1De damlichaam-belastingEen trapezium, γH onder de kruin.
Een damlichaam met hoogte H en volumegewicht γ belast de grond met q0 = γH onder de kruin; onder elk zijtalud daalt de belasting lineair naar nul bij de teen. De opvulling wordt behandeld als een flexibele belasting op het oppervlak van een homogene, isotrope, lineair elastische halfruimte; zijn eigen stijfheid wordt genegeerd. Het damlichaam is lang, dus het probleem is tweedimensionaal (vlakke rek), en Δσz is de verhoging veroorzaakt door de opvulling alleen.
2Osterberg’s oplossingDe invloedsfactor van een halve dam.
Osterberg (1957) gaf, uit de elastische oplossing voor een halfruimte, de verticale spanning onder de helft van een damlichaam: een talud met horizontale breedte a oplopend van nul tot q0, gevolgd door een uniform deel met breedte b. Het punt ligt op diepte z op de verticale lijn door het verre einde van het uniforme deel (voor een symmetrisch damlichaam, de middellijn, waarbij b de halve kruinbreedte is):
De hoeken zijn in radialen. I hangt alleen af van a/z en b/z en overschrijdt nooit 0.5: de helft van een zeer brede dam draagt de helft van q0 over naar het punt. Met b = 0 is de halve dam een gewoon talud, en I = α1/π. (De damlichaam-module van GeoTerva noemt de twee breedtes B2 = a en B1 = b.)
3Superpositie van helftenOnder de kruin, onder een talud, voorbij de teen.
Omdat de bodem elastisch is, wordt elk punt bereikt door halve damlichamen op te tellen en af te trekken, elk geschreven als I(a, b). Laat al en ar de breedtes zijn van het linker en rechter talud en Bc de kruinbreedte.
- Onder de kruin, op de afstanden bl en br van de linker en rechter kruinrand:
- Voorbij de rechter teen, op de afstand d ervan: de kruin wordt uitgebreid tot het punt, en de ontbrekende belasting, een halve dam met talud ar en kruin d, wordt afgetrokken (bij de teen, d = 0):
- Onder het rechter talud, op de afstand s van de kruinrand: de kruin wordt uitgebreid tot het punt, het ontbrekende talud met breedte s wordt afgetrokken, en het talud dat overblijft voorbij het punt is een talud met hoogte q0(1 − s/ar):
De GeoTerva-module doet hetzelfde met drie stroken en geen gevalonderscheidingen: een uniforme strook q0 onder de kruin en twee driehoekige stroken onder de taluds (zie spanning onder een strookbelasting). De twee routes geven dezelfde spanning op elk punt; de onderstaande voorbeeldberekening controleert dit voor elk geval.
4Tabel van de invloedsfactora/z naar beneden, b/z naar rechts.
| a/z \ b/z | 0 | 0.1 | 0.2 | 0.4 | 0.6 | 0.8 | 1 | 1.5 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 0.05 | 0.016 | 0.079 | 0.139 | 0.242 | 0.321 | 0.376 | 0.413 | 0.461 | 0.480 | 0.493 |
| 0.1 | 0.032 | 0.094 | 0.153 | 0.253 | 0.329 | 0.381 | 0.417 | 0.463 | 0.481 | 0.493 |
| 0.2 | 0.063 | 0.123 | 0.179 | 0.274 | 0.343 | 0.391 | 0.423 | 0.465 | 0.482 | 0.494 |
| 0.3 | 0.093 | 0.151 | 0.204 | 0.292 | 0.356 | 0.399 | 0.429 | 0.467 | 0.483 | 0.494 |
| 0.5 | 0.148 | 0.200 | 0.247 | 0.323 | 0.377 | 0.414 | 0.438 | 0.471 | 0.485 | 0.494 |
| 0.7 | 0.194 | 0.241 | 0.282 | 0.347 | 0.394 | 0.425 | 0.446 | 0.474 | 0.486 | 0.495 |
| 1 | 0.250 | 0.288 | 0.322 | 0.375 | 0.412 | 0.438 | 0.455 | 0.478 | 0.488 | 0.495 |
| 1.5 | 0.313 | 0.342 | 0.366 | 0.406 | 0.433 | 0.452 | 0.465 | 0.482 | 0.490 | 0.496 |
| 2 | 0.352 | 0.375 | 0.394 | 0.425 | 0.446 | 0.461 | 0.471 | 0.485 | 0.492 | 0.497 |
| 3 | 0.398 | 0.413 | 0.426 | 0.447 | 0.462 | 0.472 | 0.479 | 0.489 | 0.494 | 0.497 |
| 5 | 0.437 | 0.447 | 0.455 | 0.467 | 0.476 | 0.483 | 0.487 | 0.493 | 0.496 | 0.498 |
| 10 | 0.468 | 0.473 | 0.477 | 0.483 | 0.488 | 0.491 | 0.493 | 0.496 | 0.498 | 0.499 |
a: horizontale breedte van het talud; b: breedte van het kruindeel tussen de top van het talud en de verticale lijn door het punt. Δσz = q0I voor één helft. Waarden berekend door GeoTerva met de functie die zijn damlichaam-module gebruikt.
5VoorbeeldberekeningEen wegdam 4.5 m hoog.
Een wegdam H = 4.5 m hoog wordt gebouwd van opvulling met γ = 19 kN/m³, dus q0 = 19 × 4.5 = 85.5 kPa. De kruin is 12 m breed en de zijtaluds zijn 2 horizontaal op 1 verticaal, dus a = 9 m aan beide zijden. Vind Δσz op z = 5 m.
- Onder de middellijn (b = 6 m): α2 = tan−1(6/5) = 50.19°, α1 = tan−1(15/5) − α2 = 21.37°; I = (1/π)[(15/9)(1.2490) − (6/9)(0.8761)] = 0.4767. Δσz = 2 × 85.5 × 0.4767 = 81.5 kPa.
- Onder de kruinrand: I(9, 12) + I(9, 0) = 0.4939 + 0.3386, Δσz = 71.2 kPa.
- Onder het talud, s = 3 m van de kruinrand: I(9, 15) − (3/9)·I(3, 0) + (1 − 3/9)·I(6, 0) = 0.4963 − 0.0573 + 0.1859, Δσz = 53.4 kPa.
- Onder de teen: I(9, 21) − I(9, 0) = 0.4984 − 0.3386, Δσz = 13.7 kPa.
- 3 m voorbij de teen: I(9, 24) − I(9, 3) = 0.4988 − 0.4418, Δσz = 4.9 kPa.
De som van de drie stroken in de module geeft dezelfde vijf waarden. Onder het midden is de spanning op deze diepte nog steeds 95 % van q0; deze neemt langzaam af met de diepte, omdat de dam breed en lang is:
| z (m) | Δσz midden (kPa) | Δσz/q0 midden | Δσz teen (kPa) | Δσz/q0 teen |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 85.5 | 0.999 | 3.0 | 0.035 |
| 2.5 | 84.8 | 0.992 | 7.4 | 0.086 |
| 5 | 81.5 | 0.953 | 13.7 | 0.160 |
| 7.5 | 76.0 | 0.888 | 18.5 | 0.216 |
| 10 | 69.5 | 0.813 | 21.8 | 0.255 |
| 15 | 57.4 | 0.672 | 25.4 | 0.297 |
| 20 | 47.8 | 0.559 | 26.2 | 0.307 |
| 30 | 34.9 | 0.408 | 24.5 | 0.287 |
q0 = 85.5 kPa, kruin 12 m, hellingen 9 m. Waarden berekend door GeoTerva met de functie die de dammodule gebruikt.
6VragenKorte antwoorden.
Wat zijn a en b in het diagram van Osterberg?
a is de horizontale breedte van de zijhelling en b de breedte van de kruin tussen de bovenkant van die helling en de verticale lijn door het punt; voor een punt op de middellijn van een symmetrische dam is b de helft van de kruinbreedte. Beide worden gedeeld door de diepte z van het punt.
Wat is de grootste waarde van de invloedfactor?
0.5 voor de helft. Wanneer a en b groot zijn ten opzichte van z, draagt elke helft bij met q0/2 en nadert de spanning onder het midden q0: voor a/z = b/z = 10, is I = 0.4999.
Houdt de oplossing rekening met de stijfheid van de opvulling?
Nee. De dam is een flexibele belasting γH op een elastische halfruimte, wat de gebruikelijke basis is voor de spanningsverhoging bij een zettingsberekening. Een stijve of gewapende opvulling verdeelt de belasting enigszins anders, en de stabiliteit van de dam op zachte grond is een aparte controle.