); kilde ise zeminin yatay yatak reaksiyon katsayısı kh ve kazık genişliği D kullanılarak derinlikle sabit olduğu kabul edilir:
Yatay yatak reaksiyon sabiti olan nh ve kh her ikisi de kN/m³ (veya MN/m³) cinsindendir. GeoTerva yanal yüklü kazık modülü bu modeli elastik seçenek olarak sunar; herhangi bir tabaka sırasıyla p = nhzy şeklinde bir kum tabakası ve p = khDy şeklinde bir kil tabakası içerir; ana seçeneği ise doğrusal olmayan p–y eğrisidir (bkz. kum ve kil için p–y eğrileri).
2nh ve kh değerleriLiteratürden alınan değerler ve anlamları.
Kum. Terzaghi (1955), kuru veya nemli gevşek, orta sıkı ve sıkı kumlar için yaklaşık 2.2, 6.6 ve 17.6 MN/m³; aynı kumların suya doygun hali için ise yaklaşık 1.3, 4.4 ve 10.7 MN/m³ nh önermiştir. Kum p–y eğrisinin başlangıç modülü k (Reese, Cox ve Koop, 1974; API RP 2A) aynı büyüklüktür ve sıfıra yakın yer değiştirmedeki reaksiyonun eğimidir: yeraltı su seviyesinin altındaki gevşek, orta ve sıkı kumlar için yaklaşık 5.4, 16.3 ve 34 MN/m³, üzerinde ise 6.8, 24.4 ve 61 MN/m³. GeoTerva modülü bunu, API grafiğine uygun olarak φ′ üzerinden doldurur; örneğin yeraltı su seviyesinin üzerinde φ′ = 10.5°, 32.7° ve 61.7° için 30, 34 ve 38 MN/m³.
Bu iki set, farklı şeyleri temsil ettikleri için yaklaşık üç ila dört kat fark gösterir. p–y eğrisinin k değeri, zemin akmaya başladığında yumuşayan bir eğriyle birlikte kullanılan orijindeki bir teğettir; Terzaghi'nin nh değeri ise tüm çalışma yükleri aralığı için öngörülen, halihazırda belirli bir akmayı hesaba katan tek bir sekant değeridir. Lineer analizde kullanıldığında nh, beklenen yük ve yer değiştirme için seçilmelidir (bölüm 5, bir kazığın eşdeğer nh değerinin yük arttıkça nasıl düştüğünü göstermektedir).
Kil. Kil için rijitlik genellikle drene edilmemiş kayma mukavemeti ile ilişkilendirilir; Davisson (1970), kh ≈ 67cu/D, yani k = khD ≈ 67cu olduğunu ve bunun kazık genişliğinden bağımsız olduğunu öne sürmüştür. Ayrıca zeminin Young modülünden de türetilebilir (Vesic, 1961). Bu değerler çalışma yüklerinin küçük şekil değişimleri için geçerlidir; daha büyük yüklerde p–y eğrisi daha iyi bir modeldir.
3Bağıl rijitlik T ve RKazığın etkili çalıştığı uzunluk.
Kazık ve yaylar birlikte tek bir karakteristik uzunluğa sahiptir. k = nhz durumunda bu, Reese ve Matlock'un bağıl rijitlik faktörü T'dir; sabit k durumunda ise R uzunluğudur (Davisson ve Gill, 1963):
Derinlikler bu uzunluklarla ölçülür, Z = z/T. Uzunluğu L en az 5T olan bir kazık, sonsuz uzunluktaki bir kazık gibi davranır: ucu hareket etmez ve uzunluğu artık önem taşımaz (Matlock ve Reese katsayıları L/T = 5 değerinden sonra değişmez). Yaklaşık 2T'den kısa bir kazık, rijit bir gövde gibi hareket eder. Sabit k ile, Hetényi'nin uzun kiriş koşulu βL ≥ π, burada β = (k/4EI)1/4 = 1/(√2·R), L ≥ 4.4R anlamına gelir.
| Kazık | EI (kN·m²) | nh = 2 MN/m³ | nh = 5 MN/m³ | nh = 10 MN/m³ | nh = 20 MN/m³ | nh = 40 MN/m³ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ön dökümlü beton, 0.40 m × 0.40 m | 64000 | 2.00 | 1.67 | 1.45 | 1.26 | 1.10 |
| Delinmiş beton, D = 0.60 m | 190852 | 2.49 | 2.07 | 1.80 | 1.57 | 1.37 |
| Delinmiş beton, D = 0.80 m | 603186 | 3.13 | 2.61 | 2.27 | 1.98 | 1.72 |
| Delinmiş beton, D = 1.00 m | 1472622 | 3.74 | 3.12 | 2.71 | 2.36 | 2.06 |
| Delinmiş beton, D = 1.20 m | 3053628 | 4.33 | 3.61 | 3.14 | 2.73 | 2.38 |
| Çelik boru, 0.61 m × 12.7 mm | 223284 | 2.57 | 2.14 | 1.86 | 1.62 | 1.41 |
T = (EI/nh)1/5, burada hesaplanmıştır; çatlamamış kesitin EI'si, beton için E = 30 000 MPa ve çelik için 210 000 MPa. T, nh ile yavaşça değişir: nh'deki 20 faktörü, T'yi 1.82 faktörü kadar değiştirir.
| Kazık | EI (kN·m²) | kh = 5 MN/m³ | kh = 10 MN/m³ | kh = 20 MN/m³ | kh = 40 MN/m³ | kh = 80 MN/m³ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ön dökümlü beton, 0.40 m × 0.40 m | 64000 | 2.38 | 2.00 | 1.68 | 1.41 | 1.19 |
| Delinmiş beton, D = 0.60 m | 190852 | 2.82 | 2.37 | 2.00 | 1.68 | 1.41 |
| Delinmiş beton, D = 0.80 m | 603186 | 3.50 | 2.95 | 2.48 | 2.08 | 1.75 |
| Delinmiş beton, D = 1.00 m | 1472622 | 4.14 | 3.48 | 2.93 | 2.46 | 2.07 |
| Delinmiş beton, D = 1.20 m | 3053628 | 4.75 | 3.99 | 3.36 | 2.82 | 2.37 |
| Çelik boru, 0.61 m × 12.7 mm | 223284 | 2.93 | 2.46 | 2.07 | 1.74 | 1.46 |
R = (EI/khD)1/4, burada her kazık için D genişliği ile hesaplanmıştır (kare kazık için 0.40 m).
4Matlock ve Reese'in elastik çözümü (1960)Uzun bir kazığın boyutsuz katsayıları.
Matlock ve Reese (1960), zemin yüzeyinde bir H yükü ve Mg momenti için k = nhz yayları üzerindeki kirişi çözmüş ve cevabı Z = z/T katsayılarında yazmıştır:
Tablo, başı serbest olan uzun bir kazığın katsayılarını, GeoTerva modülünün motoru tarafından elastik modunda hesaplanmış olarak verir; y yük yönünde pozitiftir ve pozitif Mg, yükün neden olduğu sehime eklenir.
| Z = z/T | Ay | Aθ | Am | Av | By | Bθ | Bm | Bv |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.00 | 2.429 | −1.619 | 0.000 | 1.000 | 1.619 | −1.747 | 1.000 | 0.000 |
| 0.25 | 2.027 | −1.589 | 0.244 | 0.932 | 1.214 | −1.497 | 0.996 | −0.042 |
| 0.50 | 1.640 | −1.500 | 0.458 | 0.763 | 0.871 | −1.250 | 0.975 | −0.137 |
| 0.75 | 1.281 | −1.364 | 0.621 | 0.537 | 0.588 | −1.012 | 0.926 | −0.249 |
| 1.00 | 0.961 | −1.194 | 0.725 | 0.294 | 0.363 | −0.789 | 0.851 | −0.351 |
| 1.25 | 0.685 | −1.006 | 0.769 | 0.065 | 0.192 | −0.588 | 0.753 | −0.427 |
| 1.50 | 0.458 | −0.814 | 0.760 | −0.129 | 0.067 | −0.414 | 0.640 | −0.470 |
| 2.00 | 0.141 | −0.462 | 0.627 | −0.371 | −0.070 | −0.153 | 0.404 | −0.456 |
| 2.50 | −0.020 | −0.199 | 0.421 | −0.424 | −0.105 | −0.005 | 0.200 | −0.350 |
| 3.00 | −0.075 | −0.039 | 0.224 | −0.349 | −0.089 | 0.057 | 0.059 | −0.213 |
| 4.00 | −0.050 | 0.052 | 0.000 | −0.106 | −0.028 | 0.049 | −0.042 | −0.016 |
| 5.00 | −0.009 | 0.025 | −0.033 | 0.013 | 0.000 | 0.011 | −0.026 | 0.029 |
GeoTerva tarafından yanal yüklü kazık modülünün motoru ile hesaplanmıştır (sonlu elemanlar, 12T uzunluğunda bir kazık); Am, Z = 0.772'de 1.33 değerinde tepe yapar. Baş dönmeye karşı tutulduğunda, y0 = 0.928·HT³/EI ve M0 = −0.927·HT.
Sabit k (kil). k sabit olduğunda denklem elastik temel üzerindeki kiriş denklemidir ve Hetényi (1946) uzun kazığı kapalı formda verir. Zemin yüzeyinde bir H yükü için:
5p–y'ye karşı elastikBir kazık, bir dizi yük.
0.61 m × 12.7 mm boyutlarında bir çelik boru kazık, L = 20 m (EI = 223284 kN·m²), φ′ = 32° ve γ = 18 kN/m³ olan kuru bir kumda durmaktadır, yük zemin yüzeyinde ve baş serbesttir. Modülün motoru tarafından iki kez analiz edilir: kumun API p–y eğrileri ile ve nh'si bu eğrilerin başlangıç modülü olan elastik yaylarla, k = 20.7 MN/m³ (T = 1.61 m, L/T = 12.4). Son sütun, elastik çözümün o yükte p–y çözümü kadar sehim yapmasını sağlayacak nh'yi verir, y0 = AyHT³/EI'den.
| H (kN) | y0 elastik (mm) | y0 p–y (mm) | p–y / elastik | Mmax elastik (kN·m) | Mmax p–y (kN·m) | Eşdeğer nh (MN/m³) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 10 | 0.45 | 0.45 | 1.00 | 12.4 | 12.4 | 20.7 |
| 25 | 1.13 | 1.14 | 1.00 | 31.0 | 31.1 | 20.6 |
| 50 | 2.27 | 2.29 | 1.01 | 62.1 | 62.6 | 20.3 |
| 100 | 4.53 | 4.74 | 1.04 | 124.2 | 127.9 | 19.2 |
| 150 | 6.80 | 7.51 | 1.10 | 186.3 | 198.9 | 17.6 |
| 200 | 9.06 | 10.80 | 1.19 | 248.4 | 278.5 | 15.5 |
| 300 | 13.60 | 19.91 | 1.46 | 372.5 | 474.2 | 11.0 |
| 400 | 18.13 | 33.10 | 1.83 | 496.7 | 719.2 | 7.6 |
GeoTerva tarafından yanal yüklü kazık modülünün motoru ile hesaplanan değerler; eşdeğer nh, T = (y0EI/AyH)1/3, nh = EI/T5'den.
Küçük yüklerde iki çözüm çakışır: her p–y eğrisi elastik teğeti kzy üzerinde başlar. Yük arttıkça yüzeye yakın kum eğrisinin bükülmüş kısmına ulaşır, p–y sehimi elastik sehimin önüne geçer ve eşdeğer nh düşer, 20.7 kN'de 10 MN/m³'ten 7.6 kN'de 400 MN/m³'e. Tek bir nh yalnızca bir yüke uyar, bu nedenle doğrusal bir analiz beklenen sehim için seçilmiş bir değere ihtiyaç duyar ve tasarımda p–y yöntemi kullanılır.
6Çözümlü örnekBoru kazık nh = 8 MN/m³ ile, sonra bir kilde.
Tablo 4'deki boru kazık (EI = 223284 kN·m², L = 20 m), zemin yüzeyinde H = 150 kN taşır, baş serbest. Kum için bir mühendis nh = 8 MN/m³ alır.
- Bağıl rijitlik: T = (223284 / 8000)1/5 = 1.946 m; L/T = 10.3 ≥ 5, yani kazık uzundur.
- Baş sehimi: y0 = AyHT³/EI = 2.429 × 150 × 1.946³ / 223284 = 12.03 mm.
- En büyük moment: Mmax = AmHT = 0.772 × 150 × 1.946 = 225.3 kN·m, z = 1.33T = 2.59 m'de. Modül elastik modunda, aynı nh ile, 12.03 m'de 225.3 mm ve 2.59 kN·m verir.
- p–y eğrilerine karşı: 150 kN'de p–y çözümü 7.51 mm sapma verir (Tablo 4), nh = 17.6 MN/m³ olan elastik bir kazığın sapması. Seçilen 8 MN/m³ bu yükteki sapmayı %60 fazla tahmin eder; 400 kN'de eşdeğer değer 7.6 MN/m³'e düşmüştür.
Bir kilde. Aynı kazık kh = 20 MN/m³ olan bir kilde: k = khD = 20 × 0.61 = 12.20 MN/m², R = (EI/k)1/4 = 2.068 m ve β = 1/(√2·R) = 0.3419 m⁻¹; βL = 6.84 ≥ π, uzun bir kazık.
- Serbest baş: y0 = 2Hβ/k = 2 × 150 × 0.3419 / 12200 = 8.41 mm; Mmax = 0.322 × 150 / 0.3419 = 141.5 kN·m, z = π/(4β) = 2.30 m'de. Modül, elastik: 8.41 mm ve 141.5 kN·m, 2.30 m'de.
- Ankastre baş: y0 = Hβ/k = 4.20 mm, serbest değerin yarısı ve başlık M0 = H/(2β) = 219.4 kN·m momentini taşır; modül 4.20 mm ve 219.4 kN·m verir.
Bir kazığın sapmasının ve momentinin elastik aralıktan p–y yayları üzerindeki büyük yüklere nasıl değiştiği yanal yüklü bir kazığın sapması ve eğilme momenti konusunun konusudur.
7SorularKısa cevaplar.
nh ve kh'nin birimleri nelerdir?
Her ikisi de birim hacim başına kuvvettir, kN/m³ veya MN/m³. Kazığın birim uzunluğu başına yay rijitliği, k (kN/m² cinsinden), kumda nhz'dir (her metre derinlik için nh kadar artar) ve kilde khD'dir. Bazı yazarlar k'nin kendisini zemin reaksiyon modülü olarak adlandırır; kullanmadan önce bir değerin hangisine atıfta bulunduğunu kontrol edin.
Terzaghi'nin nh değerleri neden bir kumun p–y eğrisinin k'sinden daha düşüktür?
p–y eğrisinin k'si yumuşayan bir eğrinin başlangıç teğetidir; Terzaghi'nin nh'si işletme yükü aralığı için tek bir değerdir ve zeminin bir miktar akmasına zaten izin verir. Tablo 4'de p–y sapmasıyla eşleşen nh, yük 20.7'den 7.6 kN'ye yükselirken 10'den 400 MN/m³'e düşer.
Yanal yüklü bir kazık ne zaman uzun, ne zaman rijittir?
k = nhz ile bir kazık L ≥ 5T olduğunda uzundur ve L ≤ 2T olduğunda rijit bir cisim gibi hareket eder, T = (EI/nh)1/5. Sabit k ile βL ≥ π (L ≥ 4.4R) olduğunda uzundur. Uzun bir kazığın sapması ve momenti uzunluğuna bağlı değildir.