1Neden görünür basınçÖlçülen destek yüklerinin zarfları.
Destekli bir kazının iksasının, kazı derinleştikçe desteklerle tutulduğu durumlarda, hiçbir klasik toprak basıncı teorisinin tanımlamadığı şekilde deformasyon gerçekleşir: ilk destek yerleştirildiğinde üst kısım neredeyse hiç hareket etmez, alt kısım daha fazla hareket eder ve duvar arkasındaki basınç desteklere doğru yeniden dağıtılır. Peck (1943), Chicago metrosu kazılarındaki destek yüklerini ölçmüştür; daha sonra kum ve kilde yapılan ölçümler Peck (1969) zarflarına yol açmıştır.
Ölçülen her bir destek yükü, kendi etki alanına bölünerek bir görünür basınca dönüştürülmüş ve tüm kazıları kapsayacak şekilde zarflar çizilmiştir. Bu nedenle bir zarf, herhangi bir andaki gerçek toprak basıncı dağılımı değildir: tek bir destek için buradan okunan yükün güvenli tarafta olması amacıyla seçilmiş bir tasarım aracıdır. Duvara gelen toplam itkiyi veya iksanın gömülme derinliğini bulmak için kullanılmaz.
2Üç zarfKum, yumuşak ila orta sertlikte kil, sert kil.
Kum. Kazının tam derinliği H boyunca tekdüze bir basınç:
(bkz. toprak basıncı katsayıları). Kil. Hangi zarfın uygulanacağı, c'nin drenajsız kayma mukavemeti olduğu stabilite numarası γH/c tarafından belirlenir:
Yumuşak-orta kil zarfı, yüzeydeki sıfır değerinden 0.25H derinliğindeki σa değerine doğrusal olarak yükselir ve tabana kadar sabit kalır. Sert (çatlaklı) kil zarfı üst çeyrekte yükselir, orta yarıda sabit kalır ve alt çeyrekte tekrar sıfıra iner; başka bir değer girilmediği sürece GeoTerva modülü, Peck'in aralığının ortası olan 0.3γH değerini alır. Kazı yanındaki tekdüze bir ilave yük, bu zarfa dahil edilmemiştir çünkü zarf ilave yüksüz ölçülmüştür: bu yük, kumda Kaq ve kilde q olarak kendi yanal basıncı şeklinde eklenir.
3Mafsal yöntemiyle destek yükleriHer bir iksa parçası izostatik bir kiriştir.
Zarfı destek yüklerine dönüştürmek için, üst ve alt destekler hariç, iksanın destek seviyelerinde mafsallı olduğu varsayılır. Mafsallar, yüzey ve taban arasındaki her parça, içerdiği destekler üzerinde izostatik bir kiriştir — yüzeye veya tabana ulaştığı yerde konsol kiriş, iki mafsal arasında basit açıklıklı kiriş— ve reaksiyonları statikten gelir. Bir mafsaldaki destek, her iki yandaki parçadan birer reaksiyon toplar. Bir destekteki yük, duvar başına düşen reaksiyonun desteklerin yatay aralığı s ile çarpımıyla bulunur:
Bu işlem, zarfların ölçülen yüklerden okunma biçiminin tersidir. Eğer düzenleme içteki bir desteğin çekme yapmasını gerektiriyorsa (ki bir destek bunu yapamaz), GeoTerva modülü bunun yerine iksayı her destekte mafsallaştırır. Aynı parçalar iksanın eğilme momentini verir ve destekler arasında açıklık yapan kuşaklar yaklaşık Ris²/8 değerine göre tasarlanır.
Kilde ilk destek, gerilme çatlağı derinliğinin zc = 2c/γ üzerinde yer almalıdır.
4Zarf tablolarıBoyutsuz ordinatlar ve bileşkeler.
| φ′ (°) | Ka | σa/(γH) | Bileşke/(γH²) |
|---|---|---|---|
| 28 | 0.361 | 0.235 | 0.235 |
| 30 | 0.333 | 0.217 | 0.217 |
| 32 | 0.307 | 0.200 | 0.200 |
| 34 | 0.283 | 0.184 | 0.184 |
| 36 | 0.260 | 0.169 | 0.169 |
| 38 | 0.238 | 0.155 | 0.155 |
| 40 | 0.217 | 0.141 | 0.141 |
Rankine Ka; zarf üniformdur, dolayısıyla duvar başına düşen bileşkesi σaH'dir. Değerler, GeoTerva tarafından destekli kazı modüllerinin kullandığı fonksiyon ile hesaplanmıştır.
| γH/c | Zarf | σa değeri: | σa/(γH) | Bileşke/(γH²) |
|---|---|---|---|---|
| 2 | sert kil | k γH, k = 0.3 | 0.300 | 0.225 |
| 3 | sert kil | k γH, k = 0.3 | 0.300 | 0.225 |
| 4 | sert kil | k γH, k = 0.3 | 0.300 | 0.225 |
| 4.5 | yumuşak ila orta sertlikte kil | 0.3 γH | 0.300 | 0.262 |
| 5 | yumuşak ila orta sertlikte kil | 0.3 γH | 0.300 | 0.262 |
| 5.5 | yumuşak ila orta sertlikte kil | 0.3 γH | 0.300 | 0.262 |
| 6 | yumuşak ila orta sertlikte kil | γH(1 − 4c/γH) | 0.333 | 0.292 |
| 7 | yumuşak ila orta sertlikte kil | γH(1 − 4c/γH) | 0.429 | 0.375 |
| 8 | yumuşak ila orta sertlikte kil | γH(1 − 4c/γH) | 0.500 | 0.438 |
| 9 | yumuşak ila orta sertlikte kil | γH(1 − 4c/γH) | 0.556 | 0.486 |
| 10 | yumuşak ila orta sertlikte kil | γH(1 − 4c/γH) | 0.600 | 0.525 |
| 12 | yumuşak ila orta sertlikte kil | γH(1 − 4c/γH) | 0.667 | 0.583 |
Yumuşak ila orta sertlikte kil: yüzeyde sıfır olup 0.25H derinliğinde σa değerine ulaşan ve tabana kadar sabit kalan dağılım (bileşke 0.875σaH). Sert kil: 0.25H–0.75H arasında trapez şeklinde dağılım (bileşke 0.75σaH), k = 0.3. Değerler GeoTerva tarafından hesaplanmıştır.
γH/c = 4/0.7 ≈ 5.7 değerine kadar yumuşak kil zarfı minimumu olan 0.3γH seviyesinde tutulur; bu değerden sonra 1 − 4c/γH terimi baskın hale gelir ve hızla artar: γH/c = 8 olduğunda plato 0.50γH olurken, 0.30'de 5.5γH şeklindedir. γH/c = 4 civarında zarfın platosu değişmese de şekli değişir, bu nedenle c değerindeki küçük bir değişiklik tasarımı bir zarftan diğerine taşır.
5Çözümlü örnekYumuşak kilde 10 m derinliğinde kazı, üç adet destek.
γ = 10 kN/m³ ve c = 18.5 kPa özelliklerine sahip bir kilde H = 32 m derinliğinde bir kazı yapılmıştır. A, B ve C destekleri, yüzeyin 1.5, 4.5, 7.5 m altına, kazı boyunca s = 3.0 m aralıklarla yerleştirilmiştir.
- Stabilite sayısı: γH/c = 18.5 × 10 / 32 = 5.78 > 4: yumuşak ila orta sertlikte kil.
- Zarf: γH(1 − 4c/γH) = 185.0 × (1 − 4 × 32 / 185.0) = 57.00 kPa, buna karşılık 0.3γH = 55.50 kPa: σa = 57.00 kPa, yüzeyde sıfırdan başlayıp 2.50 m derinlikte σa değerine ulaşır. Bileşkesi 498.7 kN/m'dir.
- İlk destek: çekme çatlağı zc = 2 × 32 / 18.5 = 3.46 m derinliğe ulaşır; 1.5 m'deki A desteği bunun üzerindedir.
- Mafsallar: İksa, en üstteki ve en alttaki hariç her destekte mafsallıdır; bu durum aşağıdaki parçaları oluşturur.
| Parça | Kiriş | Yük W (kN/m) | Reaksiyonlar (kN/m) |
|---|---|---|---|
| 0.0–4.5 m | konsol kiriş | 185.25 | A (z = 1.5 m): 105.29; B (z = 4.5 m): 79.96 |
| 4.5–10.0 m | konsol kiriş | 313.50 | B (z = 4.5 m): 26.12; C (z = 7.5 m): 287.37 |
Her parça, tek bir mesnet etrafındaki momentler ve kuvvetlerin toplamı ile çözülmüştür. Değerler GeoTerva tarafından hesaplanmıştır.
| Destek | Derinlik (m) | R, kil (kN/m) | P = R s, kil (kN) | Kuşak momenti Rs²/8, kil (kN·m) | R, kum (kN/m) | P = R s, kum (kN) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| A | 1.5 | 105.3 | 316 | 118.5 | 111.6 | 335 |
| B | 4.5 | 106.1 | 318 | 119.3 | 52.4 | 157 |
| C | 7.5 | 287.4 | 862 | 323.3 | 166.8 | 500 |
Destek aralığı s = 3.0 m. Değerler, GeoTerva tarafından destekli kazı modüllerinin kullandığı fonksiyon ile hesaplanmıştır.
C desteği, altındaki tüm 862 m kısmı bir konsol gibi tuttuğu için en fazla yükü, 2.5 kN, taşır; iksadaki en büyük moment, metre başına 178.1 kN·m ile z = 7.50 m noktasındadır. C desteğinin alçaltılması veya dördüncü bir seviyenin eklenmesi yükleri dengeler. Aynı kazının tabanı ayrıca kabarmaya karşı da kontrol edilmelidir: burada γH/c = 5.78 (bkz. kil içindeki destekli iksalarda taban kabarması). GeoTerva'nın destekli iksa modülleri; destekleri, iksayı ve kuşakları çelik profillere kadar hesaplar ve tabanı kabarmaya veya borulanmaya karşı kontrol eder.
6SorularKısa cevaplar.
Görünür toprak basıncı zarfı nedir?
Gerçek destekli iksalarda ölçülen destek yüklerinden (her bir yükün kendi etki alanına bölünmesiyle) geriye dönük olarak hesaplanan görünür basınçları kapsayacak şekilde çizilen bir basınç diyagramıdır. Duvar üzerindeki gerçek toprak basıncı olarak değil, yalnızca desteklerin, kuşakların ve iksanın tasarımı için kullanılır.
Kil içindeki bir kazıda hangi zarf uygulanır?
Bu durum stabilite numarası γH/c'ye bağlıdır. 4 değerinin üzerinde yumuşak-orta sertlikteki kil zarfı uygulanır, σa = γH(1 − 4c/γH) ancak en az 0.3γH; 4 değerinde veya altında ise sert kil zarfı, σa = 0.2–0.4γH, uygulanır.
Alt destek neden genellikle en büyük yükü taşır?
İç desteklerdeki mafsallarla birlikte, alt destek üzerindeki açıklığın kendisine düşen payını ve altındaki iksanın tamamını tabana kadar bir konsol olarak taşır. Daha aşağıda konumlandırılan bir alt destek veya ekstra bir seviye bu yükü azaltır.