Op deze pagina · 21 hoofdstukken
- 1Toepassingsgebied
- 2Samenhangende en niet-samenhangende lagen
- 3Directe zetting — elasticiteitstheorie
- 4Invloedsfactoren van Steinbrenner
- 5Gelaagd profiel en nettodruk
- 6Spanningspad van de samenhangende lagen
- 7Lamellen en initiële spanningen
- 8Preconsolidatiespanning
- 9Ontgraving — verlichting en zwel
- 10Spanningstoename — Boussinesq
- 11Diepte van de zakkerberekening
- 12Compressieregimes
- 13Referentieniveau voor de zetting
- 14mv-methode
- 15Flexibele en stijve funderingen
- 16Totale zetting
- 17Tijdsafhankelijk verloop van de consolidatie
- 18Kleurzones
- 19Tekenafspraak en aannames
- 20Buiten het toepassingsgebied
- 21Literatuur
De module berekent de totale zetting van een fundering op een gelaagd profiel van cohesieve en niet-samenhangende gronden, als de som van twee delen: de directe (elastische) zetting Se van elke laag, en de consolidatiezetting Sc van de cohesieve lagen.
1Toepassingsgebied
De twee delen worden berekend op dezelfde lamellen van het profiel, met dezelfde spanningstoename volgens Boussinesq, dezelfde ontgraving en dezelfde rekendiepte. Het betreft een analytische berekening — invloedsfactoren in gesloten vorm, een spanningspad per lamel en de theorie van Terzaghi — zonder eindige elementen; de doorsnede wordt getekend in kleurbanden (spanning, rek en zetting in elk punt van een vlakke doorsnede door de fundering) en de zetting-tijd-kromme volgt uit de consolidatie van de cohesieve lagen. Bij een profiel met uitsluitend cohesieve lagen zijn Sc en de tijds-kromme gelijk aan die van de module Consolidatie; bij een profiel met één soort laag is Se gelijk aan die van de modules voor directe (elastische) zetting.
2Samenhangende en niet-samenhangende lagen
| Laag | Directe (elastische) zetting | Consolidatie |
|---|---|---|
| Cohesief (klei, leem) | ongedraineerd: Eu, ν = 0.5 — geen volumeverandering direct na belasten | ja: Cc, Cr, Cs, e0, σ′p (of mv), Cv |
| Niet-samenhangend (zand, grind) | gedraineerd: E′, ν′ | geen — het water stroomt even snel af als de belasting wordt aangebracht |
Een verzadigde klei vervormt bij het aanbrengen van de belasting bij een constant volume (ν = 0.5): dat is de directe (elastische) zetting. Vervolgens stroomt het water langzaam af en comprimeert de klei langs het spanningspad: dat is de consolidatiezetting. Zand dreineert direct, waardoor de gehele zetting elastisch is. Elke laag is samenhangend of niet-samenhangend; de grondsoort wordt gekozen in de tabel Grondprofiel en bepaalt welke parameters de laag onder het stichtingsvlak nodig heeft.
3Directe zetting — elasticiteitstheorie
Onder een volkomen flexibele fundering die de nettodruk qnet draagt, geeft de wet van Hooke de verticale rek en de integraal daarvan de zetting (bron):
De spanningstoenamen zijn die van een homogene elastische halfruimte (Boussinesq). Omdat de horizontale spanningen afhangen van ν, hangt de rek — en daarmee de zetting — af van zowel E als ν.
4Invloedsfactoren van Steinbrenner
Voor de hoek van een gelijkmatig belast rechthoekig vlak heeft de integraal een gesloten vorm (Steinbrenner; bron):
A1 = ln[(m′ + √(m′² + 1))·√(1 + n′²) / (m′ + √(m′² + n′² + 1))] A2 = m′ / (n′ √(m′² + n′² + 1))
met m′ = L′/B′ en n′ = z/B′ (waarin B′ de kortste zijde is van de hoekrechthoek). Het middelpunt van een fundering met afmetingen B × L is de hoek van vier rechthoeken B/2 × L/2: α = 4, B′ = B/2; de hoek van de fundering is de hoek van de gehele rechthoek: α = 1, B′ = B. Elk ander punt is de som met teken van de vier rechthoeken die een hoek in dat punt hebben. Voor een strook (m′ → ∞): F1 = ln(1 + n′²)/2π, F2 = (n′/2π)·tan−1(1/n′); aan de rand geldt α = 2, B′ = B. De rekenmodule evalueert de formules rechtstreeks.
5Gelaagd profiel en nettodruk
Een laag tussen de diepten ztop en zbottom onder het stichtingsvlak draagt bij met het verschil van de halfruimte-oplossing tussen deze twee diepten, met de eigen waarden voor E en ν:
Dit is de integraal van de rek volgens Hooke over de laag met de spanningen van een homogene halfruimte — exact onder die aanname, waardoor het resultaat niet afhangt van de lameldikte Δz (de lamellen dienen enkel voor de tabellen en de velden). Het vervangt de gewogen gemiddelde modulus van een formule voor één enkele laag. Wanneer de stijfheid van een laag toeneemt met de diepte, dient deze te worden opgesplitst in meerdere lagen.
De ontgraving verwijdert de effectieve deklaagdruk op de bodem van de bouwput (het grondwaterpeil blijft ongewijzigd). Met één enkele modulus voor verlichting en herbelasting wordt de elastische terugvering van de ontgraving bij herbelasting hersteld, waardoor de nettodruk bepalend is voor de directe zetting. Een nettodruk gelijk aan of kleiner dan nul veroorzaakt geen zetting (een negatieve waarde vormt een elastische terugvering).
6Spanningspad van de samenhangende lagen
De berekening is geen enkele stap van de initiële naar de uiteindelijke korrelspanning. De ontgraving vermindert de effectieve korrelspanning en de klei zwelt langs haar zwel- en herbelastingslijn (Cs). Wanneer de constructie het spoor weer belast, volgt de klei eerst deze lijn terug tot σ′v0 — de her-opbolling is hersteld — herbelast vervolgens met Cr tot σ′p en, wanneer de uiteindelijke spanning σ′p overschrijdt, samendrukt langs de primaire samendrukkingslijn (Cc). σ′p is de historische maximale spanning en wordt niet verminderd door de ontgraving.
De tak van het ontlasten-herbelasten sluit daarom op het niveau van de initiële spanning: een belasting die alleen de verwijderde deklaagdruk herstelt brengt elke lamel terug naar het beginpunt, en zonder netto-toename van de effectieve korrelspanning treedt er geen zetting op ten opzichte van het oorspronkelijke maaiveld, ongeacht wat Cs en Cr zijn.
7Lamellen en initiële spanningen
Elke laag tussen het funderingsniveau en de berekeningsdiepte zlim wordt verdeeld in lamellen met een dikte van Δz (doorgesneden ter hoogte van de grondwaterstand); elke spanning wordt bepaald in het middelpunt van de lamel.
γ boven de grondwaterstand, γsat eronder. De spanningen van de oorspronkelijke ondergrond vormen de referentie voor elke latere fase.
8Preconsolidatiespanning
Eén definitie per model. OCR = 1 is een normaal geconsolideerde klei: σ′p = σ′v0 en elke belasting boven de initiële spanning is primaire samendrukking. Een laboratoriumwaarde σ′p onder σ′v0 wordt met een waarschuwing verhoogd tot σ′v0 — ondergeconsolideerde klei valt buiten het toepassingsgebied.
9Ontgraving — verlichting en zwel
De verwijderde belasting is de initiële effectieve deklaagdruk op het ontgravingsniveau (de grondwaterstand is ongewijzigd, dus hieronder wordt het onderwater volumiek gewicht verwijderd). Iexc is de Boussinesq-invloedsfactor van het ontgravingsvlak, of 1 voor een brede ontgraving. Opbolling is negatief: zetting positief, opbolling doorgaans negatief. Wanneer Cs niet is opgegeven, wordt Cs = Cr gebruikt en gerapporteerd.
10Spanningstoename — Boussinesq
Rechthoek B × L onder het middelpunt: Iz = 4·Icorner(m = B/2z′, n = L/2z′) met de hoekfactor van Newmark
(de arctangens-term wordt verhoogd met π wanneer V < m²n²). Strook met breedte B onder de hartlijn: Iz = (α + sin α)/π met α = 2·atan(B/2z′). Bij z′ = 0 geldt Iz = 1. Buiten de hartlijn — voor de kleurband-velden — wordt de rechthoek opgedeeld in hoekrechthoeken op het punt en maakt de strook gebruik van de algemene oplossing met de twee randhoeken.
11Diepte van de zakkerberekening
De spanningstoename onder een fundering neemt af met de diepte, maar wordt nooit nul. Daarom vereist de som van de lamel-samendrukkingen een onderste grens — de berekeningsdiepte zlim.
Met de regel van de invloedsdiepte worden de lagen samengedrukt tot de diepte waar de Boussinesq-spanningstoename onder het middelpunt van de fundering is afgenomen tot p van de opgelegde spanning; 10 % is de gebruikelijke keuze. Dezelfde invloedsfactor bepaalt de ontlasting van een ontgraving met dezelfde afmetingen, dus de diepte is hetzelfde ongeacht of deze wordt afgelezen op qgross of qnet. De diepte groeit met de grootte van de fundering: bij p = 10 % geldt z′ ≈ 2.09 B voor een vierkant, 2.55 B voor L = 1.5 B, 2.92 B voor L = 2 B, 4.33 B voor L = 5 B en 6.34 B voor een strook (1.40 B, 1.71 B, 1.94 B, 2.68 B en 3.13 B bij p = 20 %). Een funderingsplaat van 20 × 30 m reikt tot ongeveer 51 m onder het funderingsvlak.
Wanneer het grondprofiel boven zlim eindigt, wordt aangenomen dat de laatste laag met dezelfde eigenschappen doorloopt tot zlim (en voor de tijdsanalyse daar eindigt). Wanneer het profiel tot onder zlim reikt, wordt de grond onder die diepte niet samengedrukt; een laag die door zlim wordt doorgesneden, behoudt haar volledige dikte voor de drainageweg. Met de regel Onderkant van het profiel stopt de berekening bij de laatste laag, zoals boven rots of vast grind; het rapport vermeldt de spanningstoename die daar nog aanwezig is.
Een ander criterium in de praktijk vergelijkt de spanningstoename met de effectieve deklaagdruk (Δσ = 0.2 · σ′v0); dit reikt dieper onder een zwaar belaste kleine poer en stopt veel hoger onder een licht belaste brede funderingsplaat. De regel van de invloedsdiepte in de module is uitsluitend afhankelijk van de geometrie, waardoor de gehele samendrukbare zone van een brede funderingsplaat in de som behouden blijft.
12Compressieregimes
Met f = ΔH/(1+e0) voor de lamel, en σ′exc ≤ σ′v0 ≤ σ′p:
| Voorwaarde | Lamelsamendrukking bij herbelasten |
|---|---|
| σ′exc ≤ σ′final ≤ σ′v0 | Sb = Cs·f·log10(σ′final/σ′exc) — deel van de opbolling hersteld, geen samendrukking voorbij de initiële toestand |
| σ′v0 < σ′final ≤ σ′p | Sb = Cs·f·log10(σ′v0/σ′exc) + Sr = Cr·f·log10(σ′final/σ′v0) |
| σ′v0 < σ′p < σ′final | Sb + Sr = Cr·f·log10(σ′p/σ′v0) + Sv = Cc·f·log10(σ′final/σ′p) |
| σ′p = σ′v0 < σ′final (normaal geconsolideerd) | Sb + Sv = Cc·f·log10(σ′final/σ′v0) |
| σ′final < σ′exc | verdere opbolling met Cs (negatief) |
Zonder ontgraving is σ′exc = σ′v0 en Sb = 0: de klassieke herbelasting en primaire samendrukking vanaf de initiële spanning.
13Referentieniveau voor de zetting
Een ontgraving gevolgd door een fundering is een opeenvolging van fasen, en de zetting van de fundering is afhankelijk van het referentiepunt van waaruit de verplaatsingen worden gemeten — de keuze Verplaatsingen na de ontgraving van de ontgravingsfase:
- Behouden — vanaf het oorspronkelijke maaiveld (standaard). De opbolling van de ontgravingsfase wordt afzonderlijk weergegeven; de zetting van de fundering is de netto-vervorming aan het einde van de belasting, S = Sc + Sheave = Σ samendrukking voorbij σ′v0. Een belasting die niet groter is dan de verwijderde deklaagdruk geeft S = 0, en wanneer deze kleiner is, eindigt de grond boven het oorspronkelijke niveau (gerapporteerd, de zetting 0).
- Terugzetten naar nul vóór belasting. De verplaatsingen van de ontgravingsfase worden op nul ingesteld en de zetting wordt gemeten vanaf de opgebolde bouwputbodem: S = Sc = Sb + Sr + Sv. De herbelasting van de opbolling telt als zetting — een volledig gecompenseerde fundering zakt evenveel als de bodem was opgebold. Dit is de juiste uitkomst wanneer de bouwput lang genoeg open blijft om de opbolling te laten optreden voordat de constructie wordt gebouwd.
Beide maten worden altijd afgedrukt; de keuze bepaalt welke maat wordt gerapporteerd als de zetting van de fundering, getekend op de tijdskromme en vermeld in de conclusie.
14mv-methode
Een afzonderlijk, lineair berekeningstraject: dezelfde mv dient voor het ontlasten (opbolling = −mv·(σ′v0 − σ′exc)·ΔH) en voor het herbelasten (Sc = mv·(σ′final − σ′exc)·ΔH, waarvan het deel tot σ′v0 de herstelde opbolling Sb is). Doordat het traject lineair is, sluit de lus vanzelf. Cc, Cr, Cs en e0 worden hierin niet gemengd.
15Flexibele en stijve funderingen
De formules leveren de zetting van een volkomen flexibele fundering: het grootst in het middelpunt, het kleinst in de hoek; het verschil daartussen is de scheefstelling (ongelijke zetting) van de flexibele fundering. Een stijve fundering zakt gelijkmatig met circa 0.93 maal de zetting van het flexibele middelpunt (de bron).
16Totale zetting
Voor elke lamel worden het elastische deel en, in een samenhangende laag, het consolidatiedeel opgeteld; de sommen over de lagen tot de berekeningsdiepte geven de zetting van het midden van de flexibele fundering:
De hoek (rand) van de flexibele fundering heeft een eigen directe (elastische) zetting Se (de hoek van de belaste rechthoek), terwijl de consolidatie gelijk is aan die van de hartlijn — het spanningspad wordt gefolgd op de verticale lijn door het midden, zoals in de module Consolidatie, waardoor het totaalaantal op de hoek Se,hoek + Sc bedraagt. Een stijve fundering zakt gelijkmatig: voor het elastische deel circa 0.93 maal de flexibele zetting in het midden (volgens de bron), met de consolidatie van het midden. De ontgraving vermindert de spanningen: het elastische deel volgt de netto gronddruk qnet = qbruto − σ′v0(Dontgr), waarvan de elastische ontlasting en herbelasting bij één modulus tegen elkaar wegvallen, terwijl de klei zwelt langs Cs en herstelt bij herbelasting (opbolling).
17Tijdsafhankelijk verloop van de consolidatie
Hdr = H bij enkelzijdige drainage en H/2 bij dubbelzijdige drainage, met H de dikte van de laag onder het funderingsniveau (tot zlim voor een laatste laag die doorloopt voorbij het profiel). Lagen met verschillende Cv en Hdr consolideren in een verschillend tempo, waardoor de kromme van het gehele profiel de som is van de laagkrommen; de bijbehorende t50 en t90 worden uit die som afgelezen. Onder Tv = 0.05 wordt de vroegtijdige oplossing U = 2√(Tv/π) gebruikt. De kromme is die van de belastingszetting Sc; de opbolling wordt verondersteld te zijn voltooid vóór het aanbrengen van de belasting. Met de verplaatsingen behouden vanaf het oorspronkelijke maaiveld wordt de kromme getekend vanaf de opbolling, S(t) = Sheave + Σ Ui(t)·Sc,i, en eindigt deze bij de netto-vervorming; met de verplaatsingen gereset begint deze bij nul.
De directe (elastische) zetting Se is direct aanwezig, dus de totale zetting op tijdstip t is S(t) = Se + Σ Ui(Tv,i)·Sc,i over de samenhangende lagen (plus de opbolling wanneer de verplaatsingen vanaf het oorspronkelijke maaiveld worden aangehouden, aangenomen als voltooid vóór het belasten). Een profiel zonder samenhangende laag heeft geen tijdsverloopkromme.
18Kleurzones
De weergaven Contouren en Zettingen tonen een grootheid over de doorsnede door het midden in gekleurde banden (de legenda geeft de waarde bij elke derde grens): de spanningen van de oorspronkelijke ondergrond en de veranderingen daarin (Boussinesq op elk punt), de modulus E van de lagen en de vervormingsvelden — de directe (elastische) zetting Se(z) (invloedsfactoren volgens Steinbrenner in dat punt), de consolidatiezetting Sc(z), de totale zetting S(z), de rek en de opbolling — elk de samendrukking van de grond tussen een punt en de berekeningsdiepte, zodat de waarde op het funderingsniveau op de hartlijn de zetting van de resultaten is. De vervormingsvelden van de samenhangende lagen volgen het spanningspad van de lamellen op elk punt; de niet-samenhangende lagen dragen uitsluitend hun elastische rek bij.
Klassen voor de vervormingsvelden. Zetting, opbolling en rek zijn het grootst onder de belasting en klein op diepte. Met gelijke banden zou het gehele onderste deel van de doorsnede in de eerste band vallen en zou het beeld lijken alsof de beweging vlak onder de fundering stopt. Deze velden worden daarom weergegeven in klassen met de grenzen 1 · 1.5 · 2 · 3 · 5 · 7 × 10n, vanaf 1/300 van het maximum naar boven, met de kleuren verdeeld over de klassen, en elke grens wordt vermeld in de legende. De spanningen, de modulus en een netto-vervorming die van teken verandert, behouden de zesendertig gelijke banden.
19Tekenafspraak en aannames
- Zetting positief, opbolling negatief. De keuzeschakelaar naast de eenheden in de koptekst schakelt de weergave om naar de conventie waarin de verticale verplaatsing naar boven positief is (zetting negatief, opbolling positief) — in de resultaten, de tabellen, de tekeningen en het rapport; de rekenkern, de afleiding in het tabblad Berekeningen en de rekken en spanningen (druk positief) blijven klassiek.
- Stichtingsvlak = ontgravingsniveau (maaiveld zonder ontgraving); gelijkmatige druk op een volkomen flexibele fundering.
- Directe (elastische) zetting: spanningen van een homogene elastische halfruimte in elke laag (met de ν van die laag); samenhangende lagen ongedraineerd (ν = 0.5), niet-samenhangende lagen gedraineerd; geen correctie voor aanlegdiepte (If = 1).
- Consolidatie: eendimensionaal, Terzaghi; hydrostatische poriënwaterspanning, grondwaterstand ongewijzigd door de ontgraving; σ′p is de historische maximale korrelspanning en wordt niet verminderd door de ontgraving.
- De spanningstoename wordt genomen op de verticale lijn door het midden van de fundering (Boussinesq) voor de lamellen en de tijdsanalyse.
Elke aanname die van toepassing is op een model staat vermeld bij de resultaten (Waarschuwingen en aannames).
20Buiten het toepassingsgebied
- Secundaire samendrukking en de consolidatie van niet-samenhangende lagen.
- Empirische methoden voor zand (rekinvloedsfactor volgens Schmertmann, op SPT of CPT gebaseerde grafieken) en een modulus die met de diepte toeneemt binnen een laag — splits in plaats daarvan de laag.
- Funderingsstijfheid tussen flexibel en stijf, interactie tussen grond en constructie, twee- en driedimensionale consolidatie, eindige-elementenmethode.
- Draagvermogen, liquefactie.
21Literatuur
- Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage.
- Das, B.M. (2018). Principles of Geotechnical Engineering, 9e druk. Cengage — hfst. 10–11 (spanningstoename, consolidatiezakking, tijdsverloop).
- Steinbrenner, W. (1934). Tafeln zur Setzungsberechnung. Die Strasse, 1, 121–124.
- Terzaghi, K. (1943). Theoretical Soil Mechanics. Wiley.
- Duncan, J.M. & Buchignani, A.L. (1976). An engineering manual for settlement studies. University of California, Berkeley.
- Kulhawy, F.H. & Mayne, P.W. (1990). Manual on Estimating Soil Properties for Foundation Design. EPRI EL-6800.
Van theorie naar uw eigen ontwerp
Bepaal de totale zetting van uw eigen fundering binnen enkele minuten
- De directe zetting, de consolidatiezetting en de totale zetting
- De zetting van elke laag, in het midden, op de hoek en voor een stijve fundering
- De zetting-tijd-kromme en kleurbanden van spanning, vervorming en zetting
- Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Online: niets te installeren, geen dongle, op smartphone, tablet of pc

PDF