GeoTerva Module openen

Theorie · Damwanden

Ongeankerde damwand in klei: ongedraineerde gronddrukken, de trekscheur, insteekdiepte en moment

Hoe een damwand in klei de benodigde diepte en het maximale buigend moment ontleent aan de ongedraineerde schuifsterkte, en hoe de bouwputbodem wordt getoetst op opbolling, met elke afbeelding gegenereerd met de rekenwaarden uit de module.

De module werkt online in uw browser, op smartphone, tablet of pc. Niets te installeren, geen dongle nodig.

De module Damwand in klei op een smartphone: de wand in klei, het nettogronddrukdiagram, de insteekdiepte en het moment na Berekenen
Op deze pagina · 17 hoofdstukken
  1. 1Damwanden en deze module
  2. 2Vervormingsgedrag van een ongeankerde damwand
  3. 3Actieve gronddruk van de gekeerde klei
  4. 4De nettogronddruk in de klei
  5. 5Evenwicht en de insteekdiepte in klei
  6. 6De insteekdiepte
  7. 7Verschillende waterstanden aan weerszijden
  8. 8Toetsing van de damwand volgens EN 1993-1-1
  9. 9Toetsing van de damwand volgens AISC 360-22
  10. 10De verankerde damwand
  11. 11De seismische situatie
  12. 12De verplaatsing van de wand
  13. 13De bodem van de bouwput: opbolling
  14. 14Een rekenvoorbeeld, handmatig en door de module
  15. 15Het startmodel, getoetst volgens EN 1993-1-1
  16. 16Wat de module aanneemt
  17. 17Literatuur
Door het ingenieursteam van GeoTervaUpdated 2026-10-1826 min leestijdFree, no sign-up

Een ongeankerde damwand in klei ontleent zijn stabiliteit aan de ongedraineerde schuifsterkte van de kleilaag waarin deze is ingedreven. Deze pagina volgt de vakliteratuur voor damwanden in klei — de ongedraineerde spanningen, de trekscheur in de gekeerde klei, de constante nettogronddruk onder het ontgravingsniveau, het evenwicht van de wand en de tweedegraadsvergelijking voor de diepte, het maximale moment — en beschrijft vervolgens wat de module toevoegt: meerdere lagen, verschillende grondwaterstanden, ankers, bovenbelastingen, aardbevingen en verplaatsingen.

First slide of the lecture slides: Sheet pile in clayPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

37 slides · PDF · 1.6 MB

1Damwanden en deze modulewat een damwand is en welke variant hier wordt ontworpen

Een damwand is een aaneengesloten rij in de grond ingebrachte of getrilde profielen die grond of water keert — zoals een kadeconstructie, een kofferdam of een bouwputwand. Hout, geprefabriceerd beton en staal zijn hiervoor toegepast; stalen profielen worden het meest gebruikt omdat ze licht hanteerbaar zijn, goed in te brengen zijn en hergebruikt kunnen worden. Stalen damwandplanken zijn er in twee hoofdvormen, het Z-profiel en het U-profiel, waarbij fabrikantentabellen voor elk profiel het weerstandsmoment per meter wand vermelden — de kenmerkende waarde waarmee het ontwerp in de tabellen wordt opgezocht.

Twee wijzen van uitvoering leiden tot dezelfde constructie: bij een aangevulde constructie worden de damwanden eerst ingeheid en wordt de grond erachter aangebracht; bij een ontgraven constructie worden de damwanden in de bestaande grond ingeheid en wordt de grond ervoor vervolgens afgegraven tot het ontgravingsniveau. In beide gevallen keert de wand een grondhoogte L boven het ontgravingsniveau en ontleent deze zijn evenwicht aan de insteekdiepte D eronder (onderstaande figuur).

grondwaterstandgekeerde kleiklei onder het ontgravingsniveauontgravingsniveauLD
Een ongeankerde damwand: de gekeerde grond erachter, het ontgravingsniveau ervoor, de hoogte L boven het ontgravingsniveau en de insteekdiepte D eronder. Het grondwater kan aan beide zijden op een verschillend niveau staan.

Een ongeankerde damwand heeft geen aanvullende steunpunten: de wand werkt als een ingeklemde staander, die uitsluitend wordt gefeest door de passieve grondweerstand van de grond waarin hij is ingebracht. Dit maakt het systeem economisch aantrekkelijk voor beperkte kerende hoogtes — als regel tot circa 6 m boven het ontgravingsniveau — waarboven in de regel een verankerde damwand wordt toegepast met een anker nabij de bovenzijde.

Deze module ontwerpt een wand in klei: het grondprofiel bestaat uit lagen ongedraineerde klei over de gehele wandhoogte, elk met hun eigen volumieke gewichten en hun ongedraineerde schuifsterkte cu (φ = 0). Boven het ontgravingsniveau wordt de grond gekeerd, eronder werkt de klei aan weerszijden van de wand. De grondwaterstand kan aan beide zijden gelijk of verschillend zijn; ankers, bovenbelastingen en aardbevingen worden verwerkt op dezelfde wijze als in de module voor zand. Een damwand met een zandaanvulling wordt ontworpen met de module voor zand.

2Vervormingsgedrag van een ongeankerde damwandrotatie om een punt nabij de damwandpunt en de drie gronddrukzones

Onder de belasting van de gekeerde grond roteert de wand als een stijf lichaam om een punt O vlak boven de damwandpunt (onderstaande figuur). Deze rotatie bepaalt de gronddrukken:

  • Zone A, boven het ontgravingsniveau: hier bevindt zich uitsluitend de gekeerde grond, die een actieve gronddruk uitoefent.
  • Zone B, vanaf het ontgravingsniveau tot aan O: de wand beweegt richting de bouwput, waardoor de gekeerde zijde actief is en de grond aan de voorzijde door het wegdrukken een passieve weerstand biedt.
  • Zone C, onder O: de wand beweegt de andere kant op, waardoor de zijden wisselen — passief aan de achterzijde, actief aan de voorzijde.
OA — actiefB — actief achterpassief voorC — passief achterontgravingsniveau
De ongeankerde damwand roterend om O. Boven het ontgravingsniveau is de gekeerde grond actief; tussen het ontgravingsniveau en O biedt de voorliggende grond passieve weerstand; onder O wisselen de zijden.

Het werkelijke verloop is gekromd. In het naslagwerk wordt dit vervangen door een schematisering met rechte lijnen: de netto gronddruk onder het ontgravingsniveau volgt één rechte lijn door het nulpunt E — een punt van het diagram, niet het rotatiepunt O — en de omkering bij de voet wordt getekend als een blok met hoogte L5. Het horizontaal- en momentenevenwicht van dit diagram bepalen de insteekdiepte.

De module tekent exact deze constructie (de weergave Doorsnede en het netto-gronddrukdiagram op het tabblad Berekeningen): het actieve diagram A–C–D, de netto-lijn door E tot F, en het voetblok F–G. De gestreepte verlenging F–H dient uitsluitend voor het bepalen van de ordinaat bij de voet; dit is geen drukoppervlak.

3Actieve gronddruk van de gekeerde kleiσv − 2cu, de trekscheur diepte zc en P1 boven het ontgravingsniveau

Boven het ontgravingsniveau oefent de gekeerde klei een ongedraineerde actieve gronddruk uit — de verticale totale spanning verminderd met tweemaal de ongedraineerde schuifsterkte, Ka = 1 bij φ = 0:

σa(z)=q+γz−2cu

Dicht bij het maaiveld is deze waarde negatief: de klei zou aan de wand trekken. Omdat trek niet wordt meegenomen, is de spanning nul tot op de diepte waar deze verdwijnt (de diepte van de trekscheur), waaronder deze lineair toeneemt:

zc=2cu−qγ

Bij een homogene kleilaag boven het ontgravingsniveau is het actieve diagram vervolgens een driehoek van zc tot het ontgravingsniveau, met een resultante P1 die aangrijpt op een derde van de hoogte boven het ontgravingsniveau:

P1=12σa(L)(L−zc),z‾1=L−zc3
Standaard wordt aangenomen dat de trekscheur tot aan de bovenkant gevuld is met water (door regen of oppervlaktewater), waarbij γw(z − zt) over de trekwzone op de wand werkt (met zt als de bovenkant, of de grondwaterstand indien deze hoger staat). Wanneer drainage van het terrein de scheur droog houdt, wordt deze in de ontwerpstap als droog beschouwd, met een waarschuwing: geen water in de scheur boven de grondwaterstand, terwijl het deel van de scheur onder de grondwaterstand het grondwater bevat waarvan de poriënwaterspanning op de wand werkt. Het rapport vermeldt het resultaat van de alternatieve keuze. Onder de grondwaterstand is de totale spanning gelijk aan de effectieve spanning plus de poriënwaterspanning; bij gelijke waterstanden aan weerszijden vallen de poriënwaterspanningen weg uit de netto gronddruk. Bij meerdere lagen boven het ontgravingsniveau verandert het diagram bij elke laagovergang op basis van de eigen cu en γ, waarbij P1 en z̄1 stapsgewijs worden gesommeerd.

4De nettogronddruk in de kleiongedraineerd, φ = 0: σ6 = 4cu − (γL1 + γ′L2), σ7 bij de damwandpunt

Klei die snel wordt belast, zoals bij een damwand het geval is, heeft geen tijd om te draineren: deze wordt ongedraineerd geanalyseerd in totale spanningen, met φ = 0 en de ongedraineerde schuifsterkte cu. De Rankine-coëfficiënten zijn in dat geval beide 1, en de horizontale spanningen op een vlak zijn gelijk aan de verticale totale spanning verminderd met of vermeerderd met tweemaal de cohesie:

σa=σv−2cu,σp=σv+2cu

Vlak onder het ontgravingsniveau drukt de gekeerde zijde met de aanwezige deklaagdruk γL1+γ′L2 verminderd met 2cu; de zijde van de bouwput, die nog geen deklaag heeft, biedt weerstand met 2cu. Dieper in de ondergrond krijgen beide zijden er dezelfde deklaagdruk bij, waardoor hun verschil niet verandert: de netto gronddruk in de klei is constant en werkt in de richting van de gekeerde grond:

σ6=4cu−(γL1+γ′L2)

Deze waarde moet positief zijn — klei waarvan 4cu niet groter is dan de deklaagdruk ter hoogte van het ontgravingsniveau kan de wand niet dragen, waarna de berekening stopt. Het nulpunt E van de constructie valt samen met het ontgravingsniveau zelf. Nabij de damwandpunt beweegt de wand de andere kant op en wisselen de zijden: de gekeerde zijde biedt weerstand met σv+2cu, de bouwputzijde drukt met σv−2cu, en de omgekeerde ordinaat bij de voet wordt

σ7=4cu+(γL1+γ′L2)
De totale verticale spanning is gelijk aan de effectieve spanning plus de poriënwaterspanning. Wanneer het grondwater aan beide zijden op hetzelfde niveau staat, vallen de poriënwaterspanningen weg uit de nettogronddruk. Hierdoor verschijnt de effectieve deklaagdruk van de gekeerde klei in de formule voor σ6 — γ boven het grondwater, γ′ eronder; zonder grondwaterspiegel is de deklaagdruk γL. Bij verschillende waterstanden wordt de netto waterspanning opgesteld. De gronddrukken worden onder het ontgravingsniveau niet op nul afgekapt: σ6 en σ7 zijn de niet-gecorrigeerde spanningsverschillen uit de literatuur.
Methodische keuze. Wanneer de actieve spanning onder het ontgravingsniveau negatief blijft, kan de gekeerde zijde van een sterke kleilaag aan de wand trekken — de klassieke cohesieve vrije-grondsteun-geformuleerde benadering uit de literatuur, die σ6 en σ7 oplevert. De insteekdiepte die dit oplevert kan zeer kort zijn en is gevoelig voor deze keuze. De module biedt daarom eveneens de optie zonder trekafkap aan — waarbij de actieve spanning aan geen van beide zijden onder nul wordt genomen — en vermeldt in het rapport de diepte die de andere keuze oplevert, ongeacht welke methode wordt toegepast.
Gekeerde klei boven het ontgravingsniveau oefent een druk uit van σv − 2cu. Vlak bij het oppervlak is deze waarde negatief — de klei zou aan de wand trekken. Deze trekspanning wordt niet in rekening gebracht: de spanning wordt op nul gesteld tot op de diepte waar σv = 2cu (de trekscheur): er wordt geen trekspanning in de grond toegelaten en de poriënwaterspanning wordt afzonderlijk behandeld op basis van de grondwaterstanden. Standaard wordt uitgegaan van een trekscheur die tot aan de bovenkant met water is gevuld (door regen of oppervlaktewater), waarbij γw(z − zt) over de trekzone op de wand werkt (met zt als de bovenkant, of de grondwaterstand indien deze hoger staat). Wanneer drainage van het terrein de scheur droog houdt, wordt deze in de ontwerpstap als droog beschouwd, met een waarschuwing: geen water boven de grondwaterstand, terwijl het deel van de scheur onder de grondwaterstand het grondwater bevat waarvan de poriënwaterspanning op de wand werkt. Het rapport vermeldt het resultaat van de alternatieve keuze.

5Evenwicht en de insteekdiepte in kleiL4 uit ΣH, de tweedegraadsvergelijking in D uit ΣM, z′ en Mmax

Boven het ontgravingsniveau heeft het actieve diagram van de gekeerde grond de resultante P1, die aangrijpt op een hoogte z‾1 boven het ontgravingsniveau. Eronder werkt de netto gronddruk σ6 over de gehele insteekdiepte D in de richting van de gekeerde grond, en het voetblok met hoogte L4 doet de druk bij de damwandpunt omslaan naar σ7. Het horizontaal evenwicht geeft de hoogte van het voetblok:

P1−σ6D+12L4(σ6+σ7)=0⇒L4=σ6D−P14cu

en de momenten om de damwandpunt leveren, na substitutie van L4, een kwadratische vergelijking in D op:

P1(D+z‾1)−σ6D22+4cu3L42=0
σ6(σ6−6cu)D2+P1(12cu−2σ6)D+P1(P1+12cuz‾1)=0

De dwarskracht is nul op de diepte waar de constante netto gronddruk de kracht P1 heeft opgeheven, op een diepte z′ onder het ontgravingsniveau, waar het buigend moment maximaal is:

z′=P1σ6,Mmax=P1(z′+z‾1)−σ6z′22
De module bouwt hetzelfde diagram op als voor damwanden in zand — de spanningen aan beide zijden op elke diepte, het voetblok uit het horizontale evenwicht, de diepte uit de momenten rond de damwandpunt — waardoor meerdere lagen, verschillende waterstanden, belastingen en ankers binnen hetzelfde rekenmodel kunnen worden gecombineerd. Voor de standaardsituatie uit de literatuur komen de uitkomsten overeen met de tweedegraadsvergelijking voor de diepte en de vergelijking voor het maximale moment; in het rekenoverzicht wordt het voetblok aangeduid als L5 en de diepte onder E als de totale insteekdiepte L4.

6De insteekdiepteDtheory en de twee manieren om een veiligheidsmarge toe te voegen

De theoretische insteekdiepte is de diepte waarop het krachtendiagram precies in evenwicht is:

Dtheory=L3+L4

Op die diepte is de passieve weerstand volledig behaald en is er geen enkele marge aanwezig. De vakliteratuur biedt twee manieren om een marge toe te voegen (onderstaande figuur):

  • Vergroot de diepte: het diagram wordt opgebouwd met de volledige Kp en de diepte wordt met 20 tot 30 procent vergroot, van Ddesign=fDtheory met f=1.2 tot 1.3. De spanningen en het moment zijn gelijk aan die van de theoretische wand.
  • Veiligheidsfactor op Kp: het diagram wordt vanaf het begin opgebouwd met Kp/FSp, van FSp=1.5 tot 2, en de berekende diepte wordt rechtstreeks toegepast. Elke ordinaat onder het ontgravingsniveau verandert, en het moment neemt evenredig toe.
Vergroot D met een factor fDtheory​× fvolledige Kp in het diagram, damwandpunt dieper ingeheidVeiligheidsfactor op KpDtheory​Kp / FSgereduceerde Kp in het diagram, berekende diepte direct overgenomen
De twee wegen naar een marge op de insteekdiepte: een langere insteekdiepte na de berekening, of een gereduceerde passieve coëfficiënt vooraf.
De module biedt beide opties in de stap Ontwerpfactoren en vermeldt in het rapport welke methode is toegepast. De totale lengte van de damwandplanken is L + Dontwerp.

Eigen insteekdiepte opgeven. In plaats van de ontwerpdiepte uit de analyse over te nemen, kan de diepte van de damwand onder het ontgravingsniveau handmatig worden opgegeven. Deze wordt vervolgens getoetst aan de diepte die volgens de gekozen methode vereist is, en de gemobiliseerde veiligheidsfactor op de passieve gronddruk wordt bepaald — de factor FSp,mob waarmee de passieve gronddruk σp=σv+2cu kan worden gedeeld totdat het diagram bij de opgegeven diepte nipt in evenwicht is:

Dgiven≥Ddesign,req,D(σp/FSp,mob)=Dgiven

De totale lengte, de verplaatsing en de seismische toetsing worden berekend met de opgegeven diepte. Voor de inwendige krachten worden twee situaties doorgerekend: de ontwerpsituatie op basis van de vereiste diepte, en de evenwichtssituatie op basis van de opgegeven diepte waarbij de passieve gronddruk is gedeeld door FSp,mob. Het moment uit de ontwerpsituatie vormt geen bovengrens voor de situatie met de opgegeven diepte — een langere wand in evenwicht met een gedeeltelijk gemobiliseerde passieve weerstand kan sterker doorbuigen — waardoor de damwand en de ankers worden ontworpen op de grootste van de twee waarden; in de seismische situatie wordt hetzelfde gedaan wanneer de opgegeven diepte groter is dan DE. De gelijkmatige mobilisatie van de passieve gronddruk is op zichzelf een idealisering.

Voor een wand die in klei reikt, vergroot het naslagwerk de theoretische diepte met 40 tot 60 procent, f = 1.4 tot 1.6. Bij de methode met Kp/FS wordt de gehele passieve gronddruk van de klei gedeeld door FSp, (σv + 2cu) / FSp.

7Verschillende waterstanden aan weerszijdende toegevoegde netto waterdruk (aanvulling op de basisliteratuur)

In de basistheorie wordt ervan uitgegaan dat de waterstand aan beide zijden gelijk is. Een drooggepompte bouwput of vrij water voor de wand doorbreekt deze aanname: de hydrostatische druk heft zichzelf niet langer op.

De module telt in dat geval de netto waterdruk op bij de netto effectieve spanning voor de hydraulische conditie zonder stroming, en geeft elke zijde zijn eigen effectieve deklaagdruk:

unet(z)=γw(z−Dw)−γw(z−Dw,exc),each term≥0
p(z)=Ka,eσ′v,r(z)−Kp,eσ′v,e(z)+unet(z)

De netto-lijn bestaat dan uit meerdere segmenten, waardoor het nulpunt, de resultante erboven en de twee evenwichtsvergelijkingen rechtstreeks op het diagram worden opgelost in plaats van via een gesloten formule; de schematisering — nulpunt E, voetblok L5 — blijft identiek.

Kwelstroming onder de damwandpunt verandert de effectieve Spanningen en kan de passieve weerstand verlagen; de belasting op de wand is hier die van de vermelde situatie zonder kwel, wat ook in het rapport wordt vermeld.

8Toetsing van de damwand volgens EN 1993-1-1van S = M/σall naar MEd ≤ W fy / γM0

De klassieke methode dimensioneert de damwand met een toelaatbare spanning:

S=Mmaxσallde klassieke methode — 170 MPa voor ASTM A-328, 210 MPa voor A-572 en A-690

De module vervangt dit door een uiterstegrenstoestandtoetsing. Het moment van het nettogronddrukdiagram is een karakteristiek belastingseffect; de partiële factor γF hoogt dit op tot een rekenwaarde, en EN 1993-1-1 vergelijkt het rekenmoment met de weerstand van de doorsnede:

MEd=γFMmax
Wreq=MEdγM0fy
Mc,Rd=WfyγM0,η=MEdMc,Rd≤1

Wreq is de waarde waarmee de damwandtabel wordt geraadpleegd. De opgegeven damwand wordt vervolgens hiertegen getoetst. De tabel geeft twee weerstandsmomenten per grootte, en de klasse van de doorsnede bepaalt welke mag worden gebruikt (zie onderstaande figuur): het elastische Wel geldt tot het eerste vloeien en is geldig tot klasse 3; het plastische Wpl laat het volledige plastische moment toe, wat is toegestaan voor een doorsnede van klasse 1 of 2.

elastisch: eerste vloeien, Mel​ = Wel​ fy​plastisch: volledig vloeien, Mpl​ = Wpl​ fy​fy​fy​
De spanning over een damwand bij het elastische en plastische moment. De verhouding tussen de twee weerstandsmomenten, de vormfactor, bedraagt ongeveer 1.1 tot 1.2 voor Z- en U-profielen.
De factoren uit de ontwerpniveau-fase (aanbevolen waarden)
Factorwaarop het werktwaarde
γFhet moment door gronddruk, een permanente ongunstige belasting1.35
γM0de weerstand van een doorsnede1.00
Een Nationale Bijlage kan andere waarden vastleggen; de module gebruikt de ingevoerde waarden.
Aannames: het opgegeven weerstandsmoment geldt voor de gehele wand (βB = 1 — dit geldt voor Z-profielen en voor U-profielen waarvan de sloten op de neutrale as zijn geperst of gelast); de dwarskracht van de wand wordt niet getoetst; de insteekdiepte behoudt de marge van de eigen methode en wordt niet opnieuw gefactoriseerd. Een benuttingsgraad van 0.95 of meer wordt gerapporteerd als "VOLDOET — nabij capaciteit".

9Toetsing van de damwand volgens AISC 360-22LRFD of ASD op de buigcapaciteit Mn

De damwand kan alternatief worden getoetst volgens AISC 360-22. De nominale buigsterkte is Mn=FyZ voor een compact profiel — het plastisch weerstandsmoment — of FyS bij de eerste vloeispanning, en wordt vergeleken met het moment volgens een van de twee methoden:

LRFD:Mu=γHMmax≤φbMn,φb=0.90
ASD:Ma=Mmax≤MnΩb,Ωb=1.67

De gronddruk wordt genomen als de zijdelingse gronddruk H: in de LRFD-combinaties gaat deze mee met γH=1.6 waar hij bijdraagt aan het belastingseffect, in de ASD-combinaties met 1.0.

AISC 360-22 is geschreven voor de daarin vermelde ASTM-staalsoorten. Een EN-kwaliteit wordt hier gebruikt op basis van de vloeigrens.

10De verankerde damwandéén of meerdere ankerlagen — vrije grondsteun, het scharniermethode-concept, de ankerreacties en de hechtzones

Wanneer een ongeankerde damwand te lang wordt of te veel doorbuigt, houdt een laag ankers nabij de bovenzijde de wand tegen. Bij één ankerlaag dimensioneert de bron de wand met de methode van vrije grondsteun: het anker is een steunpunt op diepte za, en de inbedding is net diep genoeg om met de passieve weerstand het moment om het anker te evenwichten — de damwandpunt kan vrij bewegen, dus er is geen omkering van de gronddruk aan de voet.

ΣMA=∫0ztoep(z−za)dz=0,F=∫0ztoepdz

De nettogronddruk p heeft hetzelfde diagram als bij de ongeankerde damwand — actief boven het nulpunt E, netto passief eronder — afgesneden aan de voet. De eerste vergelijking bepaalt de diepte, de tweede de ankerkracht per meter wand; over de hart-op-hartafstand s en langs de ankeras is dit de steunpuntreactie TLEM=Fs/cosα van elk anker. TLEM is een reactie uit het rekenmodel — niet de afspankracht P0 en niet de kracht die de ankerstang in gebruiksfase draagt; het voorgespannen veringsmodel voor de verplaatsing geeft een eigen ankerkracht TSR, en de trekcapaciteit van de stang en de hechtkracht zijn afzonderlijke toetsen. Het moment bereikt een piek waar de dwarskracht onder het anker, V=∫pdz−F, nul is. Voor één zandlaag is de eerste vergelijking de derdegraadsvergelijking in L4; de module lost deze numeriek op, zodat lagen, grondwater, bovenbelasting en de seismische situatie direct volgen.

Meerdere ankerlagen. Bij meer dan één ankerlaag is de wand statisch onbepaald. De module maakt deze statisch bepaald met de constructieve idealisatie van de scharniermethode: bij elk anker onder het bovenste wordt een scharnier geplaatst, zodat de wand tussen twee ankers werkt als een ligger op twee steunpunten, en het deel onder het onderste anker zn wordt gedimensioneerd volgens de vrije grondsteun om dat anker. De diepte volgt uit de momenten om het onderste anker, elke overspanning geeft de reacties bij de twee ankers, en de ankerkracht van een laag is de som van de ontvangen reacties:

∫znztoep(z−zn)dz=0,Rk(zk+1−zk)=∫zkzk+1p(zk+1−z)dz

De bovenste overspanning draagt ook het uitkragende deel boven het eerste anker. De module past de idealisatie toe op het nettogronddrukdiagram in het grensevenwicht, waardoor de reacties en momenten overeenkomen met dat diagram. Bij één ankerlaag is de methode exact gelijk aan de vrije-grondsteunmethode. Het moment heeft pieken op de nulpunten van de dwarskracht tussen en onder de ankers, of bij het bovenste anker. De ankers trekken de wand omlaag met Tsinα per anker; deze verticale component wordt gerapporteerd, maar niet meegenomen in de toetsing van het damwandprofiel.

Het anker houdt de wand alleen vast als de hechtlengte in grond ligt die op haar plaats blijft wanneer de actieve glijwig beweegt. De module gaat uit van een vrije ankerlengte van minstens 4.5 m (strengankers; 3 m voor staafankers) en stelt dat de hechtzone minstens max(1.5m,H/5) achter het maatgevende glijvlak begint — voor een niet-samenhangende grond het Rankine-vlak dat vanaf het ontgravingsniveau stijgt onder 45°+φ′/2:

xb=Lfcosα≥(L−zb)tan(45°−φ′2)+max(1.5m,H/5),zb=za+Lfsinα

In het verplaatsingsmodel is het anker een voorgespannen veer: deze begint met P0cosα/s per meter wand en reageert met een stijfheid ka=EtAtcos2α/(Lfs), waarbij de vrije lengte rekt naarmate de wand beweegt.

De uittrekwaarde van de hechtzone en de sterkte van het anker worden niet getoetst; de hechtlengte wordt gebruikt voor de positiebepaling van de hechtzone.
In klei wordt de actieve glijspie achter de wand begrensd door het vlak onder 45° (φ = 0), en worden de hechtzones hierachter geplaatst.

11De seismische situatiepseudostatische Mononobe–Okabe-coëfficiënten, ingesloten water, Westergaard

Tijdens een aardbeving schudt de grond achter en voor de wand mee. De pseudostatische methode vervangt het schudden door constante traagheidskrachten op de grondspieën — khW horizontaal en kvW verticaal — en behoudt de grensevenwichtsconstructie van het statische ontwerp. De ingenieur voert kh en kv in volgens de geldende aardbevingsnorm; een gebruikelijke vorm is kh=αS/r en kv=±0.5kh.

Door de zwaartekracht van de spie te roteren over de hoek θ gaat de spie van Coulomb over in die van Mononobe en Okabe. Voor een verticale wand, een horizontaal maaiveld en zonder wandwrijving — dezelfde idealisatie als bij het statische Rankine-ontwerp — zijn de coëfficiënten:

tanθ=kh1∓kv
KAE=cos2(φ′−θ)cos2θ[1+sinφ′sin(φ′−θ)cosθ]2,KPE=cos2(φ′−θ)cos2θ[1−sinφ′sin(φ′−θ)cosθ]2

Bij θ=0 zijn deze exact gelijk aan Ka en Kp. De gronddrukken zijn (1∓kv)KAEσ′v en (1∓kv)KPEσ′v; beide richtingen van kv worden gecontroleerd. Met wandwrijving wordt de passieve Mononobe–Okabe-coëfficiënt onveilig, wat de reden is voor het bestaan van logaritmische spiraal-oplossingen; bij δ=0 is dit niet het geval en wordt de vlakke spie aangehouden. Wanneer θ>φ′ bestaat er geen spie in evenwicht, wat door de module wordt gemeld.

Grondwater. Zand met een normale doorlatendheid is dynamisch ondoorlatend: het poriënwater beweegt mee. Onder de grondwaterstand draagt het effectief volumiek gewicht (onder water) de druk terwijl de traagheid werkt op de verzadigde massa, waardoor de hoek toeneemt:

tanθw=γsatγsat−γw·kh1∓kv

In een sterk doorlatende grond (k>5·10−4 m/s) is het poriënwater vrij beweeglijk (Bijlage E.7): alleen de droge massa ondervindt traagheid, tanθw=γd/(γsat−γw)·kh/(1∓kv), waarbij het droge volumiek gewicht γd voor elke laag wordt ingevoerd. Het poriënwater aan elke zijde vormt dan een vrije waterkolom vanaf de waterstand tot aan de damwandpunt, en voegt de Westergaard-druk toe met h′ gemeten vanaf de damwandpunt, zoals E.7 voorschrijft; beide zijden trillen in fase, de ene zijde onder overdruk en de andere onder zuiging, zodat hun drukwerkingen samen in de richting van de bouwput werken. Het doortrekken van E.7 langs de insteekdiepte van een damwand is een uitbreiding in deze module. De module biedt beide opties aan.

Vrij water in de bouwput boven het ontgravingsniveau voegt de hydrodynamische druk volgens Westergaard (1933) toe, genomen in de ongunstigste richting als een zuiging op het ontgravingsvlak:

pwd(z′)=78khγwhz′,Pwd=712khγwh2

De toets. Het nettogronddrukdiagram wordt met deze coëfficiënten exact zo opgebouwd als het statische diagram — dezelfde lagen, waterstand en bovenbelasting, het nulpunt E en het voetblok — en de twee evenwichtsvergelijkingen leveren de insteekdiepte DE. De seismische situatie is buitengewoon, dus KPE heeft geen factor: de ontworpen wand voldoet als DE≤Ddesign. Voor een ongeankerde wand worden de seismische drukken op dezelfde manier verdeeld als de statische, evenredig met de effectieve deklaagdruk: de wand kan vrij roteren om de voet, en de dynamische toename grijpt aan in het punt van de statische gronddruk.

De verankerde damwand kan niet om de voet roteren; bij een dergelijke wand grijpt de dynamische toename aan op halve hoogte. De gekeerde zijde behoudt de statische Rankine-gronddruk boven het ontgravingsniveau, en de toename van de actieve korreldruk over de gekeerde hoogte wordt gelijkmatig over die hoogte verdeeld:

ΔPAE=∫0L[(1∓kv)KAE−Ka]σ′vdz,ΔpAE=ΔPAEL

Onder het ontgravingsniveau werken de Mononobe–Okabe-coëfficiënten op de verticale korrelspanning. Dezelfde verankerde constructie levert vervolgens DE en de seismische ankerkrachten TE=FEs/cosα op. De actieve glijwig bij een aardbeving is flauwer dan de statische — het vlak stijgt onder de Mononobe–Okabe-hoek αAE, 45°+φ′/2 bij θ=0 — en de hechtzones worden daarachter met dezelfde marge getoetst; de ankerstang en de hechtzone worden niet getoetst voor TE.

De damwand wordt vervolgens getoetst onder de seismische combinatie: in de seismische ontwerpsituatie gaan de permanente belastingen en de seismische belasting in met 1.0 en de veranderlijke belastingen met ψ2 — elke bovenbelasting neemt de mee ingevoerde ψ2, 1.0 voor een permanente belasting — dus MEd,E=Mmax,E van dat diagram; in de LRFD- en ASD-methoden behoudt de gronddruk H 1.6 (LRFD) of 1.0 (ASD) en gaat de seismische toename E in met 1.0 of 0.7, Mu,E=1.6Mmax+(Mmax,E−Mmax) en Ma,E=Mmax+0.7(Mmax,E−Mmax), waarbij de twee maxima aan de veilige zijde worden gecombineerd.

De verplaatsing van de wand op basis van beddingsconstanten wordt uitsluitend berekend voor de statische situatie.

De voorbeeldwand met kh=0.15 en kv=±0.075 — met een waterstand 2 m onder de bovenkant aan beide zijden, dus 3 m vrij water in de bouwput:

DE=2.50m≤Ddesign=3.43m,Mmax,E=184.99kN·m/m(Mmax=181.91)

Het statische ontwerp voldoet bij deze aardbeving: het seismische diagram vereist een 0.93 m kleinere insteekdiepte dan de ontwerpdiepte en een 1.0 maal zo groot statisch moment.

Seismische situatie — netto gronddruk en buigend momentNetto gronddruk pBuigend moment MontgravingsniveauMmax,E​ = 184.99 kN·m/mMmax​ = 181.91 kN·m/mDE​ = 2.50 mz = 0— seismisch (kᵥ naar beneden) - - statisch ontwerpdiepte z vanaf de bovenzijde van de wand ↓drukas op een wortelschaalpseudostatisch, GeoTerva benadering voor ongedraineerde klei
De damwand in de seismische situatie: de nettogronddruk en het moment (doorgetrokken lijn) naast het statische ontwerp (onderbroken lijn).
Mononobe–Okabe is niet van toepassing op ongedraineerde klei: bij φ = 0 degenereren de coëfficiënten tot 1. Voor klei wordt uitgegaan van de pseudostatische ongedraineerde glijspie met het maatgevende glijvlak op 45°: σAE = (1 ∓ kv)(1 + tan θ) σ′v − 2cu en σPE = (1 ∓ kv)(1 − tan θ) σ′v + 2cu, tan θ = kh / (1 ∓ kv) — θw onder water, waarbij het poriënwater meebeweegt met de klei. Dit is een aanname van GeoTerva, vermeld in het rapport.

12De verplaatsing van de wandde beddingsconstantemethode: een elastische ligger op elasto-plastische veren

De grensevenwichtsconstructie uit de vorige paragrafen levert de insteekdiepte en het rekenmoment, maar niet hoeveel de wand verplaatst: deze beschrijft de wand op het moment van breuk, met de passieve weerstand volledig gemobiliseerd. Om de verplaatsing onder gebruiksomstandigheden te schatten, gebruikt de module de beddingsconstantemethode — een Winkler-model waarin de wand een elastische ligger is en de grond aan weerszijden een reeks onafhankelijke veren.

EId4ydz4=pR(z)−pE(z)+unet(z)

Hierin is y de verplaatsing van de wand in de richting van de bouwput, EI de buigstijfheid per meter wand, en pR, pE de effectieve spanningen aan de gekeerde zijde en de ontgravingszijde. Elke veer vertrekt vanaf de neutrale gronddruk en verandert evenredig met de verplaatsing, zonder de actieve of passieve gronddruk te overschrijden:

pR=K0σ′v,r−khy,Kaσ′v,r≤pR≤Kpσ′v,r
pE=K0σ′v,e+khy,Kaσ′v,e≤pE≤Kpσ′v,e
K0=1−sinφ′

De horizontale beddingsconstante kh is de druk per eenheid verplaatsing. Het is een parameter van het model en geen directe grondeigenschap — deze hangt ook af van de wand en de belastingshoogte — en de verplaatsing hangt ervan af: sterk zolang de veren zacht zijn, nauwelijks meer zodra de grond aan beide zijden zijn actieve en passieve gronddruk heeft bereikt, waardoor het resultaat een schatting is. Ter oriëntatie zijn karakteristieke waarden voor zand: los 4.8–16, matig dicht 9.6–80, dicht 64–128 MN/m³.

  • De wand heeft de ontworpen lengte, L+Ddesign, en beide uiteinden zijn vrij ondersteund.
  • De gronddrukken zijn karakteristiek: de volledige Rankine-waarde Kp, zonder veiligheidsfactor; de neutrale gronddrukcoëfficiënt volgt de formule van Jaky (1944).
  • De wand is aanwezig voorafgaand aan de ontgraving, die in één fase wordt uitgevoerd; de fasering van de uitvoering wordt niet gevolgd.
  • De vergelijking wordt opgelost met balk-eindige-elementen, waarbij de veren worden geïtereerd totdat ze elastisch zijn of hun actieve of passieve grens hebben bereikt.
De verplaatsing wordt weergegeven als waarde; deze wordt niet vergeleken met een grenswaarde. Wanneer de veren de wand niet kunnen houden — doordat ze over de gehele insteekdiepte zijn bezweken — heeft het model geen oplossing en geeft de module dit aan; de berekening volgens het grensevenwicht blijft hiervan ongewijzigd.

De openingswand, met de ontwerplengte 8.43 m, I = 21000 cm⁴/m, E = 210 000 MPa en kh = 15 MN/m³:

ytop=9.4mm,ydredge=2.7mm,ytoe=1.3mm

Het grootste moment in dit model, 26.84 kN·m/m, wijkt af van dat van de grensevenwichtsconstructie (181.91 kN·m/m): het verplaatsingsmodel is een indicatieve respons bij gebruiksbelasting — het neemt bijvoorbeeld geen water in een trekscheur mee — en het ontwerpmoment blijft dat van de grensevenwichtsconstructie.

Verplaatsing en buigend moment — beddingsconstantemethodeVerplaatsing yBuigend moment Montgravingsniveauykop​ = 9.4 mm2.7 mm1.3 mm← richting de bouwputMmax​ = 26.84 kN·m/mz = 0teendiepte z vanaf de bovenzijde van de wand ↓karakteristieke gronddrukken · indicatieve waarden
De damwand volgens de beddingsconstantemethode: de verplaatsing (richting de bouwput, naar links) en het buigend moment.
In klei begint de veer bij de totale deklaagdruk, K0 = 1, en beweegt tussen de ongedraineerde actieve druk σv − 2cu (niet onder nul) en de passieve druk σv + 2cu.

13De bodem van de bouwput: opbollingde schuifweerstand langs het bezwijkvlak tegenover het gewicht naast de ontgraving

Een horizontaal krachtenevenwicht, hoe klein de vereiste insteekdiepte ook is, zegt niets over de stabiliteit van de bouwputbodem. In klei kan de bodem bezwijken door opbolling: de klei onder de ontgraving wordt omhooggedrukt door het gewicht van de naastgelegen grondmassa, vergelijkbaar met een bezwijkmotoriek voor draagvermogen in omgekeerde richting. De gebruikelijke toetsing voor bouwputten in klei, zoals toegepast bij gestempelde bouwputten, vergelijkt de schuifweerstand langs het bezwijkvlak met dit gewicht:

FS=5.14cu(1+0.2B′′Lexc)+csideHB′σv(H)+q,B′=min(T,B2),B′′=2B′

B is de breedte van de bouwput, Lexc de lengte ervan in plattegrond (bij een lange bouwput vervalt de vormfactor), T de diepte van een harde laag onder het ontgravingsniveau — zoals ingevoerd door de ingenieur; een scheidingsvlak tussen twee kleilagen geldt niet als zodanig, en zonder T wordt het glijvlak uitsluitend begrensd door de breedte — cu de klei onder de bodem, cside de gemiddelde cohesie over de gekeerde hoogte en σv(H) de totale deklaagdruk naast de bouwput ter hoogte van het ontgravingsniveau. De inbedding van de damwand onder het ontgravingsniveau wordt niet meegerekend — wat aan de veilige kant is. De bovenbelasting q is de gelijkmatig verdeelde belasting plus de strookbelasting en puntbelasting naast de bouwput, die eveneens de opbolling aandrijven: elk wordt omgezet in een equivalente gelijkmatig verdeelde belasting binnen B′ naast de bouwput — de bovenzijde van het grondblok dat door de opbolling naar beneden wordt geduwd. Een strookbelasting telt mee voor zover deze binnen B′ valt, verdeeld over B′, qeq = qs b / B′; een puntbelasting binnen B′ wordt verdeeld over een vierkant B′ × B′, qeq = Q / B′², waarbij de lengte van het blok langs de wand gelijk wordt genomen aan de breedte ervan en de afschuiving aan de uiteinden niet wordt meegerekend — een conventie binnen GeoTerva, aan de veilige kant. Een belasting buiten B′ heeft geen invloed op het blok. Bij meerdere lagen wordt de formule, afgeleid voor homogene klei, toegepast volgens de GeoTerva-uitbreiding voor gelaagde profielen: de klei onder het ontgravingsniveau voor de draagkrachtterm, de gemiddelde cohesie over de gekeerde hoogte voor de wandschuifspanning.

De macrostabiliteit van de wand met de omringende grond — een diep glijvlak dat onder de damwandpunt en achter de verankeringen langs gaat — maakt geen deel uit van deze module; in het rapport wordt vermeld dat dit niet is beoordeeld en afzonderlijk moet worden geverifieerd.

14Een rekenvoorbeeld, handmatig en door de moduleeen kleilaag gekeerd boven een stijvere kleilaag — elke waarde gecontroleerd

Het rekenvoorbeeld is een handmatige evaluatie van de bovenstaande vergelijkingen: L = 5 m klei (γ = 18 kN/m³, cu = 30 kPa) gekeerd boven een klei met cu = 70 kPa, zonder grondwater en zonder bovenbelasting — waarbij de trekscheur droog is verondersteld, conform de vergelijkingen in de bron.

zc=2×3018=3.333m,σa(L)=18×5−60=30kPa
P1=12×30×1.667=25.00kN/m,z‾1=0.5556m
σ6=4×70−90=190kPa,σ7=280+90=370kPa
−43700D2+11500D+12291.7=0⇒D=0.678m
z′=25190=0.1316m,Mmax=25×(0.1316+0.5556)−95×0.13162=15.53kN·m/m
Het rekenvoorbeeld — handmatig en door de module
Grootheidhandmatigmodule
P1 (kN/m)25.0025.00
z‾1 (m)0.55560.5556
σ6 (kPa)190.00190.00
σ7 (kPa)370.00370.00
Dtheory (m)0.6780.678
L4 (m)0.37080.3708
z′ (m)0.13160.1316
Mmax (kN·m/m)15.5315.53
De module bouwt de korrelspanningen aan beide zijden op elke diepte op en lost de twee evenwichtsvergelijkingen numeriek op; voor dit geval met één kleilaag komen de resultaten overeen met de analytische oplossing.
Nettogronddrukdiagram op de vrijuitdragende wand5.000.67800.678ontgravingsniveauADBHGFpD​ = 30.00 kPaσ3​ = 190.00 kPaσ4​ = 370.00 kPa0.371P = 25.00 kN/mz̄ = 0.5556 m12Klei-1Klei-2drukas gecomprimeerd (vierkantswortelschaal) zodat de ordinaten van de damwandpunt naast het actieve blok passen
Het nettogronddrukdiagram van het rekenvoorbeeld zoals getekend door de module: de actieve gronddruk van de gekeerde klei onder de trekscheur, de constante nettogronddruk σ₆ onder het ontgravingsniveau en het voetblok tot σ₇.

15De damwand, getoetst volgens EN 1993-1-1MEd, Wreq, Mc,Rd en η voor het standaardmodel

De wand waarmee het tabblad Model opent, is de wand uit het bovenstaande rekenvoorbeeld met een tot bovenzijde met water gevulde trekscheur, de standaardinstelling van de module — Dtheory = 2.288 m en Mmax = 181.91 kN·m/m, vergeleken met 0.678 m en 15.53 kN·m/m bij een droge trekscheur, met een stalen damwand S275 gedefinieerd door het elastisch weerstandsmoment Wel = 1400 cm³/m, geverifieerd volgens EN 1993-1-1 met γF=1.35 en γM0=1.00:

MEd=1.35×181.91=245.58kN·m/m
Wreq=245.58×1.00275000=893.0cm3/m
Mc,Rd=1400×10−6×2750001.00=385.00kN·m/m
η=245.58385.00=0.638≤1

De damwand kan het rekenkundig moment opnemen. Het tabblad Berekeningen geeft dezelfde rekenstap weer voor elke ingevoerde wand.

16Aannames in de modulede grenzen van de berekening op één plek

  • Elke laag is klei, ongedraineerd geanalyseerd in totale spanningen met φ = 0 — de kortetermijnsituatie. De langetermijnsituatie met gedraineerde omstandigheden (c′, φ′) wordt hier niet getoetst; voor een permanente wand kan deze maatgevend zijn. Een wand met een zandaanvulling wordt berekend met de module voor zand.
  • Rankine-gronddrukken zonder wandwrijving: Ka = Kp = 1, de actieve spanning σv − 2cu, de passieve spanning σv + 2cu; geen trekspanningen boven het ontgravingsniveau (de trekscheur is standaard tot bovenzijde gevuld met water of droog naar keuze; onder de grondwaterspiegel bevat deze grondwater).
  • Het vereenvoudigde nettogronddrukdiagram uit de bron: de spanningen aan beide zijden op elke diepte, een blok bij de damwandpunt uit horizontaal evenwicht en de diepte uit het momentenevenwicht om de damwandpunt.
  • Grondwater op hetzelfde niveau aan beide zijden, of op verschillende niveaus zonder stroming; grondwaterstroming wordt niet gemodelleerd.
  • In de seismische situatie wordt voor de klei uitgegaan van een pseudostatische ongedraineerde glijwig met het maatgevende glijvlak op 45° — een aanname van GeoTerva; Mononobe–Okabe is niet van toepassing bij φ = 0.
  • De damwand wordt getoetst op buiging op basis van het opgegeven weerstandsmoment; dwarskracht in de wand, lokale plooi en corrosieverlies worden niet geverifieerd. De verplaatsing wordt geschat met de beddingsconstantemethode en gerapporteerd zonder grenswaarde.

17Literatuurde bronnen

  • Das, B.M. (2016). Principles of Foundation Engineering, 8th ed. Cengage Learning.
  • EN 1993-1-1:2005 — Design of steel structures, general rules.
  • ANSI/AISC 360-22 — Specification for Structural Steel Buildings.
  • Bowles, J.E. (1996). Foundation Analysis and Design, 5th ed. McGraw-Hill.
  • Jaky, J. (1944). The coefficient of earth pressure at rest. Journal of the Society of Hungarian Architects and Engineers, 7, 355–358.
  • Mononobe, N. and Matsuo, H. (1929). On the determination of earth pressure during earthquakes. World Engineering Congress, Tokyo. Okabe, S. (1926). General theory of earth pressure. Journal of the Japan Society of Civil Engineering, 12(1).
  • Westergaard, H.M. (1933). Water pressures on dams during earthquakes. Transactions of the American Society of Civil Engineers, 98, 418–433.

Van theorie naar uw eigen ontwerp

Ontwerp binnen enkele minuten uw eigen damwand in klei

  • De ongedraineerde spanningen, de trekscheur, de insteekdiepte en het maximale moment, stap voor stap
  • Water aan beide zijden, ankers, de aardbeving en de verplaatsing van de wand
  • Bodemopbolling, en het damwandprofiel getoetst volgens EN 1993-1-1 of AISC 360-22
  • Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Werkt op uw smartphone en in uw browser

Meer over damwanden