1De verticale lijnbelastingFlamant (1892).
Een lijnbelasting q (kN/m) werkt langs een oneindige rechte lijn op het oppervlak: een lange muur op een smalle fundering, een rail, een strook die zo smal is dat de breedte geen rol speelt. Elke doorsnede is gelijk belast, dus de spanningen hangen alleen af van de horizontale afstand x van de lijn en de diepte z. Door de puntbelastingoplossing van Boussinesq (1883) (zie Boussinesq puntbelasting) langs de lijn te sommeren, verkreeg Flamant (1892):
Geen van de drie hangt af van de elastische constanten. Gedeeld door q/z, is de verticale spanning één curve voor elke lijnbelasting:
Direct onder de belasting is Δσz = 2q/(πz) = 0.637q/z: deze neemt alleen af als 1/z, niet als 1/z² zoals onder een puntbelasting. Bij x = z is het 0.159q/z, een kwart van de waarde op de as.
In poolcoördinaten rond de belasting, met ρ de afstand ervan en θ de hoek vanaf de verticale, is de spanning puur radiaal:
dus de lijnen van gelijke radiale spanning zijn cirkels die het oppervlak raken bij de belasting: een cirkel met diameter D draagt σρ = 2q/(πD) rondom. Dit zijn de drukbollen van de lijnbelasting.
2De horizontale lijnbelastingΔσz = 2qxz²/[π(x² + z²)²].
Een lijnbelasting kan ook langs het oppervlak duwen: de wrijving onder een lange muurvoet, het remmen van een spoor, de duwkracht van een boog. Voor een horizontale lijnbelasting q die naar +x werkt, is de verhoging van de verticale spanning
positief (compressie) vóór de belasting en negatief erachter; de grootste waarde, 0.2067q/z, ligt bij x/z = 1/√3 = 0.577. Het is dezelfde uitdrukking als τxz van de verticale belasting. Een schuine lijnbelasting wordt opgesplitst in zijn componenten, q cos β verticaal en q sin β horizontaal, en hun spanningen worden opgeteld.
3Tabel van de spanningenGedeeld door q/z, tegenover x/z.
| x/z | Δσz verticale last | Δσx verticale last | τxz verticale last = Δσz horizontale last |
|---|---|---|---|
| 0.0 | 0.6366 | 0.0000 | 0.0000 |
| 0.1 | 0.6241 | 0.0062 | 0.0624 |
| 0.2 | 0.5886 | 0.0235 | 0.1177 |
| 0.3 | 0.5358 | 0.0482 | 0.1607 |
| 0.4 | 0.4731 | 0.0757 | 0.1892 |
| 0.5 | 0.4074 | 0.1019 | 0.2037 |
| 0.6 | 0.3442 | 0.1239 | 0.2065 |
| 0.7 | 0.2868 | 0.1405 | 0.2007 |
| 0.8 | 0.2367 | 0.1515 | 0.1894 |
| 0.9 | 0.1943 | 0.1574 | 0.1749 |
| 1.0 | 0.1592 | 0.1592 | 0.1592 |
| 1.2 | 0.1069 | 0.1540 | 0.1283 |
| 1.4 | 0.0727 | 0.1424 | 0.1017 |
| 1.6 | 0.0502 | 0.1286 | 0.0804 |
| 1.8 | 0.0354 | 0.1147 | 0.0637 |
| 2.0 | 0.0255 | 0.1019 | 0.0509 |
| 2.5 | 0.0121 | 0.0757 | 0.0303 |
| 3.0 | 0.0064 | 0.0573 | 0.0191 |
| 4.0 | 0.0022 | 0.0352 | 0.0088 |
| 5.0 | 0.0009 | 0.0235 | 0.0047 |
De horizontale last werkt in de richting van +x; daarachter (x < 0) heeft de Δσz het tegenovergestelde teken, en τxz van de verticale last verandert van teken over de lijn. Δσx = Δσz(x/z)². Waarden berekend door GeoTerva met de functies die haar lijnlastmodules gebruiken.
4Uitgewerkt voorbeeldEen muur naast een begraven leiding.
Een lange metselwerkmuur oefent q = 60 kN/m uit op de grond via een fundering van 0.6 m breed. Een leiding loopt er parallel aan op een horizontale afstand van x = 1.5 m en een diepte van z = 2 m. Door de muur te beschouwen als een lijnlast:
- x/z = 0.75, [(x/z)² + 1]² = 1.5625² = 2.4414, 2/(π × 2.4414) = 0.2608, en q/z = 30.0 kPa: Δσz = 30.0 × 0.2608 = 7.82 kPa. De horizontale spanning op de leiding is Δσx = Δσz(x/z)² = 4.40 kPa.
- Als een strook met breedte 0.6 m die 100 kPa draagt, ontvangt hetzelfde punt 7.91 kPa (zie spanning onder een strooklast): op deze afstand doet de breedte van de fundering nauwelijks toe.
- Als de muur ook een horizontale kracht van 8 kN/m naar de leiding toe overbrengt, voegt dit 0.782 kPa toe; de hellende last geeft Δσz = 7.823 + 0.782 = 8.605 kPa.
Direct onder de muur is de lijnlast een gebrekkig model dicht bij de fundering en een goed model verder naar beneden:
| z (m) | z/B | Δσz lijnlast (kPa) | Δσz strook (kPa) | lijn/strook |
|---|---|---|---|---|
| 0.3 | 0.5 | 127.3 | 81.8 | 1.556 |
| 0.6 | 1.0 | 63.7 | 55.0 | 1.158 |
| 0.9 | 1.5 | 42.4 | 39.6 | 1.072 |
| 1.2 | 2.0 | 31.8 | 30.6 | 1.041 |
| 1.8 | 3.0 | 21.2 | 20.8 | 1.018 |
| 3.0 | 5.0 | 12.7 | 12.6 | 1.007 |
| 4.5 | 7.5 | 8.5 | 8.5 | 1.003 |
q = 60 kN/m; strook B = 0.6 m, 100 kPa. Waarden berekend door GeoTerva met de functies die haar lijn- en strooklastmodules gebruiken.
5VragenKorte antwoorden.
Waarom neemt de spanning onder een lijnlast af als 1/z?
Een puntlast spreidt zich uit over een oppervlak dat groeit als z², dus de spanning neemt af als 1/z². Een lijnlast spreidt zich slechts zijwaarts uit, over een breedte die groeit als z, dus Δσz = 2q/(πz) op zijn as neemt af als 1/z: een lange last reikt veel dieper.
Wanneer kan een smalle fundering worden behandeld als een lijnlast?
Wanneer het punt ver verwijderd is ten opzichte van de breedte. Onder het midden van een strook met breedte B overschat de lijnlast met dezelfde totale kracht Δσz met 16 % bij z = B, 4 % bij z = 2B en 2 % bij z = 3B (Tabel 2 laat hetzelfde zien voor de muur van het uitgewerkte voorbeeld).
Is dit de zijdelingse druk van een lijnlast op een muur?
Niet direct. Δσx is hier de horizontale spanning in een vrije halfruimte. Een muur die niet geeft, houdt de grond tegen, en de elastische druk is twee keer die Δσx; het artikel over lijnlast-overbelasting vermeldt dit, samen met de resultante en de werklijn ervan.