1Ek yükler ve rijit duvarElastik gerilmenin iki katı.
Duvarın arkasındaki zemine uygulanan bir yük, zemindeki yatay gerilmeyi ve dolayısıyla duvar üzerindeki basıncı artırır. Sınırlı yayılımlı bir yük —kolon temeli, tekerlek sırası, şerit temel veya stok alanı— bir yarı uzay üzerindeki yük için elastik çözümlerle ele alınır: noktasal yük için Boussinesq (bkz. Boussinesq noktasal yük), çizgisel yük için Flamant (1892) ve şerit yük için onun integrali kullanılır. Bunların duvarın düşey düzlemindeki yatay gerilmesi σx, zemini rahatsız etmeyecek kadar esnek bir duvar üzerindeki basınçtır.
Yer değiştirmeyen bir duvar, zeminin hareket edemediği bir düzlemdir. Mindlin (1936), bunun duvarın diğer tarafına simetrik olarak yerleştirilen eşit bir imge yük ile temsil edilebileceğini ve bunun yarı uzay gerilmesini iki katına çıkardığını belirtmiştir. Spangler (1938), konsantre yüklerin bir istinat duvarında oluşturduğu basınçları ölçmüş ve Terzaghi (1954) bu ölçümlere aşağıda verilen grafiği uydurmuştur. Elastik basınçlar zaten yanal basınçlardır: bunlar Ka ile çarpılmaz. Tüm tutulan yüzey üzerindeki düzgün bir ek yük q istisnadır: her derinlikte Kq ekler; yer değiştirmeyen bir duvar için K0q veya yer değiştiren bir duvar için Kaq (bkz. toprak basıncı katsayıları).
H duvar yüksekliği, x yükün duvar arkasından uzaklığı ve z derinlik olmak üzere, çözümler m = x/H ve n = z/H cinsinden yazılmıştır.
2Noktasal yükRijit duvar çözümü ve Terzaghi grafiği.
x mesafesindeki Q noktasal yükü için, yükten geçen duvar kesitinde (y = 0), Poisson oranı 0.5 olan iki katı Boussinesq gerilmesi şöyledir:
Bu değer z = x/2 noktasında zirve yapar ve duvar yüksekliği boyunca, yük kesitindeki metre başına bileşkesi şöyledir:
Çözüm duvarda tekildir, bu nedenle GeoTerva modülü 0.30 m'den daha yakın bir yükü 0.30 m'de hesaplar. NAVFAC DM1954 tasarım kılavuzunda yer alan Terzaghi'nin (-7.02) grafiği ise şunu verir:
ve basıncı duvar boyunca σ′h = σhcos²(1.1θ) şeklinde yayar; burada θ, yük kesitinden plandaki açıdır. 0.4H'den daha yakın bir yük, sanki 0.4H'deymiş gibi değerlendirilir.
3Çizgisel yükDuvara paralel.
Duvara x mesafesinde paralel uzun bir çizgisel yük P (metre başına kuvvet) için, rijit duvar çözümü Flamant'ın yatay gerilmesinin iki katıdır:
Zirve noktası z = x/√3'dir. Terzaghi'nin grafiği m > 0.4 için bu ifadeyi korur ve duvara daha yakın bir çizgisel yük için bunu m = 0.4 değerinde sabitler:
4Şerit yükDuvara paralel bir şerit üzerindeki düzgün basınç.
Duvarın arkasında x1'den x2'ye kadar bir şerit üzerindeki düzgün basınç q için, şeridin iki kenarı z derinliğinde, açıortayı dikey ile α açısını yapan β açısını oluşturur:
ve rijit bir duvar üzerindeki basınç, şerit yükünün elastik gerilmesinin iki katıdır:
Duvardan başlayan bir şerit için, yüzeyde σh = q olur. Yer değiştirebilen bir duvara genellikle bu değerlerin yarısı, yani iki katına çıkarılmamış elastik gerilme verilir; GeoTerva şerit yük modülü her ikisini de sunar.
5Basınç ve bileşke tablolarıBoyutsuz, her türlü duvar için.
| n | Elastik, m = 0.2 | Elastik, m = 0.4 | Elastik, m = 0.6 | Elastik, m = 1.0 | Grafik, m ≤ 0.4 | Grafik, m = 0.6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.0 | 0.000 | 0.000 | 0.000 | 0.000 | 0.000 | 0.000 |
| 0.1 | 6.833 | 1.282 | 0.413 | 0.093 | 0.570 | 0.126 |
| 0.2 | 4.220 | 1.708 | 0.679 | 0.173 | 1.400 | 0.398 |
| 0.3 | 1.881 | 1.467 | 0.759 | 0.231 | 1.613 | 0.629 |
| 0.4 | 0.854 | 1.055 | 0.705 | 0.264 | 1.367 | 0.725 |
| 0.5 | 0.422 | 0.710 | 0.591 | 0.273 | 1.016 | 0.702 |
| 0.6 | 0.226 | 0.470 | 0.469 | 0.266 | 0.717 | 0.615 |
| 0.7 | 0.131 | 0.314 | 0.361 | 0.247 | 0.500 | 0.508 |
| 0.8 | 0.080 | 0.214 | 0.275 | 0.222 | 0.350 | 0.408 |
| 0.9 | 0.052 | 0.148 | 0.209 | 0.195 | 0.249 | 0.322 |
| 1.0 | 0.035 | 0.105 | 0.159 | 0.169 | 0.179 | 0.253 |
Elastik: rijit duvar (iki katına çıkarılmış) Boussinesq çözümü. Grafik: Terzaghi (1954). Basınç için Q/H² ile çarpınız. Değerler, GeoTerva tarafından noktasal yük modülünün fonksiyonları ile hesaplanmıştır.
| n | Elastik, m = 0.2 | Elastik, m = 0.4 | Elastik, m = 0.6 | Elastik, m = 1.0 | Grafik, m ≤ 0.4 |
|---|---|---|---|---|---|
| 0.0 | 0.000 | 0.000 | 0.000 | 0.000 | 0.000 |
| 0.1 | 2.037 | 0.705 | 0.335 | 0.125 | 0.702 |
| 0.2 | 1.592 | 1.019 | 0.573 | 0.235 | 1.015 |
| 0.3 | 0.904 | 0.978 | 0.679 | 0.321 | 0.974 |
| 0.4 | 0.509 | 0.796 | 0.678 | 0.378 | 0.793 |
| 0.5 | 0.303 | 0.606 | 0.616 | 0.407 | 0.604 |
| 0.6 | 0.191 | 0.452 | 0.531 | 0.413 | 0.450 |
| 0.7 | 0.127 | 0.338 | 0.444 | 0.401 | 0.336 |
| 0.8 | 0.088 | 0.255 | 0.367 | 0.379 | 0.254 |
| 0.9 | 0.063 | 0.195 | 0.301 | 0.350 | 0.194 |
| 1.0 | 0.047 | 0.151 | 0.248 | 0.318 | 0.151 |
m > 0.4 için grafik elastik çözümdür. Basınç için P/H ile çarpın. Değerler, GeoTerva tarafından çizgi yük modülünün fonksiyonlarıyla hesaplanmıştır.
| m = x/H | Noktasal, elastik: PHH/Q | yükseklik/H | Noktasal, grafik: PHH/Q | yükseklik/H | Çizgisel, elastik: PH/P | yükseklik/H | Çizgisel, grafik: PH/P | yükseklik/H |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.1 | 3.180 | 0.901 | 0.787 | 0.587 | 0.630 | 0.861 | 0.547 | 0.608 |
| 0.2 | 1.580 | 0.810 | 0.787 | 0.587 | 0.612 | 0.754 | 0.547 | 0.608 |
| 0.3 | 1.036 | 0.730 | 0.787 | 0.587 | 0.584 | 0.672 | 0.547 | 0.608 |
| 0.4 | 0.755 | 0.663 | 0.787 | 0.587 | 0.549 | 0.608 | 0.547 | 0.608 |
| 0.5 | 0.580 | 0.607 | 0.596 | 0.525 | 0.509 | 0.558 | 0.509 | 0.558 |
| 0.6 | 0.458 | 0.562 | 0.457 | 0.476 | 0.468 | 0.519 | 0.468 | 0.519 |
| 0.8 | 0.301 | 0.496 | 0.277 | 0.407 | 0.388 | 0.464 | 0.388 | 0.464 |
| 1.0 | 0.206 | 0.453 | 0.174 | 0.363 | 0.318 | 0.429 | 0.318 | 0.429 |
| 1.5 | 0.090 | 0.396 | 0.061 | 0.308 | 0.196 | 0.383 | 0.196 | 0.383 |
| 2.0 | 0.045 | 0.371 | 0.025 | 0.285 | 0.127 | 0.364 | 0.127 | 0.364 |
Noktasal yük: Yükün bulunduğu kesitte duvarın metre başına düşen PH. Değerler GeoTerva tarafından hesaplanmıştır.
| n | x1 = 0, x2 = 0.5H | x1 = 0.25H, x2 = 0.75H | x1 = 0.5H, x2 = H |
|---|---|---|---|
| 0.0 | 1.000 | 0.000 | 0.000 |
| 0.1 | 0.752 | 0.294 | 0.122 |
| 0.2 | 0.538 | 0.416 | 0.214 |
| 0.3 | 0.375 | 0.409 | 0.264 |
| 0.4 | 0.260 | 0.354 | 0.278 |
| 0.5 | 0.182 | 0.291 | 0.268 |
| 0.6 | 0.129 | 0.235 | 0.246 |
| 0.7 | 0.094 | 0.188 | 0.218 |
| 0.8 | 0.069 | 0.150 | 0.190 |
| 0.9 | 0.053 | 0.121 | 0.164 |
| 1.0 | 0.041 | 0.098 | 0.141 |
| PH/(qH) | 0.295 | 0.254 | 0.205 |
| yükseklik/H | 0.741 | 0.577 | 0.487 |
Rijit duvar (iki katı elastik gerilme). Değerler, GeoTerva tarafından şerit yük modülünün fonksiyonları ile hesaplanmıştır.
Tablolar, elastik çözümlerin pratikte ne anlama geldiğini göstermektedir: Duvara yakın bir yük, yüzeyin hemen altında keskin bir tepe noktası oluştururken bileşkeyi duvar üzerinde yüksek bir konuma taşır; aynı yük daha geride olduğunda ise basıncını daha derine yayar ve duvarı daha az yükler. Duvar yakınında, elastik noktasal yük çözümü, mesafeyi 0.4H ile sınırlayan grafikten çok daha yüksek bir tepe değeri verir.
6Çözümlü örnek6 m yüksekliğinde bir duvar arkasındaki üç yük.
Bir duvar H = 6 m toprak tutmaktadır. Arkasında, x = 150 m konumunda (m = 2.0) noktasal yük olarak kabul edilen Q = 0.333 kN değerinde bir kolon temeli, x = 40 m konumunda (m = 1.5) duvara paralel P = 0.250 kN/m değerinde bir çizgisel yük ve 25 ile 3.0 m arasındaki bir şeritte q = 6.0 kPa değerinde bir stok yığını bulunmaktadır. Duvar deforme olmamaktadır, bu nedenle rijit duvar çözümleri geçerlidir; basınçlar noktasal yükten geçen kesitte toplanır.
| z (m) | Noktasal yük | Çizgisel yük | Şerit | Toplam |
|---|---|---|---|---|
| 0.0 | 0.00 | 0.00 | 0.00 | 0.00 |
| 0.5 | 7.69 | 9.17 | 2.57 | 19.43 |
| 1.0 | 10.25 | 10.85 | 4.69 | 25.78 |
| 1.5 | 8.80 | 8.49 | 6.10 | 23.39 |
| 2.0 | 6.33 | 5.87 | 6.81 | 19.01 |
| 2.5 | 4.26 | 3.97 | 6.95 | 15.17 |
| 3.0 | 2.82 | 2.72 | 6.71 | 12.25 |
| 3.5 | 1.88 | 1.91 | 6.25 | 10.05 |
| 4.0 | 1.28 | 1.38 | 5.69 | 8.35 |
| 4.5 | 0.89 | 1.02 | 5.11 | 7.02 |
| 5.0 | 0.63 | 0.77 | 4.54 | 5.94 |
| 5.5 | 0.46 | 0.60 | 4.01 | 5.06 |
| 6.0 | 0.34 | 0.47 | 3.53 | 4.34 |
| PH (kN/m) | 23.12 | 23.97 | 30.72 | 77.81 |
| Tabandan yükseklik (m) | 4.24 | 4.26 | 2.92 | 3.72 |
Noktasal yükün bileşkesi, kendi kesitinde duvarın metre başına düşen değerdir. Değerler, GeoTerva tarafından ek yük modüllerinin fonksiyonları ile hesaplanmıştır.
- Noktasal yük: Tepe değeri olan 10.25 kPa, z = x/2 = 1.00 m konumundadır; PH = [150 / (π × 6)] × [1/0.333 − 0.333²/(1 + 0.333²)3/2] = 23.12 kN/m, tabanın 4.24 m üzerindedir. Terzaghi'nin grafiği (m ≤ 0.4), tabanın 19.69 m üzerinde 3.52 kN/m verecektir.
- Çizgisel yük: Tepe değeri olan 11.03 kPa, z = x/√3 = 0.87 m konumundadır; PH = (2 × 40/π) / (1 + 0.250²) = 23.97 kN/m (grafiğe göre 21.88 kN/m).
- Şerit: PH = (2 × 25 × 6/π) × [tan−1(6.0/6) − tan−1(3.0/6)] = 30.72 kN/m, tabanın 2.92 m üzerindedir; basınç z = 6.96 m konumunda 2.40 kPa ile zirveye ulaşır.
Üç yük birlikte, tutulan toprağın toprak basıncının üzerine, tabanın 77.8 m yukarısında etkileyen 3.72 kN/m ekler. Bir palplanş tasarımında aynı basınçlar net basınç diyagramına girer (bkz. kumda konsol palplanş ve ankrajlı palplanş, serbest toprak desteği); GeoTerva ek yük modülleri her diyagramı kesit, plan ve 3D şeklinde çizer.
7SorularKısa cevaplar.
Rijit bir duvar için elastik ek yük basıncı neden iki katına çıkarılır?
Hareket edemeyen bir duvar, zeminin kendi düzlemi boyunca hareket etmesini engeller. Mindlin (1936), bunun duvarın diğer tarafında eşit bir imge yüke eşdeğer olduğunu ve yarı uzayın yatay gerilmesini iki katına çıkardığını göstermiştir. Yer değiştiren bir duvar daha az basınç görür, bu genellikle iki katına çıkarılmamış gerilme olarak kabul edilir.
Ek yük basıncı Ka ile çarpılır mı?
Noktasal, çizgisel ve şerit yüklerin elastik basınçları çarpılmaz: bunlar zaten yanal basınçlardır. Sadece tüm tutulan yüzey üzerindeki düzenli bir ek yük q, deforme olmayan bir duvar için K0q veya deforme olan bir duvar için Kaq katsayısı ile yanal basınca dönüştürülür.
Terzaghi grafiği elastik çözüm yerine ne zaman kullanılmalıdır?
Grafik, ölçülen basınçlardan çizilmiştir ve duvar yakınındaki bir yük için elastik nokta yük çözümünün verdiği çok yüksek pik değerlerden, 0.4H'den daha yakın olan her yükü sanki 0.4H konumundaymış gibi değerlendirerek kaçınır. 0.4H'nin ötesinde grafik ve elastik çözüm bir çizgi yük için örtüşür; bir nokta yük için ise grafik m = 0.5–0.6 civarında yaklaşık aynı bileşkeyi ve daha geride daha küçük bir bileşke verir.