GeoTerva Module openen

Theorie · Liquefactie

CPT-liquefactieanalyse: twee procedures, de grondgedragstype-index en de veiligheidsfactor

Hoe de veiligheidsfactor tegen liquefactie wordt bepaald uit CPT-sonderingen volgens de procedures van Boulanger en Idriss (2014) en van Robertson en Wride (1998): de conusdata, de spanningen, de grondgedragstype-index, de normalisatie en de weerstand, met de formules van de module.

De module werkt online in uw browser, op smartphone, tablet of pc. Niets te installeren, geen dongle nodig.

CPT-analysen · Resultaten
De module Liquefactie (CPT) na Berekenen: de tekening en de resultaten ernaast
Op deze pagina · 16 hoofdstukken
  1. 1Toepassingsgebied
  2. 2De conusdata
  3. 3Volumiek gewicht en spanningen
  4. 4Grondgedragstype-index
  5. 5Beoordeling van de meetwaarden
  6. 6Boulanger & Idriss (2014) — normalisatie
  7. 7Boulanger & Idriss (2014) — weerstand
  8. 8Robertson & Wride (1998) — NCEER
  9. 9CSR
  10. 10Veiligheidsfactor
  11. 11Zones en dikte
  12. 12Doorsnede met kleurzones
  13. 13Vergelijking van beide procedures
  14. 14Uitgewerkte lezing
  15. 15Wat de module niet doet
  16. 16Literatuur
Door het ingenieursteam van GeoTervaUpdated 2026-10-1811 min leestijdFree, no sign-up

De module controleert of liquefactie wordt geïnitieerd bij elke meting van een sondering (CPT) onder de grondwaterstand, met een van de twee op CPT gebaseerde procedures: Boulanger & Idriss (2014) en Robertson & Wride (1998) zoals aanbevolen door de NCEER-workshops. Voor elke sondering geeft de module de veiligheidsfactor tegen diepte, de diepte-intervallen waar liquefactie optreedt en een projectoverzicht van alle sonderingen; tussen sonderingen worden kleurenbanden over een doorsnede getekend.

First slide of the lecture slides: CPT triggeringPDF

Lecture slides

Ready-made slides for lectures and self-study

The mechanism, the derivation, the equations and the figures of this page, in teaching order. Every slide links back to its chapter.

31 slides · PDF · 1.0 MB

1Toepassingsgebied

De conus geeft een vrijwel continu profiel (een meting om de 1 tot 5 cm), dus er hoeft geen lagenmodel te worden ingevoerd: het grondsoorttype, het volumiek gewicht en het fijngehalte worden allemaal geschat uit de conusgegevens. Een boring naast de sondering, met laboratoriumbepalingen van het fijngehalte, is de manier om deze te controleren.

Gevolgen van liquefactie — zetting, horizontale grondverplaatsing (lateral spreading), verlies van draagvermogen — vallen buiten deze versie.

2De conusdata

qt = qc + (1 − a)·u2    Rf = fs / qt × 100 %

qc is de gemeten conusweerstand, fs de mantelwrijving, u2 de gemeten poriënwaterspanning achter de conuspunt en a de netto oppervlakteratio van de conus (0.65 tot 0.85; 0.80 is een gebruikelijke waarde). De correctie is van belang in zachte kleien en leem, waar u2 ver boven de hydrostatische waarde ligt, en is klein in zand. Wanneer geen u2 is geregistreerd, wordt qt = qc gebruikt en geeft de module dit aan.

Kolommen worden uitgelezen in MPa (qc) en kPa (fs, u2); de eenheid van een kolom kan in de koptekst staan bij het importeren of plakken van gegevens — MPa, kPa, kN/m², kg/cm², bar, tsf, psi, atm. Een eenheid die als eenheid is geschreven maar niet tot deze behoort, stopt de import: deze wordt nooit vervangen door de standaardwaarde. Een kolom met gecorrigeerde conusweerstand qt wordt met behulp van de netto oppervlakteratio en u2 teruggewerkt naar qc; een kolom met wrijvingsgetal wordt omgezet in fs = Rf·qt.

Pa is één atmosfeer, 101.325 kPa, in beide procedures (de NCEER-tekst rondt dit af op 100 kPa; het verschil is kleiner dan 1 % van qc1N). In het eenhedenstelsel van de pagina worden qc, fs en u2 weergegeven in één eenheid — kg/cm² of tsf — behalve in SI · kN, waar de conventie van de sondering behouden blijft (qc in MPa, fs en u2 in kPa).

3Volumiek gewicht en spanningen

γ / γw = 0.27·log Rf + 0.36·log(qt / Pa) + 1.236
σv = ∫ γ dz    u = γw·(z − zw)    σ′v = σv − u

Het volumiek gewicht van elke meting wordt geschat uit de CPT (Rf in %, begrensd tussen 1.5 γw en 2.5 γw) en geïntegreerd vanaf het maaiveld; of er worden twee constante waarden gebruikt, γ boven en γsat onder de grondwaterstand. De poriënwaterspanning is hydrostatisch vanaf de grondwaterstand.

Er worden twee grondwaterdiepten bijgehouden. De conusweerstand weerspiegelt de spanningen die heersten ten tijde van de proef, dus de normalisatie (CN, Ic) maakt gebruik van de grondwaterdiepte van de proef. De aardbeving grijpt aan op het rekenpeil van het grondwater — vaak de hoogste grondwaterstand — en CSR en Kσ maken daar gebruik van. Wanneer de rekendiepte leeg wordt gelaten, wordt de diepte van de proef aangehouden.

4Grondgedragstype-index

Ic = [(3.47 − log Q)2 + (log F + 1.22)2]0.5
Q = [(qt − σv) / Pa]·(Pa / σ′v)n    F = fs / (qt − σv) × 100 %

De exponent n varieert van 0.5 in zand tot 1.0 in klei en wordt bepaald met de iteratie van Robertson & Wride (1998): met n = 1.0 betekent een Ic boven 2.6 klei en blijft n gelijk aan 1.0; anders wordt n = 0.5 geprobeerd, en wanneer Ic dan nog steeds boven 2.6 ligt, bevindt de grond zich er tussenin en wordt n = 0.75 gebruikt. De formule wordt gebruikt zoals gepubliceerd; alleen F wordt op minimaal 0.1 % gehouden, zodat een wrijvingsmeting van nul geen logaritme van nul oplevert.

IcZoneBodemgedragtype
< 1.317grindig zand tot vast zand
1.31 – 2.056zand: schoon zand tot siltig zand
2.05 – 2.605zandmengsels: siltig zand tot zandige leem
2.60 – 2.954siltmengsels: kleiige leem tot siltige klei
2.95 – 3.603klei: siltige klei tot klei
> 3.602organische gronden: veen

Het grondprofiel in de tekeningen volgt deze classificatie; een laag dunner dan hmin wordt samengevoegd met haar dikkere buur.

5Beoordeling van de meetwaarden

Een meting wordt beoordeeld wanneer deze onder de rekenkundige grondwaterstand ligt, niet dieper dan zmax (standaard 20 m; de spanningsreductierelaties zijn dieper niet geverifieerd) en in grond die zich als zand gedraagt. Grond is klei-achtig wanneer Ic boven Ic,lim ligt (standaard 2.6). Klei-achtige grond kan zachter worden onder cyclische belasting maar kan niet vloeibaar worden in de hier gebruikte zin, dus deze wordt overgelaten aan een controle op cyclische verweking.

De grens tussen zand- en kleigedrag is niet scherp. De NCEER-workshops adviseren om elke grond met een Ic van 2.4 of meer te monsteren; de procedure van Boulanger & Idriss stelt voor om de analyse te herhalen met Ic,lim = 2.4, 2.6 en 2.8 om te zien hoeveel dit uitmaakt. De module vermeldt de beoordeelde metingen met Ic tussen 2.4 en de limiet onder de waarschuwingen.

Een meting waarvan de netto conusweerstand qt − σv niet positief is, heeft geen grondgedragstype-index en wordt niet geëvalueerd. Metingen die niet zijn geëvalueerd blijven in elke tabel staan, met de reden vermeld.

De invoer wordt gecontroleerd vóór de berekening. Een waarde buiten het bereik waarvoor de procedures zijn ontwikkeld wordt geweigerd en niet gecorrigeerd: een magnitude buiten 4 tot 9.5, een piekgrondversnelling (PGA) boven 2 g, volumieke gewichten buiten 10 tot 30 kN/m³ (een waarde in t/m³ die in een vak in kN/m³ is getypt wordt hier opgevangen), een diepte van meer dan 150 m, een conusweerstand van meer dan 150 MPa, een sondering zonder mantelwrijving, twee sonderingen met dezelfde naam. Een negatieve grondwaterdiepte is toegestaan — dit is water dat boven het maaiveld staat.

6Boulanger & Idriss (2014) — normalisatie

qc1N = CN·qt / Pa    CN = (Pa / σ′v)m ≤ 1.7    m = 1.338 − 0.249·qc1Ncs0.264
FC = 80·(Ic + CFC) − 137    (0 ≤ FC ≤ 100 %)
Δqc1N = (11.9 + qc1N / 14.6)·exp[1.63 − 9.7 / (FC + 2) − (15.7 / (FC + 2))2]    qc1Ncs = qc1N + Δqc1N

De exponent is afhankelijk van het resultaat, dus CN wordt door middel van iteratie bepaald; qc1Ncs wordt begrensd tussen 21 en 254 in m. σ′v is de effectieve spanning ten tijde van de proef. CFC is de afstelparameter van de correlatie tussen Ic en fijngehalte (0 is de algemene correlatie; ±0.29 is één standaarddeviatie daarvan). De correlatie vertoont een grote spreiding, waardoor een locatiespecifieke CFC op basis van het laboratoriumfijngehalte uit boringen naast de sonderingen de voorkeur verdient; deze moet per geologische laag worden bepaald.

7Boulanger & Idriss (2014) — weerstand

CRRM=7.5, σ′=1 = exp[qc1Ncs/113 + (qc1Ncs/1000)2 − (qc1Ncs/140)3 + (qc1Ncs/137)4 − 2.80]
MSF = 1 + (MSFmax − 1)·(8.64·e−M/4 − 1.325)    MSFmax = 1.09 + (qc1Ncs/180)3 ≤ 2.2
Kσ = 1 − Cσ·ln(σ′v / Pa) ≤ 1.1    Cσ = 1 / (37.3 − 8.27·qc1Ncs0.264) ≤ 0.3
CRR = CRRM=7.5, σ′=1·MSF·Kσ

De kromme is de deterministische kromme uit het rapport (het 16e percentiel van de dataset van praktijkgevallen — constante 2.80). Voor qc1Ncs boven 211 wordt de waarde bij 211 genomen, waar Cσ zijn limiet bereikt; dergelijke grond is zeer vast en de veiligheidsfactor is groot. σ′v in Kσ is de effectieve spanning bij de rekenkundige grondwaterstand.

8Robertson & Wride (1998) — NCEER

qc1N = CQ·qt / Pa    CQ = (Pa / σ′v)n ≤ 1.7    (qc1N)cs = Kc·qc1N
Kc = 1.0 voor Ic ≤ 1.64 Kc = −0.403·Ic4 + 5.581·Ic3 − 21.63·Ic2 + 33.75·Ic − 17.88 voor Ic > 1.64
Kc = 1.0 ook voor 1.64 < Ic < 2.36 wanneer F < 0.5 %
CRR7.5 = 0.833·[(qc1N)cs/1000] + 0.05 voor (qc1N)cs < 50 CRR7.5 = 93·[(qc1N)cs/1000]3 + 0.08 voor 50 ≤ (qc1N)cs < 160
MSF = 102.24 / Mw2.56    Kσ = (σ′v / Pa)f − 1    FS = (CRR7.5 / CSR)·MSF·Kσ

De exponent n is de waarde die is gevonden met Ic. De laatste regel volgt het stroomschema uit het artikel: grond met een Ic tussen 1.64 en 2.36 en een wrijvingsgetal onder 0.5 % betreft schoon, niet-plastisch zand waarvan Ic uitsluitend door de conusweerstand wordt verhoogd; hierop wordt geen correctie voor fijngehalte toegepast. Het diagram van de schoon-zandkromme eindigt bij (qc1N)cs = 160, waar de workshops de grond als te vast beschouwen om te liquefiëren: de module zet dezelfde derdegraadsfunctie voort tot 250 (CRR7.5 = 1.5) en markeert de meting, zodat er altijd een veiligheidsfactor wordt gegeven. MSF is de herziene relatie, die door de workshops wordt aanbevolen als ondergrens voor magnitudes onder 7.5 en voor gebruik boven 7.5. Kσ is de vergelijking van Hynes & Olsen met de exponent f als invoer — 0.7 tot 0.8 voor relatieve dichtheden van 40 tot 60 %, 0.6 tot 0.7 voor 60 tot 80 % — en 1.0 wanneer σ′v Pa niet overschrijdt. De correctie van de workshops voor hellend terrein (Kα) en voor ouderdom is niet toegepast.

9CSR

CSR = 0.65·(σv / σ′v)·amax·rd
Boulanger & Idriss: rd = exp[α(z) + β(z)·M]    α = −1.012 − 1.126·sin(z/11.73 + 5.133)    β = 0.106 + 0.118·sin(z/11.28 + 5.142)
Robertson & Wride: rd = 1.0 − 0.00765·z (z ≤ 9.15 m) 1.174 − 0.0267·z (≤ 23 m) 0.744 − 0.008·z (≤ 30 m) 0.5 daarboven

σv en σ′v zijn de spanningen bij de rekenkundige grondwaterstand, z de diepte in meter, amax de piekgrondversnelling aan het oppervlak in eenheden van g, Mw de momentmagnitude. De magnitude- en deklaagcorrecties worden toegepast op de weerstand, niet op de belasting.

10Veiligheidsfactor

FS = CRR / CSR
ResultaatVoorwaarde
GeïnitieerdFS < 1.0
Kritisch1.0 ≤ FS < FSreq
OKFS ≥ FSreq

FSreq is een invoerwaarde: stel deze in volgens de projectspecificatie of de geldende norm. De veiligheidsfactor van een CPT is een continue registratie die varieert door de bodemvariabiliteit en ruis van het instrument; dunne lagen worden niet opgelost door de conus (de invloedssfeer beslaat meerdere conusdiameters), waardoor een enkele lage meting geen afzonderlijke laag vormt.

11Zones en dikte

Elke meting staat voor de diepte halverwege de bovenliggende meting en halverwege de onderliggende meting, maar over niet meer dan een kwart meter (of driekwart van het gebruikelijke meetinterval, indien dat groter is) aan weerszijden: een onderbreking in de registratie wordt niet geëxtrapoleerd in de resultaten — deze blijft een niet-geëvalueerde reeks met de vermelding “geen metingen”, en wordt vermeld in een waarschuwing. Bij de rekenkundige grondwaterstand en op zmax stopt het interval. Opeenvolgende metingen met hetzelfde resultaat vormen een reeks. Een reeks van één resultaat die dunner is dan hmin (standaard 0.10 m, de resolutie van de conus) overkoepelt het resultaat van de langere buur, en aangrenzende reeksen met hetzelfde resultaat worden samengevoegd tot zones; niet-geëvalueerde reeksen worden nooit opgenomen. De opgetreden en marginale diktes zijn de sommen van de zones. hmin = 0 geeft elke reeks weer zoals deze is.

De minimale veiligheidsfactor is de laagste waarde van een enkele geëvalueerde meting en wordt weergegeven met de bijbehorende diepte; bij een CPT is deze gevoelig voor ruis, waardoor de dikte een stabielere maatstaf is.

12Doorsnede met kleurzones

De weergave Contouren tekent een veld over de sonderingen: elke sondering geeft het veld ten opzichte van de diepte uit de metingen; bij een doorsnede wordt het veld lineair geïnterpoleerd tussen naburige sonderingen op gelijke hoogte en wordt de dichtstbijzijnde sondering gebruikt buiten de buitenste sonderingen; zonder doorsnede wordt elke sondering getekend als een eigen kleurkolom. Grijs betekent niet-geëvalueerd: op of boven de grondwaterstand, kleiachtige grond, dieper dan zmax of geen metingen (de bovenzijde van een voorgeboorde sondering, een onderbreking in de registratie). De velden zijn FS, de resultaatklasse, CSR, CRR, qc1Ncs, Ic, qt en σ′v0.

13Vergelijking van beide procedures

Elke procedure vormt één geheel: de spanningsreductie, normalisatie, schoon-zandcorrectie, magnitude- en deklaagfactoren en de weerstandskromme zijn samen afgeleid uit een database van praktijkgevallen. De bronnen van beide procedures schrijven voor dat de componenten van de ene niet gemengd mogen worden met die van de andere. De module houdt deze gescheiden: het kiezen van een methode wijzigt alle componenten tegelijk.

Verschillen tussen beide zijn voornamelijk afkomstig van de correctie voor fijngehalte — Kc vermenigvuldigt en de correctie volgens Boulanger & Idriss telt op — en van de spanningsreductie op diepte. Een project dat gevoelig is voor deze keuze vereist locatiespecifieke bemonstering en laboratoriumonderzoek.

14Uitgewerkte lezing

CPT-1 van het voorbeeldproject op z = 4.00 m: qc = 4.956 MPa, fs = 46.2 kPa, u2 = 21.6 kPa, grondwater op 1.80 m, amax = 0.35 g, Mw = 7.5. De twee procedures zijn twee volledige pakketten; hun waarden mogen niet onderling gemengd worden.

GrootheidBoulanger & Idriss (2014)Robertson & Wride (1998)
Gecorrigeerde conusweerstand qt (kPa)49604960
Volumiek gewicht γ (kN/m³)18.0118.01
σ′v tijdens de proef (kPa)52.0552.05
Grondgedragstype-index Ic2.0312.031
Spanningsexponent n van Ic0.500.50
Fijngehalte FC (%)25.5niet gebruikt
CN · CQ1.3741.395
qc1N67.2568.30
Correctie fijngehalte Δqc1N · Kc42.741.343
qc1Ncs · (qc1N)cs109.9991.73
rd0.97180.9694
CSR0.31270.3120
CRR bij M 7.5 en 1 atm0.15200.1518
MSF1.0001.000
Kσ1.0771.000
CRR0.16360.1517
Veiligheidsfactor FS0.520.49

15Wat de module niet doet

De conusweerstand wordt gebruikt zoals gemeten: er wordt geen dunnelaagcorrectie toegepast op stijve lagen tussen zachte lagen, noch vindt er verwijdering van de overgangszone plaats wanneer de conus overgaat van de ene grondsoort naar de andere (de Ic van een overgang van klei naar zand wordt afgelezen als leem). Wanneer dergelijke zones worden vermoed, kan de analyse worden herhaald met bewerkte gegevens. Er wordt geen correctie gemaakt voor ouderdom, cementatie, statische schuifspanning (Kα) of hellend terrein. De procedures zijn deterministisch (geen kans op liquefactie) en er worden geen uitspraken gedaan over cyclische verzachting van kleiachtige grondsoorten, de gevolgen van liquefactie of de dwarsgolfsnelheid.

De procedures zijn ontwikkeld voor Holocene, ongecementeerde silicazanden en siltige zanden, horizontaal of licht hellend terrein, diepten van 1 tot 12 m, aardbevingen met een magnitude van 6 tot 8 en Ic onder circa 2.6. Daarbuiten — grind, carbonaatzand, diepten van meer dan 15 tot 20 m, M boven 8 — zijn de resultaten een indicatie die door een specialist gecontroleerd moet worden.

16Literatuur

  • Boulanger, R.W., Idriss, I.M. (2014). CPT and SPT based liquefaction triggering procedures. Report UCD/CGM-14/01, University of California, Davis.
  • Robertson, P.K., Wride, C.E. (1998). Evaluating cyclic liquefaction potential using the cone penetration test. Canadian Geotechnical Journal, 35(3), 442–459.
  • Youd, T.L., Idriss, I.M. et al. (2001). Liquefaction resistance of soils: summary report from the 1996 NCEER and 1998 NCEER/NSF workshops. J. Geotech. Geoenviron. Eng., 127(10), 817–833.
  • Robertson, P.K. (1990). Soil classification using the cone penetration test. Canadian Geotechnical Journal, 27(1), 151–158.
  • Robertson, P.K., Cabal, K.L. (2010). Estimating soil unit weight from CPT. Proc. 2nd International Symposium on Cone Penetration Testing, Huntington Beach.
  • Idriss, I.M. (1999). An update to the Seed–Idriss simplified procedure for evaluating liquefaction potential. Proc. TRB Workshop, FHWA-RD-99-165.
  • Liao, S.S.C., Whitman, R.V. (1986). Overburden correction factors for SPT in sand. J. Geotech. Eng., ASCE, 112(3).
  • Hynes, M.E., Olsen, R.S. (1999). Influence of confining stress on liquefaction resistance. Proc. International Workshop on the Physics and Mechanics of Soil Liquefaction, Balkema.
  • Idriss, I.M., Boulanger, R.W. (2008). Soil liquefaction during earthquakes. EERI Monograph MNO-12.

Van theorie naar uw eigen ontwerp

Toets liquefactie op uw eigen locatie binnen enkele minuten

  • Het grondprofiel, de genormaliseerde conusweerstand, de cyclische ratio's en de veiligheidsfactor, diepte per diepte
  • Gevoelige en kritieke zones, en profielen tussen sonderingen
  • Een projectoverzicht en een Word-rapport
  • Een overzichtelijk berekeningsrapport, opgeslagen als pdf. Online: niets te installeren, geen dongle, op smartphone, tablet of pc

Meer over liquefactie